Sygn. akt III AUa 245/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Białecka Sędziowie: SSA Anna Polak SSO del. Gabriela Horodnicka - Stelmaszczuk (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. w Szczecinie sprawy J. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2014 r. sygn. akt VI U 1384/13 oddala apelację. SSA Anna Polak SSA Barbara Białecka SSO del. Gabriela Horodnicka - Stelmaszczuk Sygn. akt III AUa 245/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 27 września 2013 roku organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił J. R. prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na ustawę z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. Ust. z 2009 r. Nr 97, poz. 800), stwierdził, że ubezpieczony nie spełnia wymienionych w niej przesłanek do nabycia prawa do świadczenia, albowiem nie udowodnił 20 lat pracy nauczycielskiej, rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło z jego inicjatywy i wiek 55 lat osiągnął w 2006 roku. W odwołaniu od decyzji, uprawniony domagał się jej zmiany przyznania prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Podnosił, iż jego okres pracy nauczycielskiej wyniósł 20 lat i 4 miesiące, ponieważ zatrudnienie w (...) to praca nauczycielska. Utrzymywał, że w świadectwie pracy z dnia 02 września 2013 roku wyraźnie wskazano, że jego stosunek pracy został rozwiązany na wniosek ubezpieczonego. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko Wyrokiem z dnia 3 lutego 2014 roku Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: J. R. ( ur. (...) ) legitymuje się okresem ubezpieczenia w wysokości 30 lat, 9 miesięcy i 12 dni. Z wnioskiem o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne wystąpił w dniu 12 września 2013 roku. Jako nauczyciel w rozumieniu w/w ustawy przepracował 14 lat 4 miesiące i 18 dni. Sąd Okręgowy uznał odwołanie za nieuzasadnione, podnosząc, że wymogi, których spełnienie warunkuje przyznanie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego określa art. 3 i 4 w/w ustawy z dnia 22 maja 2009 r. Zgodnie z tymi przepisami: prawo do świadczenia na warunkach w wysokości określonych w ustawie przysługuje nauczycielom zatrudnionym w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 (art. 3). Świadczenie przysługuje nauczycielom, którzy spełnili łącznie następujące warunki: 1) osiągnęli wiek, o którym mowa w ust. 3; 2) mają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm. zwanej dalej „ustawą o emeryturach i rentach z FUS”, wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć; 3) rozwiązali stosunek pracy. 2. Nauczycielom spełniającym warunki określone w ust. 1 pkt 1 i 2 świadczenie przysługuje również w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 5c 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z r. Nr 97, poz. 674 , z późn. zm.). 3. Nauczyciel ma prawo do świadczenia, jeżeli ukończył: 1) 55 lat - w latach 2009 - 2014; 2) 55 lat w przypadku kobiet i 56 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2015- 2016; 3) 55 lat w przypadku kobiet i 57 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2017- 2018; 4) 55 lat w przypadku kobiet i 58 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2019- 2020; 5) 55 lat w przypadku kobiet i 59 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2021- 2022; 6) 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2023- 2024; 7) 56 lat w przypadku kobiet i 61 lat w przypadku mężczyzn - w latach 2025- 2026; 8) 57 lat w przypadku kobiet i 62 lata w przypadku mężczyzn - w latach 2027-2028; 9) 58 lat w przypadku kobiet i 63 lata w przypadku mężczyzn - w latach 2029-2030; 10) 59 lat w przypadku kobiet 64 lata w przypadku mężczyzn - w latach 2031-2032. W myśl art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy: określenie nauczyciel oznacza nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w:
- a)publicznych i niepublicznych przedszkolach,
- b)szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,
- c)publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.). Powołany art. 2 pkt. 5 i 7 ustawy z dnia 07 września 1991 roku o systemie oświaty stanowi, że system oświaty obejmuje: młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust 3 obowiązku szkolnego obowiązku nauki ( ust. 5 ), placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania ( ust. 7 ). Sąd meriti wskazał, że analiza uzasadnienia projektu ustawy (druk sejmowy nr (...) ) prowadzi do wniosku, że celem ustawy jest wprowadzenie przejściowego rozwiązania, adresowanego do nauczycieli, którzy obecnie mają stosunkowo długi staż pracy. Rozwiązanie to, w postaci nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, będzie nabywane w kolejnych latach przez nauczycieli. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne będzie przyznawane nauczycielom, którzy osiągnęli 30-letni staż pracy, w tym 20 lat pracy nauczycielskiej. Wiek uprawniający do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego będzie wzrastał w kolejnych latach kalendarzowych, aż osiągnie powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie ulegało zatem wątpliwości, że ustawa została skierowana do nauczycieli niespełniających warunków do uzyskania emerytury z Karty Nauczyciela, posiadających stosunkowo długi staż pracy. Temu celowi służy ust 3 art. 4 ustawy wskazujący krąg podmiotowy jej beneficjentów. Sąd Okręgowy wskazał, że ubezpieczony J. R. do kręgu tego nie należał, albowiem wiek 55 lat ukończył w roku 2006, a nie w latach 2009 — 2014. Już to ustalenie, w ocenie Sądu pierwszej instancji, powodowało brak prawa do tego świadczenia Organ rentowy podnosił także niespełnienie przez skarżącego przesłanki 20 lat pracy nauczycielskiej oraz rozwiązania umowy o pracę na jego wniosek. W ocenie Sądu meriti , w zakresie rozwiązania umowy o pracę racja leżała po stronie wnioskodawcy, albowiem ze świadectwa pracy z dnia 02 września 2013 roku wynikało expresis verbis, że z inicjatywą rozwiązania umowy o pracę wystąpił wnioskodawca Natomiast odnośnie warunku co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej, nie budziło wątpliwości Sądu pierwszej instancji, że praca ubezpieczonego w (...) do tego okresu nie należała. Odesłanie zawarte w ustawie o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych do ustawy o systemie oświaty jest, w ocenie Sądu I instancji, fragmentaryczne i nie obejmuje pracy w (...) . Mówi o tym dobitnie wykładnia historyczna art. 2 ustawy o systemie oświaty . Do dnia 22 kwietnia 2009 roku, a zatem na miesiąc przed uchwaleniem ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych , zawierał on pkt 8 mówiący o Ochotniczych Hufcach Pracy jako elementach systemu oświaty. Od dnia 23 kwietnia 2009 roku już tego rozwiązania w przepisach ustawy o systemie oświaty nie było. Skoro zatem Ochotnicze Hufce Pracy przestały być elementami systemu oświaty, to żaden przepis ustawy o świadczeniach kompensacyjnych, nie pozwalał na uznanie pracy w nich jako pracy nauczycielskiej. Mając zatem na względzie wskazane wyżej okoliczności, Sąd Okręgowy na podstawie art.477 14 § 1 kpc . orzekł jak w sentencji wyroku. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się ubezpieczony, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: 1. błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że praca ubezpieczonego w Ochotniczym Hufcu Pracy nie jest pracą nauczycielską w rozumieniu przepisów ustawy o systemie oświaty w sytuacji, w której w trakcie jej świadczenia przepisy tej ustawy zaliczały (...) jako element systemu oświaty, 2. błędną wykładnię art. 4 ust 3 ustawy z dnia 22 maja 2009 roku o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych polegającą na przyjęciu, że ubezpieczony winien ukończyć 55 lat w latach 2009-2014 podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż wystarczającym jest ukończenie tego wieku przed rokiem początkowym wskazanym w tym przepisie, a więc 2009. Wskazując na powyższe ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, przez przyznanie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów sądowych wraz z kosztami zastępstwa według norm przepisanych za obige instancje. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przez okres 20 lat 4 miesięcy i 12 dni zatrudniony był jako nauczyciel WF, wychowawca, komendant Hufca Pracy, nauczyciel i wychowawca internatu. Ten fakt przemawiał za tym, aby okres jego pracy uznać za pracę w systemie oświaty. Nie można, bowiem w ocenie skarżącego pomijać pracy w okresie od 01 października 2002 r. do 28 września 2010 r. w Ochotniczym Hufcu Pracy i uznawać ją za niebędącą pracą nauczycielską. Praca w (...) kwalifikuje się, jako równa i tożsama z pracą pedagoga (nauczyciela), o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy kompensacyjnej. Ubezpieczony podkreślił, że Sąd I instancji wskazał na obowiązywanie w ustawie o systemie oświaty regulacji zaliczającej (...) do systemu oświaty. Faktycznie uregulowanie to zostało uchylone, jednak co istotne, obowiązywało w okresie, w którym skarżący świadczył pracę. Nie można, zatem przyjmować, że pomimo uchylenia tego przepisu skarżący nie legitymuje się wymaganym okresem pracy. Państwo, bowiem nie może dyskryminować osób świadczących długoletnią pracę w placówkach (...) , w których praca z młodzieżą jest o wiele bardziej wymagająca aniżeli w innych placówkach systemu oświaty. Praca wykonywana przez ubezpieczonego merytorycznie odpowiadała pracy, jaka wykonywana jest przez nauczycieli w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Skarżący był wychowawcą i komendantem hufca, realizował zadania opiekuńczo- wychowawcze, prowadził także zajęcia dydaktyczno-wychowawcze. Skarżący wskazał, że faktycznie ukończył 55 lat w 2006 roku, niemniej jednak w okresie składania wniosku o świadczenie kompensacyjne, a więc w latach 2009-2014 posiadał legitymację do jego złożenia. W tym okresie miał już ukończone 55 lat. W ocenie skarżącego inne pojmowanie i wykładnia tego przepisu prowadzi wprost do dyskryminacji osób, które przed wejściem w życie ustawy ukończyły wymagany wiek. Państwo wprowadzając przepisy korzystne winno mieć na względzie obywateli, którzy wymagany wiek już ukończyli i winni także mieć możliwość skorzystania z dobrodziejstwa tej ustawy. Możliwość skorzystania z ustawy na warunkach zaliczających pracę w (...) w sytuacji, w której na przestrzeni wielu lat praca w takich jednostkach była zaliczania jako praca nauczycielska, zaś jednostki te zaliczano do systemu oświaty, nie powinna budzić wątpliwości. W tych okolicznościach, uwzględniając wszystkie powyżej przedstawione przez skarżącego argumenty podniesione w niniejszej apelacji, ubezpieczony wniósł o jej uwzględnienie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona. Postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c. , sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Rozważając zakres kognicji sądu odwoławczego, Sąd Najwyższy stwierdził, iż sformułowanie „w granicach apelacji” wskazane w tym przepisie oznacza, iż sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07, niepubl.). Dodatkowo należy wskazać, iż dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, sąd drugiej instancji może podzielić i uznać za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., sygn. akt II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozstrzyganej sprawy stwierdzić należy w pierwszej kolejności, iż Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, a swe ustalenia oparł na należycie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena nie wykraczała poza granice wskazane w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd I instancji wywiódł prawidłowe wnioski z poprawnie dokonanej analizy dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Stąd też Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu I instancji w całości uznał i przyjął jako własne. Sąd Odwoławczy nie stwierdził poza tym naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa materialnego, w związku z czym poparł rozważania Sądu Okręgowego również w zakresie przyjętych przez niego podstaw prawnych orzeczenia. W kwestii uprawnień do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego należy podkreślić, iż prawo do takiego świadczenia przysługuje nauczycielowi wykonującemu pracę w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych . Cytowana ustawa w art. 2 definiuje, że nauczycielem jest nauczyciel, wychowawca i inny pracownik pedagogiczny zatrudniony w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty . Zakres przedmiotowy obejmuje zatem trzy grupy jednostek. Pierwsza to przedszkola, druga szkoły i trzecia placówki kształcenia ustawicznego i placówki, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty . Nie ma wątpliwości, iż sporny okres zatrudnienia od dnia 1 października 2002 r. do 28 września 2010 r. nie przypadał w przedszkolu, jak też szkole. W toku procesu pozostawało zatem do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca był zatrudniony w placówce kształcenia ustawicznego albo placówce opisanej w art. 2 pkt 5 i 7 ustawy o systemie oświaty . Ochotnicze Hufce Pracy do 21 kwietnia 2009 roku były uznawane za jednostki systemu oświaty zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 2 ust 8 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2009, Nr 97, poz. 800 ze zm.). Z dniem 22 kwietnia 2009 r. na mocy art. 1 ust 1 pkt. c ustawy z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2009 r., Nr 56, poz. 458) uchylono punkt 8 art. 2 ustawy o systemie oświaty i tym samym wykreślono zapis o Ochotniczych Hufcach Pracy. Tym samym w dniu wejścia w życie ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Ochotnicze Hufce Pracy nie były już jednostką systemu oświaty. Co więcej nie są i nigdy nie były jednostką wymienioną w art. 2 ust 1 pkt c tej ustawy. Zatrudnienie nauczyciela w placówce innej, niż wymieniona w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych nie powoduje uprawnienia do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. W tym stanie rzeczy wnioskodawca nie spełnia warunków opisanych w treści art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych . O ile spełnia warunek rozwiązania stosunku pracy, to nie legitymuje się okresem 20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1. ustawy o świadczeniach kompensacyjnych. Analiza obowiązujących w tej kwestii przepisów prawa wskazuje, że do uzyskania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie wystarczy sam status nauczyciela, lecz konieczne jest wykonywanie pracy w określonych przepisami prawa placówkach oświatowych. Ograniczenie tego zakresu nie może być uznane a priori za wadliwe. Pomocny w konstruowaniu tej tezy jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r. w sprawie SK 49/12, zgodnie z którym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych w zakresie w jakim nie uwzględnia wśród uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego instruktorów praktycznej nauki zawodu, zatrudnionych w innych jednostkach niż wskazane w tym przepisie jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . (por. także wyrok SN z dnia 3 lutego 2012 r. w sprawie II UK 126/11). Z sentencji przytoczonych orzeczeń wynika wniosek, że ograniczenie obejmuje miejsce wykonywanej pracy, a nie jej przedmiot. Jeśli osoba nie pracuje w określonej kategorii jednostek, to nie uzyskuje prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, nawet jeśli pracuje w charakterze nauczyciela. W tym wypadku wnioskodawca pracował Ochotniczym Hufcu Pracy, który nie jest jednostką wymienioną w cytowanym przepisie. Sąd Apelacyjny podziela również w pełni rozważania Sądu Okręgowego dotyczące osiągnięcia wieku uprawniającego do uzyskania świadczenia kompensacyjnego. Z powyższych względów, wobec niespełnienia przez ubezpieczonego przesłanek do nabycia świadczenia kompensacyjnego i prawidłowości wyroku Sądu I instancji, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.