Sad powszechny, II Ca 949/14

(1), M. S.

(1), Ł. G. , J. M.

(1), M. M.

(2), M. S.

(2), G. M. , K. S. o dział spadku na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I Ns 308/12 postanawia: oddalić apelację, orzec, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sygn. akt II Ca 949/14 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Starachowicach postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie sygn. akt I Ns 308/12, w pkt. I. ustalił, że w skład działu spadku po S. i J. małżonkach M. wchodzi:

1. a)własność nieruchomości położonej w miejscowości M. gmina P. o powierzchni 0,5700 ha o nr ewidencyjnym (...) , oznaczona na wypisie z rejestru gruntów i kopii mapy ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego w S. sporządzonym przez Starostwo Powiatowe w S. w dniu 11 kwietnia 2012 roku za numerem (...) – objęta Aktem Własności Ziemi, sporządzonym przez Wydział (...) w S. w dniu 26 czerwca 1973 r. za numerem (...)
2. b)własność nieruchomości położonej w miejscowości S. , gmina P. o pow. 23400 ha: o nr ewidencyjnych (...) o pow. 1.0300 ha, (...) o pow. 0.1900 ha, (...) o pow. 0.4500 ha, (...) o pow. 0.5700 ha, (...) o pow. 0.0400, (...) o pow. 0.0600 ha, oznaczona na wypisie z rejestru gruntów i kopii mapy ewidencyjnej gruntów Starostwa Powiatowego w S. w dniu 11 kwietnia 2012 r. za numerem (...) – objęta Aktem Własności Ziemi sporządzonym przez wydział (...) w S. w dniu 25 maja 1973 r. za numerem (...) ; w pkt II. dokonał działu spadku po S. i J. małżonkach M. opisanego powyżej, w ten sposób, że opisaną w pkt I a i b własność nieruchomości przyznał na rzecz D. M. , syna S. i J. ; w pkt IV. zasądził od D. M. na rzecz G. M. kwotę 15.234,39 zł tytułem spłaty; w pkt IV. zasądził od D. M. na rzecz J. M.

(1)kwotę 31.869,76 zł tytułem spłaty; w pkt V. wartość przedmiotu działu spadku określił na kwotę 142.187,62 zł w pkt VI. L. G. , M. M.

(2), M. M.

(1), E. S. , K. S. , M. S.

(2)i M. S.

(1)uznał za zaspokojonych w przedmiocie działu spadku objętego niniejszym postępowania; w pkt VII pobrał od D. M. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 705,71 zł, w pkt VIII pobrał od G. M. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 705,71 zł tytułem zwrotu wydatków pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa; w pkt IX pobrał od J. M.

(1)na rzecz Skarbu Państwa kwotę 705,71 zł tytułem zwrotu wydatków pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: S. i J. M.

(2)mieli ośmioro dzieci, L. G. , A. S. , G. M. , W. M. , J. M.

(1)i D. M. . Postanowieniem z dnia 12 października 2012 roku wydanym w sprawie I Ns 290/12 Sąd Rejonowy w Starachowicach stwierdził, że spadek po S. M. zmarłym w dniu 15 września 1990 r. w S. , na mocy ustawy nabyli żona J. M.

(2)w ¼ części oraz dzieci Ł. G. , A. S. , G. M. , W. M. , J. M.

(1), M. M.

(2), J. M.

(3)i D. M. po 3/32 części każde z nich, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyła żona J. M.

(2)oraz dzieci W. M. , J. M.

(1)i D. M. po ¼ części każde z nich. Dnia 28 września 2003 roku zmarła w S. J. M.

(2)i postanowieniem z dnia 12 października 2012 roku, wydanym w sprawie I Ns 290/12 Sąd Rejonowy w Starachowicach stwierdził, że spadek po J. M.

(2)na podstawie ustawy nabyły dzieci L. G. , A. S. , G. M. , W. M. J. M.

(1), M. M.

(2), D. M. oraz wnuczka M. M.

(1)po 1/8 części każde z nich. Tym samym postanowieniem Sąd Rejonowy stwierdził także, że spadek po W. M. zmarłym dnia 7 kwietnia 2011 roku w O. na podstawie ustawy nabyło rodzeństwo L. G. , G. M. , J. M.

(1), M. M.

(2)i D. M. oraz bratanica M. M.

(1)po 1/7 części każde z nich oraz siostrzeńcy K. S. i M. S.

(2)po 1/14 części każde z nich. W dniu 16 stycznia 1999 r. w S. zmarł J. M.

(3)i postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 roku w sprawie II Ns 2487/13 Sąd Rejonowy w Sosnowcu stwierdził, że spadek po J. M.

(3)na podstawie ustawy nabyła żona M. S.

(1)i córka M. M.

(1)po ½ części każda z nich. Postanowieniem z dnia 27 września 2013 roku w sprawie I Ns 2686/13 Sąd Rejonowy w Jarosławiu stwierdził, że spadek po A. S. zmarłej dnia 26 listopada 2013 roku w W. na podstawie ustawy nabyli mąż E. S. i synowie M. S.

(2)i K. S. po 1/3 części. W skład spadku po S. oraz J. małżonkach M. wchodzi własność nieruchomości opisanych w sentencji postanowienia. Wartość opisanych nieruchomości wynosi łącznie 142.187,62 zł; w tym wartość działki (...) wraz z zabudową mieszkaniową – 79.073,32 zł, wartość działki nr (...) pod zabudowę i części rolnej – 47.012,77 zł, wartość działki (...) – 4395,64 zł, wartość działek (...) – 6.394,13 zł i wartość działki (...) – 5.311,76 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy wskazał, że krąg spadkobierców ustalono w oparciu o treść postanowienia tut. Sądu z 12 października 2012 roku w sprawie I Ns 290/12 oraz treść postanowienia Sądu Rejonowego w sosnowcu z 7 listopada 2013 roku w sprawie II Ns 2487/13 i Sądu Rejonowego w Jarosławiu z 27 września 2013 roku w sprawie I Ns 2686/13. Sąd ustalił w oparciu o opinię biegłego łączną wartość nieruchomości wchodzących w skład spadku na 142.187,62 zł. Nieruchomość podlegająca podziałowi stanowiła przedmiot współwłasności małżeńskiej S. M. i J. M.

(2), każdemu z nich służyło w związku z tym prawo do ½ części własności nieruchomości. Z chwilą śmierci S. M. współwłasność ustała; ½ części własności weszła w skład spadku po nim, a druga połowa stanowiła majątek J. M.

(2). J. M.

(2)nabyła dodatkowo w drodze dziedziczenia po S. M. udział w wysokości ¼ w zakresie gospodarstwa rolnego. Stąd jej spadkobiercy odziedziczyli po niej łącznie udział w wysokości 5/8 we własności opisywanych nieruchomości wg wyliczenia ½ udział J. M.

(2)we własności plus ¼ udział w spadku z ½ . W skład udziału spadkowego W. M. wchodzi 1/8 z 5/8 po matce i ¼ z ½ po ojcu, co daje łącznie udział 13/64 części masy spadkowej; w skład udziału spadkowego J. M.

(1)wchodzi 1/8 z 5/8 po matce i ¼ z ½ po ojcu, co daje łącznie udział w wysokości 13/58 w części masy spadkowej; w skład udziału spadkowego D. M. wchodzi 1/8 z 5/8 po matce i ¼ z ½ po ojcu, co daje łącznie udział w wysokości 13/58 części masy spadkowej; w skład udziału G. M. wchodzi 1/8 z 5/8 po matce i 1/7 z 13/64 po bracie W. M. , co daje łącznie udział 3/28 części masy spadkowej; w skład udziału spadkowego L. G. wchodzi 1/8 z 5/8 po matce i 1/7 z 13/64 po bracie W. M. , co daje udział w wysokości 3/28 części masy spadkowej; w skład udziału spadkowego M. M.

(2)wchodzi 1/8 z 5/8 po matce i 1/7 z 13/64 po bracie W. M. , co daje łącznie udział w wysokości 3/28 części masy spadkowej; w skład udziału spadkowego M. M.

(1)wchodzi 1/8 z 5/8 po babce i 1/7 z 13/64 po wuju W. M. , co daje łącznie udział w wysokości 3/28 części masy spadkowej; w skład udziału spadkowego K. S. wchodzi 1/14 z 13/64 po wuju W. M. co daje łącznie udział w wysokości 13/896 części masy spadkowej, w skład udziału spadkowego M. S.

(2)wchodzi 1/14 z 13/64 po wuju W. M. , co daje łącznie udział w wysokości 13/896 części masy spadkowej. Sąd Rejonowy ustalił, że spadkobiercom S. i J. M.

(2)służy prawo do spłaty odpowiadającej wysokości udziału wartości całego prawa. Spłaty domagali się G. M. i J. M.

(1). Ich udziały przemnożono przez wartość całej nieruchomości i ustalono wysokość należnej im ze strony wnioskodawcy spłaty; odpowiadają one swa wartością wysokości należnego im udziału spadkowego. Od D. M. zasądzono na rzecz G. M. kwotę 15.234,39 zł, a na rzecz J. M.

(1)kwotę 31.869,76 zł. Spłaty orzeczono bez oznaczenia terminu spłaty. Uznano za zaspokojonych w przedmiocie dokonywanego działu spadku uczestników L. G. , M. M.

(2), M. M.

(1), E. S. , K. S. , M. S.

(2)i M. S.

(1). W punktach VII – IX postanowienia rozliczono koszty zwrotu wydatków pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa w postaci brakującej części wynagrodzenia biegłego, w łącznej kwocie 2.117,13 zł. Uznając że D. M. i uczestnicy G. M. i J. M.

(1)byli w równym stopniu zainteresowani niniejszym rozstrzygnięciem, uznać należało, że każde z nich powinno jednakowo ponieść koszt wydatków pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa w wysokości po 705,71 zł. Apelację od powyższego postanowienia wniósł D. M. , zaskarżając je w części w zakresie pkt III , IV, VII, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 5 k.p.c. w zw. z art. 619 k.p.c. poprzez niepouczenie wnioskodawcy o możliwości rozłożenia spłaty na raty, podczas gdy sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pozwala na jednorazową spłatę; naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 232 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawcy na okoliczność sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej, rentowności nieruchomości, naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 216 § 3 k.c. w zw. z art. 212 § 3 k.c. poprzez niedoprecyzowanie przez Sąd I instancji porozumienia uczestników w zakresie rozłożenia spłat na raty. Mając na uwadze powyższe, wnioskodawca wniósł o zmianę punktu III, IV, VII orzeczenia Sądu I instancji poprzez rozłożenie na 10 równych rat, płatnych co roku do dnia 31 grudnia kwoty spłaty wnioskodawcy na rzecz G. M. , rozłożenie na 10 równych rat, płatnych co roku do dnia 31 grudnia kwoty spłaty wnioskodawcy na rzecz J. M.

(1). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona. Sąd Rejonowy poczynił słuszne ustalenia w sprawie, z którymi Sąd Okręgowy się zgadza i bierze je w całości za swoje. Na podstawie tak ustalonych faktów, dokonał prawidłowych rozważań prawnych i wydał uzasadnione rozstrzygnięcie. Zarzuty apelacji nie są uzasadnione. Przede wszystkim wnioski dowodowe wskazane w apelacji podlegały oddaleniu. Pisma przedłożone do apelacji nie mają waloru dokumentów w rozumieniu kodeksu postepowania cywilnego, bowiem są to kserokopie przez nikogo nie poświadczone. Zaś co do wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawcy, należało go uznać za spóźniony. W sprawach z zakresu prawa spadkowego sąd działa z urzędu, jednak w granicach materiału dowodowego dostarczonego przez strony, a akcent w tym zakresie położony jest na Sąd pierwszej instancji. W toku postępowania sądowego, które toczyło się od maja 2012 roku wnioskodawca nie przedstawiał żadnych dokumentów wskazujących na to, że jego warunków osobiste, rodzinne i majątkowe są szczególne, wnioskodawca deklarował spłatę uczestników już we wniosku, nie wskazując na konieczność obniżenia tych spłat czy też rozłożenia spłat na raty. Sąd Rejonowy nie naruszył przepisów art. 5 k.p.c. w zw. z art. 619 k.p.c. , ani 232 k.p.c. oraz prawa materialnego art. 216 § 3 k.p.c. w zw. z art. 212 § 3 k.p.c. Sąd zgodnie z art. 5 k.c. może pouczać strony w koniecznym zakresie o przepisach postępowania, jednak nie ma obowiązku przedstawiania stronie wszelkich możliwych prawnych rozwiązań, w szczególności jeśli dotyczą prawa materialnego. Wynikająca z art. 5 k.p.c. powinność sądu udzielania wskazówek tylko w uzasadnionych przypadkach zachodzi wtedy, kiedy strona z uwagi na swoją nieporadność, brak dostatecznej znajomości prawa i stopień skomplikowania sprawy nie jest w stanie zrozumieć istoty prowadzonego postępowania i podjąć w związku z tym stosownych czynności procesowych. Udzielenie pouczenia ma zapobiec wówczas nierówności między podmiotami postępowania, nie może natomiast naruszać bezstronności sądu. Jeżeli natomiast wnioskodawca, wykazał w postępowaniu aktywność, a także znajomość prawa w stopniu wskazującym na umiejętne popieranie wniosku, to zarzut uchybienia przepisom art. 5 k.p.c. w zw. z art. 619 k.p.c. zawarty w apelacji, należy uznać za niezasadny. Zgodnie z art. 688 k.p.c. w zw. z art. 619 § 1 k.p.c. w zw. z art. 216 § 1 k.c. w postępowaniu o dział spadku, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o zniesieniu współwłasności wysokość przysługujących współwłaścicielowi spłat ustala się stosownie do zgodnego ich porozumienia. Dopiero gdy takiego porozumienia nie ma spłaty przysługujące współwłaścicielom mogą być obniżone. Z tego przepisu wynika jasno, że w braku porozumienia Sąd ustala wysokość spłat, termin ich zapłaty, ewentualne rozłożenie na raty. Nie może zgodzić się z twierdzeniem, że Sąd z urzędu winien orzec o obniżeniu spłat czy też o rozłożeniu ich na raty, jeśli uczestnicy, w szczególności współwłaściciel, który będzie zobowiązany do spłat, nie formułuje twierdzeń w kierunku uznania, że nie jest w stanie dokonać spłaty wg ogólnych zasad, czyli w wysokości odpowiadającej wysokości udziału w spadku i jednorazowo. Zasadą jest, że dopłaty lub spłaty przybierają postać określonej kwoty pieniężnej. W orzecznictwie wyrażono ponadto pogląd, według którego zasądzenie przez sąd dopłat i spłat bez oznaczenia terminu i sposobu ich zapłaty oraz wysokości i terminu uiszczenia odsetek samo przez się nie stanowi naruszenia art. 212 § 3 k.c. Sąd jest bowiem uprawniony do wydania w określonych okolicznościach takiego orzeczenia, które oznacza, że wymagalność zasądzonych dopłat i spłat nastąpi z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, ich zapłata nie została rozłożona na raty i zasądzone zostały bez odsetek. W niniejszej sprawie orzeczenie Sądu Rejonowego o spłacie od wnioskodawcy na rzecz uczestników jest prawidłowe. We wniosku wnioskodawca jednoznacznie wskazał, że wyraża zgodę na zaspokojenie spadkobierców poprzez zasądzenie na ich rzecz spłat odpowiadających wielkości ich udziałów w spadku. Wyraził więc dokładnie sposób i w zasadzie wysokość spłat, na które się godzi, nie precyzując jedynie kwoty spłaty. Na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 roku wnioskodawca powtórzył, że deklaruje spłatę wobec osób które by się jej domagały. W piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2013 roku G. M. wskazała, że wnosi o spłatę z należnej jej części. J. M.

(1)na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 roku oświadczył, że chciałby dostać spłatę. Strony oświadczyły na rozprawie w dniu 12 marca 2013 roku że nie ustaliły kwoty spłat, dlatego wnioskują o powołanie biegłego. Ten brak ustalenia kwoty spłat nie wynikał jednak ze sporu, co do sposobu podziału nieruchomości, tylko co do niewiedzy lub niepewności w zakresie wartości nieruchomości, wchodzących w skład majątku spadkowego. Wnioskodawca ani uczestnicy nie kwestionowali wydanej w sprawie opinii, ani nie wskazali po jej przygotowaniu, swoich propozycji na kwotę spłaty. Wnioskodawca w dniu 20 czerwca 2013 roku znając już treść opinii, nie wskazywał by jego sytuacja materialna czy też inne okoliczności, uzasadniała obniżenie wysokości spłat ustalanych na podstawie wysokości udziałów w spadku. Nie wnosił także o rozłożenie spłat na raty. Sprawa później toczyła się jeszcze go 24 kwietnia 2014 roku i wnioskodawca nie zgłaszał żadnych nowych wniosków, popierając pierwotnie złożony wniosek i swoje stanowisko, a więc popierając sposób podziału i spłaty na rzecz uczestników, stosownie co do ich udziałów w spadku i wysokości majątku spadkowego. Uczestnicy także nie oponowali opinii biegłego ani wnioskowi D. M. . Dlatego też należy uznać, że wysokość jak i sposób spłat orzeczony w zaskarżonym postanowieniu zostały dokonane słuszne – zgodnie z prawem i okolicznościami sprawy. Wnioskodawca od początku wskazywał na plany prowadzenia gospodarstwa rolnego, pracuje zawodowo i nie ma żadnych podstaw by twierdzić, że spłaty wobec uczestników winny być obniżone lub rozłożone na raty. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację na mocy art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy rozstrzygnął w oparciu o art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. SSO B.Piwko SSO M.Bajor - Nadolska SSO S.Buras