Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie metodyk referencyjnych badania stopnia biodegradacji substancji powierzchniowo

Dziennik Ustaw Nr 196 — 12334 — Poz. 1657 i 1658 1657 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 12 listopada 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie okreÊlenia przypadków oraz warunków i sposobów u˝ycia przez policjantów Êrodków przymusu bezpoÊredniego. Na podstawie art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58, Nr 19, poz. 185, Nr 74, poz. 676, Nr 81, poz. 731, Nr 113, poz. 984, Nr 115, poz. 996, Nr 153, poz. 1271 i Nr 176, poz. 1457) zarzàdza si´, co nast´puje: 1) odpierania czynnej napaÊci, 2) pokonywania czynnego i biernego oporu, 3) poÊcigu za osobà podejrzanà o pope∏nienie przest´pstwa, 4) udaremnienia ucieczki skazanego, tymczasowo aresztowanego bàdê zatrzymanego przest´pcy, 5) przywracania porzàdku publicznego naruszonego podczas zbiegowiska publicznego lub przez wykroczenie o charakterze chuligaƒskim.”. § 1. W rozporzàdzeniu Rady Ministrów z dnia 17 wrzeÊnia 1990 r. w sprawie okreÊlenia przypadków oraz warunków i sposobów u˝ycia przez policjantów Êrodków przymusu bezpoÊredniego (Dz. U. Nr 70, poz. 410, z 1996 r. Nr 10, poz. 58 oraz z 2000 r. Nr 16, poz. 206) wprowadza si´ nast´pujàce zmiany: 1) w § 3 pkt 6 otrzymuje brzmienie: „6) psy i konie s∏u˝bowe,”; 2) po § 15a dodaje si´ § 15b w brzmieniu: „§ 15b. Koƒ s∏u˝bowy, jako Êrodek przymusu bezpoÊredniego, mo˝e byç u˝yty w przypadkach: § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Prezes Rady Ministrów: L. Miller 1658 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ÂRODOWISKA1) z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie metodyk referencyjnych badania stopnia biodegradacji substancji powierzchniowoczynnych zawartych w produktach, których stosowanie mo˝e mieç wp∏yw na jakoÊç wód. Na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz.1229 i Nr 154, poz. 1803 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i Nr 130, poz. 1112) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. Do badania stopnia biodegradacji substancji powierzchniowoczynnych zawartych w produktach, których stosowanie mo˝e mieç wp∏yw na jakoÊç wód, stosuje si´ nast´pujàce metodyki referencyjne: 1) metodyk´ wyodr´bniania anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych; 2) metodyk´ rozdzia∏u anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych; ——————— 1) Minister Ârodowiska kieruje dzia∏em administracji rzàdo- wej — Êrodowisko, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Ârodowiska (Dz. U. Nr 85, poz. 766). 3) metodyk´ prowadzenia procesu biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych; 4) metodyk´ oznaczania st´˝enia anionowych substancji powierzchniowoczynnych; 5) metodyk´ oznaczania st´˝enia niejonowych substancji powierzchniowoczynnych; 6) metodyk´ obliczania stopnia biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. § 2. Metodyk´ wyodr´bniania anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia. § 3. 1. Metodyk´ rozdzia∏u anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12335 — 2. Schemat wymaganej kolumny jonowymiennej do rozdzia∏u anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia. § 4. 1. Metodyk´ prowadzenia procesu biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia. 2. Schemat ideowy aparatury oraz podstawowych elementów konstrukcji aparatury wymaganej do prowadzenia procesu biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia. Poz. 1658 2. Schemat aparatury wymaganej do zat´˝ania i wypieniania niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 8 do rozporzàdzenia. § 7. 1. Metodyk´ obliczania stopnia biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 9 do rozporzàdzenia. 2. Wymagany prawid∏owy przebieg procesu biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w czasie okreÊla wykres, stanowiàcy za∏àcznik nr 10 do rozporzàdzenia. § 8. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. § 5. Metodyk´ oznaczania st´˝enia anionowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia. § 6. 1. Metodyk´ oznaczania st´˝enia niejonowych substancji powierzchniowoczynnych zawiera za∏àcznik nr 7 do rozporzàdzenia. Minister Ârodowiska: S. ˚elichowski Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Ârodowiska z dnia 6 listopada 2002 r. (poz. 1658) Za∏àcznik nr 1 METODYKA WYODR¢BNIANIA ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH 1. Zasada metody c. Kolba ssawkowa o pojemnoÊci 2 000 ml. Metod´ stosuje si´ do wyodr´bniania anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. W celu wyodr´bniania anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych z jednorodnej próbki produktu nale˝y wyekstrahowaç etanolem substancje powierzchniowoczynne. Otrzymany ekstrakt etanolowy nale˝y odparowaç, po czym suchà pozosta∏oÊç rozpuÊciç w wodnym roztworze 2-propanolu. d. Cylindry miarowe. 3. Wymagany sposób wykonania badania 2. Wymagane odczynniki i aparatura 2.1. Odczynniki i roztwory a. Woda dejonizowana lub destylowana. b. Etanol, C2H5OH, 95% (v/v); (dopuszcza si´ stosowanie jako substancji ska˝ajàcej metanolu lub 2-butanonu). c. 2–propanol, CH3CHOHCH3, wodny roztwór 50% (v/v). 2.2. Wymagana aparatura i materia∏y a. Kolba okràg∏odenna o pojemnoÊci 2 000 ml z korkiem szlifowanym i z ch∏odnicà zwrotnà. b. Aparat filtracyjny pró˝niowy o Êrednicy 90 mm do sàczków papierowych, odporny na ogrzanie. Do kolby okràg∏odennej nale˝y wprowadziç 250 g wyrobu i dodaç 1250 ml etanolu. Zamontowaç ch∏odnic´ zwrotnà i ca∏oÊç ogrzaç do wrzenia, stosujàc ∏aêni´ wodnà, a nast´pnie gotowaç pod ch∏odnicà zwrotnà przez jednà godzin´. Nast´pnie szybko przefiltrowaç etanolowy roztwór, stosujàc aparat filtracyjny pró˝niowy ogrzany uprzednio do temperatury 50°C, zbierajàc filtrat w kolbie ssawkowej. Przemyç kolb´ i filtr pró˝niowy za pomocà oko∏o 200 ml goràcego etanolu, do∏àczajàc go do filtratu. Otrzymany filtrat etanolowy odparowaç do sucha, stosujàc do tego celu wypark´ obrotowà lub inne powszechnie stosowane urzàdzenie do odparowywania. Operacj´ ekstrakcji nale˝y powtórzyç, jeÊli potrzebna jest wi´ksza iloÊç ekstraktu. Suchà pozosta∏oÊç nale˝y rozpuÊciç w 5 000 ml wodnego roztworu 2–propanolu. Otrzymany roztwór s∏u˝y do rozdzia∏u anionowych i niejonowych substancji po- e. Zlewki. f. ¸aênia wodna. g. Suszarka pró˝niowa. h. Wyparka obrotowa. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12336 — wierzchniowoczynnych. Roztwór powinien byç przechowywany w temperaturze poni˝ej 5°C. Uwaga: Do badania biodegradacji potrzebne jest ok. 50 g anionowych substancji powierzchniowoczynnych lub ok. 25 g niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. Nale˝y wst´pnie okreÊliç zawartoÊç anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w produkcie, wed∏ug metodyk podanych w za∏àcznikach nr 6 i 7 do rozporzàdzenia, aby okreÊliç iloÊç produktu, którà nale˝y poddaç operacji ekstrakcji. IloÊç jednorazowo u˝ytego produktu powinna byç ograniczona do maksimum 2 000 g. Przy wyodr´bnianiu anionowych substancji powierzchniowoczynnych, w przypadku produktów w postaci p∏ynu lub pasty, nale˝y sprawdziç, czy w 250-gramowej próbce znajduje si´ nie wi´cej ni˝ Poz. 1658 55 g anionowych substancji powierzchniowoczynnych i 35 g myd∏a. Próbki produktów w postaci p∏ynu lub pasty nale˝y przed ekstrakcjà odparowaç do sucha. Otrzymanà suchà pozosta∏oÊç nale˝y rozpuÊciç w 2 000 ml etanolu i post´powaç w sposób okreÊlony w pkt 3. Przy wyodr´bnianiu niejonowych substancji powierzchniowoczynnych, w przypadku produktów w postaci p∏ynu lub pasty, nale˝y sprawdziç, czy w 250-gramowej próbce znajduje si´ nie wi´cej ni˝ 25 g anionowych substancji powierzchniowoczynnych i 35 g myd∏a. Próbki produktów w postaci p∏ynu lub pasty nale˝y przed ekstrakcjà odparowaç do sucha. Otrzymanà suchà pozosta∏oÊç nale˝y rozpuÊciç w 500 ml etanolu i post´powaç w sposób okreÊlony w pkt 3. W przypadku wyrobów sypkich o niskiej g´stoÊci (mniejszej ni˝ 300 g/

1. l)nale˝y zwi´kszyç proporcj´ etanolu w stosunku do próbki jak 20:1. Za∏àcznik nr 2 METODYKA ROZDZIA¸U ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH 1. Zasada metody Metod´ stosuje si´ do rozdzia∏u anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. W celu rozdzia∏u anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych roztwór otrzymany w wyniku wyodr´bnienia tych zwiàzków nale˝y przepuÊciç przez uk∏ad sk∏adajàcy si´ z silnie kwaÊnego wymieniacza kationowego oraz makroporowatego wymieniacza anionowego. Uk∏ad ten nale˝y ogrzaç do temperatury 50°C (323 K), w celu zapobie˝enia wytràcaniu si´ kwasów t∏uszczowych. Niejonowe substancje powierzchniowoczynne otrzymywane sà bezpoÊrednio z odp∏ywu przez odparowanie rozpuszczalnika (wodnego roztworu 2-propanolu). Anionowe substancje powierzchniowoczynne wymywane sà z kolumny anionowej jako sole amonowe, po uprzednim usuni´ciu kwasów t∏uszczowych. Kationowe substancje powierzchniowoczynne, które mogà zak∏óciç przebieg biodegradacji, oraz oznaczenia analityczne eliminowane sà dzi´ki wychwyceniu przez jonowy wymieniacz kationowy, umieszczony w kolumnie znajdujàcej si´ powy˝ej kolumny z jonowym wymieniaczem anionowym. 2. Wymagane odczynniki i aparatura 2.1. Odczynniki i roztwory a. Woda dejonizowana lub destylowana. b. 2-propanol, CH3CHOHCH3, wodny roztwór 50% (v/v). c. Dwutlenek w´gla (CO2), etanolowy roztwór 0,1%, otrzymamy przez przepuszczenie dwutlenku w´gla przez etanol przez okres 10 minut. Do tego celu nale˝y stosowaç rurk´ z wbudowanà kostkà porowatà. U˝ywaç jedynie Êwie˝o przygotowany roztwór dwutlenku w´gla. d. Wodorow´glan amonowy(NH4HCO3) w postaci roztworu o st´˝eniu c = 0,3 mol/l w mieszaninie wody i 2-propanolu (60:40 v/v), otrzymany poprzez rozpuszczenie 0,3 mola wodorow´glanu amonowego w mieszaninie zawierajàcej 60 cz´Êci obj´toÊciowych 2-propanolu i 40 cz´Êci obj´toÊciowych wody, a nast´pnie rozcieƒczenie tej mieszaniny w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. e. Wymieniacz kationowy (KAT) — silnie kwaÊna ˝ywica kationowa o wielkoÊci ziarna 50—100 mesh odporna na dzia∏anie alkoholu. f. Wymieniacz anionowy (AAT) — makroporowata ˝ywica anionowa o wielkoÊci ziarna 70—150 mesh. g. Kwas solny, roztwór 10% HCl (m/m). 2. 2. Aparatura i materia∏y a. Kolumny jonowymienne z p∏aszczem grzejnym i kranem, o Êrednicy wewn´trznej 60 mm i wysokoÊci 450 mm — 2 szt. (okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia). b. Cylindry miarowe. c. Zlewki. d. ¸aênia wodna. e. Suszarka pró˝niowa. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12337 — f. Termostat. g. Wyparka obrotowa. 3. Wymagany sposób wykonania badania A. Przygotowanie kolumn jonowymiennych Kolumna kationowa (KAT). W zlewce o pojemnoÊci 3 000 ml nale˝y umieÊciç 600 ml kationowej ˝ywicy jonowymiennej, po czym dodaç 2 000 ml HCl i pozostawiç na 2 godziny, mieszajàc od czasu do czasu. Nast´pnie zdekantowaç kwas i przenieÊç ˝ywic´ do kolumny za pomocà wody zdejonizowanej. Kolumna powinna zawieraç zatyczk´ z waty szklanej. Nale˝y przemywaç kolumn´ wodà dejonizowanà z szybkoÊcià 10—30 ml/min do momentu, gdy eluat b´dzie wolny od chlorków. Nast´pnie nale˝y zastàpiç wod´ wodnym roztworem 2-propanolu, przepuszczajàc go w iloÊci 2 000 ml przez kolumn´ z szybkoÊcià 10—30 ml/min. Po zakoƒczeniu operacji kolumna jest przygotowana do pracy. Kolumna anionowa (AAT). W zlewce o pojemnoÊci 3 000 ml nale˝y umieÊciç 600 ml anionowej ˝ywicy jonowymiennej i dodaç do niej 2 000 ml wody dejonizowanej. Pozostawiç ˝ywic´ do nap´cznienia przez co najmniej 2 godziny, a nast´pnie przenieÊç jà do kolumny za pomocà wody zdejonizowanej. Kolumna powinna zawieraç zatyczk´ z waty szklanej. Nale˝y przemywaç kolumn´ 0,3 mol/l roztworem wodorow´glanu amonowego o obj´toÊci minimum 5 000 ml do momentu, gdy eluat b´dzie wolny od chlorków. Nast´pnie kolumn´ przemyç za pomocà 2 000 ml wody dejonizowanej, po czym zastàpiç wod´ wodnym roztworem 2-propanolu (2 000
2. ml)i prowadziç przemywanie z szybkoÊcià 10—30 ml/min. Po zakoƒczeniu operacji kolumna anionowa jest przeprowadzona w form´ OH i jest przygotowana do pracy. B. Procedura przeprowadzenia rozdzia∏u Nale˝y po∏àczyç kolumny jonowymienne tak, aby kolumna kationowa znajdowa∏a si´ nad kolumnà anionowà. Ogrzaç kolumny do temperatury 50°C, u˝ywajàc do jej kontroli termostatu. Nast´pnie ogrzaç 5 000 ml roztworu otrzymanego — w sposób okreÊlony w za∏àczniku nr 1 — w wyniku wyodr´bniania substancji powierzchniowoczynnych do temperatury 60°C, i przepuÊciç go przez zestaw wymieniaczy jonowych z szybkoÊcià 20 ml/min. Kolumny przemyç za pomocà 1 000 ml goràcego wodnego roztworu 2-propanolu. W celu otrzymania wydzielonych niejonowych substancji powierzchniowoczynnych nale˝y po∏àczyç otrzymany eluat po przejÊciu przez zestaw kolumn oraz Poz. 1658 wodny roztwór 2-propanolu z przemywania, a nast´pnie odparowaç do sucha na ∏aêni wodnej lub wyparce obrotowej. Pozosta∏oÊç po odparowaniu zawiera niejonowe substancje powierzchniowoczynne. Do pozosta∏oÊci dodaç wody dejonizowanej do okreÊlonej obj´toÊci, odpowiedniej dla uzyskania st´˝enia odpowiedniego do oznaczeƒ iloÊciowych substancji niejonowych. Otrzymany roztwór s∏u˝y jako roztwór podstawowy do badania stopnia biodegradacji niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. Roztwór powinien byç przechowywany w temperaturze poni˝ej 5°C. W celu otrzymania wydzielonych anionowych substancji powierzchniowoczynnych nale˝y od∏àczyç od zestawu kolumn´ kationowà (KAT). Kolumn´ anionowà (AAT) nale˝y przemyç 5 000 ml roztworu dwutlenku w´gla w etanolu, podgrzanego do temperatury 50°C, w celu wymycia kwasów t∏uszczowych. Otrzymany eluat nale˝y odrzuciç. Nast´pnie wymyç z kolumny AAT anionowe substancje powierzchniowoczynne za pomocà 5 000 ml roztworu wodorow´glanu amonowego. Otrzymany w ten sposób eluat odparowaç do sucha na ∏aêni wodnej lub wyparce obrotowej. Pozosta∏oÊç po odparowaniu zawiera anionowe substancje powierzchniowoczynne w postaci soli amonowych oraz ewentualnie inne substancje anionowe, nieb´dàce substancjami powierzchniowoczynnymi, niemajàce wp∏ywu na przebieg procesu biodegradacji. Do otrzymanej pozosta∏oÊci nale˝y dodaç wody dejonizowanej w iloÊci koniecznej do uzyskania po˝àdanego st´˝enia anionowych substancji powierzchniowoczynnych. Otrzymany roztwór s∏u˝y jako roztwór podstawowy do badania stopnia biodegradacji niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. Roztwór powinien byç przechowywany w temperaturze poni˝ej 5°C. C. Wymagany sposób regeneracji ˝ywic jonowymiennych Wymieniacz kationowy nie podlega regeneracji. Wymieniacz kationowy wyrzuca si´ po zakoƒczeniu rozdzia∏u. Wymieniacz anionowy nale˝y poddaç regeneracji przez przepuszczenie 5 000—6 000 ml roztworu wodorow´glanu amonowego z szybkoÊcià 10 ml/min, a˝ do momentu, gdy eluat b´dzie wolny od substancji anionowych wykrywanych testem z b∏´kitem metylenowym. Wymieniacz anionowy nale˝y nast´pnie przemyç za pomocà 2 000 ml wodnego roztworu 2-propanolu przepuszczanego przez kolumn´ z szybkoÊcià 10 ml/min. Kolumna anionowa jest przygotowana do ponownego u˝ycia. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12338 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 3 SCHEMAT WYMAGANEJ KOLUMNY JONOWYMIENNEJ DO ROZDZIA¸U ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH Dziennik Ustaw Nr 196 — 12339 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 4 METODYKA PROWADZENIA PROCESU BIODEGRADACJI ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH 1. Zasada metody Metoda polega na prowadzeniu biodegradacji substancji powierzchniowoczynnych w postaci ich wodnego roztworu w laboratoryjnym zestawie, z wykorzystaniem osadu czynnego, symulujàcym prac´ biologicznej oczyszczalni Êcieków oraz codziennym oznaczaniu st´˝eƒ odpowiednio anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w dop∏ywie, tj. w cieczy wprowadzanej do komory napowietrzania osadu czynnego, b´dàcej Êciekami syntetycznymi zawierajàcymi badane substancje powierzchniowoczynne oraz w odp∏ywie, tj. w cieczy odprowadzanej z komory napowietrzania do odbieralnika po procesie osadzania osadu czynnego. Badanie nale˝y prowadziç w cyklach 24-godzinnych przez czas obejmujàcy okres wst´pnej adaptacji osadu czynnego oraz 21 dni po jego zakoƒczeniu, przy czym okres wst´pnej adaptacji osadu czynnego nie mo˝e przekraczaç 6 tygodni. Uwaga: Pomieszczenie, w którym prowadzone sà badania biodegradacji, powinno odpowiadaç standardom laboratorium mikrobiologicznego. Pod∏oga i Êciany powinny byç wykonane z materia∏ów umo˝liwiajàcych utrzymanie czystoÊci. Ze wzgl´du na fakt, ˝e osad czynny mo˝e zawieraç organizmy patogenne, nale˝y przedsi´wziàç odpowiednie Êrodki ostro˝noÊci w razie kontaktu z nim. Osoba obs∏ugujàca aparaty z osadem czynnym powinna nosiç odpowiednie ubranie ochronne i r´kawice. Proces biodegradacji powinien byç prowadzony w temperaturze od 19°C do 24°C w pomieszczeniu o ograniczonym dost´pie Êwiat∏a i powietrzu wolnym od substancji mogàcych zak∏óciç przebieg badaƒ. 2. Wymagane odczynniki i aparatura 2.1. Odczynniki i roztwory a. Âcieki syntetyczne nale˝y przygotowaç w nast´pujàcy sposób: W 1 000 ml wody wodociàgowej rozpuÊciç: — 160 mg peptonu, — 110 mg ekstraktu mi´snego, — 30 mg karbamidu (mocznika) — CO(NH2)2, — 7 mg chlorku sodowego — NaCl, — 4 mg uwodnionego chlorku wapniowego — CaCl2 x 2 H2O, — 2 mg uwodnionego siarczanu magnezowego — MgSO4 x 7 H2O, — 28 mg wodorofosforanu potasowego — K2HPO4, — 20 mg +/– 2 mg anionowego zwiàzku powierzchniowoczynnego w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy (oznaczanego jako MBAS) lub odpowied- nio 10 mg +/– 1 mg niejonowego zwiàzku powierzchniowoczynnego w przeliczeniu na nonylofenol oksyetylenowany 10 molami tlenku etylenu (oznaczanego jako BiAS) — w zale˝noÊci, jaki zwiàzek jest poddawany biodegradacji. Substancje powierzchniowoczynne w postaci czystej mogà byç stosowane w stanie oryginalnym. Substancje powierzchniowoczynne zawarte w produktach lub mieszaniny anionowych, kationowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych powinny zostaç przed badaniem odpowiednio wyodr´bnione i rozdzielone zgodnie z metodykà zawartà w za∏àczniku nr 1 i 2 do rozporzàdzenia. Âcieki syntetyczne powinny byç przygotowywane codziennie. b. Osad czynny Êwie˝o pobrany z komory napowietrzania biologicznej oczyszczalni Êcieków zasilanej g∏ównie Êciekami bytowymi. W okresie mi´dzy pobraniem osadu czynnego z oczyszczalni a jego u˝yciem osad powinien byç przetrzymywany w warunkach tlenowych (napowietrzany). c. Chlorek ˝elazowy, FeCl3, roztwór 5% (m/m). 2.2. Wymagana aparatura i materia∏y a. Laboratoryjny zestaw do prowadzenia biodegradacji z wykorzystaniem osadu czynnego okreÊlony w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia. b. Lejki szklane o Êrednicy od 8 do 12 cm. c. Suszarka laboratoryjna. d. Sàczki z bibu∏y filtracyjnej od 10 do 15 cm. e. Filtr z w∏ókna szklanego. 3. Wymagany sposób wykonania badania 3.1. Procedura wykonania badania Komor´ napowietrzania (C) i osadnik (D) nale˝y nape∏niç Êciekami syntetycznymi. WysokoÊç ustawienia osadnika (D) powinna byç tak dobrana, aby komora (C) mieÊci∏a 3 l Êcieków. Zaszczepienia dokonuje si´ przez wprowadzenie 3 ml osadu czynnego Êwie˝o pobranego z komory napowietrzania biologicznej oczyszczalni Êcieków zasilanej g∏ównie Êciekami bytowymi. Do zbiornika (A) nale˝y nast´pnie wprowadziç 24 l Êcieków syntetycznych. Przed rozpocz´ciem procesu biodegradacji ze zbiornika (A) — tzw. dop∏ywu pobraç oko∏o 200 ml próbki w celu oznaczenia st´˝enia anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. Nast´pnie uruchomiç aparat do napowietrzania (G), powietrzny podnoÊnik cieczy (E) i pomp´ dozujàcà (B). SzybkoÊç dop∏ywu Êcieków syntetycznych ze zbiornika (A) do komory napowietrzania (C) nale˝y utrzymywaç na poziomie 1 l/godz., co zapewni Dziennik Ustaw Nr 196 — 12340 — trzygodzinny czas napowietrzania i kontaktu badanej substancji z osadem czynnym. SzybkoÊç dop∏ywu powietrza do komory napowietrzania (C) nale˝y ustawiç na takim poziomie, aby zapobiec osadzaniu si´ napowietrzonego osadu czynnego i aby zawartoÊç rozpuszczonego tlenu wynosi∏a co najmniej 2 mg/l. Powietrzny podnoÊnik cieczy (E) powinien byç tak ustawiony, aby osad czynny z osadnika (D) stale i regularnie krà˝y∏ mi´dzy osadnikiem (D) a komorà napowietrzania (C). Osad czynny zbierajàcy si´ na brzegach komory napowietrzania (C), na dnie osadnika (D) i w przewodach nale˝y zawracaç co najmniej raz dziennie do obiegu przy pomocy szczotki. W przypadku gdy osad czynny nie osadza si´ w osadniku, mo˝na zwi´kszyç jego zdolnoÊç do osadzania (g´stoÊç) przez dodanie 2 ml 5% roztworu chlorku ˝elazowego, powtarzajàc ten zabieg w razie potrzeby. Âcieki z osadnika (D) nale˝y gromadziç w odbieralniku (F) w ciàgu 24 godzin, po czym po dok∏adnym wymieszaniu zawartoÊci zbiornika pobraç oko∏o 200 ml próbki tzw. odp∏ywu w celu oznaczenia st´˝enia pozosta∏ych nieroz∏o˝onych anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. Próbki nale˝y analizowaç bezpoÊrednio po pobraniu zgodnie z metodykà okreÊlonà w za∏àcznikach nr 6 i 7 do rozporzàdzenia, wykonujàc oznaczenia z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg/l. JeÊli nie jest mo˝liwe wykonanie badania bezpoÊrednio po pobraniu próbki, to próbk´ nale˝y zakonserwowaç, najlepiej przez zamro˝enie. Zbiornik (A) i odbieralnik (F) nale˝y dok∏adnie umyç, po czym do zbiornika (A) wprowadziç ponownie 24 l Êcieków syntetycznych i powtórzyç opisany powy˝ej proces biodegradacji. Badanie nale˝y prowadziç do momentu, gdy po wst´pnej adaptacji osadu czynnego okres, w którym otrzymuje si´ wyrównane wyniki stopnia biodegradacji, wynosi 21 dni. 3.2. Kontrola przebiegu procesu biodegradacji Codzienna kontrola przebiegu procesu biodegradacji powinna obejmowaç sprawdzanie intensywnoÊci Poz. 1658 dop∏ywu Êcieków surowych, st´˝enia tlenu w komorze napowietrzania oraz badania fizyczno-chemiczne próbek jednorazowych Êcieków surowych i Êredniodobowych próbek Êcieków oczyszczonych. Codzienna kontrola fizyczno-chemiczna Êcieków powinna obejmowaç pH oraz st´˝enie substancji powierzchniowoczynnych. Okresowa kontrola, co najmniej dwa razy w tygodniu, obejmuje: — oznaczanie w Êciekach surowych i oczyszczonych: ChZT oznaczane wg normy PN-74/C-04578/03 lub PN-EN ISO 8467:2001 albo rozpuszczalny w´giel organiczny (RWO) oznaczany wg normy PN-ISO 9439 + AC1, — oznaczanie w osadzie czynnym: st´˝enia zawiesiny wg PN-EN 872 i indeksu obj´toÊciowego wg PN-75/C-04616/03. Oznaczanie st´˝enia tlenu w komorze napowietrzania wykonuje si´ wg PN-EN 25814. Sprawdzianem efektywnoÊci procesu biodegradacji jest wielkoÊç chemicznego zapotrzebowania tlenu (ChZT) albo wielkoÊç rozpuszczalnego w´gla organicznego (RWO) w przesàczach, uzyskiwanych po filtracji przez filtr z w∏ókna szklanego próbek pobranych ze zbiornika (A) i odbieralnika (F). Spadek wartoÊci ChZT lub RWO powinien ulegaç zahamowaniu w momencie, kiedy oznaczenia st´˝enia anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych osiàgnà w przybli˝eniu wartoÊç sta∏à. Zakoƒczenie okresu wst´pnej adaptacji osadu czynnego poznaje si´ po sta∏oÊci przebiegu krzywej pomiarów spadku ChZT lub RWO i pomiarów dziennej wartoÊci stopnia biodegradacji, zgodnie z wykresem okreÊlonym w za∏àczniku nr 10 do rozporzàdzenia. St´˝enie zawiesiny osadu czynnego w komorze (C) powinno wynosiç ok. 2,5 g/l. W przypadku gdy jest ona wy˝sza, w celu zapobie˝enia zak∏óceniu równowagi biologicznej, nale˝y usunàç partiami z uk∏adu nadmiar osadu czynnego. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12341 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 5 SCHEMAT IDEOWY APARATURY ORAZ PODSTAWOWYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI APARATURY WYMAGANEJ DO PROWADZENIA PROCESU BIODEGRADACJI ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH Rys. 1. Schemat ideowy aparatury wymaganej do prowadzenia procesu biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych Oznaczenia: A. zbiornik na Êcieki syntetyczne B. pompa dozujàca C. komora napowietrzania D. osadnik E. powietrzny podnoÊnik cieczy F. odbieralnik G. aparat do napowietrzania (kostka napowietrzajàca) H. regulator dop∏ywu powietrza Zbiornik (A) i odbieralnik (F) powinny byç wykonane ze szk∏a lub odpowiedniego tworzywa. Rys. 2. Schemat podstawowych elementów konstrukcji aparatury wymaganej do prowadzenia procesu biodegradacji anionowych i niejonowych zwiàzków powierzchniowoczynnych Dziennik Ustaw Nr 196 — 12342 — Poz. 1658 Dziennik Ustaw Nr 196 — 12343 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 6 METODYKA OZNACZANIA ST¢˚ENIA ANIONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH Metoda I 1. Zasada metody Metoda oznaczania st´˝enia anionowych substancji powierzchniowoczynnych polega na przeprowadzeniu ich reakcji z kationowym barwnikiem — tj. b∏´kitem metylenowym w celu otrzymania barwnego kompleksu o niebieskim zabarwieniu, który wyekstrahowuje si´ z roztworu za pomocà chloroformu. Pomiar absorbancji ekstraktu chloroformowego przy d∏ugoÊci fali 650 nm jest podstawà do okreÊlenia st´˝enia anionowych substancji powierzchniowoczynnych. St´˝enie anionowych substancji powierzchniowoczynnych podaje si´ w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy (MBAS). 2. Wymagane odczynniki i aparatura 2.1. Odczynniki i roztwory a. Roztwór buforowy o pH 10, otrzymany poprzez rozpuszczenie 24 g wodorow´glanu sodowego (NaHCO3), czystego do analiz, i 27 g bezwodnego w´glanu sodowego (Na2CO3), czystego do analiz, w wodzie dejonizowanej, a nast´pnie rozcieƒczenie wodà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. b. B∏´kit metylenowy w postaci roztworu oboj´tnego, otrzymanego poprzez rozpuszczenie 0,35 g b∏´kitu metylenowego czystego do analiz w wodzie dejonizowanej i rozcieƒczenie wodà dejonizowanà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. Roztwór nale˝y przygotowaç co najmniej 24 godziny przed u˝yciem. WartoÊç absorbancji Êlepej próby fazy chloroformowej mierzona w stosunku do u˝ytego chloroformu nie mo˝e przekraczaç przy d∏ugoÊci fali 650 nm 0,015 dla warstwy pomiarowej o gruboÊci 1 cm. c. B∏´kit metylenowy, w postaci roztworu kwaÊnego, otrzymanego poprzez rozpuszczenie 0,35 g b∏´kitu metylenowego czystego do analiz w 500 ml wody dejonizowanej i zmieszanie z 6,5 ml kwasu siarkowego (H2SO4) o g´stoÊci 1,84 g/ml, a nast´pnie rozcieƒczenie wodà dejonizowanà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1000 ml. Roztwór nale˝y przygotowaç co najmniej 24 godziny przed u˝yciem. WartoÊç absorbancji Êlepej próby fazy chloroformowej mierzona w stosunku do u˝ytego chloroformu nie mo˝e przekraczaç przy d∏ugoÊci fali 650 nm 0,015 dla warstwy pomiarowej o gruboÊci 1 cm. d. Chloroform (trójchlorometan) Êwie˝o destylowany. e. Dodecylobenzenosulfonian metylu, (C12H25C6H4SO3CH3). f. Wodorotlenek potasowy, etanolowy roztwór o st´˝eniu KOH c = 0,1 mol/l. g. Etanol, (C2H5OH), czysty. h. Kwas siarkowy(H2SO4), wodny roztwór o st´˝eniu 0,5 mol/l. i. Fenoloftaleina w postaci roztworu etanolowo-wodnego, otrzymanego poprzez rozpuszczenie 1 g fenoloftaleiny w 50 ml etanolu i w 50 ml wody dejonizowanej. Otrzymany roztwór nale˝y odsàczyç od osadu. j. Kwas solny, (HCl), czysty do analiz, w postaci roztworu metanolowego otrzymanego przez zmieszanie 250 ml kwasu solnego i 750 ml metanolu. 2.2. Wymagana aparatura i materia∏y a. Rozdzielacz o pojemnoÊci 250 ml. b. Kolba miarowa o pojemnoÊci 50 ml. c. Kolba miarowa o pojemnoÊci 500 ml. d. Kolba miarowa o pojemnoÊci 1 000 ml. e. Kolba okràg∏odenna o pojemnoÊci 250 ml, z zamkni´ciem szlifowanym i ch∏odnicà zwrotnà wraz z kamykami wrzennymi. f. Pehametr. g. Fotometr przystosowany do pomiaru przy d∏ugoÊci fali 650 nm, wyposa˝ony w naczynka pomiarowe o gruboÊci od 1 do 5 cm. h. Bibu∏a filtracyjna jakoÊciowa. 3. Wymagany sposób wykonania badania 3.1. Pobieranie próbek Próbki nie powinny byç pobierane przez warstw´ piany. Próbki pobrane ze zbiornika (A) i odbieralnika (F) powinny byç przefiltrowane i poddane badaniom natychmiast po pobraniu. W trakcie filtrowania nale˝y odrzuciç pierwsze 100 ml filtratu. Uwaga: Po umyciu urzàdzeƒ wodà nale˝y je starannie wyp∏ukaç metanolowym roztworem kwasu solnego i ponownie wodà. 3.2. Wymagany sposób wykonania oznaczenia Nale˝y umieÊciç odmierzonà obj´toÊç próbki, jeÊli zachodzi potrzeba — zoboj´tnionej, w rozdzielaczu o pojemnoÊci 250 ml. Obj´toÊç próbki powinna byç tak dobrana, aby zawiera∏a od 20 do 150 µg anionowych substancji powierzchniowoczynnych w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy (MBAS). W przypadku niskich st´˝eƒ MBAS mo˝na stosowaç do 100 ml próbki. W przypadku gdy obj´toÊç próbki jest mniejsza ni˝ 100 ml, nale˝y jà rozcieƒczyç wodà dejonizowanà do tej obj´toÊci. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12344 — Do 100 ml próbki dodaç 10 ml roztworu buforowego, 5 ml oboj´tnego roztworu b∏´kitu metylenowego i 15 ml chloroformu (roztwór alkaliczny). Wstrzàsaç zawartoÊcià rozdzielacza niezbyt energicznie przez 1 minut´ w celu jej ujednorodnienia. Po rozdzieleniu si´ faz przenieÊç warstw´ chloroformowà do drugiego rozdzielacza zawierajàcego 110 ml wody dejonizowanej i 5 ml kwaÊnego roztworu b∏´kitu metylenowego (roztwór kwaÊny). Wstrzàsaç mieszanin´ przez 1 minut´ i przefiltrowaç warstw´ chloroformowà do kolby pomiarowej przez sàczek z waty uprzednio umyty i nasàczony chloroformem. Nast´pnie nale˝y wykonaç jeszcze dwukrotnie ekstrakcj´ obu roztworów (alkalicznego i kwaÊnego), stosujàc po 10 ml chloroformu. Przesàczyç po∏àczone ekstrakty chloroformowe przez zastosowany poprzednio sàczek z waty i rozcieƒczyç chloroformem z przemycia sàczka w kolbie miarowej do obj´toÊci 50 ml. Wykonaç pomiar absorbancji barwnego roztworu chloroformowego przy d∏ugoÊci fali 650 nm, dobierajàc odpowiednià gruboÊç naczynka pomiarowego w zakresie od 1 do 5 cm. Pomiar wykonuje si´ wobec chloroformu jako odnoÊnika. Równolegle nale˝y wykonaç Êlepà prób´. 3.3. Wymagany sposób sporzàdzenia krzywej wzorcowej Roztwór wzorcowy nale˝y przygotowaç, wykorzystujàc dodecylobenzenosulfonian metylu po jego zmydleniu do soli potasowej. St´˝enie anionowych substancji powierzchniowoczynnych okreÊla si´ w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy o masie czàsteczkowej 348 (MBAS). W kolbie okràg∏odennej nale˝y odwa˝yç za pomocà pipety wagowej z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg od 400 do 450 mg dodecylobenzenosulfonianu metylu. Dodaç 50 ml etanolowego roztworu wodorotlenku potasowego i kilka kamyków wrzennych. Po zamontowaniu ch∏odnicy zwrotnej gotowaç zawartoÊç kolby przez godzin´. Po ozi´bieniu przemyç ch∏odnic´ i szlif za pomocà 30 ml etanolu, a pop∏uczyny dodaç do kolby okràg∏odennej. Roztwór miareczkowaç za pomocà kwasu siarkowego wobec fenoloftaleiny a˝ do zaniku barwy. Otrzymany roztwór przenieÊç do kolby miarowej i rozcieƒczyç wodà dejonizowanà do obj´toÊci 1 000 ml. Pobraç 25 ml roztworu i mieszajàc rozcieƒczyç wodà dejonizowanà w kolbie miarowej do obj´toÊci 500 ml. St´˝enie anionowych substancji powierzchniowoczynnych w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy (tzw. MBAS) w tak przygotowanym roztworze wzorcowym cMBASwz, w mg MBAS/ml, oblicza si´ wg wzoru: E × 1,023 CMBASwz = ———–— 20 000 w którym: E — oznacza mas´ próbki w mg. Poz. 1658 W celu przygotowania krzywej wzorcowej nale˝y pobraç: 1, 2, 4, 6 i 8 ml roztworu wzorcowego, rozcieƒczyç wodà dejonizowanà w kolbach miarowych do obj´toÊci 100 ml, co odpowiada st´˝eniu MBAS odpowiednio: 0,01xcMBASwz, 0,02xcMBASwz, 0,04xcMBASwz, 0,06xcMBASwz, 0,08xcMBASwz. Nast´pnie post´powaç ze 100 ml próbkami zgodnie z procedurà okreÊlonà w pkt 3.2, ∏àcznie z etapem wykonania Êlepej próby. Nast´pnie nale˝y sporzàdziç krzywà wzorcowà lub obliczyç wspó∏czynniki równania regresji, okreÊlajàce zale˝noÊç absorbancji od st´˝enia anionowej substancji powierzchniowoczynnej w mg MBAS/ml. 4. Wymagany sposób obliczania wyników. St´˝enie anionowych substancji powierzchniowoczynnych w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy (MBAS) w próbce analitycznej odczytuje si´ z krzywej wzorcowej lub oblicza z równania regresji. St´˝enie anionowej substancji powierzchniowoczynnej XMBAS, w mg/l, oblicza si´ wg wzoru: cMBAS x 100x1000 XMBAS = ————————— V w którym: cMBAS — oznacza st´˝enie anionowych substancji powierzchniowoczynnych w przeliczeniu na dodecylobenzenosulfonian sodowy odczytane z krzywej wzorcowej, w mg/ml, V — oznacza obj´toÊç u˝ytej próbki w ml. Wyniki nale˝y podawaç z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg/l. W zale˝noÊci od miejsca pobrania próbki XMBAS stanowi odpowiednio D lub O przy obliczaniu dziennej wartoÊci stopnia biodegradacji, gdzie: D — oznacza st´˝enie anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. dop∏ywie (oznaczanych odpowiednio jako MBAS lub BiAS) w mg/l, O — oznacza st´˝enie anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. odp∏ywie (oznaczanych odpowiednio jako MBAS lub BiAS) w mg/l. Metoda II St´˝enie anionowych substancji powierzchniowoczynnych oznacza si´ metodà przep∏ywowà wg PN-C-04645, za∏àcznik B. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12345 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 7 METODYKA OZNACZANIA ST¢˚ENIA NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH 1. Zasada metody Metoda polega na zat´˝aniu i wypienieniu niejonowych substancji powierzchniowoczynnych z fazy wodnej do rozpuszczalnika organicznego dzia∏aniem strumienia gazu, usuni´ciu rozpuszczalnika organicznego i przeprowadzeniu niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w trudno rozpuszczalny zwiàzek kompleksowy za pomocà zmodyfikowanego odczynnika Dragendorffa — tj. mieszaniny jodobizmutynu potasowego, chlorku barowego i lodowatego kwasu octowego (KBiJ4 + BaCl2 + CH3COOH). Osad odsàcza si´, przemywa kwasem octowym lodowatym i rozpuszcza w roztworze winianu amonowego. Obecne w roztworze jony bizmutu odmiareczkowuje si´ potencjometrycznie roztworem pirolidynoditiokarbaminianu sodowego przy pH 4—5 z zastosowaniem elektrody platynowej jako elektrody wskaênikowej i kalomelowej lub chlorosrebrowej jako elektrody odniesienia. St´˝enie niejonowych substancji powierzchniowoczynnych podaje si´ w przeliczeniu na nonylofenol oksyetylenowany 10 molami tlenku etylenu (BiAS). Uwaga: 1. Metod´ stosuje si´ do oznaczania niejonowych substancji powierzchniowoczynnych posiadajàcych w czàsteczce od 6 do 30 grup tlenku etylenu. 2. ZawartoÊç niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w analizowanej próbce powinna wynosiç od 250 do 800 µg. 2. Wymagane odczynniki i aparatura 2.1. Odczynniki Uwaga: Do sporzàdzania roztworów wszystkich odczynników stosuje si´ wod´ dejonizowanà. a. Octan etylu, (CH3COOC2H5), czysty do analiz, Êwie˝o destylowany. b. Wodorow´glan sodowy, (NaHCO3), czysty do analiz. c. Kwas solny, (HCl), w postaci roztworu rozcieƒczonego, otrzymanego przez rozcieƒczenie 20 ml st´˝onego kwasu solnego wodà dejonizowanà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. d. Metanol, (CH3OH), czysty do analiz, Êwie˝o destylowany, przechowywany w butli szklanej. e. Purpura bromokrezolowa w postaci roztworu, otrzymanego przez rozpuszczenie 0,1 g barwnika w 100 ml metanolu. f. Kwas octowy lodowaty, (CH3COOH), o st´˝eniu 99—100%. g. Zmodyfikowany odczynnik Dragendorffa, b´dàcy mieszaninà 2 obj´toÊci roztworu A i 1 obj´toÊci roztworu B. Mieszanin´ t´ nale˝y przechowywaç w butelce z brunatnego szk∏a, nie d∏u˝ej ni˝ 1 tydzieƒ. — Roztwór A: otrzymany przez rozpuszczenie 1,7 g zasadowego azotanu bizmutu (III), BiONO3 x H2O, czystego do analiz, w 20 ml kwasu octowego lodowatego i rozcieƒczenie wodà do 100 ml. Nast´pnie nale˝y rozpuÊciç 65 g jodku potasowego, (KJ), czystego do analiz, w 200 ml wody. Nast´pnie nale˝y zmieszaç oba roztwory w kolbie miarowej, dodaç 200 ml kwasu octowego lodowatego i rozcieƒczyç wodà do obj´toÊci 1 000 ml. — Roztwór B: otrzymany przez rozpuszczenie 290 g dwuwodnego chlorku baru (BaCl2 x 2 H2O) w wodzie i rozcieƒczyç wodà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. h. Winian amonowy w postaci roztworu otrzymanego przez po∏àczenie 12,4 g kwasu winowego ((CHOHCOOH)2), czystego do analiz, i 12,4 ml ok. 25% roztworu amoniaku (NH3), czystego do analiz, a nast´pnie rozcieƒczenie wodà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. Mo˝na równie˝ u˝yç odpowiednià iloÊç winianu amonowego ((CHOHCOONH4)2), czystego do analiz. i. Amoniak w postaci roztworu, otrzymanego przez rozcieƒczenie wodà 40 ml roztworu amoniaku o g´stoÊci 0,91 g/ml w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. j. Standardowy bufor octanowy, otrzymany przez rozpuszczenie 40 g wodorotlenku sodowego (NaOH), czystego do analiz, w 500 ml wody w zlewce i ozi´bienie, a nast´pnie dodanie 120 ml kwasu octowego lodowatego i rozcieƒczenie wodà do obj´toÊci 1 000 ml. k. Pirolidynoditiokarbaminian sodowy (C5H8NNaS2) w postaci roztworu o st´˝eniu 0,0005 mol/l, otrzymanego przez rozpuszczenie 103,0 mg soli sodowej kwasu pirolidynoditiokarbaminowego (C5H8NNaS2 x 2 H2O) w 500 ml wody i dodaniu 10 ml 1-pentanolu, (C5H11OH), czystego do analiz, 0,5 g wodorow´glanu sodowego (NaHCO3), czystego do analiz, i rozcieƒczenie wodà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. l. Siarczan miedziowy w postaci wzorcowych roztworów: — Roztwór podstawowy o st´˝eniu 0,005 mol/l, otrzymany przez zmiesza- Dziennik Ustaw Nr 196 — 12346 — nie 1,249 g pi´ciowodnego siarczanu miedziowego (CuSO4 x 5 H2O), czystego do analiz, z 50 ml roztworu kwasu siarkowego (H2SO4) o st´˝eniu 0,5 mol/l i rozcieƒczeniu wodà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1000 ml. — Roztwór roboczy o st´˝eniu 0,00025 mol/l, otrzymany przez zmieszanie 50 ml roztworu podstawowego z 10 ml roztworu kwasu siarkowego (H2SO4) o st´˝eniu 0,5 mol/l i rozcieƒczeniu wodà w kolbie miarowej do obj´toÊci 1 000 ml. m. Chlorek sodowy (NaCl), czysty do analiz. 2.2. Wymagana aparatura a. Aparat do zat´˝ania i wypieniania niejonowych substancji powierzchniowoczynnych, okreÊlony w za∏àczniku nr 8 do rozporzàdzenia, z zastrze˝eniem, ˝e spiek szklany powinien mieç t´ samà Êrednic´ co cz´Êç cylindryczna aparatu. b. Mieszad∏o magnetyczne z mieszade∏kiem o d∏ugoÊci 25—30 mm. c. Tygiel Goocha z dnem perforowanym o Êrednicy 25 mm, typ G4 lub równowa˝ny aparat do sàczenia innego typu. d. Sàczki z w∏ókna szklanego o Êrednicy 27 mm i gruboÊci w∏ókna od 0,5 do 1,5 µm. e. Kolba ssawkowa o pojemnoÊci 500 ml z dopasowanym ko∏nierzem gumowym. f. Kolba ssawkowa o pojemnoÊci 250 ml z dopasowanym ko∏nierzem gumowym. g. Potencjometr z rejestratorem wyposa˝onym w elektrody pomiarowe: platynowà i kalomelowà lub platynowà i chlorosrebrowà o zakresie pomiarowym 250 mV i automatycznà biuret´ o pojemnoÊci 20—25 ml lub alternatywnym wyposa˝eniem r´cznym. h. Rozdzielacz o pojemnoÊci 250 ml. i. Zlewki o pojemnoÊci 250 ml. 3. Wymagany sposób wykonania oznaczenia 3.1. Pobieranie próbek Próbki nie powinny byç pobierane przez warstw´ piany. Próbki pobrane ze zbiornika (A) i odbieralnika (F) powinny byç przefiltrowane przez bibu∏´ filtracyjnà i poddane badaniom natychmiast po pobraniu. W trakcie filtrowania nale˝y odrzuciç pierwsze 100 ml filtratu. 3.2. Zat´˝anie i wypienianie niejonowej substancji powierzchniowoczynnej Do aparatu do zat´˝ania i wypieniania nale˝y wprowadziç odmierzonà iloÊç próbki tak, aby zawiera∏a 250—800 µg niejonowych substancji powierzchniowoczynnych. W celu u∏atwienia ich wydzielenia nale˝y dodaç 100 g chlorku sodu (NaCl) i 5 g wodorow´glanu sodowego (NaHCO3). Poz. 1658 W przypadku gdy obj´toÊç próbki przekracza 500 ml, sole te wprowadza si´ do aparatu w formie sta∏ej i rozpuszcza, przedmuchujàc próbk´ azotem. W przypadku gdy obj´toÊç próbki jest mniejsza ni˝ 500 ml, sole te dodaje si´ po uprzednim rozpuszczeniu w oko∏o 400 ml wody. W ka˝dym przypadku aparat nale˝y dope∏niç wodà do górnego kurka odp∏ywowego. Na warstw´ wodnà wprowadziç ostro˝nie 100 ml octanu etylu. P∏uczk´, przez którà doprowadza si´ powietrze lub azot, nape∏niç w 2/3 pojemnoÊci octanem etylu. Przez aparatur´ przepuszczaç strumieƒ gazu (azotu lub powietrza) z szybkoÊcià 30—60 l/godz., z wykorzystaniem rotametru, w celu kontroli przep∏ywu gazu. SzybkoÊç przep∏ywu gazu nale˝y zwi´kszaç stopniowo i tak wyregulowaç, aby zachowaç wyraêny podzia∏ faz i aby na granicy faz nie powstawa∏y zawirowania, w celu unikni´cia przechodzenia octanu etylu do fazy wodnej. Po up∏ywie 5 minut nale˝y zamknàç dop∏yw gazu. Je˝eli wskutek rozpuszczenia si´ w wodzie obj´toÊç fazy organicznej uleg∏a zmniejszeniu o wi´cej ni˝ o 20%, operacj´ wypieniania nale˝y powtórzyç, zwracajàc szczególnà uwag´ na szybkoÊç przep∏ywu gazu. Faz´ organicznà przenieÊç do rozdzielacza. Wod´, która pojawi si´ w rozdzielaczu z fazy wodnej, a której powinno byç nie wi´cej ni˝ kilka mililitrów, przenieÊç z powrotem do aparatu do wypieniania. Warstw´ octanu etylu nale˝y przesàczyç przez suchy sàczek do zlewki o pojemnoÊci 250 ml. Do aparatu do wypieniania dodaç ponownie 100 ml octanu etylu i powtórzyç trwajàcà 5 minut operacj´ przepuszczania gazu. Faz´ organicznà odprowadziç do tego samego rozdzielacza jak poprzednio. Faz´ wodnà, która ewentualnie wydzieli si´, odrzuciç, a faz´ organicznà przesàczyç przez ten sam co poprzednio, sàczek i po∏àczyç z pierwszà jej partià. Przep∏ukaç rozdzielacz i sàczek za pomocà 20 ml octanu etylu. Nast´pnie nale˝y odparowaç octan etylu do sucha na ∏aêni wodnej pod wyciàgiem. W celu przyspieszenia parowania mo˝na skierowaç lekki strumieƒ powietrza na powierzchni´ roztworu. 3.3. Stràcanie i filtrowanie osadu niejonowej substancji powierzchniowoczynnej Uzyskanà, zgodnie z procedurà okreÊlonà w pkt 3.1, suchà pozosta∏oÊç nale˝y rozpuÊciç w 5 ml metanolu. Dodaç 40 ml wody oraz 0,5 ml rozcieƒczonego kwasu solnego, a nast´pnie wymieszaç ca∏oÊç za pomocà mieszad∏a magnetycznego. Do otrzymanego roztworu dodaç 30 ml odczynnika stràcajàcego. Osad wytràca si´ podczas sta∏ego mieszania. Po 10 minutach przerwaç mieszanie i pozostawiç mieszanin´ przez 5 minut w bezruchu. Mieszanin´ przesàczyç przez umieszczony na dnie aparatu filtracyjnego sàczek z w∏ókna szklanego. Sàczek nale˝y najpierw przemyç, stosujàc ssanie, za pomocà 2 ml lodowatego kwasu octowego. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12347 — Zlewk´, mieszade∏ko magnetyczne oraz tygiel nale˝y dok∏adnie przemyç oko∏o 40—50 ml kwasu octowego. IloÊciowe przenoszenie osadu przyczepionego do Êcianek zlewki na sàczek nie jest konieczne, gdy˝ roztwór przed miareczkowaniem przenosi si´ ponownie do zlewki, w której nastàpi∏o stràcanie, i wtedy pozosta∏y osad ulega rozpuszczeniu. Poz. 1658 W tym celu nale˝y zmieszaç 10 ml wzorcowego roztworu roboczego siarczanu miedziowego z 100 ml wody i 10 ml standardowego buforu octanowego, a nast´pnie zmiareczkowaç ca∏oÊç. Miano roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego f oblicza si´ z wzoru: 10 f=— a 3.4. Rozpuszczanie wytràconego osadu niejonowej substancji powierzchniowoczynnej Osad nale˝y rozpuÊciç w tyglu filtracyjnym przez dodanie goràcego, o temperaturze 80°C, roztworu winianu amonowego w trzech porcjach po 10 ml. Po dodaniu ka˝dej porcji winianu amonowego odczekaç kilka minut przed w∏àczeniem ssania i rozpocz´ciem sàczenia. ZawartoÊç kolby ssawkowej przenieÊç do zlewki, w której wykonano stràcanie. RozpuÊciç osad ze Êcianek zlewki, u˝ywajàc 20 ml roztworu winianu amonowego. Dok∏adnie przemyç tygiel, ko∏nierz gumowy i kolb´ ssawkowà, stosujàc 100—150 ml wody i zawracajàc jà do zlewki stosowanej do stràcania. 3.5. Miareczkowanie Mieszajàc roztwór za pomocà mieszad∏a magnetycznego, nale˝y dodaç kilka kropli roztworu purpury bromokrezolowej, a nast´pnie roztwór amoniaku, a˝ do uzyskania zmiany barwy roztworu na fioletowà (wyjÊciowy roztwór jest s∏abo kwaÊny z powodu obecnoÊci resztek kwasu octowego u˝ytego do przemycia). Nast´pnie nale˝y dodaç 10 ml standardowego roztworu buforowego, zanurzyç elektrody w roztworze i przy zanurzonym koƒcu biurety miareczkowaç uk∏ad potencjometrycznie za pomocà roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego, zapisujàc kolejne wskazania potencjometru. Miareczkowanie nale˝y prowadziç a˝ do momentu przekroczenia skoku potencja∏u. SzybkoÊç miareczkowania nie powinna przekraczaç 2 ml/min. Za punkt koƒcowy miareczkowania przyjmuje si´ punkt przeci´cia stycznych do obu ramion krzywej zmiany potencja∏u. Uwaga: Obserwowane niekiedy sp∏aszczenie skoku potencja∏u mo˝na wyeliminowaç przez lekkie wyg∏adzenie elektrody platynowej papierem Êciernym. 3.6. Âlepa próba Równolegle z w∏aÊciwym oznaczeniem powinno wykonaç si´ Êlepà prób´, stosujàc uk∏ad sk∏adajàcy si´ z 5 ml metanolu i 40 ml wody. Analiz´ nale˝y przeprowadziç analogicznie jak analiz´ próbki badanej. 3.7. Sprawdzanie miana roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego Miano roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego powinno byç sprawdzone w dniu u˝ycia. w którym: a — oznacza obj´toÊç roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego zu˝ytego do miareczkowania, w ml. 4. Obliczanie wyniku St´˝enie niejonowych substancji powierzchniowo czynnych w przeliczeniu na nonylofenol oksyetylenowany 10 molami tlenku etylenu XBiAS, w mg/l, oblicza si´ wg wzoru: (b—
3. c)x f x 0,054 x 1 000 XBiAS = ——————————— V w którym: b — oznacza obj´toÊç roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego zu˝ytego do miareczkowania próbki w ml, c — oznacza obj´toÊç roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego zu˝ytego do miareczkowania Êlepej próbki w ml, f — oznacza miano roztworu pirolidynoditiokarbaminianu sodowego, V — oznacza obj´toÊç próbki pobranej do badaƒ w ml, 0,054 — oznacza wspó∏czynnik przeliczeniowy. Wynik oznaczenia podaje si´, jako Êrednià arytmetycznà wyników co najmniej dwóch wyników oznaczeƒ, z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg/l BiAS. W zale˝noÊci od miejsca pobrania próbki XBiAS stanowi odpowiednio D lub O przy obliczaniu dziennej wartoÊci stopnia biodegradacji, gdzie: D — oznacza st´˝enie anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. dop∏ywie (oznaczanych odpowiednio jako MBAS lub BiAS) w mg/l, O — oznacza st´˝enie anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. odp∏ywie (oznaczanych odpowiednio jako MBAS lub BiAS) w mg/l. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12348 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 8 SCHEMAT APARATURY WYMAGANEJ DO ZAT¢˚ANIA I WYPIENIANIA NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH Dziennik Ustaw Nr 196 — 12349 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 9 METODYKA OBLICZANIA STOPNIA BIODEGRADACJI ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH 1. Zasada metody Metoda polega na obliczaniu dziennych wartoÊci stopnia biodegradacji na podstawie st´˝eƒ odpowiednio anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w dop∏ywie, tj. w cieczy wprowadzanej do komory napowietrzania osadu czynnego, b´dàcej Êciekiem syntetycznym zawierajàcym badane substancje powierzchniowoczynne oraz w odp∏ywie, tj. w cieczy odprowadzanej z komory napowietrzania do odbieralnika po procesie osadzania osadu czynnego, a nast´pnie na obliczaniu stopnia biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych, b´dàcego Êrednià arytmetycznà dziennych wartoÊci stopnia biodegradacji po zakoƒczeniu okresu wst´pnej adaptacji osadu czynnego. 2. Wymagany sposób obliczania dziennej wartoÊci stopnia biodegradacji Dziennà wartoÊç stopnia biodegradacji anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych oblicza si´ jako iloraz ró˝nicy st´˝eƒ anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. dop∏ywie i w tzw. odp∏ywie oraz zawartoÊci anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. dop∏ywie. Dziennà wartoÊç stopnia biodegradacji Bi, w %, okreÊla si´ wed∏ug wzoru: D–O Bi = —— × 100 D w którym: D — oznacza st´˝enie anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. dop∏ywie (oznaczanych odpowiednio jako MBAS lub BiAS) w mg/l, O — oznacza st´˝enie anionowych lub niejonowych substancji powierzchniowoczynnych w tzw. odp∏ywie (oznaczanych odpowiednio jako MBAS lub BiAS) w mg/l. Dziennà wartoÊç stopnia biodegradacji podaç z dok∏adnoÊcià do 0,1%. 3. Wymagany sposób obliczania stopnia biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych Stopieƒ biodegradacji anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych stanowi Êrednià arytmetycznà dziennych wartoÊci stopnia biodegradacji otrzymanych w ciàgu 21 dni równomiernej, przebiegajàcej bez zak∏óceƒ pracy urzàdzenia, po okresie adaptacji osadu czynnego. Czas adaptacji w ˝adnym wypadku nie mo˝e przekroczyç 6 tygodni. Dopuszcza si´ zmniejszenie liczby próbek pobieranych w ciàgu 21 dni nast´pujàcych po zakoƒczeniu okresu wst´pnej adaptacji osadu czynnego, jednak dla obliczenia wartoÊci Êredniej powinno ich byç co najmniej 14. Stopieƒ biodegradacji B (%) anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych oblicza si´ wg wzoru: ΣBi B = —— n w którym: n — oznacza liczb´ oznaczeƒ. Stopieƒ biodegradacji anionowych i niejonowych zwiàzków powierzchniowoczynnych podaç z dok∏adnoÊcià do 1%. Wyniki nale˝y podaç w formie sprawozdania, w którym zamieszcza si´ dane laboratorium wykonujàcego badania, dane o próbce, dat´ rozpocz´cia i zakoƒczenia badaƒ, dzienne wartoÊci stopnia biodegradacji oraz stopieƒ biodegradacji odpowiednio anionowych i niejonowych substancji powierzchniowoczynnych oraz uwagi o przebiegu analizy. Wyniki nale˝y przedstawiç równie˝ w formie graficznej. Dziennik Ustaw Nr 196 — 12350 — Poz. 1658 Za∏àcznik nr 10 WYKRES ILUSTRUJÑCY WYMAGANY PRAWID¸OWY PRZEBIEG PROCESU BIODEGRADACJI ANIONOWYCH I NIEJONOWYCH SUBSTANCJI POWIERZCHNIOWOCZYNNYCH W CZASIE