Sad powszechny, I ACa 451/14

(1)przeciwko (...) S.A. w W. o zadośćuczynienie na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt I C 471/13 I. oddala apelację; II. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powoda R. P.

(1)kwotę 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania odwoławczego. Sygn. akt I ACa 451/14 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 lutego 2014 roku Sąd Okręgowy w Zamościu zasądził od (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz R. P.

(1)kwotę 50.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 3 czerwca 2013 roku i kosztami postępowania w kwocie 2.400 złotych oraz oddalił powództwo w pozostałej części. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne: Syn R. P.

(1)– R. P.

(2)w dniu 29 września 2005roku, będąc pasażerem samochodu marki M. (...) kierowanego przez M. Z. uczestniczył w wypadku drogowym w miejscowości R. . W wyniku zderzenia pojazdów doznał złamania kości czaszki, krwawienia podtwardówkowego i podpajęczynówkowego do komór mózgowych, zranienia tkanki mózgu w konsekwencji czego nastąpił jego zgon. Sprawca wypadku został uznany winnym popełnienia przestępstwa z art. 177§1 i §2 kk . W dniu 7 marca 2013 roku powód wystąpił do ubezpieczyciela o wypłatę zadośćuczynienia w kwocie 130.000 złotych. Pozwany odmówił wypłaty żądanej kwoty stwierdzając brak podstaw prawnych do uwzględnienia żądania. R. P.

(2)w chwili śmierci miał 24 lata, mieszkał razem z rodzicami i dwiema siostrami w rodzinnym domu w miejscowości A. . Był kawalerem, miał ukończoną szkołę podstawową. Posiadał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni ponad 7ha, które otrzymał na podstawie umowy darowizny z dnia 26 lutego 1999roku. W jego prowadzeniu pomagali mu rodzice. Dochód z gospodarstwa służył dla całej rodziny. Syn pomagał finansowo rodzicom oraz rodzeństwu. Jego śmierć była dla powoda traumatycznym przeżyciem. Powód wiązał z synem swoje plany na przyszłość, liczył na jego wsparcie oraz opiekę w podeszłym wieku. Świadczy o tym decyzja o przekazaniu mu własności rodzinnego gospodarstwa rolnego i przyuczanie do pracy w tym gospodarstwie. Powód wraz z żoną o wypadku syna i jego tragicznej śmierci dowiedział się od funkcjonariuszy miejscowej Policji. Gdy dotarł do szpitala, do którego syn został przewieziony, R. P.

(2)już nie żył. Śmierć syna przeżywał i przeżywa w osamotnieniu. Nie potrafi uzewnętrzniać swoich przeżyć, uskarżać się do innych osób. Źródła swoich późniejszych problemów zdrowotnych, tj. podwyższonego ciśnienia, a następnie udaru powód upatruje w tych przeżyciach. W świetle opinii biegłego, którą Sąd Okręgowy uznał za wiarygodną, przeprowadzone badanie powoda daje podstawy do przyjęcia, że stopień przeżywania i sposób funkcjonowania powoda po śmierci syna nie odbiegał od typowego przebiegu reakcji żałoby. W jego aktualnym stanie zdrowia psychicznego, tj. po upływie blisko ośmiu lat od tragicznego zdarzenia biegły stwierdził symptomy zaburzeń depresyjnych o umiarkowanym natężeniu. Jednocześnie jest to skutek pogorszenia się ogólnego stanu zdrowia powoda, niewydolności fizycznej, pogorszenia jego sytuacji materialnej. Natomiast stan zdrowia somatycznego powoda, w tym stwierdzona dyskopatia, zespół korzeniowy, nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca nie mają związku przyczynowo – skutkowego z przeżyciami związanymi ze śmiercią syna. Biegły za zasadne i celowe uznał skorzystanie przez R. P.

(1)z pomocy psychologicznej w formie wsparcia lub psychoterapii. Sądu Okręgowy uznając zasadność powództwa wskazał na utrwalone obecnie orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, w świetle którego w stanach faktycznych powstałych przed dniem 3 sierpnia 2008 roku osoby bliskie mogą dochodzić roszczeń o zadośćuczynienie na podstawie art. 448 kc i 23 kc oraz 24 kc. Śmierć dziecka, która była następstwem deliktu w sposób istotny odbiła się w sferze psychicznej powoda. Utracił on jedynego syna, w którym pokładał wiele nadziei, z którym był bardzo zżyty, kochał go oraz wspólnie z nim pracował w gospodarstwie domowym i rolnym. Powód nie musiał troszczyć się o środki finansowe na zaspokajanie bieżących potrzeb rodziny, bowiem dostarczał tych środków syn R. z własnego gospodarstwa rolnego. Wskutek tragicznego zdarzenia nastąpiło nie tylko zerwanie bliskich relacji rodzinnych powoda z synem, ale również utrata stabilizacji życiowej, w tym materialnej, jaką powód wraz z żoną i babką zmarłego R. stworzyli przenosząc na niego własność całego rodzinnego gospodarstwa rolnego. Powód tłumił stan żałoby w sobie, unikał ludzi, żył w osamotnieniu. Zamknął się w swoim przeżywaniu i stan taki trwa do dziś. Za negatywne radykalne skutki zmian w życiu powoda związane ze śmiercią syna odpowiedzialność ponosi ubezpieczyciel – (...) SA w W. . W ramach odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych obowiązany jest naprawić także szkodę niematerialną poniesioną przez osobę bliską poszkodowanemu, która zmarła w następstwie wypadku. Sąd Okręgowy przywołał stanowisko Trybunału Europejskiego mówiące o obowiązkowym objęciu w ramach ubezpieczenia prawa do zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, która zginęła w wypadku drogowym o ile zadośćuczynienie jest przewidziane z tytułu odpowiedzialności cywilnej ubezpieczonego przez właściwe dla sporu prawo krajowe. W dacie zdarzenia w dniu 29 września 2005 roku polskiemu ustawodawcy znana była instytucja zadośćuczynienia, tym samym treść art. 448 kc w powiązaniu z treścią art. 24 kc i wiążącą sprawcę szkody z pozwanym ubezpieczycielem umową stanowią podstawę odpowiedzialności pozwanego. Prawo do życia w rodzinie oraz związanego z nim utrzymywania więzi osobistych i emocjonalnych z członkami rodziny należy zaliczyć do kategorii podlegających ochronie dóbr osobistych w rozumieniu art. 23 kc , a naruszenie tego dobra skutkuje odpowiedzialnością na zasadach ogólnych z art. 24 kc. W ocenie Sądu I instancji w realiach niniejszej sprawy sumą odpowiednią rekompensującą powodowi jego ból i cierpienie spowodowane utratą syna, zerwaniem więzi rodzinnych i naruszeniem prawa do życia w rodzinie jest kwota 50 000 złotych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał przepisy art. 448 kc w związku z art. 23 kc i art.24 kc. O odsetkach orzekł na podstawie art. 481 kc , wskazując, iż żądanie odsetek od daty zdarzenia wywołującego szkodę, tj. od 29 września 2005 roku jest nieuprawnione. Powód nie realizował swoich uprawnień na drodze sądowej przez blisko 8 lat dlatego też nie można przyjąć by pozwany był w zwłoce w wypłacie zadośćuczynienia przez cały okres od daty wypadku drogowego do daty wytoczenia powództwa. O kosztach procesu orzekł w trybie art. 98 kpc . Uwzględniając, że powód wygrał sprawę w znacznej części obciążył pozwanego obowiązkiem zwrotu na rzecz powoda całości poniesionych przez niego kosztów procesu. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł pozwany. Zarzucił: - naruszenie art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i 24 §1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że przepis ten stanowi podstawę do żądania przez osoby bliskie zmarłemu, zadośćuczynienia w związku z jego śmiercią w wypadku drogowym, - naruszenie prawa materialnego zawartego w art. 448 § 1 k.c. w zw. z art.23 k.c. i 24 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu odpowiedzialności pozwanego za krzywdę powoda wynikającą ze śmierci R. P.

(2)wskutek wypadku komunikacyjnego w dniu 29.09.2005roku, a także zasądzenie na jego rzecz z tego tytułu zadośćuczynienia w kwocie 50 000,00 zł, - naruszenie przepisu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, (...) przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do odpowiedzialności pozwanego względem powoda z tytułu zawartej umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC sprawcy wypadku. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także w oparciu o te ustalenia zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Trafnie więc i bez naruszenia wskazanych w apelacji przepisów prawa, zasądził na rzecz powoda zadośćuczynienie. Apelacja pozwanego nie kwestionuje tych ustaleń dokonanych w oparciu o wywołaną w sprawie opinię biegłego psychologa, który wskazał, że powód bardzo mocno przeżył śmierć syna (wystąpiły u niego symptomy zaburzeń depresyjnych) i stan ten, pomimo upływu ośmiu lat od śmierci syna, nadal występuje. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podziela wszystkie szczegółowe ustalenia i wnioski Sądu I instancji i uznaje je za własne. Również kwotę zadośćuczynienia zasądzoną w zaistniałym stanie faktycznym uznaje za umiarkowaną. Skarżący kwestionuje natomiast w apelacji dopuszczalność roszczenia powoda co do zasady. Wbrew tym zarzutom Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 24 § 1 kc w związku z art. 448 kc w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 sierpnia 2008 roku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego od 2010 roku utrwalone jest jednolite stanowisko, iż spowodowanie śmierci, deliktem sprzed dnia 3 sierpnia 2008 roku może stanowić naruszenie dobra osobistego członków rodziny zmarłego w postaci szczególnej więzi rodzinnej i uzasadnia przyznanie im na podstawie art. 24 §1 kc w związku z art. 448kc zadośćuczynieniu (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012roku w sprawie sygn. akt III CZP 67/12, OSNC 2013, z. 4, poz. 45 i tam powołane wcześniejsze orzeczenie Sądu Najwyższego oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012roku w sprawie sygn. akt II CZP 93/12, OSNC 2013, z. 7-8, poz. 84). Sąd Apelacyjny aprobuje ten pogląd prawny, który pozostaje w zgodzie z celem i charakterem ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jak też aktualną tendencją do udzielania jak najszerszej ochrony prawnej osobom, które poniosły szkodę w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. Ma on także odzwierciedlenie w bogatym dalszym orzecznictwie, w tym powołanym przez Sąd Okręgowy w motywach zaskarżonego wyroku. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego braku podstaw do domagania się zadośćuczynienia z tytułu ochrony dóbr osobistych wobec treści przepisu art. 34 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, (...) również należy wskazać na ugruntowaną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, która stwierdza, iż powołany przepis art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach nie wyłącza z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 kc . Stanowisko takie Sąd Najwyższy konsekwentnie prezentował poczynając od uchwał z dnia 22 października 2010roku w sprawie sygn. akt III CZP 76/10 i z dnia 13 lipca 2011roku w sprawie III CZP 32/11 oraz wyroku z 14 stycznia 2010 roku w sprawie sygn. akt IV CSK 307/09 poprzez kolejne orzeczenia, w tym przykładowo wyroki: z dnia 25 maja 2011 roku w sprawie sygn. akt II CSK 537/10, LEX nr 1164718, z dnia 10 listopada 2010 roku w sprawie sygn. akt II CSK 248/10, OSNC- ZD 2011 , nr B, poz.44 także LEX nr 785681, z dnia 11 maja 2011 roku w sprawie sygn. akt I CSK 621/10, LEX nr 848128 oraz z dnia 15 marca 2012 roku w sprawie sygn. akt I CSK 314/11, LEX nr 1164718. Wreszcie potwierdzenie tej linii orzeczniczej znalazło wyraz w przywołanych już uprzednio uchwałach: z dnia 7 listopada 2012 roku, sygn. akt III CZP 67/12, OSNC 2013, z. 4, poz.45 oraz z dnia 20 grudnia 2012 roku, sygn. akt II CZP 93/12, OSNC 2013, z.7-8 poz. 84). Wskazane wyżej orzeczenia zapadły w sprawach gdzie pozwanymi byli ubezpieczyciele i nie może ulegać wątpliwości, że Sąd Najwyższy przy ich podjęciu wychodził z założenia, że umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów obejmuje również zadośćuczynienie za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. W kolejnych dwóch uchwałach, tj. z dnia 7 listopada 2012 roku w sprawie sygn. akt III CZP 67/12, OSNC 2013/4/45, LEX nr 1230027, podjętej na tle przepisu § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz.U. Nr 26, poz. 310 ze zm.), a także uchwale z dnia 20 grudnia 2012rok w sprawie syg. akt III CZP 93/12, Biul.SN 2012/12/11, LEX nr 126708, podjętej na tle cytowanego przepisu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, (...) (Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.), Sąd Najwyższy w sposób jednoznaczny i kategoryczny wypowiedział się, że żaden z tych przepisów nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c. Takie ograniczenie wymagałoby bowiem wyraźnej podstawy prawnej. Tymczasem odpowiedzialność ubezpieczyciela w ramach ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej jest wyznaczana przez zasadę i zakres odpowiedzialności ubezpieczonego. Wprawdzie reguła ta może być skorygowana przez przepisy o ubezpieczeniach, czemu ustawodawca dawał wyraz w wypadkach enumeratywnie wymienionych najpierw w §13 rozporządzenia z dnia 24 marca 2000 roku, a potem w art. 38 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku, to jednak wskazane tu wyłączenia dotyczą szkody majątkowej (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2007roku w sprawie sygn. akt III CZP 146/06, OSNC 2007/11/161). Tym samym nie ma podstaw do rozciągania działania tych przepisów na wypadki wyrządzenia szkody niemajątkowej. W uzasadnieniu pierwszej z omawianych uchwał Sąd Najwyższy podkreślił, że: „Świadczenie pieniężne, które wypłaca ubezpieczyciel, jest ustalane według reguł rządzących cywilnym prawem odszkodowawczym, a więc o rodzaju i wysokości świadczeń należnych od ubezpieczyciela decydują przepisy kodeksu cywilnego . Nie ma zatem wątpliwości, że pojęcie szkody rozumie się szeroko, jako obejmujące wszelkie uszczerbki - zarówno majątkowe, jak i niemajątkowe - i że krzywdę uważa się za niemajątkową postać szkody; konsekwentnie, w skład odszkodowania przypadającego z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej wchodzi zarówno odszkodowanie za szkody majątkowe na osobie i mieniu, jak i zadośćuczynienie za krzywdę. Jak wyjaśniono, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że przez śmierć danej osoby zostaje (może zostać) naruszone własne dobro osobiste jej najbliższych w postaci prawa do więzi rodzinnej oraz dopuszcza udzielenie ochrony na ogólnej podstawie art. 448k .c. Zadośćuczynienie jest w tym wypadku instrumentem umożliwiającym wyrównanie własnej szkody niemajątkowej osoby bliskiej zmarłego. Odpowiedzialność w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu obejmuje zatem obowiązek zapłaty zadośćuczynienia w razie powstania uszczerbku niemajątkowego, czyli krzywdy spowodowanej ruchem pojazdu mechanicznego. Podobnie jak w odniesieniu do innych uszczerbków, także w wypadku zadośćuczynienia nie ma podstaw do różnicowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczonego i ubezpieczyciela. Oznacza to, że skutki naruszenia dobra osobistego przez spowodowanie śmierci osoby bliskiej w wypadku komunikacyjnym są objęte odpowiedzialnością gwarancyjną ubezpieczyciela”. Mając zatem na uwadze powyższe wywody, Sąd Apelacyjny, nie podzielając żadnego z zarzutów podniesionych przez pozwanego w apelacji oddalił ją jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c. Wobec takiego wyniku sporu w instancji odwoławczej, w uwzględnieniu wniosku powoda obciążył pozwanego obowiązkiem zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa adwokackiego według stawki minimalnej stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z § 6 pkt 5 oraz § 12 ust 1 pkt2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 roku, poz.490).