Sygnatura akt IV Ka 631/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 października 2014 roku. Sąd Okręgowy w Świdnicy w IV Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie: Przewodniczący : SSO Waldemar Majka (spr.) Sędziowie : SSO Mariusz Górski SSO Agnieszka Połyniak Protokolant : Marta Synowiec przy udziale Andrzeja Mazurkiewicza Prokuratora Prokuratury Okręgowej, po rozpoznaniu dnia 14 października 2014 roku sprawy W. M. syna J. i W. z domu W. urodzonego (...) w D. oskarżonego z art. 158 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 23 kwietnia 2014 roku, sygnatura akt VI K 824/13 uchyla zaskarżony wyrok wobec W. M. , a na podstawie art. 435 kpk także wobec oskarżonego P. H. i sprawę przekazuje sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sygnatura akt IV Ka 631/14 UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy w Kłodzku wniósł akt oskarżenia przeciwko W. M. i P. H. oskarżając ich o to, że w dniu 10 sierpnia 2013 roku w K. , działając wspólnie i w porozumieniu dokonali pobicia nieletniego P. S. , w ten sposób, że przewrócili pokrzywdzonego na ziemię, a następnie zadawali mu uderzenia pięściami po całym ciele, przytrzymywali za szyję, uderzyli drewnianym kołkiem w głowę, czym spowodowali u P. S. obrażenia w postaci powierzchownych urazów powłok głowy, szyi i klatki piersiowej oraz obrzęku i bolesności lewego stawu skokowego, które to obrażenia naruszyły czynności narządów ciała wyżej wymienionego na czas poniżej dni 7, tj. o przestępstwo z art. 158 § 1 kk i 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk . Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2014 roku (sygnatura akt VI K 824/13) Sąd Rejonowy w Kłodzku: I. oskarżonych W. M. i P. H. uznał za winnych popełnienia zarzucanego im czynu przyjmując, że oskarżeni narazili P. S. na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 kk lub art. 157 § 1 kk i za to na podstawie art. 158 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk wymierzył im po 6 (sześć) miesięcy pozbawienia wolności; II. na podstawie art. 69 § 1 kk i art. 70 § 2 kk wykonanie orzeczonych kar pozbawienia wolności warunkowo oskarżonym W. M. i P. H. zawiesił tytułem próby na okres lat 3 (trzech); III. na podstawie art. 73 § 2 kk oddał oskarżonych W. M. i P. H. w okresie próby pod dozór kuratora sądowego; IV. zwolnił oskarżonych od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych wydatki poniesione w sprawie zaliczając na rachunek Skarbu Państwa. Apelację od powyższego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego W. M. , zaskarżając wyrok w całości a to co do oskarżonego W. M. w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I, II i III jego części dyspozytywnej zarzucając: Obrazę prawa materialnego ( art. 438 pkt 1 kpk ), a mianowicie: 1. art. 158 § 1 kk polegającą na jego niewłaściwym zastosowaniu i przypisaniu oskarżonemu, w przyjętym przez Sąd Rejonowy stanie faktycznym, popełnienia tego przestępstwa pomimo braku realizacji znamienia skutku, tj. braku spowodowania stanu realnego, bezpośredniego zagrożenia wystąpienia skutków wymienionych w art. 157 § 1 kk lub art. 156 § 1 kk ; 2. 11 § 2 kk w zw. z art. 158 § 1 kk oraz art. 157 § 2 kk polegającą na ich niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu, podczas gdy kwalifikacji tej nie stosuje się do przepisów określających przestępstwa, których ściganie nie jest dopuszczalne ze względu na brak skargi uprawnionego oskarżyciela. W przypadku zaś, gdyby Sąd II instancji nie dopatrzył się w zaskarżonym wyroku obrazy prawa materialnego, o której mowa w punkcie I, zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: Mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę przepisów postępowania ( art. 438 pkt 2 kpk ), a mianowicie: 1. art. 4 kpk , art. 7 kpk oraz art. 410 kpk polegającą na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, z naruszeniem zasad wiedzy, logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a także zasady obiektywizmu, w tym:
- a)przyznanie waloru wiarygodności zeznaniom świadka B. P. w zakresie kluczowym dla uczestnictwa oskarżonego w inkryminowanym zdarzeniu, pomimo, iż: - zeznania te są sprzeczne w kluczowych fragmentach z zeznaniami świadka P. S. , którego to zeznaniom Sąd Rejonowy także w całości dał wiarę; - zeznania te są sprzeczne w kluczowych fragmentach z konsekwentnymi, wzajemnie się uzupełniającymi oraz spójnymi zeznaniami oskarżonych; - świadek B. P. pozostaje w wieloletnim konflikcie z oskarżonym oraz jego rodziną, co świadek sam potwierdził w swoich zeznaniach, a co winno w konsekwencji skutkować daleko posuniętą ostrożnością w ocenie zeznań tego świadka; - obecności tego świadka B. P. na miejscu zdarzenia, poza nią sama, nie potwierdził żaden z pozostałych świadków oraz żadem z oskarżonych;
- b)przyznanie waloru wiarygodności zeznaniom świadka P. S. w zakresie kluczowym dla uczestnictwa oskarżonego w inkryminowanym zdarzeniu, pomimo, iż zeznania te są: - niekonsekwentne i zmieniane w toku postępowania przygotowawczego oraz sądowego; - sprzeczne w kluczowych fragmentach z zeznaniami świadka B. P. , którym to zeznaniom Sąd Rejonowy także w całości dał wiarę; - sprzeczne w kluczowych fragmentach z konsekwentnymi, wzajemnie się uzupełniającymi oraz spójnymi zeznaniami oskarżonych,
- c)bezzasadne odmówienie waloru wiarygodności wyjaśnieniom złożonym przez oskarżonych pomimo, iż wyjaśnienia te, złożone zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i przed Sądem, są spójne, konsekwentne oraz wzajemnie się uzupełniają; 2. art. 424 § 1 kpk polegającą na niewskazaniu w uzasadnieniu wyroku przyczyn, dla których Sąd Rejonowy odmówił wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonych, w zakresie kluczowym dla uczestnictwa oskarżonego W. M. w inkryminowanym zdarzeniu, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, iż wyjaśnienia te są sprzeczne z pozostałymi zgromadzonymi w sprawie dowodami, nie wskazując jednak z którymi konkretnie dowodami wyjaśnienia te pozostają w sprzeczności. 3. art. 367 § 1 kpk w zw. z art. 6 kpk i w zw. z art. 16 § 1 kpk , wyrażającą się w dokonaniu przez Sąd I instancji zmiany opisu czynu przestępstwa przypisanego oskarżonemu w punkcie I części dyspozytywnej wyroku, polegającej na wskazaniu, że oskarżeni narazili P. S. na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 kk lub art. 157 § 1 kk , gdy zaś konkluzja akt oskarżenia powiadała w tym zakresie wyłącznie o naruszeniu czynności narządu ciała pokrzywdzonego na okres poniżej dni siedmiu, bez dokonania uprzedzenia o zmianie opisu tego czynu, co naruszyło materialne i formalne prawo do obrony oskarżonego, uniemożliwiając mu należyte przygotowanie się do możliwości dokonania takiej zmiany, zwłaszcza w ramach złożenia uzupełniających wyjaśnień oraz w ramach głosów stron, 4. art. 413 § 1 pkt 4 kpk polegającą na niedokładnym przytoczeniu w punkcie I części dyspozytywnej wyroku opisu i kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonym wyrażającym się w stwierdzeniu, iż oskarżeni narazili P. S. na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 kk lub art. 157 § 1 kk , podczas gdy przypisując oskarżonym czyn zakwalifikowany z art. 158 § 1 kk Sąd winien wskazać, które z alternatywnych znamion oskarżeni swoim działaniem zrealizowali i nie powoływać w opisie oraz kwalifikacji prawnej wszystkich znamion tego czynu. W konsekwencji wskazanych naruszeń art. 4, art. 7 oraz art. 410 kpk zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: Mający wpływ na treść orzeczenia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę ( art. 438 pkt 3 kpk ): 1. polegający na uznaniu, iż oskarżony W. M. w trakcie inkryminowanego zdarzenia podciął nogi pokrzywdzonemu P. S. , założył mu zgięta w łokciu rękę na szyję i zaczął go dusić, a także podniósł z ziemi drewniany kołek i uderzył nim pokrzywdzonego w twarz, podczas gdy komplet przeprowadzonych dowodów, ocenionych zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, wskazaniami wiedzy oraz doświadczenia życiowego prowadzi do wniosku, iż oskarżony W. M. jedynie rozdzielał szarpiących się kolegów P. S. oraz P. H. . 2. polegający na uznaniu, iż oskarżony W. M. działał z zamiarem pobicia P. S. lub wzięcia udziału w jego pobiciu po stronie P. H. , pomimo braku dowodów świadczących o takim zamiarze oskarżonego oraz pomimo, iż z wyjaśnień oskarżonego wynika, iż działał on wyłącznie z zamiarem rozdzielenia atakujących się nawzajem P. S. oraz P. H. . Formułując przywołane zarzuty, na podstawie art. 427 § 1 kpk oraz art. 437 § 2 kpk w przypadku podzielenia przez sąd zarzutu, o którym mowa w punkcie I , wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu przestępstwa oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz tego oskarżonego poniesionych wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy z wyboru (jeżeli w ocenie Sądu pozwalają na to zebrane dowody). W innym zaś przypadku wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Dodatkowo na podstawie art. 169 kpk w zw. z art. 452 § 2 kpk wniósł o dopuszczenie w postępowaniu odwoławczym dowodu z: - przesłuchania świadków N. M. ( ul. (...) , (...)-(...) K. ), W. W. ( ul. (...) , (...)-(...) K. ) oraz P. K. ( ul. (...) , (...)-(...) K. ) na okoliczność konfliktu świadka B. P. z rodziną oskarżonego, w tym interwencji Policji wywołanych postępowaniem tego świadka, wskazując jednocześnie, iż wniosek ten w świetle art. 169 § 2 kpk zmierza do oceny właściwego dowodu, tj. zeznań świadka B. P. . Sąd okręgowy zważył: apelacja obrońcy oskarżonego odniosła ten skutek, iż koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego orzeczenia nie tylko wobec W. M. lecz również trybie art. 435 kpk wobec oskarżonego P. H. i przekazanie sprawy obu oskarżonych do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji. Na początku poczynionych rozważań podkreślenia wymaga, iż odpowiedzialności na podstawie art. 158 § 1 kk podlega ten kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w których naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1 kk . Wyrokując w przedmiotowej sprawie i uznając oskarżonych W. M. i P. H. za winnych popełnienia zarzuconego im czynu sąd rejonowy w zaskarżonym wyroku przyjął, iż wymienieni oskarżeni narazili pokrzywdzonego P. S. na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 kk lub w art. 157 § 1 kk – a co nie zostało wskazane w treści przedstawionego wymienionym przez oskarżyciela publicznego zarzutu – nie precyzując jednakże w opisie czynu przypisanego oskarżonym, które z alternatywnych znamion określonych w art. 158 § 1 kk oskarżeni w ocenie sądu orzekającego zrealizowali, a czego nie można uznać za prawidłowe i na co trafnie wskazuje skarżący we wniesionym środku odwoławczym. Zgodnie z art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. wyrok skazujący powinien zawierać m.in. "dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu". Określenie to, wynikające z ustaleń dokonanych przez sąd orzekający, powinno się znaleźć w wyroku i przybrać formę stosownego opisu czynu i powinno obejmować wszystkie elementy czynu mające znaczenie dla prawidłowej kwalifikacji prawnej. Błędem jest jednak nie tylko pomijanie któregokolwiek z takich elementów działania sprawcy, ale również błędem jest zamieszczanie w opisie czynu wszystkich alternatywnych znamion czynu wynikających z treści konkretnego przepisu, który wskazuje na możliwość popełnienia identycznie kwalifikowanego przestępstwa w różnych formach. Obowiązujący kodeks postępowania karnego nie daje bowiem podstaw do alternatywnych ustaleń w zakresie przypisanego w wyroku przestępstwa (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2014 roku V KK 276/13) . Warto przywołać w tym miejscu również pogląd prawny, zgodnie z którym p rzypisując oskarżonym czyn zakwalifikowany z art. 158 § 1 k.k. sąd winien wskazać, które z alternatywnych znamion oskarżeni swoim działaniem zrealizowali i nie powoływać w opisie wszystkich znamion tego czynu (por. Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 19 lutego 2013 roku II Aka 13/13). W toku prowadzonego postępowania nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności, uzasadnione zastrzeżenia budzi ponadto dokonana zaś przez sąd rejonowy ocena dowodów z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków jak również wyjaśnień oskarżonych. Niewątpliwie dokładnego i szczegółowego wyjaśnienia wymaga kwestia czy a jeśli tak to jakim dokładnie przedmiotem w czasie zaistniałego zajścia pokrzywdzony P. S. miał zostać uderzony przez oskarżonego W. M. , w tym zwłaszcza jakiego rodzaju było to narzędzie, a także precyzyjne ustalenie części ciała w jaką uderzenie to miało zostać skierowane przez oskarżonego. Pokrzywdzony słuchany w postępowaniu przygotowawczym w swoich zeznaniach złożonych w dniu 11.08.2013 roku podnosił, iż w czasie zajścia został uderzony drewnianym kołkiem w twarz w okolicę prawego oka , a w swoich kolejnych zeznaniach złożonych w przedmiotowej sprawie, a które znacznie różniły się w wielu istotnych aspektach od uprzednio złożonych zeznań wymieniony podał, iż w czasie zajścia został „czymś” uderzony w twarz. Zauważyć ponadto należy, iż jak podała w swoich zeznaniach złożonych w dniu 19.08.2013 roku świadek B. P. „ M. z ziemi podniósł drewniany kołek kawałek drzew i mocno uderzył P. w głowę”(k. 10). Tymczasem w wydanej opinii sądowo – lekarskiej zawarte zostało wskazanie, iż z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wymienionego wynika, iż pokrzywdzony P. S. doznał w dniu 10 sierpnia 2013 roku powierzchownych urazów powłok głowy , szyi, ściany klatki piersiowej oraz lewego stawu skokowego, obrażenia te są innymi niż określone w art. 156 kk . Przedstawiona dokumentacja jak zaznaczył opiniujący nie daje podstaw do przyjęcia, że naruszyły one czynności narządów ciała na czas przekraczający dni siedem. W niniejszej sprawie sąd rejonowy ustalił, iż w czasie zajścia oskarżony W. M. „podniósł z ziemi drewniany kołek i uderzył nim pokrzywdzonego w twarz, w okolice prawego oka”, w rozpoznawanej sprawie nie podjęto jednakże próby ustalenia dokładnych cech tego przedmiotu w tym zwłaszcza jego wielkości i wagi, a ponadto kwestii z jaką siłą uderzenie tym przedmiotem miało zostać zadane, co pozwoliłoby ocenić wiarygodność relacji mając na względzie wyniki oględzin lekarskich. W zeznaniach złożonych przez pokrzywdzonego P. S. pojawiają się znaczne rozbieżności, a co sygnalizowano już powyżej, które dotyczą wielu istotnych kwestii w tym zwłaszcza sposobu zachowania się każdego z oskarżonych w przedmiotowym zajściu. Pokrzywdzony w swoich pierwszych zeznaniach złożonych w dniu 11.08.2013 roku a zatem następnego dnia po zdarzeniu odnosząc się do początkowego etapu zajścia podał, iż „kiedy byliśmy na wysokości komórek to nagle podbiegli do mnie P. H. oraz W. M. . Oni od razu zaczęli mnie szarpać za ubranie i robili to razem przy tym mówili coś o schodach ale ja nie wiedziałem o co im chodzi. Następnie P. z W. rzucili mną o ziemię oni obaj mnie złapali i podcięli mi nogi tak żebym upadł” (k.4). Słuchany na rozprawie głównej w kolejnych zeznaniach odnosząc się do tego etapu zdarzenia stwierdził, iż „ P. H. uderzył mnie z bara. Zaczął coś do mnie mówić, ale dokładnie nie pamiętam. P. rzucił się na mnie i chciał mnie przewrócić. Gdy ja szarpałem się z P. podbiegł W. M. , który podciął mi nogi i ja upadłem” (k. 86). Po odczytaniu zaś uprzednio złożonych zeznań pokrzywdzony jednoznacznie wskazał, iż „było tak jak zeznałem w dniu dzisiejszym” nie potrafiąc jednocześnie wytłumaczyć zaistniałych w przedstawianej relacji tak znacznych rozbieżności mających przecież znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności karnej każdego z oskarżonych. Treść zeznań złożonych w toku całego prowadzonego w sprawie postępowania przez P. S. oraz zaistniałe w nich różnice, które pozostają istotne z punktu widzenia oceny wiarygodności tych zeznań, czynią wątpliwym zaprezentowaną w pisemnych motywach wyroku przez sąd I instancji tezę, iż pokrzywdzony składając zeznania w postępowaniu przygotowawczym przedstawił cyt. „skróconą wersje wydarzeń”, jak również stwierdzenia, że „dopiero na rozprawie głównej pokrzywdzony skonkretyzował jakie były działania podejmowane indywidualnie przez obu napastników w pierwszej fazie zdarzenia”, albowiem już w pierwszych zeznaniach wymieniony określił zachowanie każdego z oskarżonych w tym również to w pierwszej fazie zdarzenia. Nie można nadto nie zauważyć, iż przedstawione przez pokrzywdzonego w złożonych w postępowaniu przygotowawczym zeznaniach okoliczności co do momentu przybycia na miejsce zdarzenia matki oskarżonego, nie jest zgodna z zeznaniami złożonymi przez świadka B. P. , na co trafnie zwraca uwagę skarżący. Już tylko powyższe zaistniałe w sprawie uchybienia mające niewątpliwie wpływ na treść wydanego orzeczenia skutkować musiały uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez sad I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę sąd przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe uwzględniając wskazane powyżej uwagi, w szczególności powinien ponownie przesłuchać pokrzywdzonego P. S. a także świadka B. P. co do okoliczności zdarzenia w tym zwłaszcza roli każdego z oskarżonych w tym zajściu, dążyć należy nadto do ustalenia cech narzędzia o którym w swoich zeznaniach wspominają wymienieni świadkowie, jak również przeprowadzić dowód z uzupełniającej opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej w celu wyjaśnienia, w zakresie w jakim jest to możliwe, zaistniałych w sprawie wątpliwości co do charakteru oraz mechanizmu powstania obrażeń stwierdzonych u pokrzywdzonego, a następnie zgromadzone w sprawie dowody ocenić w sposób zgodny z wszystkimi wymogami art. 7 kpk i dokonać właściwej karnoprawnej oceny zachowania każdego z oskarżonych.