Sad powszechny, X GC 454/14

UZASADNIENIE W pozwie złożonym 9 maja 2014 roku (...) Spółka z o.o. w Ł. żądała zasą­dzenia od pozwanego K. F. kwoty 82.484,85 zł, z ustawowymi odset­kami i kosztami procesu, w tym kwoty 76.991,85 zł wynikającej z wystawionej przez powódkę Przedsiębiorstwu (...) Spółce z o.o. w Ż. faktury VAT nr F_M_ (...) oraz kwoty 5493 zł tytułem kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt V GU 34/13, z wniosku powódki o ogłoszenie upadłości ww. spółki (...) . W uzasadnieniu pozwu powódka powołała się na odpowiedzialność pozwanego za zobowiązanie pieniężne (...) Spółki z o.o. w Ż. , jako członka zarządu ww. spółki, na podstawie art. 299 k.s.h. (pozew k. 2-5). W dniu 28 maja 2014 roku Sąd wydał przeciwko pozwanemu nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (nakaz zapłaty k. 42). W dniu 20 czerwca 2014 r. pozwany złożył sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty, domagając się oddalenia powództwa. Pozwany przyznał, iż był członkiem zarządu (...) Spółki z o.o. , jednakże zakwestionował istnienie i wysokość wierzytelności powódki wobec tej spółki oraz twierdzenie powódki o bezskuteczności egzekucji wobec ww. spółki, a nadto podniósł, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki (...) , pozwany nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości tejże spółki oraz że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez pozwanego, wierzyciel nie poniósł szkody (sprzeciw od nakazu zapłaty k. 48-51). W piśmie złożonym 24 października 2014 r. pełnomocnik pozwanego wniósł dodat­kowo o zasądzenie od powódki kosztów procesu, w tym kosztów dojazdu do siedziby Sądu w wysokości 381,80 zł (pismo procesowe pełnomocnika pozwanego k. 82). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 14 maja 2013 roku Przedsiębiorstwo (...) Spółka z o.o. w Ż. złożyła u powodowej (...) Spółki z o.o. w Ł. zamówienie na dostawę geowłókniny. Zamówienie to zostało przyjęte i zrealizowane, w związku z czym powodowa spółka wystawiła fakturę VAT nr F_M_ (...) na kwotę 76.991,85 zł (dowód: poświad­czona kopia zamówienia k. 13, poświadczona kopia protokołu dostawy k. 14, poświadczona kopia faktury VAT k. 17). Dnia 25 lipca 2013 r. i 4 września 2013 r. ww. spółka (...) została wezwana do zapłacenia kwoty wynikającej z opisanej wyżej faktury VAT (dowód: poświadczone kopie wezwań do zapłaty k. 16 i 18). W dniu 16 września 2013 r. powodowa spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadło­ści Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. w Ż. . P. ­niem z 31 grudnia 2013 r. (sygn. akt V GU 34/13) Sąd Rejonowy w Kaliszu oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika z uwagi na brak majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego; postanowieniem tym Sąd zasądził również od dłużnej spółki na rzecz wierzyciela koszty postępowania w kwocie 5493 zł (dowód: poświadczona kopia odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem k. 20-30). W skład zarządu Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. w Ż. wchodził pozwany, jednakże w dniu 28 czerwca 2013 r. został on odwołany z funkcji członka zarządu (bezsporne – poświadczona kopia wydruku KRS k. 31-36, kopia uchwały wspólnika k. 56) . Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 299 § 1 i 2 k.s.h. , jeżeli egzekucja przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością okazała się bezskuteczna, członkowie zarządu takiej spółki odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Członek zarządu może się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgło­szenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzy­ciel nie poniósł szkody. Konstrukcja przytoczonego przepisu skutkuje określonym rozkładem ciężaru dowodu w opartym na nim procesie. Zgodnie bowiem z art. 6 k.c. , ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Powód powinien zatem udowodnić, że prowadzona przez niego egzekucja przeciwko określonej spółce z o.o. okazała się bezskuteczna oraz że pozwany jest członkiem zarządu tej spółki lub był nim w czasie, w którym spółka zaciągnęła zobowiązanie, z którym związana była późniejsza bezskuteczna egzekucja przeciwko spółce. Na stronie pozwanej zaś spoczywa ciężar wykazania przynajm­niej jednej z wymienionych w tym przepisie okoliczności uwalniających członka zarządu spółki od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Ponieważ strona powodowa nie przedstawiła, ani nawet nie powołała się na jakikol­wiek tytuł egzekucyjny wystawiony na rzecz powódki przeciwko Przedsiębiorstwu (...) ­branżowemu (...) Spółce z o.o. w Ż. , dotyczący należności objętej powoły­waną przez powódkę fakturą VAT nr F_M_ (...) na kwotę 76.991,85 zł, w pierwszym rzędzie rozważenia wyma­ga kwestia możliwości wytoczenia powództwa bezpośrednio przeciwko członkowi zarządu spółki za zobowiązania spółki, nie uzyskawszy przedtem tytułu egzekucyjnego przeciwko samej spółce. Powyższa kwestia była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w uchwale z 15 czerwca 1999 r., sygn. III CZP 10/99 (opubl. w OSNC 1999 nr 12, poz. 203, OSP 2000 nr 3, poz. 40) wyraził pogląd, że wierzyciel powołujący się na bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie może pozwać członka zarządu tej spółki na podstawie art. 298 § 1 Kodeksu handlowego (obecnie art. 299 § 1 k.s.h. ) bez uprzedniego uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce. Pogląd ten został podtrzy­many w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, między innymi w wyroku z 21 października 2003 r., I CK 160/02 (LEX nr 150617), w którym przyjęto, że warunkiem koniecznym do poniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki z ograniczoną odpo­wiedzialnością przez członków jej zarządu jest uzyskanie przez wierzyciela przeciwko tej spółce wyroku zasądzającego dochodzoną należność. W orzeczeniach tych przyjęto, że istnieją materialnoprawne przeszkody do jednocze­snego rozstrzygania o odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. z art. 298 § 1 k.h. (299 § 1 k.s.h. ) i o odpowiedzialności spółki za jej zobowiązanie wobec wierzyciela, a zatem nie może również wchodzić w rachubę możliwość rozstrzygania w procesie przeciwko człon­kom zarządu spółki o istnieniu zobowiązania spółki; stanowiłoby to nie tylko odwrócenie przyjętego w art. 298 § 1 k.h. (299 § 1 k.s.h. ) porządku rzeczy, zgodnie z którym za zobowią­zanie odpowiada - przede wszystkim - podmiot, który je zaciągnął, ale byłoby to też rozstrzy­ganie o stosunku prawnym między dwoma partnerami, tj. wierzycielem i spółką, z których jeden (spółka) jako strona w tym postępowaniu by nie występował. Rozstrzygnięcie tego rodzaju nie miałoby ani waloru rzeczy osądzonej ( art. 366 k.p.c. ), ani mocy wiążącej przewi­dzianej w art. 365 k.p.c. i jako takie nie mogłoby stanowić podstawy oceny, że przesłanka istnienia zobowiązania spółki została wykazana. Podsumowaniem linii orzecznictwa w kwestii wykładni 299 § 1 k.s.h. (298 § 1 k.h. ) stała się uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 listopada 2008 r., sygn. III CZP 72/08 (opubl. w OSNC 2009 nr 2, poz. 20), w której uzasadnieniu podkreślono, że według art. 299 § 1 k.s.h. , przesłanką subsydiarnej odpowiedzialności odszkodowawczej członka zarządu jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki. W ten sposób słusznie zakłada się, że zobowiązanie spółki wobec wierzyciela zostało uprzednio pomiędzy tymi stronami osądzone i tylko taka sytuacja umożliwia późniejsze „okazanie się”, że egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna. Dlatego wierzyciel pozywający członków zarządu spółki z ograni­czoną odpowiedzialnością powinien legitymować się co najmniej tytułem egzekucyjnym przeciwko spółce, który musi przybrać postać prawomocnego orzeczenia zasądzającego świadczenie w sprawie wszczętej przeciwko spółce. Z prawomocności materialnej wyroku przeciwko spółce ( art. 365 § 1 k.p.c. ) wynika związanie ustalonym w nim stanem prawnym. Związanie to dotyczy nie tylko stron, ale i sądu, który go wydał oraz innych organów państwowych. Sąd rozpoznający sprawę dotyczącą roszczenia opartego na art. 299 § 1 k.s.h. musi więc uznać istnienie roszczenia powoda przeciwko spółce, zasądzonego dołączonym do pozwu prawomocnym orzeczeniem. W procesie przeciwko członkowi zarządu niedopusz­czalne jest natomiast dokonywanie oceny innego stosunku prawnego, którego stronami są inne podmioty − a konkretnie, w związku ze stanem faktycznym sprawy, zobowiązania spółki i skuteczności sądowej ochrony uzyskanej przez wierzyciela w prawomocnym wyroku sądu wydanym w innym postępowaniu. Konieczność uzyskania przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce wynika także z innych, późniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego. Odpowiedzialność członka zarządu spółki powstaje dopiero wówczas, gdy wierzyciel nie może uzyskać w trybie przy­musowym zaspokojenia od spółki. Stan bezskuteczności egzekucji w stosunku do spółki jest tym zdarzeniem prawnym, które wywołuje skutek w postaci powstania odpowiedzialności członka zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2010 r., III CSK 46/10, LEX nr 970080). Odpowiedzialność członków zarządu z art. 299 § 1 k.s.h. stanowi sankcję za prowa­dzenie spraw spółki w sposób prowadzący do bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce (wyrok Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2010 r., V CSK 172/10, LEX nr 677904). Szkodę w ujęciu art. 299 § 1 k.s.h. stanowi obniżenie potencjału majątkowego spółki, tj. pogorszenie możliwości zaspokojenia wierzyciela. Zdarzeniem wyrządzającym szkodę w rozumieniu art. 299 § 2 k.s.h. jest zaniechanie zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, które doprowadziło do bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce (wyrok Sądu Najwyższego z 11 sierpnia 2010 r., I CSK 653/09, LEX nr 741022). W sprawie prze­ciwko członkom zarządu spółki sąd nie bada i nie ocenia zasadności roszczeń wierzyciela w stosunku do spółki − powinny być one zasądzone prawomocnym wyrokiem (wynikać z tytułu egzekucyjnego). W sprawie przeciwko członkom zarządu spółki badaniom sądu – tj. ustale­niom faktycznym i ocenom prawnym − podlegają jedynie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu, a nie przesłanki odpowiedzialności spółki. Co prawda, bezskuteczność egzekucji wobec spółki - jako przesłanka odpowiedzial­ności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania - może być wykazana za pomocą różnych środków dowodowych i nie jest konieczne jej formalne stwierdzenie w postępowaniu egzekucyjnym (wyrok Sądu Najwyższego z 26 sierpnia 2009 r., I CSK 34/09, OSNC- ZD 2010 nr 2, poz. 57). Nie zmienia to jednak samej zasady wynikającej z art. 299 k.s.h. , że przed dochodzeniem roszczeń od członków zarządu spółki konieczne jest uzyskanie tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce i podjęcie próby uzyskania przymusowego zaspokojenia od spółki. Zapatrywanie powyższe zostało szeroko przedstawione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 26.01.2012 r., sygn. I PK 78/11 (opubl. w OSNP z 2013 r., zesz. 1-2, poz. 4 oraz LEX nr 1241146) i Sąd Okręgowy całkowicie je podziela, tym bardziej, że strona powo­dowa nie przedstawiła żadnych istotnych argumentów natury faktycznej lub prawnej, prze­mawiających przeciwko powyższej argumentacji. Stanowisko judykatury w tym przedmiocie zostało wprawdzie nieco złagodzone w wyroku Sądu Najwyższego z 23.05.2013 r., sygn. IV CSK 660/12, opubl. w (...) LEX nr 1365725), w którym jako wyjątek od konieczności legitymowania się przez powoda w postę­powaniu określonym w art. 299 k.s.h. tytułem egzekucyjnym przeciwko spółce przyjęto sytu­ację, kiedy uzyskanie takiego tytułu jest niemożliwe, bo spółka straciła byt prawny wskutek wykreślenia jej z rejestru − jednakże w niniejszej sprawie strona powodowa nie wykazała podobnej niemożności uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko Przedsiębiorstwu (...) ­branżowemu (...) Spółce z o.o. w Ż. . Natomiast w zakresie zobowiązania w kwocie 5493 zł z tytułu kosztów postępowa­nia o ogłoszenie upadłości spółki (...) , wprawdzie powódka przedstawiła tytuł egzeku­cyjny przeciwko owej spółce, w postaci pkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu z 31.12.2013 r. (sygn. akt V GU 34/13), jednakże datą powstania tej wierzytelności powódki jest data wydania ww. postanowienia przez sąd. W tej zaś dacie – ani nawet w dacie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (...) − bezspornie pozwany nie był już członkiem zarządu spółki (...) , zatem nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania owej spółki w tym zakresie. Pozwany nie mógł bowiem działać w toku postępowania w sprawie o sygn. akt V GU 34/13, wszczętego na wniosek powódki, jako reprezentant dłużnej spółki i w związku z tym nie miał wpływu na powstanie zobowiązania spółki (...) z tytułu kosztów tego postępowania, nie mogąc chociażby złożyć w imieniu dłużnej spółki środka zaskarżenia doty­czącego orzeczenia sądu o kosztach owego postępowania. Z powyższych przyczyn Sąd oddalił powództwo jako nieuzasadnione. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. , zasądzając je od powódki, która przegrała proces, na rzecz pozwanego. Na koszty poniesione przez pozwanego złożyła się opłata za czynności adwokackie 3600 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa proceso­wego 17 zł oraz koszty dojazdu do siedziby sądu 381,80 zł. ZARZĄDZENIE doręczyć odpis wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi powódki