Sygn. akt II AKa 351/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSA Bogusław Tocicki Sędziowie: SSA Robert Wróblewski (spr.) SSA Wiesław Pędziwiatr Protokolant: Anna Turek przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręg. del. do Prok. Apelacyjnej Grażyny Nowickiej po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2014 r. sprawy T. B. o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikającą z zatrzymania w dniu 08 lutego 2014r. z powodu apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 8 września 2014 r. sygn. akt III Ko 167/14 I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę wnioskodawcy T. B. przekazuje Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania; II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. S. S.
(1)120 zł tytułem pomocy prawnej z urzędu udzielonej wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym oraz dalsze 27,60 zł tytułem zwrotu VAT. UZASADNIENIE Wnioskodawca T. B. , 13 kwietnia 2014 roku, wniósł do Sądu Okręgowego w Opolu o zadośćuczynienie (5000 złotych) za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w dniu 8 lutego 2014 roku. Sąd Okręgowy w Opolu, wyrokiem z dnia 8 września 2014 roku (sygnatura akt III Ko 167/14) oddalił wniosek, a kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. Z wyrokiem tym nie pogodził się wnioskodawca T. B. , w którego imieniu apelację wniósł pełnomocnik. Pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości i zarzucił : 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 177 kpk polegające na oddaleniu przez Sąd wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków U. B. , S. S.
(2)oraz J. S. na okoliczność ustalenia, iż zatrzymanie T. B. było niewątpliwie niesłuszne;
- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 193 § 1 kpk polegające na oddaleniu przez Sąd wniosku dowodowego z opinii biegłego psychologa na okoliczność destruktywnego wpływu zdarzenia na psychikę pokrzywdzonego;
- błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu przez Sąd, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie, iż zatrzymanie pokrzywdzonego było niewątpliwie niesłuszne, w sytuacji, gdy takie okoliczności zachodziły, a nie zostały w zupełności uwzględnione przez Sąd I instancji – w szczególności dotyczy to braku postawienia pokrzywdzonemu zrzutów dotyczących kierowania gróźb karalnych w dniu zatrzymania;
- naruszenie przepisu art. 552 § 4 kpk polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż zatrzymanie T. B. w dniu 08 lutego 2014 r. nie było niewątpliwie niesłuszne, a w konsekwencji nieuwzględnieniu wniosku o wypłatę odszkodowania. Podnosząc te zarzuty pełnomocnik wniósł o:
- zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz T. B. kwoty 5.000,00 zł. tytułem zadośćuczynienia za powstałą krzywdę związaną z jego zatrzymaniem przez policję w dniu 8.02.2014 r. ewentualnie wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy T. B. jest zasadna, choć nie z powodów w niej wskazanych. I Z akt Sądu Rejonowego w Prudniku (sygnatura akt II K 267/14), ujawnionych podczas rozprawy odwoławczej, wiadomo, że T. B. został w tej – toczącej się wciąż sprawie – oskarżony o dwa czyny z art. 190 § 1 k.k. (popełnione 6 lutego 2014 roku) oraz o dwa kolejne z art. 226 § 1 k.k. (popełnione 8 lutego 2014 roku). Jednocześnie, z niekwestionowanych ustaleń Sądu Okręgowego – poczynionych in concreto , wynika, że zatrzymanie T. B. nastąpiło 8 lutego 2014 roku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zatrzymanie to miało związek z dwoma pierwszymi, ww. czynami, a dwa następne zarzucone czyny miały zostać popełnione przez oskarżonego podczas zatrzymania. Do czasu zatem ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Sądem Rejonowym w Prudniku nie można jednoznacznie określić prawnomaterialnych podstaw roszczenia o zadośćuczynienie, co sprawia, że obecnie każde rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku T. B. musi być uznane za przedwczesne. W obecnym układzie procesowym wciąż bowiem możliwe są przynajmniej dwie ewentualności z tym związane. Z chwilą wydania w sprawie karnej wyroku skazującego następuje transformacja zatrzymania w orzeczoną karę (według zasad określonych w art. 63 k.k. ), i tym samym zmieniają się podstawy prawne osób zainteresowanych dochodzeniem swoich roszczeń z tytułu niesłusznego zatrzymania. W takim bowiem wypadku w grę wchodzi zasada z art. 552 § 1 k.p.k. , a nie § 4 tego przepisu. W drugiej natomiast – jeżeli dojdzie do uniewinnienia T. B. , w wyniku innej niż określona w art. 552 § 1 k.p.k. sytuacji procesowej, to dopiero wówczas w grę wchodzić może roszczenie o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie oparte na art. 552 § 4 k.p.k. Łatwo dostrzec, że określenie prawnomaterialnych podstaw roszczenia o zadośćuczynienie ma w tej sprawie kapitalne znaczenie. W każdym razie pominięte być nie może. Podkreślić przy tym należy, że skoro roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie w wypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania przedawnia się po upływie roku od daty zwolnienia ( art. 555 k.p.k. ), to terminu tego wnioskodawca niewątpliwe dochował, skoro wniosek tego dotyczący wpłynął do Sądu Okręgowego w Opolu już 24 kwietnia 2014 roku. W takim stanie rzeczy konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zechce Sąd Okręgowy rozważyć, czy – mając na uwadze stopień zaawansowania postępowania przed Sądem Rejonowym – nie byłoby zasadne zawieszenie postępowania w przekazanej do ponownego rozpoznania sprawie, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego w sprawie Sądu Rejonowego w Prudniku. A następnie, po podjęciu zawieszonego postępowania, mając na uwadze to prawomocne rozstrzygnięcie – rozpoznanie niniejszej sprawy. Pamiętać przy tym należy o treści przepisu art. 554 § 2 k.p.k. , w którym ustawodawca zawarł postulat (wyraził intencję), że sprawy o odszkodowanie powinny być rozpoznawane w pierwszej kolejności. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu udzielonej wnioskodawcy w tej sprawie orzeczono na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188) oraz na podstawie § 2 ust. 3 i § 14 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). II Uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w następstwie stwierdzenia uchybień innych niż te, które stanowiły treść zarzutów zawartych w środku odwoławczym, stwarza możliwość ( art. 436 k.p.k. ) ograniczenia przez sąd odwoławczy rozpoznawanych uchybień i wynikających z nich wniosków wskazanych w środku odwoławczym. In concreto nie od rzeczy jest jednak odniesienie się do zarzutów zawartych w apelacji, gdyż może to mieć znaczenie w przyszłości. I tak w apelacji pełnomocnika wnioskodawcy sformułowano zarzuty obrazy przepisów art. 177 k.p.k. i art. 193 § 1 k.p.k. ( punkty 1 i 2 apelacji). Gdyby istotnie przyjąć, że skarżąca zarzuca naruszenie art. 177 k.p.k. ( punkt 1 apelacji), to zarzut ten byłby zupełnie niezrozumiały. Jeśli natomiast skarżąca de facto zarzuca obrazę art. 170 k.p.k. i art. 193 § 1 k.p.k. , to na zarzut ten należy odpowiedzieć następująco. Rzeczywiście na rozprawie w dniu 8 września 2014 roku Sąd Okręgowy – działając na podstawie art. 170 § 1 pkt 3 k.p.k. – oddalił wnioski dowodowe pełnomocnika zmierzające do przesłuchania w charakterze świadków osób, które miałyby stwierdzić, że zatrzymanie wnioskodawcy było niewątpliwie niesłuszne. Zasadnie Sąd Okręgowy podkreślił w postanowieniu, że dokonanie ustaleń w tej mierze jest wyłączną domeną sądu, tym samym zeznania na tę okoliczność stanowiłyby w istocie sprawdzenie jak to oceniają świadkowie. Podkreślić przy tym należy, że dowody, w tym i zeznania świadków, dopuszcza się celem udowodnienia konkretnej okoliczności, która przyczyni się do ustalenia prawdy, a nie celem sprawdzenia, jakie oceny świadkowie wypowiedzą przed sądem. In concreto , wobec rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w zaskarżonym wyroku, nie ma znaczenia opinia biegłego psychologa dotycząca „oceny negatywnego wpływu na psychikę pokrzywdzonego samego faktu zatrzymania jak i sposobu jego przeprowadzenia”, skoro wiadomo, że Sąd Okręgowy uznał, że zatrzymanie wnioskodawcy było zasadne i tym samym wniosek o zadośćuczynienie oddalił. Skarżąca postawiła także w apelacji zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść tego orzeczenia ( punkt 3 apelacji) oraz w istocie z nim związany zarzut naruszenia art. 552 § 4 k.p.k. (punk 4 apelacji). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy Sądu Rejonowego w Prudniku o sygnaturze II K 267/14, w dniu 6 lutego 2014 roku M. B. zgłosił funkcjonariuszom policji, że T. B. (zamieszkały w Niemczech), będąc w stanie nietrzeźwym, bez powodu wszczął awanturę, podczas której groził siekierą swojej teściowej G. B. i szwagrowi M. B. pozbawieniem życia. T. B. opuścił mieszkanie zanim przyjechali tam interweniujący funkcjonariusze P. . Poszukiwania T. P. prowadziła (bez efektu) do 8 lutego 2014 roku, kiedy to na wezwanie U. B. (żony T. B. ) znowu interweniował patrol policyjny. Wówczas to T. B. próbował sforsować zamknięte drzwi do mieszkania. Wewnątrz płakały dzieci. Był przy tym bardzo pobudzony. Podczas tej interwencji funkcjonariusze P. dostrzegli wystającą z lewej kieszeni kurtki T. B. kolbę pistoletu. Po przeszukaniu odnaleziono przy nim m.in. pistolet Z. kalibru (...) mm załadowany 6 sztukami amunicji, złożony scyzoryk i gaz łzawiący. W takich właśnie okolicznościach doszło do zatrzymania T. B. w dniu 8 lutego 2014 roku. Zatrzymanego przewieziono do Komisariatu Policji w G. , gdzie po wyjaśnieniu sprawy i doręczeniu wezwania na przesłuchanie – został on niezwłocznie zwolniony. Niczego w tej sprawie nie przesądzając, to jednak w sytuacjach – takich jak ujawnione w tej sprawie – interweniujący funkcjonariusze P. nie mogą pozostawać bezradni. Do podstawowych przecież zadań P. należą m.in.: ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, a także wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców ( art. 1 ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji , Dz. U. z 29 grudnia 2011 Nr 287, poz. 1687 – tekst jednolity). III Mając to wszystko na względzie rozstrzygnięto jak w wyroku.