Sad powszechny, III AUa 49/13

Sygn. akt III AUa 49/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Marcjanna Górska Sędziowie: SA Barbara Mazurkiewicz-Nowikowska SA Bogdan Świerk (spr.) Protokolant: st. prot. sądowy Krzysztof Wiater po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. w Lublinie sprawy J. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. o prawo do emerytury na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt IV U 486/12 oddala apelację. Sygn. akt III AUa 49/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 31 maja 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił J. P. prawa do emerytury. Organ rentowy przyjął, że ubezpieczony nie spełnił wszystkich ustawowych przesłanek prawa do tego świadczenia bo nie wykazał posiadania przynajmniej 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. W ocenie organu rentowego J. P. ma tylko 12 lat 1 miesiąc i 22 dni tak kwalifikowanego zatrudnienia bo organ ten nie zaliczył do niego pracy ubezpieczonego wykonywanej w okresie od dnia 16 grudnia 1977 r. do dnia 7 czerwca 1991 r. w Wojewódzkim Związku Gminnych Spółdzielni (...) w S. Oddział Produkcji Silikatów w S. . W odwołaniu od tej decyzji, kwestionując jej prawidłowość, ubezpieczony nie zgodził się z odmową zakwalifikowania wyżej wymienionego zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach zmienił przedmiotowa decyzję i ustalił J. P. od dnia 10 maja 2012 r. prawo do emerytury. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na poniższych ustaleniach faktycznych oraz ich ocenie prawnej: J. P. , urodzony dnia (...) , wystąpił w dniu 10 maja 2012 r. do pozwanego organu rentowego z wnioskiem o emeryturę. Pozwany uznał, że wnioskodawca udowodnił staż ubezpieczeniowy w rozmiarze 31 lat, 1 miesiąc oraz 17 dni w tym 12 lat, 1 miesiąc i 22 dni pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Faktem bezspornym między stronami jest ten, że w okresie od dnia 16 grudnia 1977 r. do dnia 7 czerwca 1991 r. ubezpieczony wykonywał zatrudnienie w Zakładzie (...) w S. Oddział Silikatów w S. . Zatrudnienie to wykonywał na stanowisku maszynisty lokomotywy. Do jego pracowniczych obowiązków należało odebranie wagonów z wapnem i węglem z bocznicy kolejowej i dostarczenie ich na bocznicę znajdującą się na terenie jego pracodawcy, przetaczanie tych wagonów w czasie rozładunku a następnie po jego zakończeniu ich odstawienie z powrotem na bocznicę (...) . W okresach wzmożonych dostaw tych surowców wnioskodawca pomagał w ich ręcznym rozładunku, będąc od dnia 1 czerwca 1990 r. także brygadzistą grupy pracowników rozładunkowych. Pracę maszynisty wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Obecnie nie pracuje i ma ustalone prawo do świadczenia przedemerytalnego. Sąd Okręgowy przytoczył ustawowe przesłanki prawa do emerytury o które ubiega się wnioskodawca i uznał, że w jego sytuacji przesłanki te zostały spełnione. Prace które on wykonywał są bowiem wymienione w dziale VIII pkt.1 i pkt. 13 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz w dziale VIII ust. 13 pkt.6 uchwały Nr 80 Zarządu Centralnego Związku (...) z dnia 30 czerwca 1983 r. Według Sądu Okręgowego wnioskodawca dysponuje ponad 15-letnim okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach i skoro spełnił także pozostałe przesłanki prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, to należało mu ustalić prawo do tego świadczenia z dniem złożenia przez niego wniosku o emeryturę. Apelacje od wyroku Sądu Okręgowego wywiódł pozwany organ rentowy wnosząc o jego zmianę i o oddalenie odwołania J. P. , ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego – przepisu art. 184 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 2 ust.1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że J. P. w okresie od dnia 16 grudnia 1977 r. do dnia 7 czerwca 1991 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A ( dalej podawanym jako wykaz A) w dziale VIII poz. 13 załącznika do tego rozporządzenia, oraz - naruszenie prawa procesowego – przepisu art. 233 § 1 kpc przez przekroczenie określonej w nim zasady swobodnej oceny dowodów. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że wnioskodawca nie pracował w łączności lub w transporcie. Aczkolwiek był on maszynistą lokomotywy to zakres jego czynności pracowniczych w postaci przetaczania wagonów z wapnem i węglem z bocznicy kolejowej na bocznicę pracodawcy i dostarczanie pustych wagonów z powrotem nie jest tożsamy z pracą zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związanych z utrzymaniem ruchu pociągów. Skarżący powołał się na wykładnię prawa zawartą w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r. II UK 21/10, zgodnie z którą wymienienie w wykazie A, stanowiącym załącznik do wyżej cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów, poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo- branżowy. Nie można swobodnie wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami do których nie zostały one przypisane we wskazanym wykazie. Według autora apelacji Sąd Okręgowy niewłaściwie zakwalifikował charakter zatrudnienia wnioskodawcy w omawianym okresie, a przez to wadliwie przyjął, że ubezpieczony spełnił przesłankę posiadania przynajmniej 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: spór miedzy stronami sprowadza się do oceny poprawności kwalifikacji charakteru prawnego zatrudnienia wnioskodawcy jakie wykonywał on w okresie od dnia 16 grudnia 1977 r. do dnia 7 czerwca 1991 r. Przyjęcie, że była to praca w szczególnych warunkach oznacza poprawność przedmiotowego ustalenia faktycznego sądu pierwszej instancji i przez to implikuje konieczność oddalenia apelacji. Stanowisko przeciwne oznaczałoby potrzebę jej uwzględnienia. Zgodzić się należy z poglądem pozwanego, powtórzonym za Sądem Najwyższym i wyrażonym w wyroku tego sądu, cytowanym w uzasadnieniu apelacji, że wykaz A ma charakter stanowiskowo – branżowy ale nie należy tego utożsamiać z podległością danego pracodawcy określonemu resortowemu ministrowi. Decydujące znaczenie ma bowiem przyporządkowanie określonej pracy do danej branży przemysłowej. Przypomnieć w tym miejscu należy, że będące przedmiotem sporu prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wynika ze szczególnych właściwości wykonywanej pracy, a mianowicie z bardziej niekorzystnego środowiska pracy, w tym trudniejszych warunków, w jakich jest ona świadczona lub z jej charakteru, przez co wzrasta narażenie na szybsze zrealizowanie się ryzyka emerytalnego z powodu wcześniejszej, niż powszechnie, utraty sprawności psychofizycznej pracownika (zob. wskazywany także przez apelującego, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 roku, II UK 21/10 – LEX nr 619638). Oznacza to, że tylko rodzaj wykonywanej przez pracownika pracy może decydować o jego prawie do emerytury w obniżonym wieku, przy czym stosownie do treści § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 7, poz. 43 ze zm.), praca ta musi być wymieniona w wykazie A stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia. Decydujące zatem znaczenie przy ocenie charakteru pracy z punktu widzenia uprawnień emerytalnych posiada możliwość zakwalifikowania jej pod którąś z pozycji wymienionego wykazu. Jak już wyżej wspomniano treść przedmiotowego wykazu prowadzi do wniosku, że wyodrębnienie w nim poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo-branżowy, co jednoznacznie stwierdził Sąd Najwyższy nie tylko w powołanym przez apelację wyroku ale także w wyroku z dnia 19 marca 2012 roku, II UK 166/11 – LEX nr 1171002). Należy zgodzić się z Sądem Najwyższym, że „przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest zatem bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu”. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przyporządkowanie prac do określonej branży nie jest jednak równoznaczne z przynależnością danego pracodawcy (zakładu pracy) do określonego resortu, co, jak się wydaje, sugeruje apelacja. Podzielenie poglądu skarżącego, zdaniem sądu drugiej instancji, prowadziłoby bowiem do nierównego traktowania pracowników zatrudnionych u prywatnych pracodawców, którzy nie podlegają żadnemu ministrowi, jak też u pracodawców prowadzących w ramach jednego zakładu zróżnicowaną branżowo działalność. W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której podległość organizacyjna ma decydujące znaczenie przy kwalifikowaniu określonego rodzaju prac, jako pracy w szczególnych warunkach (zob. także wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2012 r. III AUa 205/12 – LEX 1220575 i podane w jego uzasadnieniu orzecznictwo Sądu Najwyższego). Dodatkowo zauważyć należy, że także akty wydawane przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralnych związków spółdzielczych w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w ramach upoważnienia wynikającego z § 1 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, wskazujące stanowiska, na których w podległych i nadzorowanych przez nich zakładach pracy są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B, określały te stanowiska w sposób branżowy. Oznacza to, zdaniem Sądu, że poszczególni ministrowie wręcz zakładali, że działalność prowadzona przez podległe im zakłady może być branżowo zróżnicowana. Nie można mieć wątpliwości, że praca wnioskodawcy świadczona w przedmiotowym okresie to wręcz typowa działalność transportowa polegająca na przewożeniu towarów z jednego miejsca w drugie plus okresowa pomoc przy ręcznym wyładunku wapna i węgla, a więc materiałów pylistych – węgiel i toksycznych – wapno. Nie ma przy tym znaczenia, że przewóz ten odbywał się na stosunkowo niewielkiej odległości, bo miedzy bocznicą kolejową a bocznicą usytuowaną na terenie pracodawcy ubezpieczonego. Istotną okolicznością jest przecież ta, że była to praca w transporcie. Czynności maszynisty lokomotywy to niewątpliwie praca bezpośrednio związana z ruchem pociągów w ramach zakładowej służby kolejowej. Dlatego prawidłowe jest ustalenie Sądu Okręgowego, że praca wnioskodawcy na tym stanowisku była zatrudnieniem wykonywanym w szczególnych warunkach oraz, że jest to praca wymieniona w dziale VIII, poz.13 wykazu A. Ustalenia tego nie zmienia fakt dorywczego ręcznego wykonywania przez J. P. pracy wyładunkowej węgla i wapna, bo tego rodzaju czynności także są kwalifikowane jako praca w szczególnych warunkach – dział VIII, pkt 1 wykazu A. A zatem trafnie przyjął sąd pierwszej instancji, że w sytuacji ubezpieczonego zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, co pozwoliło na zmianę odmownej decyzji pozwanego i ustalenie J. P. prawa do emerytury. Oczywiście wadliwe jest przywołanie przez Sąd Okręgowy uchwały Nr 80 z dnia 30 czerwca 1983 r. Zarządu Centralnego Związku (...) już z tej przyczyny, że pracodawca wnioskodawcy nie należał do spółdzielczości pracy ale do związku Gminnych Spółdzielni (...) . Dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej ten fakt nie ma istotnego znaczenia skoro wykazy tak zwane „resortowe” utraciły moc prawną z dniem 31 grudnia 1998 r. i zachowały swoje znaczenie jedynie w sferze dowodowej. Wykazy resortowe mają zatem charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach - w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie wymienia się konkretnych stanowisk lecz operuje pojęciem ogólnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 roku, II UK 218/09 – LEX nr 590247). W tej sytuacji zarzuty i wnioski apelacji pozwanego są całkowicie chybione, przez co apelacji tej należało odmówić słuszności. Jako bezzasadna apelacja pozwanego podlegała zatem oddaleniu. Z tych więc względów i z mocy art. 385 kpc Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.