Sad powszechny, V U 117/13

Sygn. akt V U 117/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Danuta Szykut Protokolant: st.sekr.sądowy Sylwia Pławsiuk po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. w Słupsku na rozprawie sprawy z odwołania W. R. od decyzji z dnia 03/12/2012 r. znak: (...) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o emeryturę I zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonej W. R. prawo do emerytury od dnia 1 stycznia 2013roku, II nie stwierdza odpowiedzialności organu rentowego za nieprzyznanie prawa do świadczenia UZASADNIENIE Ubezpieczona W. R. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 03.12.2012r., znak (...) odmawiającej jej prawa do emerytury. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniu stanu faktycznego sprawy mający istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że praca przez nią wykonywana w okresie od 01.02.1994 r. do 31.12.1998 r. z tytułu zatrudnienia w S. Fabryce (...) nie była pracą w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W konkluzji domagała się uznania powyższego okresu za pracę w warunkach szczególnych i przyznania jej prawa do emerytury. Pozwany organ rentowy – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, iż ubezpieczona wykazała na 01.01.1999r. wymagany staż ogółem ale nie wykazała 15 –letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Nadto nie rozwiązała stosunku pracy na dzień złożenia wniosku o emeryturę i dzień wydania decyzji. Do okresu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy nie zaliczył W. R. okresu od 01.02.1994 r. do 31.12.1998 r. z tytułu zatrudnienia w S. Fabryce (...) , ponieważ brak jest jednoznacznych dowodów świadczących, że w całym spornym okresie zatrudnienia ubezpieczona wykonywała pracę w szczególnych warunkach, gdyż stanowisko pracownika fizycznego nie jest wymienione w przepisach resortowych. Sąd ustalił, co następuje: Ubezpieczona W. R. ur. (...) , w dniu 23.11.2012r. złożyła wniosek o emeryturę. Nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Pozostaje w stosunku pracy. Zatrudniona jest nadal w S. Fabryce (...) Spółce Jawnej w S. na stanowisku pracownika fizycznego w wymiarze pełnego etatu na czas nieokreślony. Wykazała według stanu na dzień 01.01.1999r. okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 22 lata 4 miesiące i 19 dni, w tym 12 lat 4 miesiące i 19 dni okresu pracy w warunkach szczególnych. Zaskarżoną decyzją z dnia 03.12.2012r. odmówiono jej prawa do emerytury z uwagi na nie wykazanie wymaganego okresu pracy w warunkach szczególnych oraz nie rozwiązanie stosunku pracy. /dowód: akta emerytalne ZUS: wniosek k. 42-44, karta przebiegu zatrudnienia na dzień 01.01.1999 r. k. 53, zaskarżona decyzja k. 52-52 v., zaświadczenie o zatrudnieniu- k. 47/ Ubezpieczona W. R. w okresie zatrudnienia od 01.02.1994 r. do 31.12.1998 r. (tj. przez 4 lata 11 miesięcy) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zatrudniona była w S. Fabryce (...) Spółce Jawnej w S. i wykonywała prace przy klejeniu i powlekaniu tkanin. Zakład w S. istnieje od 1994 r. Od początku zatrudnienia ubezpieczona wykonywała ten sam rodzaj obowiązków. Powlekała elementy klejem toksycznym B. i sklejała je ze sobą. Świadek B. P. powlekała klejem cholewkę, a ubezpieczona wkładała podszewkę skórzaną z klejem do środka. Naklejała również podszewkę na cholewki. W zakładzie są 4 taśmy i na każdej taśmie pracują 2 osoby zajmujące się klejeniem. W zakładzie pracy są trzy stanowiska pracy związane z klejem, przy jednym z nich pracuje W. R. . /dowód: akta sprawy : wyjaśnienia ubezpieczonej – k. 18-18 v. w zw. z k. 20 (00:04:28-00:12:12), zeznania świadka B. P. - k. 18 v. w zw. z k. 20 (00:16:47-00:24:19), zeznania świadka B. M. - k. 19 w zw. z k. 20 (00:26:21-00:33:53), akta emerytalne : świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 10.01.2012 r. – k. 6, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 04.05.2012 r.- k. 21, świadectwo pracy z dnia 31.10.1992 r. – k. 9 akta osobowe ubezpieczonej : skierowanie na badania profilaktyczne, umowa o pracę / Ubezpieczona W. R. w spornym okresie zatrudnienia tj. od 01.02.1994 r. do 31.12.1998 r. (tj. przez 4 lata 11 miesięcy) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace przy klejeniu i powlekaniu tkanin w S. Fabryce (...) Spółce Jawnej w S. . Ubezpieczona według stanu na dzień 01.01.1999r. posiada wymagany 15 letni staż pracy w warunkach szczególnych, po doliczeniu okresu bezspornego uznanego przez organ rentowy w wymiarze 12 lat 4 miesięcy i 19 dni. /dowód: jw./ Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonej W. R. dotyczące ustalenia uprawnień do emerytury w warunkach szczególnych zasługuje na uwzględnienie. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie było ustalenie uprawnień ubezpieczonej do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, na podstawie art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227) oraz przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 , poz. 43 ze zm.). Zgodnie z art.184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32,33,39 i 40, jeżeli w dniu wejścia ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 W myśl ust. 2 art. 184 - w brzmieniu obowiązującym do końca grudnia 2012r. - emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 , to 20 lat w przypadku kobiety ( art. 27 ). Wiek emerytalny wynika z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.), do którego odsyła art. 32 ust. 4 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dla kobiety jest to 55 lat. Wymagany okres zatrudnienia w warunkach szczególnych przewidziany w przepisach dotychczasowych, o którym mowa w art. 184 ust. 1, to okres 15 lat, o czym stanowi § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia. Bezsporne w niniejszej sprawie było, że ubezpieczona W. R. na dzień złożenia wniosku ma ukończone 55 lat – ukończyła je w dniu 14.05.2012 r., nie jest członkiem OFE, posiada wymagany ponad 20 letni staż pracy liczony na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 01.01.1999 roku. Ubezpieczona do dnia wydania wyroku zatrudniona jest w S. Fabryce (...) Spółce Jawnej w S. . Oznacza to, iż jedyną przesłanką jaką musiała ubezpieczona udowodnić w przedmiotowej sprawie była praca w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat według stanu na dzień 01.01.1999r. Zgodnie § 22 ust 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe ( Dz. U. nr 237 poz.1312 ) środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: 1) legitymacja ubezpieczeniowa; 2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Z kolei ust 2 tego przepisu stanowi, że jeżeli ustawa przewiduje możliwość udowodnienia zeznaniami świadków okresu składkowego, od którego zależy prawo lub wysokość świadczenia, dowód ten dopuszcza się pod warunkiem złożenia przez zainteresowanego oświadczenia w formie pisemnej lub ustnej do protokołu, że nie może przedłożyć odpowiedniego dokumentu potwierdzającego ten okres. Jednak w spornych przypadkach, uwzględnienie okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach następuje po ustaleniu rzeczywistego zakresu obowiązków oraz wykonywania bezpośrednio i stale, w pełnym wymiarze czasu pracy tego zatrudnienia. Zważyć przy tym należy, że w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawach o świadczenia emerytalno – rentowe prowadzenie dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron nie podlega żadnym ograniczeniom. Według art. 473 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 k.p.c. , sprawia, że każdy istotny fakt (np. taki, którego ustalenie jest niezbędne do przyznania ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury), może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2007 r. I UK 111/07). W ocenie Sądu jest oczywiste, iż brzmienie zajmowanego stanowiska, jakie widnieje w dokumentach prowadzonych i wystawionych przez pracodawcę nie może mieć rozstrzygającego znaczenia w sprawie. Decyduje rodzaj wykonywanej pracy, co nadto wynika z powołanych wyżej przepisów prawa, w szczególności art. 32 ust. 2 który stanowi, iż dla celów ustalenia uprawnień do emerytury w obniżonym wieku za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Rodzaje prac ustala się na podstawie powołanego już wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , który w załączniku A w Działach od I do XIV wymienia rodzaje prac, które są pracą w warunkach szczególnych. Ponadto należy dodać, iż w myśl § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy . W wykazie A Dział VII poz.14 powołanego wyżej rozporządzenia z 7 lutego 1983r. pod poz.14. wymienione są prace związane ze szlifowaniem, klejeniem i wykańczaniem wyrobów przemysłu skórzanego. Prace wykonywane przez ubezpieczoną są także wymienione w załączniku Nr 1 wykazie A do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. Dział VII poz. 14 pkt 2: obuwnik -montażysta, formowacz, szwacz (przy nanoszeniu kleju i sklejaniu elementów wyrobów z użyciem klejów toksycznych). Powołane wyżej zarządzenie zostało wydane w oparciu o upoważnienie wynikające z § 2 ust.2 cytowanego rozporządzenia. Wykaz resortowy ma charakter informacyjny, techniczno- porządkowy i uściślający. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, iż zarządzenia resortowe mają duże znaczenie w sferze dowodowej, bowiem z faktu, iż właściwy minister, kierownik urzędu centralnego czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płacy i Spraw Socjalnych ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 2010 r. II UK 218/2009 LexPolonica nr 2422465). Postępowanie dowodowe wykazało, że praca ubezpieczonej w całym spornym okresie jest pracą w warunkach szczególnych. W ocenie Sądu praca ubezpieczonej przy nanoszeniu kleju i sklejaniu elementów wyrobów z użyciem klejów toksycznych była pracą w warunkach szczególnych. Fakt ten potwierdzili świadkowie B. P. oraz świadek B. M. , którzy zeznali, że ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze pracowała przy klejeniu i powlekaniu tkanin obuwniczych, mimo wpisanych innych stanowisk w dokumentach. Zeznania świadków Sąd uznał za wiarygodne albowiem były one stanowcze, logiczne, zgodne i wzajemnie się uzupełniały. Odnosi się to zarówno do rodzaju wykonywanych czynności, jak i okresu ich wykonywania. Świadkowie były osobami, które miały bezpośredni kontakt z ubezpieczoną w trakcie świadczenia przez nią pracy w przedmiotowym zakładzie pracy, zorientowane zatem były w materii będącej przedmiotem ich zeznań. W okolicznościach niniejszej sprawy oczywiste jest to, że również pracodawca ubezpieczonej pracę jej postrzegał jako prace w szczególnych warunkach, zaś uchybienia formalne pracodawcy nie mogą skutkować pozbawieniem ubezpieczonej prawa do należnych jej świadczeń. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż praca ubezpieczonej w spornym okresie zatrudnienia była pracą w warunkach szczególnych i łącznie przekraczała wymagane 15 lat na dzień 01.01.1999 r. Niewątpliwie ubezpieczona do dnia wydania wyroku nie rozwiązała stosunku pracy, jednakże z dniem 1 stycznia 2013 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 6 czerwca 2012 r., poz. 637), które zniosły wymóg rozwiązania stosunku pracy przy ubieganiu się o emeryturę z art. 184 ustawy emerytalnej. Co do zasady celem postępowania odwoławczego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ocena zaskarżonej decyzji. Z tych przyczyn Sąd bada czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji ubezpieczony spełniał warunki do przyznania prawa do świadczenia. Oznacza to, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji była ona prawidłowa albowiem ubezpieczona nie rozwiązała stosunku pracy, a jak wynika z dyspozycji art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wszystkie przesłanki niezbędne do nabycia prawa do emerytury należy spełnić łącznie. Tylko w związku ze zmianą stanu prawnego możliwe było zatem przyznanie ubezpieczonej prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Sąd Okręgowy uznał bowiem, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy zasadne i celowe było wzięcie pod uwagę w postępowaniu odwoławczym zmiany stanu prawnego, gdyż zdaniem Sądu odstępstwo od ogólnej zasady nie doprowadzi do wypaczenia charakteru postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i całkowitego pozbawienia znaczenia postępowania administracyjnego poprzedzającego postępowanie sądowe. Sąd Okręgowy miał przy tym na uwadze okoliczność, iż sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi w rozumieniu ustawy Kodeks postępowania cywilnego , a zatem ma do nich zastosowanie art. 316 § 1 k.p.c. , w myśl którego „ Po zamknięciu rozprawy sąd wydając wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, iż stało się ono wymagalne w toku sprawy.” Takie stanowisko zajął także Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 22.01.2013r. III AUa 1351/12, LEXnr 1267452. W tym stanie rzeczy, z przytoczonych motywów, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury na podstawie art. 184 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 1 stycznia 2013 r. o czym orzekł w pkt I sentencji wyroku. Ustalenie, czy ubezpieczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w spornym okresie wykonywała pracę w warunkach szczególnych, wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd. Z tych przyczyn nie można przypisać organowi rentowemu odpowiedzialności za nieprzyznanie świadczenia emerytalnego. Ponadto ubezpieczona nie rozwiązała stosunku pracy. Mając na uwadze dyspozycję art. 118 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS Sąd Okręgowy nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieprzyznanie prawa do świadczenia.