Sad powszechny, V ACa 759/12

Sygn. akt V ACa 759/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Iwona Wilk (spr.) Sędziowie : SA Barbara Kurzeja SA Jadwiga Galas Protokolant : Barbara Knop po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa H. S. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w D. o ustalenie nieistnienia uchwały na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 3 września 2012 r., sygn. akt XIV GC 213/12 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt V ACa 759/12 UZASADNIENIE Powód H. S. będący wspólnikiem pozwanej (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w D. domagał się ustalenia, że uchwała nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. (poprzednia nazwa pozwanej) z dnia 10 września 2009 r. w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego nie istnieje, gdyż nie została podjęta przez organ spółki jakim jest zgromadzenie wspólników, a przez to kapitał zakładowy pozwanej jest niższy niż zarejestrowany przez sąd rejestrowy. Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że powództwo jest pozbawione podstaw faktycznych i prawnych oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 1 440 zł. Wyrokiem z 3 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej koszty postępowania w kwocie 1 457 zł. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 10 września 2009 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o. (obecna nazwa spółki: (...) ) na podstawie § 7 ust. 1 i 2 umowy spółki z dnia 17 marca 2009 r. podjęło uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki o kwotę 19 000 zł, bez zmiany umowy spółki, w drodze ustanowienia 19-tu nowych, równych i niepodzielnych udziałów o wartości 1 000 zł każdy i objęciu nowo utworzonych udziałów przez dotychczasowych wspólników wkładami pieniężnymi. Według pkt 2 lit. h uchwały powód objął jeden udział o wartości 1 000 zł za cenę wyższą od wartości nominalnej i pokrył go wkładem pieniężnym w wysokości 3 698 550 zł stanowiącym równowartość 900 000 euro, którego nadwyżka w wysokości 3 697 550 zł miała zostać przelana do kapitału zapasowego. W dniu 28 stycznia 2010 r. powód złożył przed notariuszem K. R. w jej Kancelarii Notarialnej w B. oświadczenie, że w dniu 10 września 2009 r. odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o. , które podjęło uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki o kwotę 19 000 zł, przytoczył treść uchwały i oświadczył, że jako dotychczasowy wspólnik obejmuje jeden nowy udział o łącznej wartości nominalnej 1 000 zł powstały w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego (...) sp. z o.o. z siedzibą w D. za cenę wyższą od wartości nominalnej i pokrywa go wkładem pieniężnym w wysokości 3 698 550 zł stanowiącym równowartość 900 000 euro przeliczonych według średniego kursu NBP z dnia 9.09.2009 r., z którego nadwyżkę w wysokości 3 697 550 zł przelewa się do kapitału zapasowego (akt notarialny z dnia 28.10.2010 r. Repertorium (...) nr (...) – k. 104-108). Zważył w tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, że podstawę powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały (...) sp. z o.o. z dnia 10.09.2009 r. o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki stanowiły nieprawidłowości zaistniałe według powoda przy zwołaniu tego zgromadzenia. Bezsporne było, że w czasie podjęcia przedmiotowej uchwały powód będący wspólnikiem pozwanej spółki był także członkiem jej zarządu. Podjęcie uchwały przez zgromadzenie wspólników z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 15.09.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz.1037 ze zm.) kreuje na podstawie art. 252 § 1 k.s.h. po stronie podmiotów wymienionych w art. 250 k.s.h. uprawnienie do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Pozwana słusznie zarzuciła, że przepis art. 189 k.p.c. nie ma w tym wypadku zastosowania. Przepis art. 252 § 1 k.s.h. wyłącza bowiem w stosunku do osób objętych dyspozycją art. 250 k.s.h. możliwość wniesienia powództwa o ustalenie opartego na przepisach kodeksu postępowania cywilnego i interesie prawnym powoda. W świetle powyższego przepisu i zgodnie z ustalonym orzecznictwem, nieprawidłowości przy zwołaniu zgromadzenia wspólników nie mogą być podstawą opartego na przepisie art. 189 k.p.c. powództwa o ustalenie „nieistnienia uchwały”, lecz powodują jej nieważność, a kwestionowanie ich w drodze powództwa z art. 189 k.p.c. jest niedopuszczalne (por. wyrok SA w Białymstoku z dnia 30.01.2008 r., I ACa 612/07 - Lex Nr 383731, wyrok SA w Katowicach z dnia 16.07.2009 r., V ACa 241/09 - Lex Nr 551990). Powód miał możliwość zaskarżenia przedmiotowej uchwały w trybie art. 252 k.s.h. , bowiem nie ulega wątpliwości, że o podjęciu przedmiotowej uchwały dowiedział się najpóźniej w dniu 28.01.2010 r. W dniu tym potwierdził jednak w akcie notarialnym fakt odbycia się zgromadzenia wspólników spółki (...) w dniu 10.09.2009 r. oraz podjęcia przez to zgromadzenie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki i utworzeniu nowych udziałów, nie kwestionując prawidłowości zwołania tego zgromadzenia, a nadto złożył oświadczenie o objęciu nowego udziału zgodnie art. 257 § 3 k.s.h. W tych okolicznościach zbędne jest przeprowadzenie dowodu na okoliczność miejsca pobytu powoda w dniu podjęcia uchwały, ponieważ w tym wypadku okoliczność ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie sporu. W świetle art. 252 § 1 k.p.c. powództwo o ustalenie nieistnienia przedmiotowej uchwały nie zasługiwało bowiem na uwzględnienie. W konsekwencji Sąd orzekł jak w sentencji wyroku i stosownie do wyniku sporu obciążył powoda na zasadzie art. 98 k.p.c. kosztami zastępstwa procesowego pozwanej. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód, który zarzucając naruszenie prawa procesowego: tj. art. 328 § 2 k.p.c. , art. 227 k.p.c. , art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. , art. 253 i 254 k.p.c. , art. 189 k.p.c. , błąd w ustaleniach faktycznych, brak ustaleń co do miejsca odbycia się rzekomego zgromadzenia wspólników pozwanej, brak ustaleń co do miejsca przebywania powoda i D. M. oraz pozostałych wspólników w dniu 10 września 2009 r., brak ustaleń co do prawdziwości przedstawionej przez pozwaną spółkę kopii protokołu zgromadzenia wspólników z 10 września 2009 r. oraz prawdziwości listy obecności i złożonych pod nią podpisów powoda i D. M. oraz naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 252 § 1 k.s.h. poprzez jego wadliwą interpretację polegającą na przyjęciu, iż przepis art. 252 § 1 k.s.h. wyłącza w stosunku do osób objętych dyspozycją art. 250 k.s.h. – a więc w niniejszej sprawie w stosunku do powoda – możliwość wniesienia powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników na podstawie art. 189 k.p.c. , podczas gdy art. 252 § 1 k.s.h. przewiduje tryb zaskarżania uchwał istniejących i nie wyklucza uprawnienia zaskarżenia w odrębnym trybie dokumentów, które nie istnieją, nie są uchwałami a zostały zarejestrowane w KRS jako uchwały – przez wspólników i członków zarządu spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji z uwagi na nierozpoznanie przez Sąd I instancji istoty sprawy – tj. czy zgromadzenie wspólników spółki (...) w dniu 10 września 2009 r. rzeczywiście się odbyło czy też nie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie, że uchwała Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (...) Sp. z o.o. (aktualnie (...) Sp. z o.o. ) z 10 września 2009 r. w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego nie istnieje, gdyż nie została nigdy podjęta, a przez to kapitał zakładowy Spółki jest niższy niż zarejestrowany przez Sąd Rejestrowy oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: apelacja nie jest uzasadniona. W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż nie mogą odnieść skutku wszelkie zarzuty apelacji powołujące się na uchybienia przepisom procedury cywilnej w zakresie postępowania dowodowego i oceny dowodów przeprowadzonej przez Sąd I instancji. Zauważyć trzeba bowiem, iż na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. Sąd I instancji dopuścił dowody z dokumentów opisanych w stosownym postanowieniu tego Sądu, a następnie oddalił dalsze wnioski dowodowe, zgłoszone w szczególności przez powoda. Obecny na rozprawie pełnomocnik powoda nie zgłosił zastrzeżenia do tej decyzji w sposób przewidziany w art. 162 (k. 172-173). Przepis art. 162 k.p.c. przewiduje, iż strony mogą w toku posiedzenia zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu, zaś stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania. Zastrzeżenie strony, o którym mowa w art. 162 k.p.c. , obejmuje jej oświadczenie wskazujące powstałe uchybienie z dokładnym wskazaniem naruszonych przepisów, gdy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Termin zaś zgłoszenia takiego zastrzeżenia jest prekluzyjny i dla obecnych na posiedzeniu upływa do zakończenia tego posiedzenia, a brak zastrzeżeń wyklucza późniejsze powoływanie się strony na zaszłe uchybienia procesowe. Jeśli więc powód nie zastosował się do uregulowania art. 162 k.p.c. i nie złożył zastrzeżenia wskazującego na uchybienia Sądu I instancji powstałe w związku z postępowaniem dowodowym to obecnie nie może się na te uchybienia powoływać tym bardziej, iż uchybienia wskazane przez powoda nie są takimi, które Sąd II instancji powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, ani też powód w żaden sposób nie uprawdopodobnił tego, iż nie zgłosił zastrzeżeń bez swojej winy. Wobec tego, obecnie Sąd II instancji nie może zweryfikować ustaleń Sądu I instancji, poczynionych na podstawie przeprowadzonych przez ten Sąd dowodów, w oparciu o te dowody, które Sąd ten pominął, ani też nie może uzupełnić postępowania dowodowego o te dowody. Zatem Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji jako znajdujące oparcie w zebranych dowodach, ocenionych w granicach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut apelacji naruszenia tego przepisu nie jest trafny, gdy odwołuje się do sprzeczności pomiędzy treścią dowodów z listy obecności i protokołu zgromadzenia wspólników pozwanej z 10 września 2009 r. i z protokołu negocjacji sporządzonego w tym samym dniu w Niemczech z udziałem powoda, bowiem Sąd I instancji w istocie w ogóle nie ustalił tego, iż powód brał udział w zgromadzeniu wspólników pozwanej spółki w dniu 10 września 2009 r., a ustalenia faktyczne tego Sądu sprowadzają się do przyjęcia, iż nadzwyczajne zgromadzenie wspólników pozwanej spółki podjęło w dniu 10 września 2009 r. uchwałę objętą niniejszym sporem w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego spółki, a fakt podjęcia takiej uchwały potwierdził sam powód składając w dniu 28 stycznia 2010 r. oświadczenie, w formie aktu notarialnego, o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale. W tak ustalonych okolicznościach sprawy Sąd I instancji dokonał właściwej subsumcji prawa materialnego przyjmując, iż nie znajduje tu zastosowania przepis art. 189 k.p.c. , ponieważ tryb zaskarżania uchwał przewidziany w art. 252 § 1 k.s.h. , a odnoszący się do uchwał sprzecznych z ustawą, dotyczy także uchwał określonych w doktrynie jako „uchwały nieistniejące”, stąd niedopuszczalne jest ich kwestionowanie w drodze powództwa konstruowanego na podstawie art. 189 k.p.c. Wszelkie bowiem wadliwości uchwał zgromadzenia wspólników, będące konsekwencją naruszenia ustawy a wynikające z wszelkich nieprawidłowości, także tych powstałych przy zwołaniu zgromadzenia wspólników, jego przebiegu, w tym także braku stosownego kworum (tak jak w rozpatrywanej sprawie) należy ocenić jako powodujące nieważność takich uchwał. Zatem mogą one być kwestionowane tylko na drodze powództwa o stwierdzenie jej nieważności w sposób przewidziany w art. 252 § 1 k.s.h. , przez podmioty wymienione w art. 250 k.s.h. , a także w terminie zawitym wskazanym w art. 252 § 3 k.s.h. Taki pogląd wyrażony w orzecznictwie, w tym w szczególności w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 lipca 2009 r., sygn. V ACa 241/09 (LEX nr 551990), Sąd Apelacyjny w tym składzie w zupełności podziela. Spośród argumentów przytoczonych w tym orzeczeniu podkreślenia wymaga ten, iż regulacja kodeksu spółek handlowych w sposób pełny i wyczerpujący reguluje kwestię zaskarżalności uchwał zgromadzeń wspólników sprzecznych z prawem, bez możliwości ich atakowania przy pomocy innych środków prawnych, choćby powództwa opartego na przepisie art. 189 k.p.c. , gdy nadto przepis art. 252 k.s.h. wprost wyłącza dopuszczalność podważania uchwał przy zastosowaniu art. 189 k.p.c. Przepis art. 252 § 1 k.s.h. przewiduje sankcje i szczególny tryb zaskarżania uchwały sprzecznej z ustawą, nie tylko z kodeksem spółek handlowych , ale i innymi obowiązującymi w chwili jej podjęcia. W pojęciu „sprzeczności z ustawą” mieszczą się wszelkie przypadki, w których doszło do naruszenia prawa zarówno w procesie podejmowania uchwały, jak i w odniesieniu do treści uchwały i w tym pojęciu mieszczą się wobec tego i te przypadki, które definiowane są jako uchwały nieistniejące, gdy nadto skutki czynności prawnej nieistniejącej i czynności nieważnej są w istocie takie same, bowiem w obu przypadkach powstaje stan niewywołania i niepowstania skutków prawnych. Kodeks spółek handlowych wprowadza szczególny tryb zaskarżania uchwał sprzecznych z prawem w sposób autonomiczny bez potrzeby odwoływania się do konstrukcji kwestionowania czynności prawnych w trybie przewidzianym w innych ustawach, w tym na podstawie art. 189 k.p.c. i nie wprowadza rozróżnienia pomiędzy bezwzględnie nieważną czynnością prawną, a czynnością prawną nieistniejącą. Wynika to także z funkcji ochronnej przepisów kodeksu spółek handlowych wobec spółki jako podmiotu odrębnego od wspólników, gdy w ten sposób uwzględniony jest interes spółki i bezpieczeństwo obrotu. Wyeliminowanie wadliwej prawnie uchwały z obrotu może bowiem nastąpić wyłącznie przez krąg osób wyraźnie w kodeksie spółek handlowych wymienionych, a nadto tylko w terminie zawitym także tam przewidzianym. Podobny pogląd wyraził także Sąd Najwyższy w wyroku z 30.11.2006 r., I CSK 252/06 (LEX nr 279523, PiP 2007/7/137) w uchwale składu siedmiu sędziów z 1.03.2007 r., III CZP 94/06 (OSNC 2007/7-8/95), czy też w wyroku z 13.02.2004 r., II CK 438/02 (OSP 2006/5/53). W sytuacji zatem, gdy powód kwestionuje prawidłowość zwołania zgromadzenia wspólników, czy też jego zdolność do podejmowania uchwał brak jest podstaw do konstruowania powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały na podstawie art. 189 k.p.c. Powód nie ma bowiem interesu prawnego w takim żądaniu ustalenia, skoro jako osoba uprawniona ( art. 250 k.s.h. ) mógł we właściwym czasie wystąpić z powództwem o stwierdzenie nieważności prawnie wadliwej uchwały na podstawie art. 252 § 1 i 3 k.s.h. Nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wadliwości wynikające z naruszenia tego przepisu, jednak poddaje się kontroli instancyjnej. Z tych przyczyn apelacja powoda jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. zasądzając od powoda na rzecz pozwanej koszty zastępstwa procesowego zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 21 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). (...)