Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na ce

Dziennik Ustaw Nr 4 — 257 — 3) imi´ i nazwisko oraz numer legitymacji s∏u˝bowej kontrolujàcego; 4) miejsce i dat´ pobrania; 5) firm´ lub nazw´ kontrolowanego, jego siedzib´ i adres oraz oznaczenie formy prawnej prowadzonej dzia∏alnoÊci, a w przypadku osoby fizycznej — jej imi´ i nazwisko oraz miejsce zamieszkania i adres; 6) nazw´ paszy leczniczej, z której pobrano próbk´; 7) informacje o pobranej próbce umo˝liwiajàce jej identyfikacj´, a w szczególnoÊci numer serii; 8) informacje o warunkach przechowania, je˝eli próbka wymaga szczególnych warunków przechowania. 3. Protokó∏ pobrania podpisujà kontrolujàcy oraz kontrolowany. 4. O odmowie podpisania protoko∏u pobrania przez kontrolowanego i przyczynie tej odmowy kontrolujàcy dokonuje wzmianki w protokole pobrania. Poz. 43 i 44 5. Odmowa podpisania protoko∏u pobrania, o której mowa w ust. 4, nie stanowi przeszkody do podpisania protoko∏u przez kontrolujàcego. 6. Protokó∏ pobrania sporzàdza si´ w trzech egzemplarzach, z których orygina∏ otrzymuje wytwórca pasz leczniczych, pierwszà kopi´ — do∏àcza si´ do protoko∏u pokontrolnego, a drugà kopi´ — do∏àcza si´ do protoko∏u pokontrolnego, który otrzymuje wojewódzki lekarz weterynarii, w∏aÊciwy miejscowo ze wzgl´du na po∏o˝enie mieszalni pasz leczniczych. § 16. 1. Je˝eli pasza lecznicza wykazuje w sposób widoczny zmiany wskazujàce na niezgodnoÊç jej wytworzenia ze zleceniem lub wymaganiami jakoÊciowymi, kontrolujàcy mo˝e odstàpiç od pobierania próbek do badaƒ takiej paszy. 2. Odstàpienie od pobrania próbek paszy leczniczej do badaƒ kontrolujàcy odnotowuje w protokole pokontrolnym. § 17. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: J. Kalinowski 44 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ÂRODOWISKA1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegó∏owych wymagaƒ, jakim powinny odpowiadaç programy dzia∏aƒ majàcych na celu ograniczenie odp∏ywu azotu ze êróde∏ rolniczych Na podstawie art. 47 ust. 8 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1803 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 130, poz. 1112, Nr 233, poz. 1957 i Nr 238, poz. 2022) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. 1. Dla obszarów szczególnie nara˝onych, z których odp∏yw azotu ze êróde∏ rolniczych nale˝y ograniczyç, zwanych dalej „obszarami szczególnie nara˝onymi”, opracowywane sà programy dzia∏aƒ obejmujàce Êrodki zaradcze do obowiàzkowego stosowania, okreÊlone w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. 2. Dopuszcza si´ ustalanie zró˝nicowanych rodzajów, terminów i okresów obowiàzywania Êrodków zaradczych okreÊlonych w programach dzia∏ania, w zale˝noÊci od ukszta∏towania terenu, stopnia erozji gleb, warunków klimatycznych, glebowych oraz agrarnych na obszarach szczególnie nara˝onych. § 2. Programy dzia∏aƒ na obszarach szczególnie nara˝onych sà sporzàdzane na okres czterech lat. ——————— 1) Minister Ârodowiska kieruje dzia∏em administracji rzàdo- wej — Êrodowisko, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Ârodowiska (Dz. U. Nr 85, poz. 766). § 3. Projekty programów dzia∏aƒ na obszarach szczególnie nara˝onych nale˝y uzgodniç z zainteresowanymi u˝ytkownikami gruntów rolnych, przedstawicielami organizacji rolniczych, przedstawicielami u˝ytkowników wód oraz w∏aÊciwymi organami administracji samorzàdowej, s∏u˝bami ochrony Êrodowiska i organizacjami ekologicznymi dzia∏ajàcymi na danym terenie. § 4. Do zmiany programów dzia∏aƒ stosuje si´ przepisy § 1—3. § 5. 1. Na potrzeby kontroli i monitorowania oraz dokumentowania stosowania Êrodków zaradczych, okreÊlonych w programach dzia∏aƒ, sporzàdza si´ nast´pujàce dokumenty: 1) bilans azotu w gospodarstwie wykonany metodà „na powierzchni pola”; 2) plan nawo˝enia w gospodarstwie. 2. Bilans azotu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, sporzàdzajà odpowiednie s∏u˝by kontrolne lub monitorujàce. Dziennik Ustaw Nr 4 — 258 — 3. Obliczenie bilansu azotu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wykonuje si´, stosujàc wskaêniki i program komputerowy opracowane przez Instytutu Uprawy, Nawo˝enia i Gleboznawstwa z siedzibà w Pu∏awach. 4. Wzory dokumentów, o których mowa w ust. 1, okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia. Poz. 44 5. Efekty wdra˝ania programów dzia∏aƒ okreÊlane sà na podstawie danych z monitoringu wód. § 6. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Ârodowiska: S. ˚elichowski Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Ârodowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. (poz. 44) Za∏àcznik nr 1 ÂRODKI ZARADCZE1), KTÓRE UWZGL¢DNIA SI¢ W PROGRAMACH DZIA¸A¡ MAJÑCYCH NA CELU OGRANICZENIE ODP¸YWU AZOTU ZE èRÓDE¸ ROLNICZYCH 1. Okresy, w których stosowanie nawozów nie jest wskazane 1) Nawozy nie powinny byç stosowane w okresach i w warunkach, gdy zawarte w nich sk∏adniki mineralne, szczególnie zwiàzki azotu, nara˝one sà na wymywanie do wód gruntowych lub zmywanie do wód powierzchniowych. Dotyczy to przede wszystkim okresu zimowego oraz innych okresów w zale˝noÊci od rodzaju gleby, nat´˝enia opadów i okrywy glebowej. 2) Okres zimowy, zale˝nie od opadów i temperatury, mo˝e si´ charakteryzowaç bardzo ró˝nym przebiegiem pogody od wilgotnej i ciep∏ej do suchej i mroênej. Przebieg pogody mo˝e byç bardzo zmienny i dlatego nie mo˝na stosowaç nawozów, gdy gleba jest zamarzni´ta i pokryta Êniegiem — nawet je˝eli nastàpi okresowe ocieplenie. 3) Bez wzgl´du na przebieg pogody i stan gleby w okresie zimowym, od poczàtku grudnia do koƒca lutego nie dopuszcza si´ stosowania nawozów naturalnych w formie sta∏ej i p∏ynnej oraz nawozów organicznych, w tym kompostów. 4) W pozosta∏ych okresach nie powinno si´ stosowaç nawozów, gdy gleba jest nieobsiana lub roÊliny sà ma∏o zaawansowane we wzroÊcie, a przewidywane jest wystàpienie wi´kszych opadów. Dotyczy do w pierwszym rz´dzie gleb bardzo lekkich i lekkich o du˝ej przepuszczalnoÊci, zw∏aszcza je˝eli sà wówczas silnie uwilgotnione. 5) W ca∏ym okresie wegetacji roÊlin, przeznaczonych do bezpoÊredniego spo˝ycia przez ludzi, nie dopuszcza si´ stosowania nawozów naturalnych w formie p∏ynnej (gnojowica, gnojówka). Nale˝y unikaç stosowania nawozów azotowych w póênym okresie wzrostu i rozwoju roÊlin, gdy˝ ich nadmiar pozostajàcy w glebie jest nara˝ony na wymywanie ——————— 1) Ârodki zaradcze okreÊlone w za∏àczniku zawarte sà w zbio- rze zasad dobrej praktyki rolniczej, opracowanym przez ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1803 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 130, poz. 1112, Nr 233, poz. 1957 i Nr 238, poz. 2022). do wód gruntowych. Tak zwane póêne dawki nawozów azotowych sà uzasadnione tylko w uprawie roÊlin o specjalnych wymaganiach technologicznych. 6) Najmniej ograniczeƒ w terminach stosowania nawozów [z wyjàtkiem pkt 2 i 3] wyst´puje na trwa∏ych u˝ytkach zielonych oraz w uprawach roÊlin wieloletnich na gruntach ornych. W uprawie roÊlin pod os∏onami nawozy mo˝na stosowaç w dowolnych terminach, wynikajàcych ze specyfiki uprawy. 2. Nawo˝enie pól na zboczach 1) Stosowanie nawozów na polach po∏o˝onych na zboczach, szczególnie o nachyleniu wi´kszym ni˝ 10% (6°), wymaga szczególnej uwagi, gdy˝ sk∏adniki mineralne z nawozów (zw∏aszcza zwiàzki fosforu) nara˝one sà na zmywy powierzchniowe. Sk∏adniki te, wraz ze sp∏ywajàcà wodà i czàstkami gleby, mogà si´ dostawaç do wód powierzchniowych, powodujàc ich zanieczyszczenie. 2) Rozmiar sp∏ywów powierzchniowych zale˝y od nachylenia terenu, sk∏adu granulometrycznego gleby i sposobu jej uprawy, nat´˝enia opadów i rodzaju okrywy roÊlinnej. Wszystkie te czynniki, a zw∏aszcza rodzaj okrywy roÊlinnej, muszà byç brane pod uwag´ przy ustalaniu terminów i sposobów stosowania nawozów na terenach nara˝onych na erozj´ wodnà. 3) Nawozy naturalne w formie p∏ynnej oraz mineralne nawozy azotowe nie mogà byç stosowane na polach o nachyleniu wi´kszym ni˝ 10% (6°), je˝eli pola te nie znajdujà si´ pod okrywà roÊlinnà. 4) Gleby po∏o˝one na zboczach powinny byç utrzymywane w dobrej strukturze, a przede wszystkim nale˝y zapobiegaç ich zag´szczeniu i zaskorupieniu. Gleby nadmiernie zag´szczone, w tym z podeszwà p∏u˝nà lub powierzchniowo zaskorupione, wykazujà znacznie mniejszà przepuszczalnoÊç i pojemnoÊç wodnà, a procesy erozyjne sà tutaj szczególnie nasilone. Sp∏ywy powierzchniowe wody sà zawsze zwiàzane ze stratami sk∏adników mineralnych i ich przedostawaniem do wód powierzchniowych. Dziennik Ustaw Nr 4 — 259 — 5) Du˝y wp∏yw na rozmiar sp∏ywów powierzchniowych wody i sk∏adników mineralnych, przede wszystkim zwiàzków azotu, ma sposób i kierunek uprawy gleby. Na gruntach ornych po∏o˝onych na stokach wszystkie zabiegi uprawowe powinny byç dokonywane w kierunku poprzecznym do nachylenia stoku. Ork´ najlepiej wykonaç p∏ugiem obracalnym lub uchylnym, odk∏adajàc skiby w gór´ stoku. 6) Przy uprawie gleby po∏o˝onej na zboczach korzystne jest zastàpienie uprawy p∏u˝nej przez upraw´ bezorkowà. Do uprawy gleby stosuje si´ wówczas kultywator z szerokimi ∏apami (gruber), a do uprawy przedsiewnej bierne zestawy uprawowe, sk∏adajàce si´ z brony lub kultywatora i wa∏u strunowego lub pierÊcieniowego. 7) Na glebach zagro˝onych erozjà w stopniu silnym, jako dodatkowy zabieg przeciwerozyjny poleca si´ g∏´boszowanie. Zabieg ten polega na dokonywaniu g∏´bokich naci´ç w glebie i spulchnianiu podglebia, co zwi´ksza pojemnoÊç wodnà gleby i u∏atwia wsiàkanie wody i sk∏adników mineralnych do g∏´bszych jej warstw. G∏´boszowanie wykonuje si´ specjalnym narz´dziem — g∏´boszem, wymagajàcym ciàgnika o du˝ej sile uciàgu. 8) Drogi sp∏ywu wód opadowych nale˝y zadarniç, a ruƒ trawiastà kosiç przynajmniej jeden raz w okresie wegetacji. Wskazane jest utrzymywanie zadarnionych skarp oraz pasów ochronnych o charakterze zakrzaczeƒ lub zadrzewieƒ, które przechwytujà i akumulujà sk∏adniki mineralne zmywane z erodowanych zboczy. 9) Na gruntach ornych po∏o˝onych na zboczach nawozy naturalne w formie p∏ynnej powinny byç w miar´ mo˝liwoÊci wprowadzane pod powierzchni´ gleby, a nawozy w formie sta∏ej wymieszane z glebà zaraz po ich rozrzuceniu. Na trwa∏ych u˝ytkach zielonych nawozy naturalne nale˝y rozrzucaç (rozlewaç) na ca∏ej powierzchni przeznaczonej do nawo˝enia, bez pozostawiania ich w kupkach lub pryzmach. 10) Równomierne rozmieszczenie nawozów, na ca∏ej przeznaczonej pod nie powierzchni, zapewnia stosowanie dobrze wyregulowanych rozsiewaczy i rozrzutników nawozów. Na terenach nara˝onych na erozj´ nale˝y unikaç stosowania nawozów ∏àcznie ze Êrodkami ochrony roÊlin, nawet je˝eli pozwalajà na to instrukcje stosowania tych Êrodków. 11) U podnó˝a zboczy nast´puje z regu∏y akumulacja sk∏adników mineralnych w glebie, co nale˝y wziàç pod uwag´ przy planowaniu nawo˝enia w tych miejscach. Poz. 44 2) Na glebach powierzchniowo zamarzni´tych, w okresach odwil˝y, mo˝na ewentualnie stosowaç nawozy, je˝eli uzasadniajà to wzgl´dy organizacyjne lub agrotechniczne. Dotyczy to w szczególnoÊci pierwszej, wiosennej dawki nawozów azotowych na uprawach roÊlin ozimych. 3) Na glebach o wysokim poziomie wody gruntowej (powy˝ej 1,2

1. m)stosowanie nawozów wymaga szczególnej starannoÊci i umiej´tnoÊci. Nie zaleca si´ tutaj stosowaç nawozów naturalnych w formie p∏ynnej, a nawozy azotowe powinny byç stosowane w okresach maksymalnego zapotrzebowania roÊlin na ten sk∏adnik. 4) Gleby o wysokim poziomie wody gruntowej wyst´pujà z regu∏y pod trwa∏ymi u˝ytkami zielonymi [∏àki i pastwiska]. Nawozy mineralne, a szczególnie azotowe i potasowe, nale˝y tu stosowaç w sposób dawkowany, po ka˝dym pokosie [przepasieniu]. Zmniejsza to zarówno niebezpieczeƒstwo strat tych sk∏adników do wody gruntowej, jak i ich nadmiernej akumulacji w materiale roÊlinnym. 5) Przy ustalaniu dawek nawozów na pastwiska nale˝y braç pod uwag´ iloÊç sk∏adników pozostawianych przez zwierz´ta w formie odchodów. Na pastwiskach trzeba zapobiegaç lub likwidowaç skutki nadmiernego nagromadzenia odchodów w okreÊlonych miejscach [przesuwanie wodopojów i miejsc doju, rozrzucanie ∏ajniaków, czas wypasu itp.]. 6) Grunty orne, w których woda gruntowa wyst´puje p∏yciej ni˝ 1,2 m, i u˝ytki zielone o poziomie wody gruntowej powy˝ej 1 m wy∏àczone sà z nawo˝enia Êciekami i osadami Êciekowymi. 4. Nawo˝enie pól w pobli˝u cieków wodnych i stref ochrony wód 1) Na obszarach po∏o˝onych w bezpoÊredniej bliskoÊci wód powierzchniowych [zbiorniki i cieki wodne] oraz êróde∏ wody pitnej [strefy ochronne wód] obowiàzujà szczególne zasady stosowania nawozów. Dotyczy to dawek, rodzaju i postaci nawozu, sprz´tu do nawo˝enia, a nawet przebiegu pogody w czasie rozsiewu lub rozlewu nawozów. 2) W odleg∏oÊci do 20 m od wód powierzchniowych, stref ochrony wód i obszarów morskiego pasa nadbrze˝nego nie mo˝na stosowaç nawozów naturalnych, a nawozy mineralne powinny byç rozsiewane r´cznie. 3. Stosowanie nawozów na glebach podmok∏ych, zalanych, zamarzni´tych i pokrytych Êniegiem 3) Sprz´t do stosowania nawozów na powy˝szych obszarach powinien byç w dobrym stanie technicznym i starannie wyregulowany. Zabieg nawo˝enia nale˝y dokonywaç przy sprzyjajàcym kierunku wiatru, zapobiegajàcym znoszeniu czàstek lub kropli nawozu na powierzchni´ wody czy obszaru chronionego. 1) Niedopuszczalne jest stosowanie wszelkich nawozów na glebach zalanych wodà, przykrytych Êniegiem lub zamarzni´tych. Na glebach takich sk∏adniki mineralne z nawozów ulegajà du˝ym i niekontrolowanym stratom. 4) Mycie rozsiewaczy nawozów i opryskiwaczy nie mo˝e si´ odbywaç w pobli˝u wód powierzchniowych czy stref ochrony wód. Wod´ z mycia sprz´tu nale˝y równomiernie rozlaç po powierzchni przeznaczonej do nawo˝enia, oddalonej o co naj- Dziennik Ustaw Nr 4 — 260 — mniej 20 m od brzegów zbiorników i cieków wodnych. 5) Pastwiska znajdujàce si´ w bezpoÊrednim sàsiedztwie linii brzegowej wód powierzchniowych nie powinny byç przecià˝ane zbyt du˝à iloÊcià zwierzàt. Nie nale˝y lokalizowaç wodopojów bezpoÊrednio na zbiorniku lub cieku wodnym. 5. PojemnoÊç zbiorników lub p∏yt do sk∏adowania i przechowywania nawozów naturalnych oraz pasz soczystych 1) Wszystkie produkowane w gospodarstwie p∏ynne i sta∏e odchody zwierz´ce i odpady powinny byç przechowywane w specjalnych, szczelnych zbiornikach lub na p∏ytach usytuowanych w odpowiedniej odleg∏oÊci od zabudowaƒ i granic zagrody wiejskiej, zgodnie z wymaganiami prawa budowlanego, a przede wszystkim od studni stanowiàcej êród∏o zaopatrzenia w wod´ dla ludzi i zwierzàt. 2) Obornik mo˝e byç gromadzony, fermentowany i przechowywany w pomieszczeniach inwentarskich [obory g∏´bokie] lub na p∏ytach gnojowych. Pod∏ogi pomieszczeƒ inwentarskich i p∏yty gnojowe powinny byç zabezpieczone przed przenikaniem wycieków do gruntu i zaopatrzone w instalacje odprowadzajàce wycieki do szczelnych zbiorników na gnojówk´ i wod´ gnojowà. 3) PojemnoÊç p∏yty gnojowej powinna zapewniaç mo˝liwoÊç gromadzenia i przechowywania obornika przez okres co najmniej 6 miesi´cy. PojemnoÊç p∏yty zale˝y od wysokoÊci pryzmy obornika. W praktyce powierzchnia p∏yty gnojowej, przy wysokoÊci pryzmy obornika 2 m i wy∏àcznie alkierzowym systemie utrzymywania zwierzàt, powinna wynosiç oko∏o 3,5 m2 na 1 sztuk´ du˝à. Powierzchni´ t´ zmniejsza si´ proporcjonalnie do czasu przebywania zwierzàt na pastwisku. 4) Nie nale˝y przechowywaç obornika w pryzmach polowych, gdy˝ prowadzi to do zanieczyszczenia wód gruntowych zwiàzkami azotu i fosforu oraz przenawo˝enia powierzchni pod pryzmà. 5) PojemnoÊç zbiorników na gnojowic´ i na gnojówk´ musi wystarczaç na przechowywanie tych nawozów naturalnych przez okres co najmniej 6 miesi´cy. W praktyce, na 1 du˝à jednostk´ przeliczeniowà zwierzàt w oborze rusztowej nale˝y przewidzieç pojemnoÊç zbiornika na gnojowic´ oko∏o 10 m3, a na 1 du˝à jednostk´ przeliczeniowà w oborze p∏ytkiej pojemnoÊç zbiornika na gnojówk´ przynajmniej 2,5 m3. 6) Zbiorniki na p∏ynne odchody zwierz´ce oraz bezodp∏ywowe zbiorniki do gromadzenia nieczystoÊci ciek∏ych powinny mieç nieprzepuszczalne dno i Êciany oraz szczelnà pokryw´ z otworem wejÊciowym i otworem wentylacyjnym. Zbiorniki na gnojowic´ mogà byç wyposa˝one w pokryw´ p∏ywajàcà. 7) Do zbiornika na gnojowic´ nie nale˝y odprowadzaç substancji pochodzàcych z domowych instalacji sanitarnych. Poz. 44 8) Wszystkie produkowane w gospodarstwie pasze soczyste powinny byç przechowywane w specjalnych zbiornikach [silosach] lub na p∏ytach usytuowanych w odpowiedniej odleg∏oÊci od zabudowaƒ i granic zagrody wiejskiej. Odleg∏oÊç ta wynika z wymagaƒ prawa budowlanego i podana jest w pozwoleniu na budow´ odpowiednich urzàdzeƒ. 9) Przy kiszeniu Êwie˝ej masy roÊlinnej wycieka przeci´tnie oko∏o 0,2 m3 soku z 1 tony zakiszanej zielonej masy. Soki kiszonkowe powinny byç odprowadzane do studzienek zbiorczych, stanowiàcych integralnà cz´Êç sk∏adowà silosów p∏askich lub wie˝owych. Niezale˝nie od studzienek zaleca si´ stosowanie na dno silosu p∏askiego warstwy poci´tej s∏omy, zatrzymujàcej soki kiszonkowe. Jedna tona poci´tej s∏omy mo˝e wch∏onàç do 2,5 m3 soku. 10) Soki kiszonkowe zawierajà znaczne iloÊci sk∏adników mineralnych, w tym zwiàzków azotu. W soku odp∏ywajàcym z 25 ton zakiszanej masy zielonej [Êredni plon z 1 ha] znajduje si´ do 14 kg azotu. Odp∏yw soku do wód powierzchniowych powoduje ich zanieczyszczenie i pozbawia wod´ tlenu. Soki zbierane w studzienkach nale˝y rozlewaç na pola lub ∏àki, z których pochodzi∏a masa roÊlinna do zakiszania. 11) Nie zaleca si´ sporzàdzania pryzm kiszonkowych bezpoÊrednio na gruncie, gdy˝ soki kiszonkowe przenikajà wtedy do wód gruntowych, a ponadto nast´puje zanieczyszczenie gleby pod pryzmà. Zalecanym sposobem konserwacji pasz jest sporzàdzanie sianokiszonek, z których nie ma praktycznie wycieków soków. Bele sianokiszonki mogà byç przechowywane w dowolnym miejscu, nawet na otwartej przestrzeni. 6. Dawki i sposoby nawo˝enia 1) Dawki sk∏adników mineralnych nale˝y ustalaç na podstawie potrzeb nawozowych roÊlin, na które sk∏adajà si´ iloÊç sk∏adników pobranych z okreÊlonym plonem roÊliny oraz ich iloÊç, jaka mo˝e byç pobrana z gleby bez szkody dla jej ˝yznoÊci. Dotyczy to w szczególnoÊci azotu, którego dawka powinna byç mo˝liwie precyzyjnie dobrana. 2) Roczna dawka nawozu naturalnego nie mo˝e przekraczaç iloÊci zawierajàcej 170 kg azotu ca∏kowitego na 1 ha u˝ytków rolnych. Je˝eli iloÊç nawozów naturalnych, produkowanych w gospodarstwie, przeliczonych na azot ca∏kowity przekracza 170 kg azotu na 1 ha, wskazuje to na nadmiernà obsad´ inwentarza. Rolnik powinien wówczas albo zmniejszyç obsad´ zwierzàt, albo zawrzeç umow´ z sàsiadami na odbiór nadwy˝kowych iloÊci nawozów naturalnych. 3) Dawki nawozów naturalnych nale˝y ustalaç wed∏ug zawartoÊci w nich tak zwanego azotu dzia∏ajàcego. Azot dzia∏ajàcy wykazuje takie samo dzia∏anie nawozowe jak azot nawozów mineralnych. Przy przeliczaniu iloÊci azotu ca∏kowitego nawozów naturalnych na azot dzia∏ajàcy nale˝y pos∏ugiwaç si´ wzorem: Dziennik Ustaw Nr 4 — 261 — Poz. 44 Azot dzia∏ajàcy = azot ca∏kowity x równowa˝nik nawozowy Równowa˝nik nawozowy jest zale˝ny od rodzaju nawo˝enia i terminu stosowania wed∏ug poni˝szego zestawienia: Rodzaj nawozu Równowa˝nik nawozowy dla terminu stosowania nawozu jesienny wiosenny Obornik 0,30 0,30 Gnojowica 0,50 0,60 Gnojówka 0,50 0,60 4) Przy ustalaniu dawek azotu dla roÊlin uprawianych po przedplonach motylkowych nale˝y uwzgl´dniç iloÊç azotu w resztkach po˝niwnych tych roÊlin zwiàzanego biologicznie. IloÊç ta wzrasta wraz z d∏ugoÊcià okresu u˝ytkowania i wielkoÊcià plonu roÊliny motylkowej. 5) ZnajomoÊç zawartoÊci azotu mineralnego Nmin w glebie pozwala na bardziej precyzyjne zaplanowanie nawo˝enia tym sk∏adnikiem. W tym celu trzeba wykonaç analiz´ gleby na zawartoÊç Nmin w próbie gleby pobranej przed zastosowaniem pierwszej dawki nawozów. 6) Gnojowic´ i gnojówk´ powinno si´ stosowaç na nieobsianà gleb´, najlepiej w okresie wczesnej wiosny. Dopuszcza si´ stosowanie tych nawozów naturalnych pog∏ównie na roÊliny, z wyjàtkiem roÊlin przeznaczonych do bezpoÊredniego spo˝ycia przez ludzi lub na krótko przed ich skarmianiem przez zwierz´ta. Roczna dawka gnojowicy nie powinna przekraczaç 45 m3 (170 kg N) na ha. 7) Optymalnym terminem stosowania obornika jest wczesna wiosna. Obornik mo˝e byç wywo˝ony równie˝ w okresie póêniej jesienni pod warunkiem, ˝e b´dzie natychmiast przyorany. Nale˝y unikaç wywo˝enia obornika w okresie póênego lata lub wczesnej jesieni z uwagi na mo˝liwe straty azotu zarówno w formie gazowej [amoniak], jak i w formie przesiàków do wód gruntowych [azotany]. Pog∏ówne stosowanie obornika i kompostu dopuszczalne jest tylko na u˝ytkach zielonych i wieloletnich uprawach polowych. Roczna dawka obornika nie powinna przekraczaç 40 ton (170 kg N) na ha. 8) Nawozy naturalne oraz organiczne muszà byç przykryte lub wymieszane z glebà za pomocà narz´dzi uprawowych nie póêniej ni˝ nast´pnego dnia po ich zastosowaniu. Gnojowica i gnojówka powinny byç wprowadzane bezpoÊrednio do gleby za pomocà w´˝y rozlewowych po∏àczonych z z´bami kultywatora. Stosowanie pog∏ówne tych nawozów odbywa si´ przy u˝yciu w´˝y rozlewowych. Tylko na u˝ytkach zielonych i trwa∏ych uprawach polowych dopuszcza si´ stosowanie p∏ytek rozbryzgowych. 9) Azotowe nawozy mineralne nale˝y stosowaç w okresach bezpoÊrednio poprzedzajàcych maksymalne zapotrzebowanie roÊlin. Wskazany jest podzia∏ ca∏kowitej dawki nawozów azotowych na kilka cz´Êci i zastosowanie ich w fazie wzrostu wegetatywnego roÊlin, z uwzgl´dnieniem stanu i wyglàdu ∏anu. 10) Nawozy powinny byç równomiernie rozmieszczone na ca∏ej powierzchni pola lub u˝ytku zielonego, na które sà przeznaczone. Wymaga to u˝ycia w∏aÊciwego sprz´tu i starannej regulacji [sprawdzanej w trakcie zabiegu] rozsiewaczy i rozlewaczy nawozów. 7. U˝ytkowanie gruntów i organizacja produkcji na u˝ytkach rolnych 1) U˝ytkowanie gruntów powinno byç dostosowane do warunków naturalnych, w których zlokalizowane jest gospodarstwo. Podstawà rozplanowania roz∏ogu gruntów jest poziom wody gruntowej lub spadek terenu. 2) Na gruntach o poziomie wody 40—60 cm powinny byç zlokalizowane ∏àki, a przy poziomie wody 60— 80 cm mo˝na prowadziç u˝ytkowanie przemienne, koÊno-pastwiskowe. Na gruntach ornych poziom wody gruntowej nie powinien byç wy˝szy ni˝ 100 cm. Grunty po∏o˝one na stokach o nachyleniu powy˝ej 20% (12°) powinny byç trwale zadarnione lub zalesione. 3) Cz´Êç gruntów w gospodarstwie mo˝e byç, z ró˝nych przyczyn, okresowo wy∏àczona z u˝ytkowania rolniczego, to znaczy ugorowana lub od∏ogowana. Ugory i od∏ogi powinny byç stale utrzymywane pod okrywà roÊlinnà, najlepiej trawiastà. Okrywa ta musi byç piel´gnowana, to znaczy przynajmniej raz do roku koszona, z pozostawianiem skoszonej biomasy w formie mulczu. Koszenie nie mo˝e si´ odbywaç w okresach l´gowych ptactwa. 4) Roz∏óg gruntów ornych dzieli si´ na pola, w miar´ mo˝liwoÊci, o podobnej powierzchni i przydatnoÊci rolniczej. Liczba pól powinna byç dostosowana do zaplanowanego p∏odozmianu. Roz∏óg u˝ytków zie- Dziennik Ustaw Nr 4 — 262 — lonych nale˝y podzieliç na kwatery o wielkoÊci dostosowanej do zaplanowanego sytemu u˝ytkowania, najlepiej koÊno-pastwiskowego. 5) Organizacja produkcji roÊlinnej odbywa si´ w ramach p∏odozmianu. Racjonalny p∏odozmian powinien obejmowaç 3—4 gatunki roÊlin na glebach lekkich i 4—5 gatunków na glebach ci´˝szych. Poz. 44 15) W okresie u˝ytkowania pastwiskowego nale˝y stosowaç wypas rotacyjny, systemem kwaterowym lub dawkowanym. Liczba kwater zale˝y od okresu odrastania runi oraz od liczb dni wypasu na kwaterze: Liczba kwater = okres odrastania runi w dniach / liczba dni wypasu na kwaterze + 1 6) Konstrukcja p∏odozmianu, w aspekcie Êrodowiskowym, powinna byç podporzàdkowana g∏ównemu celowi, jakim jest ograniczenie iloÊci azotu mineralnego wymywanego z gleby w okresie jesienno-zimowym. 16) Trwa∏e u˝ytki zielone o zdegradowanej runi powinny byç odnawiane. Podstawowym sposobem odnawiania u˝ytku jest podsiew, ewentualnie z cz´Êciowym zniszczeniem starej darni, oraz poprawa lub zmiana sposobu u˝ytkowania i nawo˝enia. 7) Resztki wieloletnich roÊlin motylkowych i ich mieszanek z trawami nale˝y przyorywaç w okresie póênej jesieni. Stanowisko to najlepiej jest przeznaczyç pod upraw´ roÊlin jarych o du˝ych wymaganiach nawozowych w stosunku do azotu, jak ziemniak, burak, kukurydza. W takim ogniwie zmianowania nie stosuje si´ ju˝ nawozów naturalnych czy nawozów organicznych. 17) Tylko wyjàtkowo stosuje si´ przeoranie darni i ponowny obsiew u˝ytku zielonego. Przy takim post´powaniu uwalniajà si´ bardzo du˝e iloÊci azotu, który mo˝e powodowaç zanieczyszczenie wód gruntowych, zw∏aszcza przy p∏ytkim ich zaleganiu. Po przeoraniu darni zaleca si´ przez okres jednego roku uprawiaç roÊliny pastewne o du˝ych potrzebach nawozowych w stosunku do azotu, na przyk∏ad ˝yto na zielono i potem kukurydz´ w plonie wtórnym, tak jednak, aby ponownie zasiaç traw´ w optymalnym terminie. 8) Na gruntach podatnych na erozj´ wodnà nale˝y stosowaç p∏odozmiany przeciwerozyjne, w których sk∏ad powinny wchodziç roÊliny motylkowe i ich mieszanki z trawami oraz roÊliny ozime, tzw. „zielone pola”. W grupie roÊlin ozimych szczególnie polecane sà rzepak, ˝yto i pszen˝yto, które tworzà zwartà okryw´ ju˝ w okresie jesiennym. 9) Nieobsiane powierzchnie gleb ornych zaleca si´ przykrywaç na okres jesienno-zimowy wszystkimi dost´pnymi w gospodarstwie materia∏ami, jak s∏oma, ∏´ty, liÊcie. Materia∏y te spe∏niajà równie˝ funkcje mulczu i chronià gleb´ przed niszczeniem przez krople deszczu, zatrzymujà Ênieg i ograniczajà zmywy wiosenne gleby. 10) Na gruntach ornych po∏o˝onych na stokach wszystkie zabiegi uprawowe powinny byç dokonywane w kierunku poprzecznym do nachylenia stoku. Ork´ najlepiej wykonaç p∏ugiem obracalnym lub uchylnym, odk∏adajàc skiby w gór´ stoku. 11) Do najskuteczniejszych zabiegów przeciw erozji wietrznej zalicza si´ zak∏adanie i piel´gnowanie Êródpolnych pasów zadrzewieƒ i zakrzaczeƒ, utrzymywanie stref zadarnionych. 12) Najlepszym sposobem gospodarowania na trwa∏ych u˝ytkach zielonych jest koÊno-pastwiskowe ich u˝ytkowanie. 13) Na pastwiskach mo˝e dochodziç do znacznych strat azotu z punktowo pozostawianych odchodów zwierzàt. Mniejsze potencjalne zagro˝enie nadmiarem azotu stwarzajà racjonalnie u˝ytkowane ∏àki. 14) Nie nale˝y wypasaç zwierzàt w okresach, gdy gleba jest nadmiernie uwilgotniona, oraz po po∏owie paêdziernika, gdy˝ sk∏adniki nawozowe z odchodów mogà si´ wówczas przemieszczaç do wód gruntowych. 18) Zamian´ u˝ytku zielonego na grunt orny nale˝y traktowaç jako ostatecznoÊç. W∏àczajàc u˝ytek zielony w system zmianowania polowego, nale˝y w pe∏ni uwzgl´dniç nieuniknionà mineralizacj´ bardzo du˝ych iloÊci azotu ze wszystkimi ujemnymi skutkami Êrodowiskowymi. 19) U˝ytków zielonych po∏o˝onych w pobli˝u zabudowaƒ inwentarskich nie mo˝na traktowaç jako sta∏ych wybiegów dla zwierzàt. Du˝a koncentracja zwierzàt wià˝e si´ z nieuniknionymi stratami azotu w formie gazowej [amoniak] i w formie azotanów zanieczyszczajàcych wody gruntowe, a darƒ ulega ca∏kowitemu zniszczeniu. 8. Minimalna powierzchnia „zielonych pól” 1) Zwi´kszenie w zmianowaniu udzia∏u tak zwanych pól zielonych, to znaczy roÊlin ozimych, roÊlin wieloletnich i wszelkiego rodzaju poplonów i mi´dzyplonów, powoduje zmniejszenie iloÊci mineralnych form azotu w glebie i jego przemieszczania do wód gruntowych. Na terenach równinnych oko∏o 60% powierzchni gruntów ornych, a na terenach zagro˝onych erozjà przynajmniej 75% powierzchni gruntów ornych powinno pozostawaç przez ca∏y rok [równie˝ w okresie zimowym] pod okrywà roÊlinnà. 2) W ogniwie zmianowania: roÊliny ozime / roÊliny jare bardzo du˝à rol´ w ograniczaniu wymywania azotanów majà mi´dzyplony okreÊlane jako roÊliny okrywowe. Pe∏ne dzia∏anie ochronne mi´dzyplonów ujawnia si´ przy wiosennym terminie ich przyorywania. 3) Stratom azotu mineralnego z gleby zapobiega równie˝ przyorywanie rozdrobnionej s∏omy zbó˝, rzepaku i kukurydzy. Ka˝da tona przyoranej s∏omy Dziennik Ustaw Nr 4 — 263 — mo˝e w wyniku tak zwanego procesu immobilizacji zwiàzaç oko∏o 10 kg azotu mineralnego. S∏oma roÊlin stràczkowych jest znacznie zasobniejsza w azot i nie przyczynia si´ do immobilizacji jego mineralnych form w glebie. 4) Dzia∏anie ochronne s∏omy jest mniejsze od dzia∏ania zielonego pola, ale oko∏o 20% powierzchni gruntów, które powinny pozostawaç w okresie zimy pod okrywà roÊlinnà, mo˝na zastàpiç przyoraniem s∏omy wed∏ug zale˝noÊci: 1,6 ha z przyoranà s∏omà = 1 ha zielonego pola 9. Plan nawo˝enia 1) Gospodarka sk∏adnikami mineralnymi powinna opieraç si´ na ich bilansach. W bilansach uwzgl´dnia si´ przychody sk∏adników ze wszystkich êróde∏ oraz ich rozchód z plonami roÊlin zbieranymi z pola. 2) W bilansie azotu po stronie przychodów uwzgl´dnia si´ azot z nawozów [naturalnych, organicznych, organiczno-mineralnych i mineralnych], azot z przyorywanych produktów ubocznych roÊlin [s∏oma, liÊcie], azot wiàzany biologicznie przez roÊliny motylkowe i azot w opadzie atmosferycznym. Po stronie rozchodów jedynà, mierzalnà pozycjà jest azot w zbieranych z pola plonach roÊlin [plon g∏ówny i uboczny]. 3) Bilans azotu nie mo˝e byç zrównowa˝ony, gdy˝ nale˝y si´ liczyç z pewnymi nieuniknionymi stratami tego sk∏adnika poprzez ulatnianie jego gazowych zwiàzków do atmosfery lub wymywanie azotanów do g∏´bszych warstw gleby i do wód gruntowych. W uproszczeniu mo˝na przyjàç, ˝e bezpieczne dla Poz. 44 Êrodowiska jest dodatnie saldo bilansu azotu, nieprzekraczajàce 30 kg azotu (N) na 1 ha u˝ytków rolnych. 4) Na glebach o Êredniej zawartoÊci przyswajalnego fosforu i potasu [kolor ˝ó∏ty na mapach zasobnoÊci] bilans tych sk∏adników mo˝e byç zrównowa˝ony [przychód = rozchód]. Na glebach o bardzo niskiej i niskiej zawartoÊci fosforu i potasu zaleca si´ stosowanie wi´kszych o oko∏o 50% od ich pobrania iloÊci sk∏adników w nawozach. Na glebach o zasobnoÊci wysokiej, a zw∏aszcza bardzo wysokiej zawartoÊci sk∏adników, ich dawki w nawozach mo˝na zmniejszyç o oko∏o 50% w stosunku do pobrania z plonami roÊlin. 5) W bilansie fosforu i potasu po stronie przychodów uwzgl´dnia si´ sk∏adniki w nawozach [mineralnych, naturalnych, organiczno-mineralnych i organicznych], a po stronie rozchodów iloÊç fosforu i potasu w zbieranych z pola plonach roÊlin [plon g∏ówny i uboczny]. 6) Po sporzàdzeniu bilansu sk∏adników nale˝y opracowaç plan nawozowy, który polega na prawid∏owym rozdziale nawozów organicznych, organiczno-mineralnych i mineralnych pod poszczególne roÊliny p∏odozmianu, uwzgl´dniajàc ich zapotrzebowanie na podstawowe makrosk∏adniki (N, P, K) oraz zasobnoÊç gleb w przyswajalne sk∏adniki pokarmowe. 7) W opracowaniu planu nawozowego pomocne jest prowadzenie kart dokumentacyjnych poszczególnych pól, na których rejestrowane sà wszystkie zabiegi agrotechniczne oraz uzyskiwane plony i zbiory. Za∏àcznik nr 2 WZORY DOKUMENTÓW SPORZÑDZANYCH NA POTRZEBY KONTROLI I MONITOROWANIA ORAZ DOKUMENTOWANIA STOSOWANIA ÂRODKÓW ZARADCZYCH OKREÂLONYCH W PROGRAMACH DZIA¸A¡ Bilans azotu w gospodarstwie, wykonany metodà „na powierzchni pola” Dziennik Ustaw Nr 4 — 264 — Poz. 44 i 45 Plan nawo˝enia w gospodarstwie 1) Klasa zawartoÊci ustalona wg kryteriów przyj´tych przez Stacj´ Chemiczno-Rolniczà na podstawie wyników analiz gleby (mg P2O5/kg gleby oraz mg K2O/kg gleby). 45 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie wymagaƒ zasadniczych dla wyrobów medycznych, ich wyposa˝enia oraz sposobu oceny zgodnoÊci wyrobów medycznych z tymi wymaganiami Na podstawie art. 12 ust. 2 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 126, poz. 1380 oraz z 2002 r. Nr 152, poz. 1264) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) wymagania zasadnicze dla wyrobów medycznych wprowadzanych do obrotu i do u˝ywania oraz ich wyposa˝enie; 2) sposób oceny zgodnoÊci wyrobów medycznych z wymaganiami zasadniczymi. § 2. OkreÊla si´ wymagania zasadnicze dla wyrobów medycznych wprowadzanych do obrotu i do u˝ywania zawarte w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. § 3. Wytwórca albo autoryzowany przedstawiciel wprowadzanego do obrotu i do u˝ywania wyrobu medycznego dokonuje oceny zgodnoÊci tego wyrobu z wymaganiami zasadniczymi. § 4. Ocena zgodnoÊci wyrobu medycznego sklasyfikowanego do klasy III lub b´dàcego aktywnym implantem dokonywana jest z zastosowaniem sposobu post´powania: ——————— 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 93, poz. 833). 1) dotyczàcego deklaracji zgodnoÊci wystawianej przez wytwórc´, który ma pe∏ny system zapewnienia jakoÊci, okreÊlonej w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, lub 2) dotyczàcego oceny typu wyrobu medycznego, okreÊlonego w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia, ∏àcznie z:
2. a)post´powaniem dotyczàcym weryfikacji wyrobów medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia, lub
3. b)post´powaniem dotyczàcym deklaracji zgodnoÊci wystawianej przez wytwórc´, który ma system zapewnienia jakoÊci produkcji wyrobów medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia. § 5. 1. Ocena zgodnoÊci wyrobu medycznego sklasyfikowanego do klasy IIa dokonywana jest, z zastrze˝eniem ust. 2, z zastosowaniem sposobu post´powania dotyczàcego deklaracji zgodnoÊci, okreÊlonej w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia, ∏àcznie z jednym z post´powaƒ: 1) post´powaniem dotyczàcym weryfikacji wyrobów medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia, lub 2) post´powaniem dotyczàcym deklaracji zgodnoÊci wystawianej przez wytwórc´, który ma system zapewnienia jakoÊci produkcji wyrobów medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia, lub