Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze obrabiarek skrawających do metali

Dziennik Ustaw Nr 204 — 12687 — Poz. 1723 1723 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1) z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy przy obs∏udze obrabiarek skrawajàcych do metali. Na podstawie art. 23715 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje: §

1. Dla celów niniejszego rozporzàdzenia przez obrabiarki skrawajàce do metali, zwane dalej „obrabiarkami”, rozumie si´ maszyny s∏u˝àce do nadawania przedmiotom obrabianym ˝àdanego kszta∏tu metodà skrawania, w tym w szczególnoÊci: tokarki, wiertarki, frezarki, strugarki i szlifierki. §
2. Monta˝ i eksploatacja obrabiarek powinny byç zgodne z dokumentacjà techniczno-ruchowà lub instrukcjà obs∏ugi. §
3. Drogi transportowe w pomieszczeniu lub hali fabrycznej, w których zainstalowano obrabiarki, powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach. §
5. Transport zmechanizowany przedmiotów przeznaczonych do obróbki skrawaniem i ich odbiór po wykonanej obróbce powinien byç tak zorganizowany, aby nie powodowa∏ zagro˝enia bezpieczeƒstwa dla ruchu pracowników i transportu wewnàtrzzak∏adowego.
6. Narz´dzia pomocnicze i pomiarowe stosowane przy obs∏udze obrabiarek powinny byç oddzielone od miejsca sk∏adowania przedmiotów przed i po obróbce skrawaniem.
7. Wióry powstajàce podczas pracy obrabiarek powinny byç na bie˝àco odprowadzane z pomieszczenia lub hali fabrycznej na sk∏adowisko zak∏adowe. §
9. W przypadku gdy obs∏uga obrabiarki wymaga kilku pracowników, o jej uruchomieniu i przebiegu procesu skrawania powinien decydowaç pracownik odpowiedzialny za ca∏oÊç procesu skrawania na obrabiarce.
10. Stanowisko pracy pracownika, o którym mowa w ust. 1, powinno byç usytuowane w takim miejscu, ——————— 1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdo- wej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki (Dz. U. Nr 97, poz. 867). 2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 113, poz. 717, z 1999 r. Nr 99, poz. 1152, z 2000 r. Nr 19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz. 1127 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr 111, poz. 1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405 i Nr 154, poz. 1805 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146, Nr 199, poz. 1673 i Nr 200, poz.
11. aby móg∏ on bez przeszkód obserwowaç prac´ nadzorowanych obrabiarek. §
13. Obrabiarki powinny byç wyposa˝one w os∏ony chroniàce obs∏ugujàcych przed urazami powodowanymi przez wióry oraz przed rozbryzgiem cieczy ch∏odzàcych.
14. Os∏ony, o których mowa w ust. 1, powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia uniemo˝liwiajàce ich otwarcie podczas pracy obrabiarki.
15. Os∏ony sta∏e wystajàce poza obrys obrabiarki oraz os∏ony ruchome zmieniajàce swoje po∏o˝enie podczas pracy obrabiarki powinny byç oznakowane barwami i znakami bezpieczeƒstwa, zgodnie z Polskimi Normami. §
17. Lampy elektryczne przeznaczone do oÊwietlania bezpoÊredniego stanowiska pracy powinny byç zasilane pràdem elektrycznym o napi´ciu 24 V, a nat´˝enie tego oÊwietlenia powinno zapewniaç widocznoÊç pozwalajàcà na bezpieczne wykonywanie pracy.
18. Stanowisko pracy przy obrabiarce powinno znajdowaç si´ na powierzchni równej, bez progów i Êliskich nawierzchni.
19. Obrabiarki o du˝ych rozmiarach powinny byç obs∏ugiwane z pomostu spe∏niajàcego wymagania okreÊlone w odr´bnych przepisach.
20. W przypadku gdy podczas obs∏ugi obrabiarki istnieje ryzyko poparzenia, pracodawca powinien wyposa˝yç te obrabiarki w os∏ony, a gdy jest to niemo˝liwe ze wzgl´dów technicznych — wyposa˝yç pracowników w Êrodki ochrony indywidualnej, zgodnie z odr´bnymi przepisami. §
21. Je˝eli obrabiarki zosta∏y zainstalowane przy przejÊciach przeznaczonych dla ruchu pracowników, przy drogach transportu wewnàtrzzak∏adowego lub ustawione obok siebie, to obrabiarki te nale˝y zabezpieczyç przed zagro˝eniami stwarzanymi dla: 1) sàsiednich stanowisk pracy; 2) ruchu pracowników; 3) transportu wewn´trznego. §
22. Przed uruchomieniem obrabiarki nale˝y sprawdziç stan techniczny jej zabezpieczeƒ. §
24. Podczas przerw w pracy obrabiarki narz´dzia skrawajàce powinny byç odsuni´te od obrabianego przedmiotu. Dziennik Ustaw Nr 204 — 12688 —
25. W przypadku zakoƒczenia pracy lub unieruchomienia obrabiarki na czas d∏u˝szy ni˝ jedna zmiana robocza, wy∏àczniki g∏ówne i awaryjne powinny byç zablokowane. §
27. Je˝eli podczas pracy obrabiarki powstaje wiór wst´gowy, nale˝y zastosowaç niezb´dne Êrodki techniczne, ograniczajàce zagro˝enia zwiàzane z powstawaniem tego typu wiórów.
28. Do Êrodków technicznych, o których mowa w ust. 1, nale˝à przede wszystkim zgarniacze wiórów oraz mechaniczny transporter do usuwania wiórów bezpoÊrednio na sk∏adowisko zak∏adowe.
29. W przypadku braku technicznych mo˝liwoÊci zastosowania mechanicznego transportera, o którym mowa w ust. 2, obs∏ugujàcego obrabiark´ nale˝y wyposa˝yç w narz´dzia pozwalajàce na bezpieczne usuwanie wiórów z obrabiarki.
30. Wióry powstajàce podczas pracy obrabiarki wyposa˝onej w zbiornik do ich gromadzenia powinny byç systematyczne usuwane z tego zbiornika i przechowywane w miejscu i w sposób niestwarzajàcy zagro˝eƒ dla pracowników.
31. Niedopuszczalne jest usuwanie wiórów spr´˝onym powietrzem lub bez odpowiedniego narz´dzia r´cznego. §
32. Do podnoszenia i zak∏adania przedmiotów przeznaczonych do obróbki, o masie powy˝ej 10 kg, powinny byç stosowane urzàdzenia pomocnicze zmniejszajàce wysi∏ek pracownika. §
34. Przedmiot w uchwycie obrabiarki, imadle lub w przyrzàdzie mocujàcym powinien byç tak zamocowany, aby podczas pracy obrabiarki nie zmieni∏ swego po∏o˝enia i nie zosta∏ wyrwany z elementu mocujàcego, w wyniku dzia∏ania si∏ bezw∏adnoÊci lub si∏ skrawania.
35. Obrabiarki wyposa˝one w uchwyt hydrauliczny lub pneumatyczny powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia blokujàce, uniemo˝liwiajàce wyrwanie zamocowanego przedmiotu w przypadku zaniku ciÊnienia w uk∏adzie zasilania.
36. Uruchomienie urzàdzenia blokujàcego, o którym mowa w ust. 2, powinno uniemo˝liwiaç kontynuowanie obróbki skrawaniem oraz byç sygnalizowane sygna∏em Êwietlnym lub dêwi´kowym. §
38. Podczas pracy obrabiarki: 1) stosowane narz´dzia skrawajàce oraz przyrzàdy pomiarowe nale˝y przechowywaç w szafkach narz´dziowych, rega∏ach lub stojakach; 2) r´kawy przy nadgarstkach obs∏ugujàcego powinny byç opi´te; Poz. 1723 3) obs∏ugujàcy powinien pracowaç z nakrytà g∏owà.
39. Przed przystàpieniem do czyszczenia lub konserwacji obrabiarki nale˝y wy∏àczyç jej nap´d i zabezpieczyç przed przypadkowym uruchomieniem.
40. Podczas pracy obrabiarki niedopuszczalne jest: 1) ch∏odzenie narz´dzia lub obrabianego przedmiotu za pomocà mokrego czyÊciwa; 2) dokonywanie czynnoÊci konserwacyjnych w przypadku, gdy instrukcja obs∏ugi nie zezwala na takà czynnoÊç; 3) zatrzymywanie wrzeciona lub uchwytu r´kà; 4) nak∏adanie pasów nap´dowych i regulacja ich naciàgu.
41. Podczas przerw w pracy niedopuszczalne jest pozostawianie obrabiarki bez nadzoru lub zezwalanie na jej obs∏ugiwanie osobom nieuprawnionym. §
43. Naprawy obrabiarek powinny byç dokonywane wy∏àcznie przez osoby upowa˝nione przez pracodawc´.
44. Przed przystàpieniem do napraw, o których mowa w ust. 1, nale˝y umieÊciç w widocznym miejscu tablic´ ostrzegawczà z napisem: „Uwaga naprawa — nie uruchamiaç”.
45. Je˝eli przy naprawach, o których mowa w ust. 1, jest wymagane podniesienie os∏on, przed ich podniesieniem nale˝y sprawdziç stan zabezpieczenia blokujàcego ich opadanie.
46. Po dokonanej naprawie uruchomienie obrabiarki nast´puje po uzyskaniu zgody pracodawcy lub s∏u˝by serwisowej wykonujàcej napraw´. §
48. Stanowiska pracy przy obs∏udze centrum obróbkowego, magazynów narz´dzi, podajników narz´dzi skrawajàcych oraz przedmiotów powinny byç zabezpieczone os∏onami sta∏ymi lub ruchomymi.
49. Przestrzeƒ przemieszczania si´ podajnika przedmiotów poza obrys obrabiarki powinna byç zabezpieczona os∏onami.
50. W przypadku braku technicznej mo˝liwoÊci zastosowania os∏ony, o której mowa w ust. 2, centrum obróbkowe powinno byç wyposa˝one w sygnalizacj´ Êwietlnà lub dêwi´kowà uruchamianà w czasie przemieszczania si´ podajnika z przedmiotem poza obrys obrabiarki.
51. Przed uruchomieniem centrum obróbkowego obs∏ugujàcy powinien sprawdziç w szczególnoÊci: 1) czystoÊç gniazda wrzeciona i szcz´k uchwytu; Dziennik Ustaw Nr 204 — 12689 — 2) prawid∏owoÊç rozmieszczenia narz´dzi skrawajàcych w magazynie i ich stan techniczny oraz stopieƒ zu˝ycia ostrzy; 3) stan wype∏nienia zbiornika wiórami; 4) stan wype∏nienia magazynu przedmiotami przeznaczonymi do obróbki przed i po jej wykonaniu; 5) poziom cieczy ch∏odzàcej w zbiorniku i ciÊnienie w uk∏adzie hydraulicznym bàdê pneumatycznym; 6) stan pozycji wyjÊciowych do pracy zespo∏u roboczego centrum. §
53. Uchwyty i tarcze zabierakowe obrabiarek niezabezpieczone na ca∏ej przestrzeni roboczej sta∏ymi os∏onami powinny byç os∏oni´te os∏onami z urzàdzeniem blokujàcym, uniemo˝liwiajàcym otwarcie os∏ony w czasie pracy obrabiarki.
54. Sto∏y obrotowe, w szczególnoÊci tokarek karuzelowych, powinny byç wyposa˝one na ca∏ym obwodzie w os∏ony chroniàce przed zagro˝eniami powodowanymi przez wióry lub ciecz ch∏odzàcà.
55. Os∏ony uchwytów, o których mowa w ust. 1, powinny byç dostosowane do wymiarów uchwytu i wielkoÊci tarczy zabierakowej obrabiarki. §
57. Tokarki rewolwerowe i automaty tokarskie, które nie zosta∏y wyposa˝one w magazyn obrabianego przedmiotu, powinny byç wyposa˝one w os∏on´ przedmiotu wystajàcego poza obrys tokarki.
58. Os∏ona, o której mowa w ust. 1, powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenie blokujàce jej otwarcie podczas pracy obrabiarek i byç oznakowana barwami i znakami bezpieczeƒstwa, zgodnie z Polskimi Normami. Poz. 1723 miotów nale˝y tak dobieraç, aby nie spowodowaç drgaƒ obrabiarki. §
59. Przed uruchomieniem wiertarki nale˝y sprawdziç stan zamocowania przedmiotu poddanego wierceniu oraz usunàç ze sto∏u zb´dne przedmioty lub narz´dzia pomocnicze. §
61. Przedmiot poddawany wierceniu powinien byç tak zamocowany na stole lub w imadle wiertarki, aby jego obrót lub przemieszczenie pod wp∏ywem dzia∏ania si∏y skrawania by∏ niemo˝liwy.
62. Elementy stosowane do zamocowania narz´dzi w uchwycie wiertarki nie powinny wystawaç poza obrys uchwytu lub wrzeciona tej wiertarki.
63. Je˝eli wymaganie, o którym mowa w ust. 2, jest niemo˝liwe do wykonania, wystajàcy element nale˝y zabezpieczyç os∏onami. §
65. CzynnoÊci zwiàzane z mocowaniem, wymianà narz´dzi skrawajàcych lub ustawianiem przedmiotów na wiertarce oraz dokonywaniem niezb´dnych pomiarów powinny byç wykonywane po uprzednim unieruchomieniu wrzeciona obrabiarki.
66. Podczas wiercenia otworów przy u˝yciu wiertarek niedopuszczalne jest trzymanie w d∏oni przedmiotu poddawanego wierceniu. §
67. Wiertarki pracujàce w uk∏adzie zespo∏owym z indywidualnymi nap´dami wrzeciona, zainstalowane szeregowo, powinny byç wyposa˝one w awaryjne wy∏àczniki do unieruchomienia nap´du wszystkich wiertarek z ka˝dego stanowiska ich obs∏ugi. §
68. Podczas pracy na tokarce nale˝y u˝ywaç wy∏àcznie narz´dzi skrawajàcych i przyrzàdów dostosowanych do okreÊlonych procesów skrawania. §
70. Mechanizmy nap´du g∏ównego i posuwowego wystajàce poza obrys frezarki oraz wystajàcy koniec Êruby s∏u˝àcy do mocowania narz´dzia lub jego oprawki powinny byç os∏oni´te ko∏pakiem oraz oznakowane zgodnie z Polskimi Normami. §
71. Przed uruchomieniem wrzeciona tokarki nale˝y sprawdziç, czy nie pozostawiono klucza do zaciskania przedmiotu w uchwycie tokarki.
72. Frezarki sterowane numerycznie powinny byç wyposa˝one w automatyczny mechanizm mocowania narz´dzi i przyrzàdów we wrzecionie. §
74. Podczas regulacji si∏y zacisku przedmiotu obrabianego w uchwycie tokarki nale˝y uwzgl´dniaç w szczególnoÊci: §
75. W punktach kraƒcowego po∏o˝enia sto∏u frezarki lub obrabianego przedmiotu o gabarytach wi´kszych ni˝ stó∏ frezarki nale˝y ustawiç barierki oznakowane barwami i znakami zgodnie z Polskimi Normami. 1) dzia∏anie si∏y skrawania; 2) pr´dkoÊç obrotowà; 3) moment bezw∏adnoÊci uchwytu i przedmiotu obrabianego; §
77. Wokó∏ strugarki pod∏u˝nej, w kraƒcowym po∏o˝eniu jej sto∏u i obrabianego przedmiotu powinna znajdowaç si´ wolna przestrzeƒ.
78. W kraƒcowym po∏o˝eniu, o którym mowa w ust. 1, nale˝y ustawiç barierki ochronne. 4) niewywa˝enie przedmiotu obrabianego.
79. Pr´dkoÊç obrotowà, o której mowa w ust. 1 pkt 2, podczas procesu skrawania niewywa˝onych przed-
80. Barierek, o których mowa w ust. 2, nie stosuje si´, je˝eli strefa zagro˝enia jest odpowiednio zabezpieczona kabinà. Dziennik Ustaw Nr 204 — 12690 —
81. W przypadku gdy odleg∏oÊç pomi´dzy koƒcowym po∏o˝eniem sto∏u lub obrabianego przedmiotu a Êcianà lub innym sta∏ym obiektem jest mniejsza ni˝ 0,6 m, wolna przestrzeƒ pomi´dzy nimi powinna byç zabezpieczona ogrodzeniem. §
83. Przy ustawieniu strugarki poprzecznej nale˝y uwzgl´dniç wolnà przestrzeƒ o szerokoÊci co najmniej 0,6 m, za tylnym i przednim koƒcem suwaka lub w jego kraƒcowych po∏o˝eniach.
84. Do strugarek poprzecznych stosuje si´ odpowiednio przepisy §
85. §
86. W ∏o˝u strugarki i pod jej sto∏em nie nale˝y przechowywaç jakichkolwiek przedmiotów. §
87. Przed rozpocz´ciem pracy na strugarce nale˝y sprawdziç, czy przedmiot obrabiany nie zaczepi o jakàkolwiek cz´Êç strugarki oraz czy strefa przemieszczania si´ suwaka jest zabezpieczona na ca∏ej jego d∏ugoÊci. §
89. Mechanizmy i elementy nap´du wprowadzajàce w ruch imak no˝owy powinny byç os∏oni´te, zgodnie z odr´bnymi przepisami.
90. Os∏ony ruchome zabezpieczajàce pokr´t∏a regulacyjne ustawienia wielkoÊci skoku suwaka powinny byç wyposa˝one w urzàdzenie blokujàce, uniemo˝liwiajàce uruchomienie strugarki podczas regulacji skoku suwaka. §
92. Tarcze Êcierne szlifierek powinny byç os∏oni´te w sposób zabezpieczajàcy obs∏ugujàcych przed zagro˝eniami powstajàcymi podczas szlifowania, w szczególnoÊci w wyniku rozerwania si´ tarczy.
93. Przepis ust. 1 nie dotyczy szlifierek do szlifowania wa∏ków wyposa˝onych równie˝ we wrzeciono szlifierskie do szlifowania otworów.
94. TaÊma Êcierna szlifierek taÊmowych powinna byç os∏oni´ta na ca∏ej d∏ugoÊci, z wyjàtkiem przestrzeni roboczej taÊmy. §
96. Tarcza Êcierna przed za∏o˝eniem na szlifierk´ powinna byç sprawdzona, czy nie posiada p´kni´ç, ubytków miejscowych i innych uszkodzeƒ.
97. Tarcze Êcierne nale˝y umocowaç na trzpieniu wrzeciona za pomocà stalowych tarczy oporowej i dociskowej o Êrednicach zewn´trznych wynoszàcych co najmniej 1/3 Êrednicy tarczy Êciernej. W miar´ zu˝ywania si´ tarczy Êciernej, tarcze stalowe powinny byç odpowiednio zmieniane na mniejsze.
98. W celu prawid∏owego i bezpiecznego zamocowania tarczy Êciernej na trzpieniu mocujàcym, pomi´dzy tarczà Êciernà a tarczami oporowà i dociskowà umieszcza si´ podk∏adki z elastycznego materia∏u o gruboÊci od 1 do 1,5 mm. Poz. 1723 §
100. Szlifierki ostrzarki powinny byç wyposa˝one w stó∏ lub regulowanà podpor´ umo˝liwiajàcà ustawianie i przytrzymanie szlifowanego przedmiotu r´kami.
101. Odst´p pomi´dzy tarczà Êciernà i podporà powinien byç tak wyregulowany, aby szlifowany przedmiot nie dosta∏ si´ pomi´dzy tarcz´ Êciernà a podpor´. §
103. Podczas pracy na szlifierce obs∏ugujàcy powinien znajdowaç si´ z boku tarczy Êciernej, poza p∏aszczyznà jej obrotu.
104. Podczas szlifowania przedmiotów na obrabiarkach do szlifowania niewyposa˝onych w przezroczyste os∏ony lub ekrany chroniàce przed urazami obs∏ugujàcy powinien byç wyposa˝ony w Êrodki ochrony indywidualnej zgodnie z odr´bnymi przepisami.
105. Tarcze Êcierne powinny byç przechowywane w sposób nienara˝ajàcy ich na uszkodzenia mechaniczne lub dzia∏anie wilgoci, a przed zamontowaniem na obrabiark´ wywa˝one. §
107. W liniach technologicznych obrabiarek, w których przemieszczanie przedmiotów obrobionych odbywa si´ za pomocà transportera podwieszanego, elementy tego transportera przebiegajàce nad przejÊciami dla ruchu pracowników powinny znajdowaç si´ na wysokoÊci co najmniej 2,5 m od poziomu pod∏ogi.
108. PrzejÊcia, o których mowa w ust. 1, powinny byç zabezpieczone od góry os∏onà chroniàcà pracowników przed upadkiem transportowanych przedmiotów lub zabrudzeniem cieczà ch∏odzàcà. §
110. Odleg∏oÊç w strefie zagro˝enia pomi´dzy najdalej wysuni´tymi elementami sàsiednich stanowisk linii technologicznej obrabiarek powinna wynosiç co najmniej 0,6 m.
111. Je˝eli zachowanie odleg∏oÊci, o której mowa w ust. 1, jest niemo˝liwe — strefa zagro˝enia powinna byç oznakowana i os∏oni´ta w sposób uniemo˝liwiajàcy wejÊcie pracowników do tej strefy. §
112. Tracà moc: 1) rozporzàdzenie Ministrów Pracy i Opieki Spo∏ecznej oraz Zdrowia z dnia 28 kwietnia 1951 r. w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy na obrabiarkach do metali (Dz. U. Nr 25, poz. 192); 2) rozporzàdzenie Ministrów Pracy i Opieki Spo∏ecznej oraz Zdrowia z dnia 24 wrzeÊnia 1953 r. w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy przy szybkoÊciowym skrawaniu metali (Dz. U. Nr 46, poz. 229). §
113. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie szeÊciu miesi´cy od dnia og∏oszenia. Minister Gospodarki: J. Piechota