Sad powszechny, III AUa 1252/12

Sygn. akt III AUa 1252/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek Procek (spr.) Sędziowie SSA Lena Jachimowska SSA Antonina Grymel Protokolant Ewa Bury po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013r. w Katowicach sprawy z odwołania H. A. ( H. A. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przy udziale zainteresowanych: Z. G. i G. G. o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej na skutek apelacji odwołującego H. A. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach z dnia 6 marca 2012r. sygn. akt VIII U 1978/11 oddala apelację. /-/SSA L.Jachimowska/-/SSA M.Procek/-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 1252/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 6 marca 2012 roku Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach oddalił odwołanie ubezpieczonego H. A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z. z dnia 31 sierpnia 2011 roku stwierdzającej, że ubezpieczony w dniach od 1 listopada 2005 roku do 31 grudnia 2008 roku nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składek Z. G. i G. G. wspólnikami spółki cywilnej (...) w Z. . Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony w okresie objętym decyzją prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług (...) i z tytułu tej działalności był zgłoszony jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z zawartą z zainteresowanymi w sprawie płatnikami składek umową o pracę nakładczą, ubezpieczony miał segregować i pakować kosmetyki do jednorazowych opakowań, które przekazywał zainteresowanym, otrzymując wynagrodzenie. Ubezpieczony podał, że w okresie wskazanym w decyzji uzyskiwał wynagrodzenie w granicach do 60 zł miesięcznie za przepakowanie około 600 zestawów kosmetycznych. Deklarowane podstawy wymiaru składek za ubezpieczonego przez płatników w okresie objętym decyzją mieściły się w granicach do 60 zł miesięcznie. Według tegoż Sądu, okoliczności sprawy pozwalają na przyjęcie, że zawarcie przedmiotowej umowy o pracę nakładczą i jej wykonywanie w niepełnym rozmiarze miało na celu wyłączenie obowiązku opłacania wyższych składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej . W tej sytuacji Sąd Okręgowy dokonał oceny tej umowy przez pryzmat art. 58 § 1 k.c. , co w konsekwencji prowadziło do wniosku, że przedmiotowa umowa o pracę nakładczą jest nieważna, jako że zmierzała do obejścia prawa ( art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ). Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw dla uwzględnienia odwołania ubezpieczonego, który kwestionował zasadność stwierdzenia organu rentowego, że umowa o pracę nakładczą była nieważna i nie stanowiła tytułu do ubezpieczenia społecznego, który skarżący mógł wybrać na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych . Reasumując, Sąd, na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. , orzekł, jak w sentencji. W apelacji od zaprezentowanego orzeczenia ubezpieczony, zarzucając Sądowi pierwszej instancji obrazę prawa procesowego, tj, art. 63 ust. 3, 68 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez uznanie podstawy prawnej do wydania skarżonej decyzji przez organ rentowy, art. 328 § 2 k.p.c. poprzez pominięcie rozstrzygnięcia w przedmiocie braku podstaw do wydania decyzji, jak również błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, ponadto naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 58 § 1 k.c. uznając czynność prawną pozorną, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania. W treści apelacji ubezpieczony podkreślił, że na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym decyzją istniała możliwość wyboru tytułu do ubezpieczeń społecznych bez określenia kryterium wysokości przydziału z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą. Skarżący kwestionował również prawo organu rentowego do badania, czy określona umowa, stanowiąca tytuł do ubezpieczenia społecznego, była wykonywana faktycznie na warunkach w niej wymienionych. Zarzucił nieważność postępowania, podnosząc, że zainteresowani w sprawie płatnicy - wspólnicy spółki cywilnej zostali powiadomieni o toczącym się postępowaniu na adres spółki, a nie na adres ich zamieszkania. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne, uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Należy powtórzyć za Sądem Najwyższym, iż w świetle art. 86 ust. 2 pkt 1 i art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zaś uprawniony do zbadania ważności umów kreujących stosunki prawne stanowiące tytuł do objęcia ubezpieczeniami społecznymi i wydania stosownych decyzji w przedmiocie podlegania bądź nie podlegania danej osoby owym ubezpieczeniom (tak SN w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2010r., I UK 43/10). Przypomnieć trzeba, iż całokształt uprawnień osób wykonujących pracę nakładczą reguluje wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 303 k.p. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U. z 1976r. Nr 3, poz. 19 z późn. zm.). Zgodnie z § 3 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r., minimalna ilość pracy powinna być tak ustalona, aby jej wykonanie zapewniało uzyskanie co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawie art. 77 pkt 1 Kodeksu pracy . Zatem, warunkiem koniecznym (konstrukcyjnym) umowy o pracę nakładczą, który pozwala na odróżnienie tego rodzaju umowy od innych umów o charakterze cywilnoprawnym, jest - co podkreślał wielokrotnie Sąd Najwyższy w swych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008r. w sprawie III UK 73/07 publ. w bazie LEX za nr 356045) - określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwościom, iż wynagrodzenie osiągane przez ubezpieczonego z tytułu realizacji postanowień zawartej umowy o pracę nakładczą nie uprawniało (w przeważającym okresie) do objęcia ubezpieczeniem z tego tytułu w sytuacji jednoczesnego podlegania ubezpieczeniom społecznym z racji prowadzonej działalności gospodarczej. O ile w następstwie zawarcia niniejszej umowy i wykonywania w ograniczonym zakresie jej postanowień zgłoszono ubezpieczonego do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę nakładczą i wyłączono z ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to mając na względzie zadeklarowanie niskich podstaw wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą w stosunku nie tylko do minimalnych podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu wykonywania działalności gospodarczej, ale i w stosunku do wynagrodzenia przewidzianego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą , Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał prawo odmówić objęcia go korzystniejszym ubezpieczeniem chałupniczym. Takie stanowisko wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 stycznia 2008r. (Monitor Prawa Pracy z 2008r. Nr 2, poz. 58), rozpoznając sprawę o tożsamym stanie faktycznym, jak w przedmiotowej sprawie. Praca nakładcza polega na zarobkowym wykonywaniu przez osobę fizyczną na zlecenie i rachunek pracodawcy czynności - w szczególności - w zakresie: wytwarzania przedmiotów z materiałów powierzonych, naprawiania, wykańczania i konserwacji przedmiotów oraz świadczenia innych usług. Praca nakładcza wykonywana jest indywidualnie poza siedzibą pracodawcy. Osoba wykonująca pracę nakładczą świadczy pracę na zlecenie nakładcy z materiału przezeń powierzonego, nie mając bezpośredniego kontaktu z osobami, dla których wytwarzane przedmioty są przeznaczone i nie ponosząc ryzyka zbycia tych przedmiotów. Wykonujący pracę nakładczą może w zasadzie pracować w dowolnym miejscu i czasie, zaś ryzyko związane ze świadczeniem pracy nakładczej ponosi - inaczej niż w stosunku pracy - osoba, która podjęła się tej pracy. Nakładca ponosi jednak w pewnym zakresie ryzyko socjalne związane z wykonaniem zleconej pracy. Prawo do wynagrodzenia za pracę nakładczą oraz jego wysokość uzależnione są od konkretnego rezultatu pracy. Tak więc, celem tej umowy, czyli jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (określanym tradycyjnie w nauce prawa terminem causa ), jest świadczenie pracy na zlecenie nakładcy za wynagrodzeniem. Należy przy tym powtórzyć za Sądem Najwyższym, iż wprowadzenie na mocy rozporządzenia z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (...) do umowy o pracę nakładczą szeregu uprawnień pracowniczych nie przekreśla jej cywilnoprawnego charakteru. Stąd też zastosowanie mają do niej wprost przepisy art. zarówno 58 k.c. , jak i 83 k.c. (tak SN w wyroku z dnia 9 stycznia 2008r., III UK 76/07, LEX nr 465905). Celem umowy o pracę nakładczą, czyli jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (określanym tradycyjnie w nauce prawa terminem causa ), jest świadczenie pracy na zlecenie nakładcy za wynagrodzeniem. Zasada kauzalności stanowi skuteczny środek kontroli w zakresie prawidłowości dokonywania czynności prawnych, pozwalających na wybór tytułu ubezpieczenia. Zgodnie z normą art. 58 k.c. , jakakolwiek czynność prawna: 1. nie może być sprzeczna z ustawą, 2. nie może mieć na celu obejścia ustawy, 3. nie może być sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W razie naruszenia tych zakazów czynność jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inne (łagodniejsze) konsekwencje. Czynność prawna - w tym przypadku umowa - jest sprzeczna z ustawą w sytuacji, gdy nie została zawarta i nie jest realizowana zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. W przedmiotowej sprawie analizowana umowa o pracę nakładczą nie została zawarta i nie była przez strony realizowana zgodnie z opisanym wyżej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Mimo bowiem, iż tego formalnie nie uzewnętrzniono, to - jak wynika wprost z wyjaśnień samego ubezpieczonego - celem tej umowy nie było wykonywanie pracy za wynagrodzeniem, lecz skorzystanie z możliwości obniżenia obowiązku składkowego towarzyszącego prowadzeniu działalności gospodarczej. Ubezpieczony wyjaśnił, że podjęcie dodatkowej pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą było korzystne z uwagi na składki ZUS i skorzystanie z takiej formy ubezpieczenia powodowało u skarżącego uczucie komfortu psychicznego i powodowało, że nie musiał płacić ZUS z tytułu działalności gospodarczej. Zatem, przedstawiona wyżej umowa o pracę nakładczą była nieważna i nie stanowiła tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym na zasadzie art. 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 9 ust. 2 in fine cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Ustawodawca dostrzegł problem pozornego zbiegu tytułów ubezpieczeń społecznych i nowelizując ustawę systemową, ustawą z dnia 5 grudnia 2008r. (Dz. U. z 2009r., Nr 8, poz. 38) dodał przepis art. 9 ust. 2 b, stanowiący, iż o soba, wykonująca pracę nakładczą, prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności (pozarolniczej), jeżeli z tytułu wykonywania pracy nakładczej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 Ponadto, Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu nieważności postępowania opartego na twierdzeniu, że zainteresowani w sprawie płatnicy składek: Z. G. i G. G. nie byli prawidłowo zawiadomieni o toczącym się postępowaniu, skoro zostali, na podstawie art. 472 k.p.c. , zawiadomieni na wskazany przez organ rentowy adres siedziby spółki cywilnej, pod którym zawiadomienia zostały odebrane przez pracownika spółki (dowód doręczenia k. 50 i 51 a.s.) W tej sytuacji, zainteresowani płatnicy składek nie zostali pozbawieni możliwości obrony swoich praw, rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. Konkludując, Sąd drugiej instancji uznał, że apelacja jest bezzasadna i na mocy art. 385 k.p.c. , orzekł o jej oddaleniu. /-/SSA L.Jachimowska/-/SSA M.Procek/-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia JR