Sad powszechny, XII C 675/14

Sygnatura akt XII C 675/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 1 lipca 2014 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu XII Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący:del. SSR Jan Sterczała Protokolant:st. sekr. sąd. Kinga Cieślik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. w Poznaniu sprawy z powództwa G. P. przeciwko Gospodarstwo (...) Sp. z o.o. w G. , J. D. , B. D. o zapłatę

1. nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 22 sierpnia 2013 r. w sprawie XII Nc 238/13 utrzymuje w mocy w całości;
2. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 6 347,52 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zabezpieczającego. /-/ Jan Sterczała UZASADNIENIE Pozwem w postępowaniu nakazowym, skierowanym przeciwko pozwanym : Gospodarstwu (...) spółka z o.o. w G. , J. D. , B. D. , powódka G. P. wniosła o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty 192 152 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu stwierdzono między innymi, iż powódka jest w posiadaniu weksla własnego wystawionego przez pozwaną spółkę w dniu 23 maja 2013 r., płatnego dnia 31 maja 2013 r. Weksel został wystawiony przez pozwaną spółkę z o.o. (...) on również poręczony przez pozostałych pozwanych. Powódka nabyła prawa z weksla na podstawie indosu (pierwotnym wierzycielem wekslowym była spółka z o.o. (...) w likwidacji). Pozwani nie wykupili weksla mimo wezwań. Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 22 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w całości i zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 2 402 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych i kwotę 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany J. D. wniósł zarzuty od nakazu zapłaty z dnia 12.09.2013 r. (k 38). W zarzutach wniósł o uchylenie nakazu i oddalenie powództwa oraz o wstrzymanie wykonania nakazu. W uzasadnieniu stwierdził między innymi, że przyznaje, że poręczył przedmiotowy weksel in blanco. Podał jednak, iż weksel w istocie stanowił zabezpieczenie roszczeń z tytułu zawartej między spółką Gospodarstwo (...) , a spółką (...) umowy sprzedaży. Na mocy tej umowy pozwana spółka miała nabyć trzy koparki. Umówiono się, że w przypadku przekroczenia terminu płatności, sprzedający będzie miał prawo odstąpić od umowy i zażądać dodatkowo zapłaty kary umownej w kwocie 197 152 zł. W celu zabezpieczenia roszczenia o zapłatę kary, pozwana spółka wypełniła i wręczyła weksel sprzedającemu. Następnie – w dniu 7 stycznia 2012 r. sprzedający – spółka (...) złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy, z żądaniem zwrotu koparek. Pozwana spółka odmówiła zwrotu koparek i zapłaty. W ocenie pozwanego, nie było dopuszczalne zastrzeżenie kary umownej za nienależyte spełnienie świadczenia pieniężnego. W tej sytuacji, zdaniem pozwanego „nie istnieje podstawa żądania zapłaty” przez „sprzedającego”. Pozwani (...) spółka z o.o. wnieśli zarzuty w dniu 16.09.2013 r. (data wpływu)- k. 54,
3. Ich treść oraz uzasadnienie były identyczne z zarzutami wniesionymi przez pozwanego J. D. . Również i ci pozwani wnieśli o wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty. Postanowieniami z dni : 5 listopada 2013 r. (k. 112) oraz 3 grudnia 2013 r. (k. 118), sąd oddalił wnioski o wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. (k. 129) sąd oddalił wniosek pozwanych o udzielenie im zabezpieczenia. W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2014 r. (k. 137), powódka wniosła o utrzymanie nakazu zapłaty w mocy. W uzasadnieniu stwierdzono między innymi, iż zgodnie z art. 17 Prawa wekslowego , osoby, przeciw którym dochodzi się praw z wekslu, nie mogą wobec posiadacza wekslu zasłaniać się zarzutami, opartymi na swych stosunkach osobistych z wystawcą lub z posiadaczami poprzednimi, chyba, że posiadacz, nabywając weksel, działał świadomie na szkodę dłużnika. Zatem według powódki, zważywszy na fakt, iż powódka nabyła weksel w drodze indosu, pozwani nie mogą skutecznie powołać się na nieskuteczne zastrzeżenie kary umownej. Z ostrożności procesowej powódka podała również, iż kara umowna nie została w istocie zastrzeżona na wypadek niewykonania świadczenia pieniężnego (jak twierdzą pozwani), lecz na wypadek odstąpienia od umowy, a dopuszczalność takiego rodzaju zastrzeżeń została jednoznacznie zaaprobowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Pozwani złożyli następnie pismo procesowe z dnia 12.06.2014 r. (k. 154), które zostało zwrócone przez Przewodniczącego zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2014 r. (k. 158). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny : W dniu 2 listopada 2010 r. (...) spółka z o.o. w P. zawarła z pozwaną spółką z o.o. Gospodarstwo (...) umowę sprzedaży trzech koparek – koparki kołowej Doosan DX 190W, koparki gąsienicowej Doosan DX 255 LC SLR, koparki gąsienicowej KUBOTA KX 121-3 alfa (k. 42-44). W umowie ustalono również cenę sprzedaży na kwotę netto 184 770 EURO. W §§ 3 i 4 umowy strony ustaliły również sposób płatności i – co istotne – terminy zapłaty (19.11.2010 r. i 20.12.2010 r.) oraz sposób i termin dostawy. W treści § 9 ust. 2 umowy zawarto zastrzeżenie, że w przypadku przekroczenia terminu zapłaty, ustalonego w § 3 umowy o ponad 14 dni sprzedawcy przysługuje prawo do odstąpienia od umowy i żądania zapłaty kary umownej w kwocie 197 152 zł. W § 9 ust. 5 umowy ustalono z kolei, iż w celu zabezpieczenia roszczenia o zapłatę kary umownej, zostanie wystawiony na rzecz sprzedawcy weksel in blanco, zgodnie z deklaracją wekslową, stanowiącą załącznik do umowy. W treści deklaracji uzgodniono z kolei między innymi, że „przedmiotem deklaracji jest sposób, w jaki Remitent wypełni weksel własny in blanco wystawiony na zabezpieczenie sumy wierzytelności określonej w § 9 ust. 2 umowy”. Ustalono, że remitent ma prawo wpisać sumę wekslową w wysokości 192 152 zł, opatrzając weksel datą płatności według swego uznania. Wystawcą weksla była pozwana spółka z o.o., pozostali pozwani poręczyli zaś weksel, podpisując go pod zwrotami : „Poręczam”. Pismem z dnia 4 stycznia 2012 r. sprzedająca spółka (...) , odstąpiła od umowy z dnia 2 listopada 2010 r. w części dotyczącej sprzedaży koparki DX 255 LC SLR i koparki KUBOTA KX 121-3 alfa, wzywając do zwrotu koparki KUBOTA KX 121 -3 alfa oraz do zapłaty kary umownej w kwocie 197 152 zł (k. 46). W odpowiedzi – pismem z dnia 30 stycznia 2012 r. (k. 47), pozwana spółka oświadczyła, iż koparka KUBOTA została dostarczona, po uprzedniej zapłacie przez pozwaną, a więc brak jest podstaw do odstąpienia od umowy w tej części. Co się zaś tyczy koparki DX 255 LC SLR, to przyznano w piśmie, iż „gospodarstwo nie spełniło zobowiązania”, a sprzedawca „nie zrealizował dostawy”. Jednak zdaniem pozwanej, postanowienie § 9 ust. 2 umowy było nieważne, co uzasadniało odmowę zapłaty. Pismem z dnia 24 maja 2013 r., po wypełnieniu weksla in blanco na kwotę 192 152 zł i opatrzeniu terminem płatności 31 maja 2013 r., sprzedawca (już pod nazwą (...) spółka z o.o. ”), wezwał pozwaną spółkę do wykupienia weksla (k. 48). W odpowiedzi, pismem z dnia 3.06.2013 r. (k. 49), „pozwani” odmówili wykupu weksla, wobec braku wymagalnego zobowiązania wobec wzywającego do zapłaty. W dniu 13 czerwca 2013 r. prawa z weksla zostały – w drodze indosu (użyto zwrotu : „ustępuję na zlecenie..”) – przeniesione na powódkę G. P. . Powyższy stan faktyczny był niesporny, wynikał on nadto z następujących dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy : - weksla w oryginale (jego kopia – k. 3) - wezwań do wykupu weksla z dowodami nadania (k. 6,7,8,9,10) - odpisu z KRS pozwanej spółki (k. 11-17), odpisu z (...) spółki z o.o. M. (k. 18-24, 25-30) - umowy sprzedaży z dnia 2.11.2010 r. z deklaracją wekslową (k. 42-45) - pisma z dnia 4.01.2012 r. (k. 46) - pisma pozwanej z dnia 30.01.2012 r. (k. 47) - wezwania do wykupu weksla (k. 48) - pisma z dnia 03.06.2013 r. (k. 49,51). Jak już była mowa powyżej, stan faktyczny sprawy nie był przedmiotem sporu. Istota procesu sprowadzała się do kwestii prawnych, a w szczególności do oceny skuteczności zobowiązania wekslowego oraz zakresu przeniesionych na powódkę praw z weksla. Żaden z powołanych wyżej dokumentów nie wzbudził wątpliwości co do prawdziwości lub autentyczności. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Powództwo okazało się zasadne. Nie powinno budzić wątpliwości, iż złożony przez powódkę weksel odpowiada wymogom przepisów Prawo wekslowe . Został on prawidłowo wypełniony. Nie budziła zatem najmniejszych wątpliwości jego strona formalna. Wystawcą weksla była pozwana spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Zarząd spółki, w składzie, gwarantującym poprawną reprezentację spółki, weksel podpisał. Pieczątka firmowa dodatkowo wskazuje, iż podpisanie weksla nastąpiło w imieniu spółki. Nie budziła też wątpliwości treść poręczeń wekslowych. Udzielili ich pozwani – osoby fizyczne, co zostało stwierdzone ich własnoręcznymi podpisami. Treść zarzutów wniesionych przez pozwanych wskazuje, iż jedynym podniesionym przez pozwanych argumentem mającym przemawiać za oddaleniem powództwa była występująca – zdaniem pozwanych – nieważność postanowienia umownego dotyczącego kary umownej. Kwestionowane zastrzeżenie było zdaniem pozwanych nieskuteczne, co winno przemawiać za oddaleniem powództwa. Strona powodowa z kolei stanowczo twierdziła, iż ów argument - w kształcie przedstawionym w zarzutach - w ogóle nie powinien być rozpoznawany w niniejszym procesie. W ocenie sądu, rację w spornym zakresie miała strona pozwana. Zarzut co do ewentualnej nieważności spornego postanowienia umownego jest bowiem zarzutem o charakterze materialnoprawnym i do tego dotyczącym stosunku między wystawcą weksla ( Gospodarstwem (...) spółka z o.o. ), a pierwotnym wierzycielem wekslowym ( spółką (...) , która później zmieniła nazwę na (...) ). Co kluczowe – powódka nabyła prawa z weksla w drodze indosu (o czym jednoznacznie świadczy zwrot indosu „ustępuję NA ZLECENIE G. P. ”). W konsekwencji – zasadnie podniosła strona powodowa, że w niniejszym procesie, zgodnie z treścią art. 17 Prawa wekslowego , nie można było skutecznie podnosić zarzutów dotyczących stosunku prawnego łączącego pierwotnego posiadacza weksla z dłużnikami wekslowymi. Pozwani nie naprowadzili (nie mówiąc o udowodnieniu), by powódka, nabywając prawa z weksla „świadomie działała na szkodę dłużnika”, a na nich spoczywał ewentualny obowiązek dowodowy w tym zakresie ( art. 6 kc ). W konsekwencji zarzut nieważności zapisu § 9 ust. 2 umowy z dnia 2.11.2010 r. nie mógł być zarzutem skutecznym. Na marginesie tylko dodać należy, co słusznie zauważyła strona powodowa piśmie procesowym (k. 140-143), iż gdyby nawet - teoretyzując – rozważyć dopuszczalność zarzutu pozwanych, to stwierdzić należałoby, iż kara umowna była zastrzeżona skutecznie. Kara umowna nie była w istocie zastrzeżona na wypadek nienależytego spełnienia świadczenia pieniężnego przez pozwaną spółkę, lecz umówiono ją na wypadek odstąpienia sprzedającego od umowy ( art. 494 kc w zw. z art. 484 kc ). W takim przypadku należałoby uznać skuteczność uzgodnionego postanowienia dotyczącego kary umownej (ar. 353 1 kc ), zwłaszcza, iż zostało ono zawarte w umowie zawartej między profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Natomiast brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż wręczony sprzedającemu weksel był tzw. wekslem imiennym, a w konsekwencji, by przeniesienie praw z niego mogło nastąpić wyłącznie ze skutkiem przelewu wierzytelności (jak naprowadzała to strona pozwana w zwróconym piśmie procesowym oraz podczas rozprawy w dniu 26 czerwca 2014 r.). Użycie w treści weksla zwrotu „na zlecenie” wskazuje, iż przedmiotowy weksel nie był wekslem imiennym (wówczas w jego treści byłby zwrot np. „zapłacę (…) za ten weksel (...) spółka z o.o. , lecz NIE NA JEJ ZLECENIE”). Wtedy w istocie – przeniesienie praw z weksla mogłoby nastąpić tylko w drodze przelewu, a dłużnikom wekslowym przysługiwałoby prawo do powoływania zarzutów również ze stosunku podstawowego, łączącego ich z pierwotnym remitentem ( art. 513 kc ). Wnioskowanie zaś strony pozwanej, iż „mamy do czynienia z wekslem imiennym:, gdyż „zapłata kwoty z weksla miała nastąpić na rachunek bankowy remitenta” jest absolutnie nieuprawnione – o charakterze weksla i dopuszczalności przenoszenia z niego praw przez indos decyduje jego treść, a w szczególności, to, czy użyto w wekslu zwrotu „na zlecenie”. I w tej kwestii należy przypomnieć, iż pozwana spółka oraz poręczyciele wekslowi mogli zadbać o to, by w treści weksla został np. użyty zwrot „nie na zlecenie” lub podobny, co umożliwiłoby w konsekwencji łatwiejszą obronę przed wekslem puszczonym w obieg. Są to jednak rozważania teoretyczne, gdyż, akurat w rozpoznawanym przypadku, zapis o karze umownej w umowie sprzedaży, w przypadku odstąpienia od umowy, był skuteczny . Nawet więc ustalenie, iż powódka nabyła prawa z weksla wyłącznie ze skutkami „zwykłego” przelewu, nie miałoby znaczenia dla końcowego rozstrzygnięcia. Przypomnieć trzeba, iż zgodnie z art. 11 Prawa wekslowego : „każdy weksel można przenieść przez indos, chociażby nie był wystawiony wyraźnie na zlecenie; jeżeli wystawca umieścił w wekslu wyrazy "nie na zlecenie" lub inne zastrzeżenie równoznaczne, można przenieść weksel tylko w formie i ze skutkami zwykłego przelewu; weksel można indosować również na trasata bez względu, czy przyjął on weksel, czy nie, a także na wystawcę lub na każdą inną osobę, wekslowo zobowiązaną. Osoby te mogą weksel dalej indosować”. Tak więc ciężar ewentualnego wykazania zakazu indosowania konkretnego weksla spoczywa na dłużniku wekslowym. Decydująca w tym zakresie jest treść weksla, a nie sposób płatności. Podsumowując, argumentacja strony pozwanej, podważająca skuteczność zobowiązania wekslowego okazała się nieskuteczna. Z tego też względu, zasądzenie na rzecz powódki, jako wierzycielki wekslowej (na mocy indosu), kwoty 192 152 zł w nakazie zapłaty z dnia 22 sierpnia 2013 r. było prawidłowe, stąd na podstawie art. 496 kpc Sąd utrzymał w mocy nakaz zapłaty w całości. Roszczenie względem pozwanej spółki ma bezpośrednią podstawę prawną w treści art. 1, 9 w zw. z art. 101, 11 i 14 Prawa wekslowego , w odniesieniu zaś do pozostałych pozwanych dodatkowo w treści art. 30 i 32 tej ustawy – zakres odpowiedzialności poręczyciela wekslowego jest bowiem tożsamy z zakresem odpowiedzialności wystawcy weksla (pozwanej spółki). Zarzuty zaś strony pozwanej okazały suię bezzasadne na mocy art. 17 Prawa wekslowego . Nie znaleziono też podstaw do modyfikacji zawartego w nakazie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Jest ono zgodne z art. 98 § 1 kpc . Wysokość kosztów zastępstwa procesowego określono na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U.2013.490). O kosztach związanych z wniesieniem zarzutów nie orzekano, gdyż zarzuty opłaciła strona przegrywająca proces, dlatego też nie było potrzeby, by deklaratoryjnie obciążać pozwanych tymi kosztami w poniesionym zakresie. Zgodnie z art. 745 kpc i art. 770 kpc zasądzono natomiast od pozwanych na rzecz powódki zwrot kosztów postępowania zabezpieczającego. Ich wysokość została wykazana przez powódkę prawomocnym postanowieniem komornika (k. 145-146), nie zostały one w żadnej mierze zakwestionowane przez pozwanych. del. SSR Jan Sterczała