Sad powszechny, I ACa 359/14

Sygn. akt I ACa 359/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 września 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Dariusz Rystał Sędziowie: SSA Eugeniusz Skotarczak (spr.) SSA Agnieszka Sołtyka Protokolant: st. sekr. sądowy Beata Wacławik po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko K. K. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt I C 582/13 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że dodaje zastrzeżenie następującej treści: „z tym, że odpowiedzialność pozwanej K. K. ograniczona jest do nieruchomości zabudowanej - działki nr (...) , położonej w miejscowości Z. , gmina C. , dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi księgę wieczystą nr (...) ”, II. oddala apelację, III. nie obciąża pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego należnymi powodowi. Eugeniusz Skotarczak Dariusz Rystał Agnieszka Sołtyka Sygn. akt I ACa 359/14 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Szczecinie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 18 marca 2013 roku nakazał pozwanej K. K. zapłacić powodowi (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W. kwotę 200.000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 7 marca 2013 roku oraz orzekł o kosztach procesu. Po wniesieniu przez pozwaną zarzutów od tego nakazu i przeprowadzeniu rozprawy Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 października 2013 roku utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym w dniu 18 marca 2013 roku. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 20 października 2004 roku pomiędzy powodem (...) Bank (...) Spółką Akcyjną w W. a Zakładem (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w C. reprezentowaną przez Prezesa Zarządu- M. W. została zawarta Umowa Kredytowa Nr (...) z dopłatami do oprocentowania z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na realizację przedsięwzięcia inwestycyjnego w ramach „Programu wspierania restrukturyzacji i modernizacji przemysłu mięsnego i przetwórstwa jaj w Polsce"( (...) ). Na mocy powyższej umowy powodowy Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 3.500.000 zł na okres od dnia udostępnienia środków z kredytu do dnia 31 sierpnia 2010 r., z przeznaczeniem na sfinansowanie działalności inwestycyjnej tj. utworzenia ubojni trzody spełniającej wymogi prawa i przepisów krajowych oraz Unii Europejskiej. Jednym z zabezpieczeń wierzytelności Banku wynikającej z ww. umowy była hipoteka kaucyjna do kwoty 5.000.000 zł na nieruchomości zabudowanej położonej w C. przy ul. (...) , stanowiącej działkę nr (...) dla której Sąd Rejonowy w C. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...) . Aneksem nr (...) do umowy kredytowej Nr (...) z 20 października 2004 r. zawartym w dniu 15 czerwca 2005 r. strony ustanowiły zabezpieczenie wierzytelności powodowego Banku wynikających z ww. umowy kredytowej w postaci hipoteki kaucyjnej do kwoty 700,000 zł na nieruchomości zabudowanej, położonej w C. , stanowiącej działkę (...) ; dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr Kw (...) . W dniu 26 września 2006 r. strony umowy kredytowej Nr (...) z 20 października 2004 r. zawarły Aneks Nr (...) do ww. umowy kredytowej, w którym postanowiły, że spłata kredytu nastąpi w 5.6 miesięcznych ratach, z których ostatnia płatana będzie w dniu 31 sierpnia 2010 r. Wierzytelność Banku wynikająca z umowy kredytowej z dnia 20 października 2004 r. stała się wymagalna w dniu 1 września 2010 r. Aktualnie zabezpieczeniem spłaty wierzytelności powodowego Banku wynikającej z umowy kredytowej Nr (...) z 20 października 2004 r. jest hipoteka umowna do kwoty 700.000 zł, wpisana w dziale IV księgi wieczystej Nr (...) nieruchomości położonej w Z. , gmina C. , stanowiącej działkę nr (...) . Właścicielem nieruchomości położonej w Z. , gmina C. , stanowiącej działkę nr (...) dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą Kw Nr (...) jest pozwana K. K. . Pozwana nabyła własność nieruchomości w drodze darowizny od swojej matki w dniu 24 czerwca 2009 r. Nieruchomość, która była już wówczas obciążona hipoteką na rzecz powodowego Banku, została podzielona- na większej części działki znajdowały się zabudowania, na części działki, którą otrzymała w darowiźnie pozwana znajdowało się tylko stare pomieszczenie gospodarcze. Pozwana wiedziała, że darowana jej nieruchomość jest obciążona hipoteką, lecz zapewniono ją że jej część działki zostanie z hipoteki zwolniona. Pozwana na ww. nieruchomości za środki pochodzące z kredytu przystosowała pomieszczenie gospodarcze na lokal mieszkalny o powierzchni 78 m2, w lokalu tym obecnie zamieszkuje wraz z dzieckiem. Prezes Zarządu Zakładu (...) Spółki z o.o. w C. (kredytobiorcy) M. W. jest bratem pozwanej K. K. . Pozwana nie ma z nim obecnie kontaktu i nie wie, jaka jest jego sytuacja majątkowa. Zakład (...) Spółka z o.o. w C. zbankrutował. Sąd uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości. Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie były między stronami postępowania niesporne, zaś spór koncentrował się na kwestiach prawnych dotyczących zasadności żądania zapłaty. W przedmiotowej sprawie powód (...) Bank (...) S. A. w W. domagał się zasądzenie od pozwanej K. K. kwoty 200.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, wskazując, że pozwana jest dłużnikiem rzeczowym, gdyż jest właścicielką nieruchomości położonej w Z. , gmina C. , na której ustanowiona jest hipoteka umowna do kwoty 700.000 zł, zabezpieczająca kredyt udzielony Umową Kredytową Nr (...) w dniu 20 października 2004 r. Zakładowi (...) Spółce z o.o. w C. . Pozwana nabyła nieruchomość obciążoną hipoteką w następstwie podziału nieruchomości zabezpieczonej hipoteką wpisaną przed jej wydzieleniem na podstawie darowizny od swojej matki, darowizna ta miała miejsce w dniu 24 czerwca 2009 r., a zatem hipoteka umowna kaucyjna została wpisana na nieruchomości położonej w Z. , gmina C. , stanowiącej działkę nr (...) dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą Kw Nr (...) , przed tą datą. Zgodnie z art. 102 ust. 1 i 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz.U.2001.124.136) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2011 r., wierzytelności o wysokości nieustalonej mogą być zabezpieczone hipoteką do oznaczonej sumy najwyższej (hipoteka kaucyjna). Hipoteka kaucyjna może w szczególności zabezpieczać istniejące lub mogące powstać wierzytelności z określonego stosunku prawnego albo roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną lecz nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą. Art. 102 u.k.w.h. został uchylony przez art. 1 pkt 26 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2009.131.1075) z dniem 20 lutego 2011 r. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 26 czerwca 2009 r., do hipotek kaucyjnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z wyjątkiem przepisów o rozporządzaniu opróżnionym miejscem hipotecznym. Hipoteka umowna kaucyjna, na podstawie której powód domaga się w niniejszej sprawie od pozwanej zapłaty, została ustanowiona przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, tj. przed dniem 20 lutego 2011 r. Na mocy jednak wyżej cytowanych przepisów, zastosowywanie do niej znajdują przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece w nowym brzmieniu. Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w aktualnym brzmieniu, w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). W myśl art. 67 u.k.w.h., do powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze wieczystej. Z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. wynika, że wierzycielowi hipotecznemu przysługują dwa uprawnienia: 1) pierwszeństwo zaspokojenia się z nieruchomości przed dłużnikami osobistymi; 2) skuteczność wobec każdoczesnego właściciela nieruchomości. Przez ustanowienie hipoteki powstaje odpowiedzialność rzeczowa, która polega na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia w wysokości jego wartości, do tej wysokości bowiem ogranicza się odpowiedzialność dłużnika hipotecznego. Jako, że pozwana K. K. jest obecnie właścicielką nieruchomości położonej w Z. , gmina C. , stanowiącej działkę nr (...) dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą Kw Nr (...) , a nieruchomość ta została na rzecz powoda (...) Bank (...) S. A. w W. obciążona hipoteką umowną kaucyjną (obecnie hipoteką umowną) do kwoty 700.000 zł, zabezpieczającą kredyt udzielony Umową Kredytową Nr (...) w dniu 20 października 2004 r. Zakładowi (...) Spółce z o.o. w C. , pozwana jako dłużnik rzeczowy nieruchomości, odpowiada z przedmiotu zabezpieczenia, którym jest w nieruchomość, do wysokości wartości zabezpieczenia, czyli do kwoty 700.000 zł. W przedmiotowej sprawie powód ograniczył dochodzone od pozwanej roszczenie do kwoty 200.000 zł i z uwagi na to, że pozwana odpowiada jako dłużnik rzeczowy z przedmiotu zabezpieczenia hipoteką, powództwo jest w całości zasadne. Pozwana jako nabywca (w drodze umowy darowizny) nieruchomości, przejęła dług hipoteczny i odpowiada za ten dług rzeczowo, stała się bowiem z chwilą nabycia nieruchomości w drodze umowy darowizny dłużnikiem rzeczowym, odpowiadającym tylko z nieruchomości za dług hipoteczny. Stąd też wierzyciel hipoteczny- powód, mógł się w procesie skutecznie domagać od pozwanej zapłaty kwoty 200.000 zł, stanowiącej część niespłaconego kredytu udzielonego Umową Kredytową Nr (...) w dniu 20 października 2004 r. Zakładowi (...) Spółce z o.o. w C. i roszczenie powoda jest w całości zasadne. W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy wydał już nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym w dniu 18 marca 2013 r. (sygn. akt I Nc 74/13), którym nakazał pozwanej K. K. zapłacić powodowi (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W. kwotę 200.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 marca 2013 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Zgodnie z art. 496 k.p.c , po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza. Nie znajdując podstaw do wydania w sprawie odmiennego rozstrzygnięcia, Sąd utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Szczecinie Wydział I Cywilny w dniu 18 marca 2013 r. (sygn. akt I Nc 74/13), w całości. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w utrzymanym w mocy nakazie zapłaty Sąd oparł na przepisach § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) oraz art. 13 ust. 1 w zw. z art. 19 ust. 2 pkt 1 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz.U.05.167.1398), (3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz 2.500 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu w postępowaniu nakazowym, łącznie 6.117 zł). Apelację od tego wyroku wniosła pozwana. Zaskarżając go w całości zarzuciła mu: 1) naruszenie prawa materialnego - art. 76 § 4 i art. 90 ustawy z dnia 06 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez jego niezastosowanie, 2) naruszenie prawa materialnego - art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1965 r. Kodeks cywilny poprzez jego niezastosowanie, 3) naruszenie prawa procesowego - art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego sprawy. Mając powyższe zarzuty na uwadze wniosła o: 4) zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa, względnie o : 5) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, 6) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania o według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja pozwanej jest bezzasadna. Zgodzić należy się z pozwaną, że Sąd I instancji nie ustosunkował się do zarzutu naruszenia art. 76 § 4 i art. 90 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , który podnoszony był przez pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty. Sąd Apelacyjny jest jednak również Sądem merytorycznym ( art. 382 kpc .), który daje jemu uprawnienie do oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Przeprowadzona ocena nie daje jednak podstaw do uznania za zasadny zarzut naruszenia art. 76 § 4 i art. 90 ustawy o księgach wieczystych i hipotece . Niespornym jest w sprawie, że podział nieruchomości nastąpił w 2009 roku. Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (zwanej dalej ustawą) w razie podziału nieruchomości hipoteka obciążająca nieruchomość obciąża wszystkie nieruchomości utworzone przez podział (hipoteka łączna). Zgodnie natomiast z art. 76 ust. 2 ustawy wierzyciel, któremu przysługuje hipoteka łączna, może według swego uznania żądać zaspokojenia w całości lub w części z każdej nieruchomości z osobna, z niektórych z nich lub ze wszystkich łącznie. W niniejszym postępowaniu powód zażądał zaspokojenia z działki nr (...) powstałej po podziale, której właścicielką od 2009 roku jest pozwana, przy czym ograniczył swoje żądania do kwoty 200.000 złotych, w sytuacji, gdy przedmiotową działkę obciąża hipoteka do kwoty 700.000 złotych. Pozwana nie może skutecznie powoływać się na postanowienia art. 76 ust. 4 ustawy, gdyż przepis ten nie ma zastosowania do hipotek kaucyjnych ustanowionych przed wejściem w życie znowelizowanego art. 76 ust. 4 ustawy tj. przed dniem 20 lutego 2011 roku, a hipoteka obciążająca obecnie nieruchomość pozwanej została ustanowiona aneksem nr (...) do umowy kredytowej Nr (...) z dnia 20 października 2004 roku zawartym w dniu 15 czerwca 2005 roku. Nadto pozwana nabyła nieruchomość w drodze darowizny od swojej matki, a w dacie dokonania darowizny i ustanowienia hipoteki łącznej nieruchomość darowana zabudowana była budynkiem gospodarczym, przebudowanym dopiero po podziale w zakresie własnych środków finansowych na budynek mieszkalny. Ponadto przepis ten dotyczy stosunków pomiędzy obciążającym hipoteką (bankiem), a osobą której udzielono kredytu na budowę lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, gdyż pozwana jest tutaj dłużnikiem rzeczowym a nie osobistym. Przepis ten również ma tylko zastosowanie do hipoteki łącznej powstałej w wyniku podziału nieruchomości polegającego na ustanowieniu odrębnej własności lokalu lub wydzieleniu z dotychczasowej nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym, jeżeli podział ten nastąpił po wejściu w życie tej ustawy (znowelizowanego art. 76 ust. 4) tj. po dniu 20 lutego 2011 roku, co nie miało miejsca w niniejszym postępowaniu, gdyż podział nastąpił w 2009 roku (wyrok Sądu Najwyższego z dn. 12.04.2012r., II CSK 472/11, Lex nr 1254653). Ponadto roszczeń z art. 76 ust. 4 można dochodzić odrębnym postępowaniem, a nie w formie zarzutu w postępowaniu niniejszym. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 90 powoływanej ustawy. Z przepisu tego bowiem wynika jednoznacznie, że dotyczy on sytuacji przewidzianej dla sprzedaży nieruchomości, a pozwana nabyła nieruchomość w drodze umowy darowizny ze swoją matką. Nadto niezależnie od powyższego roszczeń opartych na podstawie wymienionego przepisu należy dochodzić w drodze odrębnego postępowania, a nie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu niniejszym. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 5 kc. Pozwana powołuje się tutaj na trudną sytuację materialną i rodzinną, wskazując, że postępowanie powoda doprowadzi do bezdomności jej rodziny. Niezależnie bowiem od tego, że powódka nie wskazała by postępowanie powoda było sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem dochodzonego prawa ani nie wskazała jakie zasady współżycia społecznego narusza powód swoim postępowaniem, to wskazać należy, że pozwana wyrażając zgodę na bycie obdarowaną nieruchomością musiała wiedzieć z treści aktu notarialnego, że nieruchomość ta obciążona jest hipoteką kaucyjną w znacznej wysokości i że obciąża ją znaczne ryzyko konieczności jej spłaty, tym bardziej, że kredytobiorca powodowego banku Zakład (...) spółka z o. o. w C. , w której brat pozwanej J. W. był prezesem nie spłacał uzyskanego od powoda kredytu. Wobec odniesienia się do zarzutów naruszenia art. 76 ust. 4 z art. 90 ustawy oraz art. 5 kc. przez Sąd Apelacyjny za bezprzedmiotowy należy uznać zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc . Sąd Apelacyjny w tej sytuacji uznając apelację pozwanej za bezzasadną oddalił ją na podstawie art. 385 kpc . Jednocześnie Sąd Apelacyjny działając z urzędu, mając na uwadze okoliczność, że pozwana w niniejszej sprawie występuje wobec powoda jako dłużnik rzeczowy a nie osobisty oraz mając na uwadze treść art. 319 kpc . dodał zastrzeżenie o odpowiedzialności pozwanej jedynie do nieruchomości zabudowanej – działki nr (...) , położonej w miejscowości Z. , gmina C. , dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi księgę wieczystą nr (...) , a więc jedynie do nieruchomości obciążonej hipoteką na rzecz powodowego banku. Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążania pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 kpc . mając na uwadze jej trudną sytuację materialną i rodzinną. SSA E.Skotarczak SSA D.Rystał SSA A.Sołtyka