Sad powszechny, II Ca 495/12

Sygn. akt II Ca 495/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Legnicy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Sabina Ziser Sędziowie: SO Jolanta Pratkowiecka (spraw.) SO Sylwia Kornatowicz Protokolant: Klaudia Pasieczny po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 roku w Legnicy na rozprawie sprawy z powództwa A. B. przeciwko stronie pozwanej Województwu (...) Służba Dróg i Kolei we (...) o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Głogowie z dnia 16 kwietnia 2012 roku sygn. akt I C 175/11 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Głogowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 495/12 UZASADNIENIE Powódka A. B. domagała się zasądzenia od strony pozwanej Województwa (...) Służby Dróg i Kolei we (...) kwoty 55.000 zł tytułem odszkodowania odpowiadającego wartości napraw dotychczasowych zniszczeń w infrastrukturze budynku mieszkalnego zajmowanego przez powódkę. Sąd Rejonowy w Głogowie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2012r. oddalił powództwo oraz zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu, nie obciążając powódki tymi kosztami w pozostałym zakresie. Sąd I instancji przyjął, że powódka nie wykazała roszczenia tak co do zasady, jak i co do wysokości, a jednocześnie nie zachodziły podstawy do dopuszczenia dowodu z urzędu na podstawie art. 232 zd. 2 k.p.c. Sąd podkreślił, że na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012r. zwrócił uwagę powódce i jej pełnomocnikowi co do rozważenia przez nich możliwości złożenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Takiego jednak wniosku powódka nie złożyła, a brak dowodu z opinii biegłego uniemożliwiał ocenę odpowiedzialności strony pozwanej za szkody w budynku powódki wyrządzone przez ruch pojazdów samochodowych. Przedstawione przez powódkę ekspertyzy pozasądowe nie są dowodem z opinii biegłego, lecz stanowią jedynie umotywowane z punku widzenia wiadomości specjalnych stanowisko strony. Tym samym ekspertyzy pozasądowe nie mogą stanowić podstawy wniosków sądu pozostających w opozycji do stanowiska strony pozwanej. Ponadto oceny wyrażone w przedłożonych przez powódkę ekspertyzach, jak też zeznaniach świadków J. G. i Z. M. mogą co najwyżej uchodzić za przypuszczenie co do przyczyn powstania szkody, skoro żadna z tych osób nie wykonała nawet pomiaru natężenia ruchu w obrębie posesji powódki ,ani też nie podjęła się analizy konkretnych pęknięć i rys w budynku pod kątem możliwości ich spowodowania przez natężenie ruchu od strony drogi nr (...) . Dlatego też Sąd I instancji oddalił żądanie jako całkowicie nieudowodnione. Powódka zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Nie sformułowała konkretnych zarzutów naruszenia prawa. Podniosła natomiast, że przedłożone przez nią w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dwie ekspertyzy biegłych z zakresu mechaniki gruntu i budownictwa oraz zeznania świadków wykazały związek pomiędzy natężeniem ruchu pojazdów samochodowych a pękaniem ścian i stropów w jej budynku mieszkalnym. Powódka domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Złożyła również wniosek ewentualny o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wpływu ruchu drogowego odbywającego się na drodze wojewódzkiej nr (...) na stan jej budynku mieszkalnego. W odpowiedzi strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zasadny jest wniosek apelacji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu Okręgowego, w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność przyczyn powstania pęknięć w budynku mieszkalnym powódki. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 232 k.p.c. zd. 1 w zw. z art. 6 k.c. , to na stronach ciąży obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd nie jest jednak całkowicie zwolniony z powinności czuwania nad przestrzeganiem form postępowania cywilnego, tak by doprowadziły one do prawidłowych ustaleń faktycznych. Wyrazem tej powinności jest przepis art. 232 zd. 2 k.p.c. , zgodnie z którym sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 marca 2012r., IV CSK 330/2011, Lex nr 1169839, obowiązująca co do zasadny kontradyktoryjność procesu cywilnego nie zwalnia sądu od wydania orzeczenia zgodnego z zastosowaną normą prawną, to jest odpowiadającego rzeczywistym okolicznościom sprawy. Tylko bowiem przy takim założeniu może być realizowany postulat sprawiedliwego rozstrzygnięcia. Dopuszczenie przez sąd dowodu z urzędu nie może być uznane co do zasady za działanie naruszające bezstronność sądu i zasadę równości stron. Dalej Sąd Najwyższy wymienił przykładowe sytuacje, w których sąd jest szczególnie zobowiązany podjąć inicjatywę procesową: gdy strony zmierzają do obejścia prawa, w przypadku procesów fikcyjnych oraz w razie nieporadności strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, która nie jest w stanie przedstawić środków dowodowych. Przypomniał też, że nie ma podstaw prawnych, by to uprawnienie sądu ograniczać tylko do wymienionych sytuacji wyjątkowych i wskazał, że ocena wyjątkowości sytuacji, w której konieczne jest dopuszczenie dowodu z urzędu, musi odbywać się na bazie konkretnych okoliczności danej sprawy oraz pozostawać z celem i zasadami tego procesu. Jako przykład podał m.in. sytuację, której uzyskanie wiadomości specjalnych zapewnia wyłącznie opinia biegłego, a dowód ten jest niezbędny dla miarodajnej oceny zasadności wytoczonego powództwa oraz sytuację wysokiego uprawdopodobnienia zasadności dochodzonego powództwa, gdy w ocenie sądu stanowcze ustalenie spornego faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga przeprowadzenia dodatkowego dowodu z opinii biegłego, niewskazanego przez strony. W rozpoznawanej sprawie powódka ( 83 lata), reprezentowana jest przez syna, który nie jest pełnomocnikiem profesjonalnym. Wraz z pozwem powódka złożyła szereg dokumentów oraz dwie prywatne ekspertyzy, które w wysokim stopniu uprawdopodobniły związek przyczynowy pomiędzy spękaniem jej budynku mieszkalnego a natężonym ruchem pojazdów samochodowych na przebiegającej w odległości około 6 m od budynku drodze wojewódzkiej nr (...) . O wysokim stopniu takiego prawdopodobieństwa świadczy choćby treść pism kierowanych do powódki przez (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich we (...) z dnia 12 maja 2005r. i 20 marca 2007r., z których wynika, że natężenie ruchu przy ulicy (...) w G. jest bardzo duże i jest to ruch coraz cięższy, co powoduje konieczność zabezpieczenia budynku powódki przed wibracją poprzez wykonanie przegrody wibroizolacyjnej. Ostatecznie taka przegroda została postawiona, ale w tym czasie budynek powódki był już popękany. Również słuchani w sprawie świadkowie łączyli fakt pękania budynku powódki z wyjątkowo natężonym ruchem pojazdów samochodowych. W tej sytuacji dla oceny zasadności powództwa konieczne było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego i chociaż powódka nie zgłosiła takiego wniosku, to – zdaniem Sądu Okręgowego – istniały wszelkie podstawy, aby dowód taki dopuścić z urzędu na podstawie art. 232 zd. 2 k.p.c. Wprawdzie Sąd I instancji na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012r. zwrócił uwagę powódce i jej pełnomocnikowi co do rozważenia przez nich możliwości złożenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, jednak takie wskazanie Sądu nastąpiło na pierwszej rozprawie, zanim przeprowadzone zostały dowody zawnioskowane przez powódkę, w tym dowód z przesłuchania świadków. W tej sytuacji nie można wykluczyć, że powódka przed zamknięciem rozprawy nie zgłosiła wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, bowiem sądziła, że dopuszczone później przez Sąd I instancji dowody wykazały zasadność jej żądania. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji winien dokonać merytorycznej oceny zasadności powództwa poprzez ustalenie, czy spękania budynku powódki spowodowane zostały przez ruch pojazdów samochodowych od strony drogi nr (...) , czy też uszkodzenia budynku spowodowane zostały wyłącznie innymi czynnikami. Tymczasem Sąd oddalił powództwo z przyczyn procesowych, tj. z powodu braku dowodu z opinii biegłego. Zdaniem Sądu Okręgowego stanowi to o nierozpoznaniu istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Stąd konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien z urzędu dopuścić dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność przyczyn powstania pęknięć w budynku mieszkalnym powódki, a w przypadku, gdyby okazało się, że zniszczenia budynku pozostają w związku przyczynowym z natężonym ruchem pojazdów samochodowych – również na okoliczność zakresu prac niezbędnych do usunięcia szkody i kosztów z tym związanych, a następnie ocenić żądanie pod kątem przesłanek z art. 471 k.c. w zw. z 20 ust. 14 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2007r., Nr 19, poz. 115 ze zm.). Z przedstawionych wyżej względów orzeczono, jak w sentencji.