Sad powszechny, I Ns 974/14

(1)wystąpiła o uregulowanie w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250 z późn. zm.) prawa własności nieruchomości gruntowej, składającej się z działek o numerach: (...) o pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha w obrębie (...) P. , jednostka rejestrowa (...) , powiat (...) . Samoistnymi posiadaczami wskazanych działek byli E. L. , zmarły dnia (...) r. oraz J. L.

(1). Uczestnicy postępowania przychylili się do wniosku, za wyjątkiem K. L. , M. L. i J. L.

(2). Dwaj pierwsi nie zajęli stanowiska w sprawie. Ten ostatni zaś poparł wniosek co do zasady, z wyłączeniem działki o numerze (...) , którą to posiadał jak samoistny posiadacz w dniu 04 listopada 1971 r. i użytkuje ją do dnia dzisiejszego (k. 75). Sąd ustalił i zważył, co następuje: W dniu 03 października 1960 r. A. Ś. sprzedał E. L. sprzedał z nieruchomości we wsi P. (...) , powiat S. działkę ziemi ornej o powierzchni (...) ha, wyznaczoną granicami działek z sąsiadującymi sąsiadami. Umowa została zawarta w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) (k. 50-51). Dokument ten stanowił podstawę wpisu do rejestru ewidencji gruntów. Według stanu na dzień 04 listopada 1971 r. działki o numerze (...) stanowiły współwłasność E. L. z udziałem (...) i J. L.

(2)z udziałem (...) . W związku z przeprowadzonym w roku 1990 r. scaleniem i wymianą gruntów wsi P. E. L. w zamian za działkę gruntu o numerze geodezyjnym (...) powierzchni (...) ha oraz udział (...) w działkach ówczesnych numerach (...) o powierzchni łącznej (...) ha otrzymał nieruchomości oznaczone numerami geodezyjnymi (...) . W wyniku tego scalenia J. L.

(2)w zamian za udział (...) w działkach ówczesnych numerach (...) otrzymał działkę o numerze (...) , której to posiadanie w dniu 23 lipca 1993 r. przekazał w drodze aktu notarialnego Repertorium A (...) na rzecz syna J. L.

(3)(k. 34). Postanowieniem z dnia 11 października 2006 r. wydanym w sprawie INs 384/06 spadek po E. L. nabyli: H. K. , L. K. , A. L.

(1)i J. L.

(1). Przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250 z późn. zm.) normują kwestię nabycia własności gospodarstw rolnych. Stosownie do art. 1 tego aktu normatywnego nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych (…) i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły wskazane wyżej warunki. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć. Jak wynika z wyżej powołanej regulacji, tryb uwłaszczenia nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. dotyczy samoistnych posiadaczy, którzy w dniu 4 listopada 1971 r. nie posiadali prawa własności danej nieruchomości rolnej. Aby więc udzielić odpowiedzi na podstawowe w niniejszej sprawie pytanie, a mianowicie czy E. L. i J. L.

(4)nabyli prawo własności nieruchomości składającej się z działek o numerach: (...) o pow. (...) ha, (...) pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha, (...) o pow. (...) ha w obrębie (...) , jednostka rejestrowa (...) , powiat (...) , należy w pierwszym rzędzie zbadać, czy byli oni samoistnymi posiadaczami nieruchomości. O tym, jaki posiadacz może być uznany za samoistnego, rozstrzyga przepis art. 336 k.c. Zgodnie z jego brzmieniem, jest nim ten, kto faktycznie włada rzeczą, jak właściciel. Przede wszystkim posiadanie to charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (vide: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1986 r., III CRN 60/86, OSNCP z 1987 r., Nr 9, poz. 132). Dla przyjęcia samoistnego posiadania niezbędne jest jednoczesne zaistnienie dwóch elementów: psychicznego – w postaci zamiaru władania rzeczą dla siebie (czyli animus rem sibi habendi) oraz materialnego – w postaci faktycznego władztwa nad rzeczą (corpus). Jeśli chodzi o pierwszy element, a więc zamiar, to musi on być jawny dla otoczenia. Zamiar wynika z zachowania posiadacza, a więc ma ścisły związek z elementem drugim. W przepisie art. 339 k.c. zostało zawarte domniemanie, że tego, kto rzeczą faktycznie włada, należy uważać za posiadacza samoistnego. Przeprowadzone w sprawie dowody pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż jedynie działka o numerze (...) , o której mowa we wniosku znajdowała się w samoistnym posiadaniu małżonków E. i J. L.

(1). Z niekwestionowanych przez zainteresowanych wyjaśnień, zeznań świadków A. L.

(2)i I. L. (k. 30) wynika, iż małżonkowie ci weszli w posiadanie tej nieruchomości już w 1959 r. na podstawie umowy darowizny zawartej z rodzicami M. i J. L.

(4). Od tego momentu w sposób spokojny i bezsporny samoistnie władali ową nieruchomością w dniu 4 listopada 1971 r. Analiza materiału dowodowego w sprawie prowadzi do wniosku, że zasługuje on na uwzględnienie jedynie w części działki o numerze (...) , w odniesieniu do pozostałych działek wskazanych we wniosku uznał, iż w dniu 4 listopada 1971 r. E. L. i J. L.

(1)nie byli ich samoistnymi posiadaczami. Uwzględniając powyższe, wniosek w powołanej wyżej części, należało uwzględnić. W pozostałym zakresie wniosek był niezasadny i należało go oddalić. Uczestnik postępowania J. L.

(2)zaprzeczył, aby kiedykolwiek działką o numerze (...) władał E. L. z żoną. Od śmierci ojca do dnia dzisiejszego samoistnym posiadaczem pozostaje J. L.

(2)(k. 75). Twierdzenia te nie zostały zakwestionowane przez pozostałych zainteresowanych. Sąd uznał, iż wnioskodawczyni nie udowodniła, aby w dniu 4 listopada 1971 r. E. L. i J. L.

(1)byli samoistnymi posiadaczami owej nieruchomości. Z informacji uzyskanych zaś ze Starostwa Powiatowego w S. wynika zaś, iż działki o numerach (...) E. L. otrzymał w posiadanie dopiero w związku z przeprowadzonym w roku 1990 r. scaleniem i wymianą gruntów wsi P. w zamian za działkę gruntu o numerze geodezyjnym (...) powierzchni (...) ha oraz udział (...) w działkach ówczesnych numerach (...) o powierzchni łącznej (...) ha. W tych samych okolicznościach J. L.

(2)otrzymał działkę o numerze (...) w zamian za udział (...) w działkach ówczesnych numerach (...) , której posiadanie w dniu 23 lipca 1993 r. przekazał w drodze aktu notarialnego Repertorium A (...) na rzecz syna J. L.

(3)(k. 34, 52-54). Powyższe wskazuje, iż E. L. i J. L.

(1)nie mogli być samoistnymi posiadaczami działek o numerach (...) w dacie 04 lipca 1971 r., bowiem weszli w posiadanie tych pierwszych dopiero w roku 1990. Posiadaczem samoistnym działki o numerze (...) pozostawał zaś J. L.

(2). Uwzględniając powyższe, wniosek w zakresie działek o numerach (...) - jako nie spełniający przesłanek określonych w art. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych – należało oddalić. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepis z art. 520 § 1 k.p.c.