Obsah (5)

§ 1§ 3§ 30§ 20§ 40

Dziennik Ustaw Nr 80 — 4718 — Poz. 899 i 900 3) dyplom pracownika socjalnego oraz pi´cioletni sta˝ pracy lub specjalizacj´ z zakresu organizacji pomocy spo∏ecznej albo specjalizacj´ w zawodzie „pracow

§ 1i 2, nie posiadajàce w dniu wej

Êcia w ˝ycie rozporzàdzenia specjalizacji z zakresu organizacji pomocy spo∏ecznej, mogà wykonywaç czynnoÊci z zakresu nadzoru, nie d∏u˝ej jednak ni˝ do dnia 31 grudnia 2002 r. §

1. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Pracy i Polityki Spo∏ecznej: L. Komo∏owski 900 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ z dnia 1 wrzeÊnia 2000 r. w sprawie placówek opiekuƒczo-wychowawczych. Na podstawie art. 33k ust. 9 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy spo∏ecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 756 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 20, poz. 170, Nr 79, poz. 885 i Nr 90, poz. 1001 oraz z 2000 r. Nr 12, poz. 136 i Nr 19, poz. 238) zarzàdza si´, co nast´puje: Rozdzia∏ 1 Przepisy ogólne §
2. Rozporzàdzenie reguluje: 1) typy, zasady dzia∏ania i organizacj´ placówek opiekuƒczo-wychowawczych, zwanych dalej „placówkami”, 2) kwalifikacje osób zatrudnianych w placówkach, 3) warunki korzystania w placówkach z pracy wolontariuszy, 4) zasady oraz tryb kwalifikowania i kierowania dzieci do placówek, 5) obowiàzujàcy w placówkach standard wychowania i opieki oraz 6) standardy us∏ug opiekuƒczo-wychowawczych Êwiadczonych w placówkach. §
3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o: 1) w∏aÊciwym powiecie — nale˝y przez to rozumieç powiat w∏aÊciwy ze wzgl´du na miejsce zamieszkania dziecka lub lokalizacj´ placówki, 2) organie prowadzàcym — nale˝y przez to rozumieç jednostk´ samorzàdu terytorialnego lub podmiot okreÊlony w art. 12a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy spo∏ecznej, zwanej dalej „ustawà”, prowadzàce placówk´, 3) opiece dziennej — nale˝y przez to rozumieç wspieranie rodziny przez obj´cie dziecka dzia∏aniami wy- chowawczymi, opiekuƒczymi i edukacyjnymi realizowanymi w placówce, 4) opiece ca∏odobowej — nale˝y przez to rozumieç zaspokajanie w placówce potrzeb ˝yciowych dziecka zgodnie z ustalonymi w rozporzàdzeniu standardami opieki i wychowania oraz standardami us∏ug opiekuƒczo-wychowawczych, je˝eli potrzeby te stale lub okresowo nie mogà byç zaspokajane w domu rodzinnym, 5) opiece doraênej — nale˝y przez to rozumieç krótkotrwa∏à opiek´ ca∏odobowà, której celem jest opracowanie diagnozy dotyczàcej w szczególnoÊci poziomu rozwoju poznawczego, emocjonalnego dziecka, jego stanu zdrowia, zwiàzków z rodzinà, z rówieÊnikami, z uwzgl´dnieniem wskazaƒ wychowawczych i dydaktycznych, 6) hostelu — nale˝y przez to rozumieç cz´Êç placówki dysponujàcà bazà noclegowà i zapewniajàcà opiek´ wychowawczà, czynnà przez ca∏à dob´, przeznaczonà dla wychowanków placówki mieszkajàcych z rodzinà, wykorzystywanà w sytuacjach kryzysowych, kiedy dziecko ze wzgl´dów rodzinnych musi czasowo zamieszkaç poza swojà rodzinà, 7) rodzinach zaprzyjaênionych — nale˝y przez to rozumieç rodziny obce, których cz∏onkowie zwiàzani sà z placówkà na zasadach wolontariatu, wspierajàce placówk´ w procesie wychowania w zakresie ˝ycia rodzinnego. Rozdzia∏ 2 Typy placówek opiekuƒczo-wychowawczych §
5. Placówki ze wzgl´du na specyfik´ dzia∏aƒ dzielà si´ na: 1) placówki wsparcia dziennego, 2) placówki interwencyjne, Dziennik Ustaw Nr 80 — 4719 — 3) placówki rodzinne, 4) placówki socjalizacyjne, 5) placówki resocjalizacyjne.
6. Placówki mogà specjalizowaç si´ w opiece nad dzieçmi o szczególnych potrzebach.
7. Placówki tworzà dla swoich wychowanków odpowiednie formy opieki w Êrodowisku, w szczególnoÊci hostele i rodziny zaprzyjaênione.
8. W placówce mogà przebywaç dzieci niepe∏nosprawne, je˝eli nie ma uzasadnionych przeciwwskazaƒ.
9. Placówka wspó∏pracuje z rodzinà dziecka.
10. Placówka przygotowuje dzieci, w miar´ mo˝liwoÊci, do samodzielnego ˝ycia.
11. Placówka wspó∏pracuje z powiatowym centrum pomocy rodzinie. §
13. Placówka wsparcia dziennego, która dzia∏a w najbli˝szym Êrodowisku lokalnym dziecka: Poz. 900
14. Placówka resocjalizacyjna zapewnia dzieciom niedostosowanym spo∏ecznie: 1) opiek´ i wychowanie, 2) resocjalizacj´ i rewalidacj´, 3) mo˝liwoÊç leczenia uzale˝nieƒ, 4) zdobycie kwalifikacji zawodowych. §
15. Placówki,

§ 3ust.

1 pkt 1—4, mogà ∏àczyç ró˝ne zakresy sprawowanej opieki oraz specyfik´ dzia∏aƒ. Rozdzia∏ 3 Zasady dzia∏ania i organizacja placówek opiekuƒczo-wychowawczych § 6. 1. Placówka, realizujàc zaspokajanie potrzeb dziecka,

art. 33l ust. 1 ustawy, kieruje si´ w szczególnoÊci: 1) dobrem dziecka, 2) poszanowaniem praw dziecka, 1) wspiera rodzin´ w sprawowaniu jej podstawowych funkcji, 3) potrzebà wyrównywania deficytów rozwojowych, 2) zapewnia pomoc rodzinie i dzieciom sprawiajàcym problemy wychowawcze, zagro˝onym demoralizacjà, przest´pczoÊcià lub uzale˝nieniami, 4) koniecznoÊcià wspierania rozwoju dziecka poprzez umo˝liwienie kszta∏cenia, rozwój zainteresowaƒ i indywidualizowanie oddzia∏ywaƒ wychowawczych, 3) wspó∏pracuje ze szko∏à, oÊrodkiem pomocy spo∏ecznej i innymi instytucjami w rozwiàzywaniu problemów wychowawczych. 5) potrzebà dzia∏aƒ przygotowujàcych do samodzielnego ˝ycia,

1. Placówka interwencyjna: 1) zapewnia dziecku pozbawionemu cz´Êciowo lub ca∏kowicie opieki rodziców, znajdujàcemu si´ w sytuacji kryzysowej: 6) poszanowaniem praw rodziców wynikajàcych z przepisów prawa rodzinnego, a przede wszystkim prawa do kontaktowania si´ z dzieckiem, 7) potrzebà dzia∏aƒ w celu utrzymywania wi´zi dziecka z rodzinà i umo˝liwienia jego powrotu do rodziny. a) doraênà, ca∏odobowà opiek´, b) kszta∏cenie dostosowane do jego wieku i mo˝liwoÊci rozwojowych, c) opiek´ i wychowanie do czasu powrotu do rodziny lub umieszczenia w rodzinie zast´pczej, placówce rodzinnej albo placówce socjalizacyjnej,
2. Zasady,

ust. 1, placówka stosuje w szczególnoÊci przy opracowaniu indywidualnej diagnozy dziecka i indywidualnego planu pracy z dzieckiem, zwanego dalej „indywidualnym planem pracy”. 2) przygotowuje diagnoz´ stanu psychofizycznego i sytuacji ˝yciowej dziecka oraz ustala wskazania do dalszej pracy z dzieckiem. §

2. Szczegó∏owe zadania i organizacj´ placówki, a tak˝e specyfik´ i zakres sprawowanej opieki okreÊla regulamin.
3. Placówka rodzinna zapewnia dzieciom cz´Êciowo lub ca∏kowicie pozbawionym opieki rodziców ca∏odobowà opiek´ i wychowanie w warunkach zbli˝onych do domu rodzinnego oraz opiek´, do czasu powrotu dziecka do rodziny, umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej lub jego usamodzielnienia.
4. Regulamin opracowuje dyrektor placówki w porozumieniu z powiatowym centrum pomocy rodzinie.
5. Placówka socjalizacyjna zapewnia ca∏odobowà opiek´ i wychowanie dzieciom ca∏kowicie lub cz´Êciowo pozbawionym opieki rodzicielskiej, dla których nie znaleziono rodzinnej opieki zast´pczej.
6. Z regulaminem powinny byç zaznajomione dzieci przebywajàce w placówce. §
7. Placówka realizuje indywidualny plan pracy z dzieckiem, prowadzi kart´ pobytu dziecka oraz innà niezb´dnà dokumentacj´ dotyczàcà dziecka i jego rodziny. Wzór karty pobytu dziecka i sposób jej prowadzenia okreÊla za∏àcznik do rozporzàdzenia. Dziennik Ustaw Nr 80 — 4720 — §
9. Placówkà kieruje dyrektor powo∏ywany przez organ prowadzàcy placówk´.
10. Dyrektor placówki rodzinnej jest jednoczeÊnie wychowawcà. W razie jego nieobecnoÊci placówkà rodzinnà kieruje osoba wyznaczona przez organ prowadzàcy, w uzgodnieniu z dyrektorem.
11. Wychowawca zobowiàzany jest do organizowania pracy w grupie dzieci oraz do pracy indywidualnej z dzieckiem.
12. Wychowawca kierujàcy procesem wychowawczym dziecka bezpoÊrednio odpowiada za realizacj´ zadaƒ wynikajàcych z indywidualnego planu pracy oraz pozostaje w sta∏ym kontakcie z rodzinà dziecka.
13. W placówce rodzinnej wychowawca mo˝e ∏àczyç funkcje administracyjne i obs∏ugi.
14. Osoba zatrudniona w placówce na stanowisku pracownika socjalnego jest odpowiedzialna za prac´ z rodzinà dziecka, rozpoznaje jego sytuacj´ rodzinnà, utrzymuje kontakt z instytucjami wspierajàcymi t´ rodzin´, inicjuje dzia∏ania niezb´dne do unormowania sytuacji rodziny i umo˝liwienia powrotu dziecka do rodziny.
15. Osoby zatrudnione w placówce na stanowisku psychologa lub pedagoga sà odpowiedzialne za diagnoz´ indywidualnà dziecka, prowadzenie zaj´ç terapeutycznych oraz za poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne dla rodziców dzieci przebywajàcych w placówce.
16. Opiekunka dzieci´ca opiekuje si´ dzieckiem do lat trzech oraz dzieckiem niepe∏nosprawnym.
17. W placówce wsparcia dziennego mo˝e byç zatrudniony — w miar´ potrzeby — pedagog, psycholog lub pracownik socjalny.
18. Placówka utrzymuje kontakt z pracownikami socjalnymi oÊrodka pomocy spo∏ecznej w∏aÊciwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Poz. 900
19. Indywidualny plan pracy jest modyfikowany w zale˝noÊci od zmieniajàcej si´ sytuacji dziecka, nie rzadziej jednak ni˝ co pó∏ roku. §
21. W placówce dzia∏a, z zastrze˝eniem § 12, sta∏y zespó∏ do spraw okresowej oceny sytuacji dziecka.
22. Do zadaƒ zespo∏u, o którym mowa w ust. 1, nale˝y w szczególnoÊci: 1) analiza karty pobytu dziecka, 2) okresowa ocena sytuacji dziecka, 3) ocena aktualnej sytuacji rodziny dziecka, 4) analiza stosowanych metod pracy z dzieckiem i rodzinà, 5) modyfikowanie indywidualnego planu pracy, 6) ocena zasadnoÊci dalszego pobytu dziecka w placówce.
23. W sk∏ad zespo∏u, o którym mowa w ust. 1, wchodzà: 1) dyrektor lub osoba przez niego wyznaczona, 2) pedagog, 3) psycholog, 4) wychowawca bezpoÊrednio kierujàcy procesem wychowawczym dziecka, 5) pracownik socjalny.
24. W celu uzyskania wiedzy o sytuacji socjalnej i prawnej dziecka oraz jego rodziny, do udzia∏u w posiedzeniu sta∏ego zespo∏u, o którym mowa w ust. 1, zapraszane sà równie˝ osoby bliskie dziecku, a tak˝e przedstawiciele: sàdu rodzinnego w∏aÊciwego ze wzgl´du na miejsce po∏o˝enia placówki, w∏aÊciwego powiatowego centrum pomocy rodzinie, oÊrodka pomocy spo∏ecznej, policji, s∏u˝by zdrowia, instytucji oÊwiatowych, oÊrodka adopcyjno-opiekuƒczego oraz organizacji spo∏ecznych statutowo zajmujàcych si´ problematykà rodziny i dziecka. §
26. Wychowawca kierujàcy procesem wychowawczym dziecka w placówce wype∏nia kart´ pobytu dziecka oraz opracowuje przy udziale dziecka indywidualny plan pracy w porozumieniu z psychologiem, pedagogiem, pracownikiem socjalnym, a tak˝e innymi specjalistami.
27. Po przeprowadzeniu oceny sytuacji dziecka, o której mowa w ust. 2 pkt 2, poprzez analiz´ jego sytuacji rodzinnej i psychospo∏ecznej, zespó∏, o którym mowa w ust. 1, formu∏uje na piÊmie wniosek dotyczàcy zasadnoÊci dalszego pobytu dziecka w placówce.
28. Indywidualny plan pracy opracowywany jest na podstawie informacji dotyczàcych ˝ycia dziecka zawartych w dokumentach,

§ 30

, analizy procesu zmian rozwoju psychicznego i fizycznego w trakcie pobytu w placówce oraz oceny efektów pracy socjalnej prowadzonej z jego rodzicami.

1. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 5, dyrektor placówki informuje sàd rodzinny o zaistnieniu podstaw do powrotu dziecka do rodziny albo — wobec niemo˝noÊci powrotu dziecka do rodziny — podejmuje starania zmierzajàce do umieszczenia go w rodzinie przysposabiajàcej, rodzinie zast´pczej lub w placówce rodzinnej.
2. Indywidualny plan pracy uwzgl´dnia w szczególnoÊci wiek, mo˝liwoÊci psychofizyczne dziecka, jego sytuacj´ rodzinnà i przebieg procesu przygotowania dziecka do usamodzielnienia.
3. Na wniosek wychowawcy lub dyrektora, po zasi´gni´ciu opinii zespo∏u, o którym mowa w ust. 1, oraz po zasi´gni´ciu opinii dziecka powiat mo˝e przenieÊç dziecko do innej placówki. Dziennik Ustaw Nr 80 — 4721 —
4. Przeniesienie dziecka umieszczonego w placówce na podstawie orzeczenia sàdowego wymaga zgody w∏aÊciwego sàdu. §
5. W placówce rodzinnej okresowej oceny sytuacji dziecka dokonuje dyrektor w porozumieniu z w∏aÊciwym oÊrodkiem adopcyjno-opiekuƒczym. Przepisy § 11 ust. 5—7 stosuje si´ odpowiednio. §
7. Dzieci przebywajàce w placówkach,

§ 3ust. 1 pkt 4 i 5, mogà tworzyç samorzàd. 2. Zasady wyboru i dzia∏ania organów samorzàdu okre

Êla regulamin uchwalony przez dzieci przebywajàce w placówce.

1. Opiekuna samorzàdu wybierajà dzieci spoÊród pracowników zatrudnionych w placówce.
2. Samorzàd mo˝e przedstawiaç dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach dotyczàcych funkcjonowania placówki. §
4. Placówka wsparcia dziennego, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1, prowadzi w szczególnoÊci nast´pujàce formy pracy Êrodowiskowej: 1) pomoc w kryzysach szkolnych, rodzinnych, rówieÊniczych, osobistych, 2) zaj´cia socjoterapeutyczne, 3) zaj´cia korekcyjne, kompensacyjne i logopedyczne, 4) indywidualne programy korekcyjne, 5) pomoc w nauce, 6) pomoc socjalnà, do˝ywianie, 7) organizacj´ czasu wolnego, rozwój zainteresowaƒ, organizacj´ zabaw i zaj´ç sportowych, 8) sta∏à prac´ z rodzinà dziecka, 9) sta∏à wspó∏prac´, przede wszystkim z oÊrodkiem pomocy spo∏ecznej, szko∏à oraz sàdem.
5. Placówka wsparcia dziennego pracuje przez ca∏y rok, we wszystkie dni robocze, co najmniej 4 godziny dziennie.
6. Czas pracy placówki dostosowany jest do potrzeb dzieci i rodziców. §
8. Placówka interwencyjna przyjmuje dzieci w nag∏ych sytuacjach kryzysowych.
9. W placówce interwencyjnej sporzàdza si´ diagnoz´ dziecka i rodziny dotyczàcà zdrowia, rozwoju umys∏owego, stanu emocjonalnego i zwiàzków rodzinnych.
10. Placówka interwencyjna zaspokaja indywidualne potrzeby edukacyjne dziecka, umo˝liwia mu wyrównywanie opóênieƒ szkolnych i kontynuowanie nauki na odpowiednim poziomie. Poz. 900
11. Do placówki interwencyjnej przyjmowane sà dzieci od lat siedmiu niezale˝nie od miejsca zamieszkania. W wyjàtkowych przypadkach, w szczególnoÊci gdy dziecku nie mo˝na zapewniç rodzinnej opieki zast´pczej, do placówki interwencyjnej mogà byç przyjmowane dzieci m∏odsze.
12. Placówka interwencyjna jest zobowiàzana do regularnego informowania powiatowego centrum pomocy rodzinie o przebywajàcych w niej dzieciach.
13. Pobyt dziecka w placówce interwencyjnej nie mo˝e trwaç d∏u˝ej ni˝ 3 miesiàce. W przypadku gdy post´powanie sàdowe w sprawie uregulowania sytuacji prawnej dziecka jest w toku, pobyt mo˝e byç przed∏u˝ony, nie d∏u˝ej jednak ni˝ o 3 miesiàce.
14. Do placówki interwencyjnej mo˝e byç przyj´te równie˝ dziecko skierowane na podstawie ustawy z dnia 26 paêdziernika 1982 r. o post´powaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228, z 1992 r. Nr 24, poz. 101, z 1995 r. Nr 89, poz. 443, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 83, poz. 931 oraz z 2000 r. Nr 12, poz. 136 i Nr 50, poz. 580).
15. Placówka interwencyjna przygotowuje diagnoz´ psychologiczno-pedagogicznà dziecka oraz diagnoz´ jego sytuacji rodzinnej na potrzeby sàdu rodzinnego. §
17. Placówka rodzinna: 1) tworzy jednà, wielodzietnà rodzin´ dla dzieci, które nie mogà byç umieszczone w rodzinie zast´pczej lub przysposabiajàcej, 2) wychowuje dzieci w ró˝nym wieku, w tym dorastajàce i stopniowo usamodzielniajàce si´, 3) umo˝liwia wspólne wychowanie i opiek´ licznemu rodzeƒstwu, 4) zapewnia dzieciom kszta∏cenie, wyrównywanie opóênieƒ rozwojowych i szkolnych.
18. Placówka rodzinna utrzymuje kontakt z oÊrodkiem pomocy spo∏ecznej i powiatowym centrum pomocy rodzinie. §
20. Placówka socjalizacyjna: 1) zapewnia dziecku ca∏odobowà opiek´ i wychowanie oraz zaspokaja jego niezb´dne potrzeby, 2) prowadzi zaj´cia socjalizujàce, korekcyjne, kompensacyjne, logopedyczne, resocjalizujàce, terapeutyczne rekompensujàce brak wychowania w Êrodowisku rodzinnym i przygotowujàce do ˝ycia spo∏ecznego, a dla dzieci niepe∏nosprawnych — odpowiednià rehabilitacj´ i zaj´cia specjalistyczne, 3) zapewnia dzieciom kszta∏cenie, wyrównywanie opóênieƒ rozwojowych i szkolnych.
21. Placówka socjalizacyjna podejmuje dzia∏ania w celu powrotu dziecka do rodziny, znalezienia rodziny przysposabiajàcej lub umieszczenia w rodzinnej opiece zast´pczej. Dziennik Ustaw Nr 80 — 4722 — §
23. Placówka resocjalizacyjna: 1) zapewnia mo˝liwoÊç indywidualnego oddzia∏ywania na dzieci niedostosowane spo∏ecznie odpowiednio do ich osobowoÊci i potrzeb wychowawczych, 2) zapewnia kszta∏cenie dzieci na poziomie ogólnokszta∏càcym i zawodowym, udzia∏ w szczególnoÊci w ˝yciu kulturalnym, sportowym, spo∏ecznym i wdra˝anie do pracy, 3) przygotowuje dzieci do ˝ycia w naturalnym Êrodowisku spo∏ecznym zgodnie z uznanymi normami oraz do samodzielnoÊci.
24. Placówka resocjalizacyjna mo˝e prowadziç dzia∏alnoÊç w formie dziennej, ca∏odobowej turnusowej lub okresowej. Poz. 900 6) opiekunki dzieci´ce — absolwentki szkó∏ medycznych przygotowujàcych do pracy w zawodzie opiekunki dzieci´cej, 7) lekarzy i piel´gniarki.
25. W placówce rodzinnej mo˝na zatrudniç tylko osob´ wskazanà przez dyrektora placówki. Mo˝e to byç osoba z nim spokrewniona lub spowinowacona. §
27. Dyrektor, organizujàc prac´ w placówce, umo˝liwia pracownikom ustawiczne dokszta∏canie i informuje ich o podstawowych zagadnieniach pedagogicznych zwiàzanych z funkcjonowaniem placówki.
28. W procesie wychowania i opieki uczestniczà wszyscy pracownicy placówki. Rozdzia∏ 4
29. Pracownicy zatrudnieni w placówce powinni wykazywaç nale˝ytà postaw´ i dawaç dobry przyk∏ad dzieciom. Kwalifikacje osób zatrudnianych w placówkach opiekuƒczo-wychowawczych i warunki korzystania z pracy wolontariuszy §
31. Dzia∏alnoÊç placówki mo˝e byç uzupe∏niana pracà wolontariuszy, której celem w szczególnoÊci jest: §
33. Dyrektorem placówki, z zastrze˝eniem ust. 2, mo˝e byç osoba, która posiada: 1) rozszerzenie zakresu opieki nad dzieckiem w placówce, 1) wykszta∏cenie wy˝sze magisterskie na kierunkach: pedagogika, psychologia lub politologia i nauki spo∏eczne w zakresie / o specjalnoÊci resocjalizacja, 2) specjalizacj´ z zakresu organizacji pomocy spo∏ecznej, 3) trzyletni sta˝ pracy w placówce.
34. Dyrektorem placówki rodzinnej mo˝e byç osoba, która: 1) posiada wykszta∏cenie Êrednie lub wy˝sze, 2) odby∏a odpowiednie szkolenie w oÊrodku adopcyjno-opiekuƒczym, o którym mowa w art. 33∏ ust. 1 ustawy, i otrzyma∏a zaÊwiadczenie kwalifikacyjne. §
36. Placówki,

§ 3ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 5, w zale˝no

Êci od potrzeb, zatrudniajà specjalistów o nast´pujàcych kwalifikacjach: 1) wychowawców — absolwentów studiów wy˝szych o preferowanych kierunkach pedagogika, psychologia, politologia i nauki spo∏eczne w zakresie / o specjalnoÊci resocjalizacja, 2) wsparcie pracy wychowawców poprzez organizowanie kó∏ zainteresowaƒ i rozwijanie indywidualnych zdolnoÊci dzieci, 3) zapoznanie Êrodowiska lokalnego z problemami placówek, 4) promocja idei wolontariatu.

1. Wolontariuszem w placówce mo˝e byç osoba, która: 1) jest pe∏noletnia, nie karana, 2) zosta∏a poinformowana o specyfice pracy wychowawczej i koniecznoÊci zachowania tajemnicy w sprawach dotyczàcych dzieci znajdujàcych si´ w placówce, 3) zosta∏a ubezpieczona przez dyrektora od odpowiedzialnoÊci cywilnej za szkody powsta∏e podczas pracy.
2. Wolontariusz wykonuje prac´ pod nadzorem dyrektora lub wychowawcy wyznaczonego przez dyrektora.
3. Dyrektor placówki zawiera z wolontariuszem umow´, w której okreÊla si´: 2) pedagogów — absolwentów wy˝szych studiów magisterskich, 1) zakres zadaƒ, których podejmuje si´ wolontariusz, oraz czas trwania wspó∏pracy, 3) psychologów — absolwentów wy˝szych studiów magisterskich, 2) zobowiàzanie wolontariusza do dzia∏ania w porozumieniu z osobami,

ust. 3, oraz 4) terapeutów — osoby posiadajàce udokumentowane przygotowanie do prowadzenia terapii o profilu potrzebnym w pracy placówki, 3) zobowiàzanie do zachowania tajemnicy w sprawach dotyczàcych dzieci znajdujàcych si´ w placówce. 5) pracowników socjalnych z ukoƒczonà specjalizacjà zawodowà w zawodzie pracownik socjalny,

1. Na wniosek wolontariusza dyrektor wydaje opini´ o jego pracy na rzecz placówki. Dziennik Ustaw Nr 80 — 4723 — Rozdzia∏ 5 Zasady i tryb kwalifikowania oraz kierowania wychowanków do placówek opiekuƒczo-wychowawczych §
3. Do placówek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 2—5 dzieci kieruje powiat w∏aÊciwy ze wzgl´du na miejsce zamieszkania dziecka.
4. W uzasadnionych przypadkach pobyt dziecka bez skierowania w placówce mo˝e nastàpiç na wniosek dziecka, jego rodziców lub opiekuna prawnego. Przepis nie dotyczy placówki resocjalizacyjnej. §
6. Podstawà skierowania do placówki jest: 1) orzeczenie sàdu, 2) wniosek rodziców, opiekunów prawnych lub ma∏oletniego.
7. Powiat kieruje dziecko do odpowiedniej placówki przy pomocy powiatowego centrum pomocy rodzinie.
8. Skierowanie do placówki resocjalizacyjnej nast´puje wy∏àcznie na podstawie ustawy wymienionej w § 15 ust.
10. O skierowaniu dziecka do placówki powiatowe centrum pomocy rodzinie powiadamia sàd, który wyda∏ orzeczenie. §
12. W∏aÊciwy powiat jest zobowiàzany do realizacji orzeczeƒ sàdowych zarzàdzajàcych umieszczenie dziecka w placówce.
13. Je˝eli w∏aÊciwy powiat nie mo˝e skierowaç dziecka do placówki z powodu braku placówki okreÊlonego typu lub z powodu braku miejsca w placówce niepublicznej tego typu na jego terenie, zwraca si´ do innego powiatu w granicach województwa z wnioskiem o skierowanie dziecka do odpowiedniej placówki.
14. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, powiat, który otrzyma∏ wniosek, nie mo˝e odmówiç skierowania dziecka do placówki, je˝eli: 1) placówka dysponuje wolnymi miejscami, 2) rodzaj placówki jest zgodny z wnioskiem rodziców (opiekuna prawnego) lub orzeczeniem sàdu oraz opinià powiatowego centrum pomocy rodzinie, 3) do wniosku o skierowanie za∏àczona jest dokumentacja, o której mowa w §
15. §
16. Placówka resocjalizacyjna przyjmuje dzieci w wieku od 13 do 18 lat; w wyjàtkowych przypadkach mogà byç przyjmowane dzieci m∏odsze. §
18. Przyjmowanie dzieci do placówek, wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 2, 4 i 5, sprawujàcych opiek´ ca∏odobowà odbywa si´ o ka˝dym czasie.
19. Placówki,

ust. 1, sà obowiàzane przyjàç bez skierowania oraz bez uzyskania zgody przedstawicieli ustawowych lub bez orzeczenia sàdu ka˝de dziecko w wieku poni˝ej 13 lat i zapewniç mu Poz. 900 opiek´ do czasu wyjaÊnienia sytuacji w przypadkach wymagajàcych natychmiastowego zapewnienia dziecku opieki — na polecenie s´dziego, doprowadzone przez policj´, szko∏´ lub osoby stwierdzajàce porzucenie dziecka, zagro˝enie jego ˝ycia lub zdrowia.

1. Dyrektor placówki, do której zosta∏o przyj´te dziecko w trybie okreÊlonym w ust. 2, obowiàzany jest powiadomiç niezw∏ocznie, nie póêniej ni˝ w ciàgu 24 godzin, w∏aÊciwy sàd rodzinny oraz powiatowe centrum pomocy rodzinie.
2. Powiatowe centrum pomocy rodzinie wspólnie z dyrektorem placówki podejmuje niezb´dne dzia∏ania zmierzajàce do uregulowania sytuacji dziecka. §
4. W miar´ posiadania wolnych miejsc, jednak˝e w liczbie nie wi´kszej ni˝ 15% miejsc przeznaczonych dla dzieci obj´tych opiekà ca∏odobowà, dyrektor placówki mo˝e przyjmowaç celem obj´cia takà formà opieki dzieci na ich wniosek lub na wniosek ich rodziców. Przepis nie dotyczy przyjmowania dzieci do placówki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt
6. Je˝eli rodzice ma∏oletniego sk∏adajàcego wniosek, o którym mowa w ust. 1, sprawujà nad nim chocia˝by ograniczonà w∏adz´ rodzicielskà, niezb´dna jest ich pisemna zgoda na obj´cie dziecka opiekà okreÊlonà w ust.
8. O przyj´ciu do placówki dziecka na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, dyrektor informuje powiatowe centrum pomocy rodzinie.
9. Zespó∏, o którym mowa w § 11, niezw∏ocznie dokonuje oceny sytuacji dziecka przyj´tego do placówki w trybie okreÊlonym w ust.
11. Powiatowe centrum pomocy rodzinie powiadamia w∏aÊciwy sàd rodzinny i szko∏´ o umieszczeniu dziecka w placówce opiekuƒczo-wychowawczej. §
13. Skierowanie do placówki rodzinnej wydaje powiat w porozumieniu z dyrektorem tej placówki.
14. Przy kierowaniu dzieci do placówki rodzinnej powinno si´ uwzgl´dniaç odpowiednià ró˝nic´ wieku mi´dzy dzieckiem a dyrektorem placówki, tak aby usamodzielnienie dzieci umieszczonych w tej placówce nastàpi∏o przed osiàgni´ciem wieku emerytalnego przez dyrektora placówki. §
15. Do skierowania do placówki za∏àcza si´, w zale˝noÊci od rodzaju i zakresu opieki, którà ma byç obj´te dziecko: 1) odpis aktu urodzenia, a w przypadku sierot lub pó∏sierot — równie˝ odpis aktu zgonu zmar∏ego rodzica, 2) orzeczenie o stanie zdrowia lub ksià˝eczk´ zdrowia, 3) dokumenty szkolne, 4) aktualny wywiad Êrodowiskowy wraz ze szczegó∏owym opisem sytuacji dziecka oraz dokumentacj´ dotychczasowych dzia∏aƒ podj´tych wobec dziecka i rodziny. Dziennik Ustaw Nr 80 — 4724 — §
17. Doprowadzenie do placówki ma∏oletniego i nieletniego, skierowanego na podstawie orzeczenia sàdu, regulujà odr´bne przepisy. Poz. 900 go sprawach oraz informowania dziecka o podejmowanych wobec niego dzia∏aniach, 3) zapewnienia poczucia bezpieczeƒstwa,
18. Przewiezienie z placówki interwencyjnej lub z placówki resocjalizacyjnej dziecka do innych placówek nale˝y do obowiàzków tej placówki, w której dziecko przebywa∏o. 4) dba∏oÊci o poszanowanie i podtrzymanie zwiàzków emocjonalnych dziecka z rodzicami, rodzeƒstwem i z innymi osobami zarówno spoza placówki, jak i przebywajàcymi lub zatrudnionymi w placówce, §
20. Rodzeƒstwo kierowane do placówek nie powinno byç rozdzielane. 5) uczenia nawiàzywania wi´zi uczuciowych oraz zwiàzków interpersonalnych,
21. Cià˝a ma∏oletniej nie stanowi powodu odmowy wydania skierowania i przyj´cia do placówki. §
22. Pobyt w placówce, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2—5, ustaje w przypadku: 1) powrotu dziecka do rodziców, 2) zakwalifikowania dziecka do innej formy opieki, 3) usamodzielnienia si´ dziecka, 4) orzeczenia sàdu o zakoƒczeniu pobytu dziecka w placówce. 6) uczenia poszanowania tradycji, ciàg∏oÊci kulturowej, 7) uczenia planowania i organizowania codziennych zaj´ç stosownie do wieku dziecka, 8) uczenia organizowania czasu wolnego, w tym uczestniczenia w zaj´ciach kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych, 9) kszta∏towania u dzieci nawyków i uczenia zachowaƒ prozdrowotnych, 10) przygotowywania dzieci do podejmowania odpowiedzialnoÊci za w∏asne post´powanie oraz uczenia samodzielnoÊci w ˝yciu, §
24. W przypadku samowolnego opuszczenia placówki przez dziecko lub niezg∏oszenia si´ dziecka w wyznaczonym terminie po usprawiedliwionej nieobecnoÊci, dyrektor placówki: 11) wyrównywania deficytów rozwojowych dzieci, 1) przeprowadza post´powanie wyjaÊniajàce, §
25. Po opuszczeniu placówki jej wychowankowie majà prawo do korzystania przez okres 3 lat z porad specjalistów pracujàcych w placówce. 2) powiadamia w ciàgu 24 godzin rodziców, opiekuna prawnego dziecka, Policj´, sàd rodzinny nadzorujàcy wykonanie orzeczenia oraz powiatowe centrum pomocy rodzinie. 12) uzgadniania istotnych decyzji dotyczàcych dziecka z jego rodzicami lub opiekunami. §
26. Placówka sprawujàca opiek´ w formie ca∏odobowej ciàg∏ej realizuje swoje dzia∏ania przez:
27. W przypadku nieusprawiedliwionej nieobecnoÊci dziecka w placówce sta∏y zespó∏, o którym mowa w § 11, ocenia zasadnoÊç dalszego pobytu dziecka w placówce i kieruje spraw´ do powiatowego centrum pomocy rodzinie lub sàdu, który wyda∏ orzeczenie o umieszczeniu w placówce. 1) umo˝liwienie dzieciom regularnych, osobistych i bezpoÊrednich kontaktów z rodzicami oraz innymi osobami bliskimi, z wyjàtkiem przypadków, w których sàd zakaza∏ lub ograniczy∏ ich prawo do osobistych kontaktów z dzieckiem,
28. Osob´, która ukoƒczy∏a 18 rok ˝ycia, w przypadku samowolnego opuszczania placówki lub ra˝àcego naruszenia zasad wspó∏˝ycia w placówce, dyrektor mo˝e wykreÊliç z ewidencji przebywajàcych w placówce oraz odmówiç ponownego przyj´cia do placówki. a) powiatowymi centrami pomocy rodzinie i oÊrodkami pomocy spo∏ecznej, w∏aÊciwymi ze wzgl´du na miejsce zamieszkania lub pobytu rodziców dzieci,
29. Przepisy ust. 1—3 nie majà zastosowania do dzieci przebywajàcych w placówce, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt
30. Rozdzia∏ 6 Standard wychowania i opieki 2) wspó∏prac´ w szczególnoÊci z: b) oÊrodkami adopcyjno-opiekuƒczymi prowadzàcymi poradnictwo i terapi´ dla rodziców dzieci, c) szko∏ami, do których ucz´szczajà, i szko∏ami, do których ucz´szcza∏y dzieci przed umieszczeniem ich w placówce, d) sàdami rodzinnymi, e) kuratorami sàdowymi, §
31. Placówka zobowiàzana jest do: 1) tworzenia dzieciom warunków fizycznego, psychicznego i poznawczego rozwoju, f) organizacjami zajmujàcymi si´ statutowo pomocà rodzinom, dzia∏ajàcymi w Êrodowisku rodziców dzieci, 2) poszanowania podmiotowoÊci dziecka, wys∏uchiwania jego zdania i w miar´ mo˝liwoÊci uwzgl´dniania jego wniosków we wszelkich dotyczàcych g) w∏aÊciwymi ze wzgl´du na miejsce zamieszkania oraz deklarowanà przynale˝noÊç wyznaniowà rodziców i siedzib´ placówki parafiami Ko- Dziennik Ustaw Nr 80 — 4725 — Êcio∏a Katolickiego i jednostkami organizacyjnymi innych koÊcio∏ów i zwiàzków wyznaniowych. §
33. Je˝eli w placówce sprawujàcej opiek´ ca∏odobowà ciàg∏à przebywa wychowanka b´dàca w cià˝y, a placówka ta nie mo˝e zapewniç odpowiednich warunków zabezpieczajàcych jej potrzeby wynikajàce z tego stanu, mo˝e ona staraç si´ o skierowanie takiej wychowanki do domu dla matek z ma∏oletnimi dzieçmi i kobiet w cià˝y.
34. Stosownie do sytuacji prawnej ma∏oletniej wychowanki w cià˝y dyrektor placówki powiadamia o stanie cià˝y ma∏oletniej wychowanki jej rodziców, opiekuna prawnego lub sàd rodzinny. §
36. Wobec bezskutecznoÊci dzia∏aƒ na rzecz powrotu dziecka do rodziny placówka podejmuje starania o umieszczenie go w rodzinnej opiece zast´pczej lub w rodzinie przysposabiajàcej.
37. Placówka w celu umieszczenia dziecka w rodzinnej opiece zast´pczej wspó∏pracuje w szczególnoÊci z: 1) powiatowym centrum pomocy rodzinie, 2) oÊrodkiem adopcyjno-opiekuƒczym, 3) w∏aÊciwym sàdem rodzinnym. Rozdzia∏ 7 Standardy us∏ug Êwiadczonych w placówkach opiekuƒczo-wychowawczych §
39. Dzieciom w placówkach przys∏uguje: Poz. 900 b) na terenie placówki, c) w systemie nauczania indywidualnego; 2) pomoc w nauce, w szczególnoÊci przy odrabianiu zadaƒ domowych, oraz w miar´ potrzeby przez udzia∏ w zaj´ciach wyrównawczych; 3) w miar´ mo˝liwoÊci uczestnictwo w zaj´ciach pozalekcyjnych i rekreacyjno-sportowych; 4) op∏at´ za pobyt w bursie lub internacie, je˝eli dziecko uczy si´ poza miejscowoÊcià, w której znajduje si´ placówka; 5) pokrycie kosztów przejazdu do i z miejsca uzasadnionego pobytu poza placówkà.
40. Placówka, organizujàc dzia∏alnoÊç kulturalnà i rekreacyjnà, uwzgl´dnia Êwi´ta i inne dni wynikajàce z tradycji i obyczajów.
41. W placówce zapewniajàcej opiek´ ca∏odobowà ciàg∏à nie powinno jednoczeÊnie przebywaç wi´cej ni˝ 30 dzieci.
42. W placówce rodzinnej przebywaç mo˝e od 4 do 8 dzieci; w szczególnie uzasadnionych przypadkach liczba dzieci mo˝e ulec zmniejszeniu lub zwi´kszeniu.
43. Placówki,

§ 3ust. 1 pkt 2—5, powinny mie

Êciç si´ w budynku, który powinien mieç: 1) pokoje mieszkalne 1—5-osobowe o powierzchni zapewniajàcej nie mniej ni˝ 5 m2 na osob´, które powinny byç w∏aÊciwie oÊwietlone i wyposa˝one w:

1. a)∏ó˝ka lub tapczany,
2. b)szafki i lampki nocne, 1) wy˝ywienie dostosowane do ich potrzeb rozwojowych;
3. c)szafy lub miejsca w szafie na przechowywanie rzeczy osobistych, 2) wyposa˝enie w:
4. d)zabawki,
5. a)odzie˝, obuwie, bielizn´ i inne przedmioty osobistego u˝ytku, stosownie do wieku i indywidualnych potrzeb,
6. b)zabawki odpowiednie do wieku rozwojowego,
7. c)Êrodki higieny osobistej; 3) zaopatrzenie w: 2) ∏azienki z miejscem do prania i suszenia rzeczy osobistych i toalety w iloÊci umo˝liwiajàcej korzystanie z nich w sposób zapewniajàcy intymnoÊç i zgodnoÊç z zasadami higieny, 3) pomieszczenia do wypoczynku wyposa˝one w stoliki i krzes∏a, telewizor, gry, zabawki, ksià˝ki (nie mniej ni˝ jedno pomieszczenie na 10 dzieci),
8. a)leki, 4) miejsce do cichej nauki,
9. b)podr´czniki i przybory szkolne; 5) kuchni´, 4) miesi´cznie okreÊlona, drobna kwota do w∏asnego dysponowania przez dziecko, której wysokoÊç, nie ni˝szà ni˝ 0,5%, a nie wy˝szà ni˝ 5% kwoty, o której mowa w art. 33g ust. 3 ustawy, ustala dyrektor w porozumieniu z samorzàdem dzieci placówki. 2. Podstawowe produkty ˝ywnoÊciowe oraz napoje powinny byç dost´pne w placówce przez ca∏à dob´. 3. Placówka zapewnia dzieciom: 1) dost´p do nauki, która w zale˝noÊci od typu placówki odbywa si´:
10. a)w szko∏ach poza placówkà, 6) jadalni´ dla wszystkich dzieci, 7) aneksy kuchenne przeznaczone do zaj´ç kulinarnych i przyrzàdzania Êniadaƒ i kolacji (nie mniej ni˝ jeden aneks kuchenny na 10 dzieci), 8) odpowiednio wyposa˝one pomieszczenia do zaj´ç terapeutycznych i sportowych, 9) pokój do spotkaƒ z osobami odwiedzajàcymi, 10) pokój goÊcinny, 11) gabinet piel´gniarski, 12) pokój dla dzieci chorych, 13) pomieszczenie do prania i suszenia. Dziennik Ustaw Nr 80 — 4726 — 8. Warunki,

ust. 7 pkt 6—13, nie dotyczà placówek rodzinnych. których ze wzgl´du na bezpieczeƒstwo lub obowiàzek posiadania okreÊlonych prawem szczególnych uprawnieƒ nie mo˝na powierzyç wychowawcom i dzieciom. §

2. W placówce wskaênik zatrudnienia pracowników w przeliczeniu na pe∏ne etaty powinien wynosiç: 1) 1 etat wychowawcy na 10 dzieci, 2) 1 etat wychowawcy na 6 dzieci, je˝eli zapewnia ona opiek´ ca∏odobowà oraz opiek´ doraênà, 3) z wy∏àczeniem placówki rodzinnej, 1 etat pedagoga, psychologa i terapeuty oraz nie mniej ni˝ 2 etaty pracowników socjalnych, 4) w placówce, w której przebywa ponad 30, ale nie wi´cej ni˝ 60 dzieci, dodatkowo ponad wskaênik okreÊlony w pkt 3, nie mniej ni˝ 3 etaty, stosownie do potrzeb, pedagoga, psychologa, terapeuty i pracownika socjalnego, Poz. 900
3. W placówce mogà byç zatrudnieni specjaliÊci,

§ 20, stosownie do potrzeb przyjmowanych dzieci.

§ 42. Placówki, które nie osiàgajà obowiàzujàcego standardu, sà zobowiàzane do przygotowania do koƒca 2001 r. etapowego planu dzia∏aƒ dochodzenia do standardów,

§ 40ust.

5—8 oraz w § 41. Realizacja planu dzia∏aƒ dochodzenia do standardów powinna zostaç zakoƒczona do dnia 31 grudnia 2006 r. § 43. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. 5) 1 etat opiekunki dzieci´cej na 3 dzieci w wieku do lat 3 lub niepe∏nosprawnych, 6) w przypadku pracowników obs∏ugi — w wymiarze koniecznym do wykonywania czynnoÊci obs∏ugowych zwiàzanych z funkcjonowaniem placówki, Minister Pracy i Polityki Spo∏ecznej: w z. J. Star´ga-Piasek Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 1 wrzeÊnia 2000 r. (poz. 900) WZÓR KARTY POBYTU DZIECKA Ocena w skali 0—5 (od oceny negatywnej do pozytywnej) Lp. Obszary oceny Miesiàce I 1 Stosunek rodziców (rodziny) do dziecka 2 Relacje dziecka z rodzicami (rodzinà) 3 Funkcjonowanie spo∏eczne dziecka w placówce 4 Nauka szkolna dziecka 5 Funkcjonowanie spo∏eczne dziecka poza placówkà 6 SamodzielnoÊç, umiej´tnoÊci samoobs∏ugi 7 Funkcjonowanie emocjonalne 8 Stan zdrowia dziecka 9 Szczególne potrzeby dziecka 10 Znaczàce dla dziecka wydarzenia 11 Komentarz II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Dziennik Ustaw Nr 80 — 4727 — Poz. 900 ObjaÊnienia dotyczàce sposobu prowadzenia karty pobytu dziecka Przy ocenie poszczególnych obszarów w skali 0—5 nale˝y uwzgl´dniç nast´pujàcy zakres:

1. d)umiej´tnoÊç rozwiàzywania konfliktów z rówieÊnikami, 1) przy ocenie dotyczàcej lp. 1 karty pobytu dziecka:
2. e)aktywnoÊç w grupie,
3. a)zainteresowanie dzieckiem,
4. f)otwartoÊç w grupie,
5. b)kontakty z dzieckiem,
6. g)kole˝eƒstwo, uczynnoÊç,
7. c)wi´ê emocjonalnà z dzieckiem,
8. h)pozycj´ w grupie;
9. d)odpowiedzialnoÊç za dziecko, 5) przy ocenie dotyczàcej lp. 6 karty pobytu dziecka:
10. e)wspó∏prac´ z placówkà,
11. a)higien´ osobistà,
12. f)zabiegi rodziców o powrót dziecka do domu,
13. b)estetyk´, ubranie,
14. g)umiej´tnoÊci wychowawcze rodziców,
15. c)dba∏oÊç o w∏asne rzeczy,
16. h)okolicznoÊci powrotu dziecka do rodziny;
17. d)pracowitoÊç, rzetelnoÊç, 2) przy ocenie dotyczàcej lp. 2 karty pobytu dziecka:
18. e)sprawnoÊç organizacyjnà,
19. a)wi´ê emocjonalnà z rodzinà,
20. b)identyfikacj´ z rodzinà,
21. c)zabiegi dziecka o kontakt z rodzinà,
22. f)gospodarowanie pieni´dzmi,
23. g)organizacj´ czasu, umiej´tnoÊç planowania; 6) przy ocenie dotyczàcej lp. 7 karty pobytu dziecka:
24. d)adekwatnoÊç oczekiwaƒ dziecka wobec rodziny,
25. a)dojrza∏oÊç emocjonalnà,
26. e)umiej´tnoÊç porozumiewania si´ dziecka z rodzinà,
27. b)adekwatnà samoocen´,
28. f)umiej´tnoÊç rozwiàzywania konfliktów z rodzinà,
29. d)odpornoÊç na napi´cie,
30. g)poczucie odpowiedzialnoÊci za rodzin´,
31. e)umiej´tnoÊç uczenia si´ na b∏´dach,
32. h)poszanowanie autorytetu rodziców;
33. f)uczciwoÊç, odpowiedzialnoÊç, 3) przy ocenie dotyczàcej lp. 3 karty pobytu dziecka:
34. a)motywacj´ do nauki,
35. b)zdolnoÊci,
36. c)frekwencj´,
37. d)wyniki w nauce,
38. e)umiej´tnoÊç radzenia sobie z trudnoÊciami szkolnymi (pora˝ki, zaleg∏oÊci, uprzedzenia),
39. c)otwartoÊç, odwag´,
40. g)realizm, skonkretyzowane plany ˝yciowe,
41. h)umiej´tnoÊç nawiàzywania zwiàzków emocjonalnych; 7) przy ocenie dotyczàcej lp. 8 karty pobytu dziecka:
42. a)zachorowania,
43. b)drobne wypadki,
44. c)leczenie stomatologiczne,
45. f)w∏asnà aktywnoÊç poznawczà,
46. d)choroby zakaêne,
47. g)skonkretyzowanà orientacj´ zawodowà (technicznà, humanistycznà, spo∏ecznà),
48. e)hospitalizacj´,
49. h)stosunek do nauczycieli; 4) przy ocenie dotyczàcej lp. 4 i 5 karty pobytu dziecka:
50. f)stan upojenia alkoholowego lub odurzenia narkotykowego; 8) przy ocenie dotyczàcej lp. 9 karty pobytu dziecka:
51. a)rehabilitacj´ narzàdów ruchu,
52. a)umiej´tnoÊç adaptacji w grupie,
53. b)wyposa˝enie w sprz´t rehabilitacyjny,
54. b)umiej´tnoÊç komunikacji w grupie,
55. c)terapi´ zaj´ciowà,
56. c)umiej´tnoÊç kontaktu z osobami przeciwnej p∏ci,
57. d)podejmowanie dzia∏aƒ odwykowych.