Dziennik Ustaw Nr 122 — 8677 — Poz. 1286 i 1287 1286 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie wysokoÊci op∏at rejestrowych Na podstawie art. 10 ust. 10 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o wyrobach stosowanych w medycynie weterynaryjnej (Dz. U. Nr 93, poz. 893) zarzàdza si´, co nast´puje: §
(12), 775]. Dziennik Ustaw Nr 122 — 8679 — Tak uzyskane próbki zbiorcze (zagregowane) powinny byç traktowane jako reprezentatywne dla partii lub wydzielonych z niej cz´Êci, z których sà pobrane. Badanie zgodnoÊci z wymaganiami zawartoÊci dioksyn okreÊlonymi w rozporzàdzeniu nr 466/2001/WE z dnia 8 marca 2001 r. ustalajàcym najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 77 z 16.03.2001, z póên. zm.) powinno byç przeprowadzane na podstawie wyników badaƒ próbek laboratoryjnych. 2. Wymagania dotyczàce pobierania próbek 1) osoby upowa˝nione do pobierania próbek — próbki powinny byç pobierane przez pracownika upowa˝nionego przez w∏aÊciwego paƒstwowego inspektora sanitarnego; 2) pobieranie próbek — próbki nale˝y pobieraç oddzielnie z ka˝dej partii; 3) Êrodki ostro˝noÊci — w czasie pobierania i przygotowywania próbek laboratoryjnych nale˝y podjàç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci, aby zapobiec wystàpieniu ewentualnych zmian mogàcych wp∏ynàç na zawartoÊç w Êrodku spo˝ywczym dioksyn i PCB o dzia∏aniu podobnym do dioksyn, niekorzystnie wp∏ynàç na przebieg analizy lub spowodowaç brak reprezentatywnoÊci próbek zagregowanych; 4) próbka pierwotna — próbki pierwotne powinny byç pobierane, o ile to mo˝liwe, w ró˝nych miejscach rozmieszczonych w ca∏ej partii lub jej wydzielonej cz´Êci; odst´pstwa od tej procedury powinny zostaç uwzgl´dnione w opisach próbki i dokumentacji towarzyszàcej próbce, o których mowa w pkt 8; 5) przygotowanie próbki zbiorczej (zagregowanej) — próbk´ zbiorczà przygotowuje si´ przez dok∏adne wymieszanie próbek pierwotnych; gdy próbka nie jest pobierana z pojedynczego opakowania, o ile to mo˝liwe, jej waga powinna wynosiç co najmniej 1 kg; 6) dzielenie próbki zbiorczej na próbki laboratoryjne przeznaczone do celów oznaczania maksymalnych poziomów oraz badaƒ potwierdzajàcych i odwo∏awczych — próbki laboratoryjne pobrane do celów oznaczania wartoÊci limitowanych, próbki Poz. 1287 przeznaczone do badaƒ potwierdzajàcych oraz odwo∏awczych powinny byç pobrane ze zhomogenizowanych próbek zbiorczych; wielkoÊç próbki laboratoryjnej przeznaczonej do oznaczania wartoÊci limitowanych powinna wystarczyç do przeprowadzenia co najmniej dwóch analiz; 7) pakowanie i przekazywanie próbek laboratoryjnych — wszystkie próbki zbiorcze i laboratoryjne powinny byç umieszczone w czystym, wykonanym z oboj´tnych materia∏ów opakowaniu zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem w czasie transportu oraz utratà analitu (adsorpcja przez wewn´trzne Êciany opakowania). Nale˝y powziàç wszelkie konieczne Êrodki ostro˝noÊci, aby uniknàç zmian w sk∏adzie próbek zbiorczych i laboratoryjnych, które mog∏yby powstaç podczas transportu i przechowywania; 8) piecz´towanie i znakowanie próbek zbiorczych i laboratoryjnych — ka˝da próbka pobrana do celów urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci powinna zostaç zapiecz´towana w miejscu pobrania i opisana w sposób umo˝liwiajàcy identyfikacj´ próbki oraz ka˝dej partii, z której zosta∏a pobrana, z podaniem daty i miejsca pobrania próbki wraz z wszelkimi istotnymi informacjami dotyczàcymi tej próbki. Opisy dotyczàce ka˝dego pobrania próbek zbiorczych i laboratoryjnych muszà byç przechowywane. 3. Plany pobierania próbek Plany pobierania próbek muszà uwzgl´dniaç nast´pujàce okolicznoÊci: 1) zastosowana metoda pobierania próbek powinna zapewniç reprezentatywnoÊç próbki zbiorczej dla kontrolowanej partii towaru; 2) iloÊç lub masa próbek pierwotnych pobieranych z niektórych Êrodków spo˝ywczych — w przypadku pobierania próbek mleka i olejów, dla których mo˝na za∏o˝yç jednolity (homogenny) rozk∏ad badanych zanieczyszczeƒ w danej partii, wystarczajàce jest pobranie trzech próbek pierwotnych z partii i po∏àczenie ich w próbk´ zbiorczà. W opisie próbki nale˝y podaç numer identyfikujàcy parti´. Dla innych Êrodków spo˝ywczych minimalnà liczb´ próbek pierwotnych, którà nale˝y pobraç z partii, przedstawiono w tabeli nr 2. Tabela nr 2. Minimalna liczba próbek pierwotnych, którà nale˝y pobraç z partii Masa partii (
- kg)Minimalna liczba próbek, którà nale˝y pobraç < 50 3 50 do 500 5 > 500 10 Dziennik Ustaw Nr 122 — 8680 — Masa próbki zbiorczej powsta∏ej po po∏àczeniu próbek pierwotnych powinna wynosiç nie mniej ni˝ 1 kg. Masa próbek pierwotnych powinna byç do niej zbli˝ona. Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç co najmniej 100 g. Masa próbki pierwotnej jest zale˝na od wielkoÊci lub rozmiaru jednostek Êrodka spo˝ywczego w partii. Odst´pstwa od tego wymogu powinny zostaç uwzgl´dnione w opisach towarzyszàcych próbce, o których mowa w ust. 2 pkt 8. Zgodnie z decyzjà Komisji z dnia 27 paêdziernika 1997 r. ustalajàcà poziomy i cz´stotliwoÊci pobierania próbek na Poz. 1287 potrzeby dyrektywy Komisji 96/23/WE w sprawie monitoringu niektórych substancji i ich pozosta∏oÊci w produktach pochodzenia zwierz´cego (Dz. Urz. WE L 303 z 06.11.1997) próbka jaj kurzych powinna wynosiç co najmniej 12 sztuk (dla partii zbiorczych, jak równie˝ dla partii sk∏adajàcych si´ z pojedynczych opakowaƒ). Liczb´ pojedynczych opakowaƒ, którà nale˝y pobraç z partii dla otrzymania próbki zbiorczej, okreÊla tabela nr 3. Tabela nr 3. Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych), którà nale˝y pobraç dla otrzymania próbki zbiorczej, w przypadku gdy partia sk∏ada si´ z pojedynczych opakowaƒ Liczba opakowaƒ lub jednostek towa- Liczba opakowaƒ lub jednostek towaru w partii ru, którà nale˝y pobraç 1 do 25 1 sztuka 26 do 100 oko∏o 5 %, nie mniej ni˝ 2 sztuki > 100 oko∏o 5 %, nie wi´cej ni˝ 10 sztuk 4. ZgodnoÊç partii lub jej wydzielonej cz´Êci ze specyfikacjà Laboratorium kontrolne powinno powtórnie zanalizowaç próbk´ laboratoryjnà pobranà do celów oznaczania maksymalnych poziomów, je˝eli wynik pierwszej analizy jest o 20 % mniejszy lub wi´kszy od wartoÊci dopuszczalnej, a nast´pnie wyliczyç Êrednie wyniki. Parti´ Êrodka spo˝ywczego mo˝na uznaç za spe∏- niajàcà wymagania, je˝eli wynik pierwszej analizy jest o ponad 20 % poni˝ej maksymalnego dopuszczalnego poziomu, a w przypadku przeprowadzenia powtórnej analizy, je˝eli Êrednia wyników nie przekracza poziomów okreÊlonych w rozporzàdzeniu (WE) nr 466/2001 z dnia 8 marca 2001 r. ustalajàcym najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych. Za∏àcznik nr 2 MINIMALNE WYMAGANIA DOTYCZÑCE METOD ANALITYCZNYCH W RAMACH URZ¢DOWEJ KONTROLI ˚YWNOÂCI ORAZ SPOSOBÓW PRZYGOTOWYWANIA PRÓBEK I METOD ANALIZY OTRZYMANYCH WYNIKÓW BADA¡ 1. Cel i zakres stosowania metod analitycznych Metody analityczne stosowane w urz´dowej kontroli badania dioksyn (polichlorowanych dibenzo-p-dioksyn — PCDD i polichlorowanych dibenzofuranów — PCDF) oraz oznaczania polichlorowanych bifenyli (PCB) o dzia∏aniu podobnym do dioksyn muszà obejmowaç: 1) monitorowanie obecnoÊci dioksyn w Êrodkach spo˝ywczych, które mo˝e byç dokonywane przy zastosowaniu metody wykrywania majàcej na celu wyselekcjonowanie próbek o poziomie dioksyn i dioksynopodobnych PCB, który wynosi mniej ni˝ 30—40 % poni˝ej lub powy˝ej oczekiwanego poziomu; próbki, w których stwierdzono znaczne poziomy dioksyn, powinny byç zanalizowane metodà potwierdzajàcà, która umo˝liwia iloÊciowe oznaczenie poziomu dioksyn oraz potwierdzenie ich to˝samoÊci; 2) metody skriningowe (przesiewowe), które powinny umo˝liwiç szybkie zbadanie wielu próbek w celu wytypowania tych próbek, które mogà potencjalnie zawieraç wy˝sze poziomy dioksyn; metody te powinny cechowaç si´ przede wszystkim brakiem zdolnoÊci do uzyskiwania wyników fa∏szywie ujemnych; 3) metody potwierdzajàce; 4) koniecznoÊç stosowania koncepcji tzw. wspó∏czynników toksycznoÊci — TEF (Toxicity Equivalency Factors) ze wzgl´du na obecnoÊç z∏o˝onych mieszanin ró˝nych kongenerów dioksyn w próbkach Êrodowiskowych i biologicznych (w tym w Êrodkach spo˝ywczych), w celu uproszczenia szacowania ryzyka; wspó∏czynniki te zosta∏y opracowane w celu lepszego wyra˝enia st´˝eƒ mieszanin 2,3,7,8-podstawionych PCDD i PCDF, a tak˝e nie- Dziennik Ustaw Nr 122 — 8681 — których non-orto i mono-orto chloropodstawionych PCB oraz 2,3,7,8-TCDD, które majà w∏aÊciwoÊci podobne do dioksyn, w postaci równowa˝ników toksycznoÊci — TEQ (Toxicity Equivalent)1); 5) koniecznoÊç obliczania ca∏kowitego st´˝enia dioksyn i zwiàzków o podobnych w∏aÊciwoÊciach toksycznych, wyra˝onego jako równowa˝nik toksycznoÊci (TEQ), b´dàcego sumà iloczynów otrzymanych poprzez mno˝enie st´˝enia pojedynczych kongenerów oznaczonych w danej próbce przez ich wspó∏czynniki toksycznoÊci; 6) koniecznoÊç stosowania koncepcji granicy oznaczalnoÊci polegajàcej na przyj´ciu odpowiednich granic oznaczalnoÊci wszystkich niewykrytych kongenerów do obliczenia ich udzia∏u w wartoÊci TEQ; 7) koniecznoÊç stosowania koncepcji zerowej, przy obliczaniu wartoÊci TEQ, polegajàcej na przyj´ciu wartoÊci zero dla wszystkich niewykrytych kongenerów; Poz. 1287 wiàzkowe jest sta∏e uczestnictwo w mi´dzylaboratoryjnych badaniach bieg∏oÊci w zakresie oznaczania dioksyn i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn w odpowiednich próbkach Êrodków spo˝ywczych lub pasz; 5) laboratoria powinny posiadaç akredytacj´ udzielonà przez Polskie Centrum Akredytacji, zgodnie z wymaganiami normy PN EN ISO/IEC 17025:2001. 3. Wymagania w zakresie sposobu przygotowywania próbek do analizy Przy przygotowywaniu próbek do analizy przestrzega si´ nast´pujàcych zasad: 1) nale˝y podjàç niezb´dne Êrodki w celu wyeliminowania mo˝liwoÊci zanieczyszczenia krzy˝owego próbki na ka˝dym etapie pobierania próbek i analiz; 2) próbki muszà byç przechowywane i transportowane w pojemnikach: 8) koniecznoÊç stosowania koncepcji po∏owy granicy oznaczalnoÊci polegajàcej na przyj´ciu po∏owy wartoÊci odpowiednich granic oznaczalnoÊci do obliczenia udzia∏u wszystkich niewykrytych kongenerów w wartoÊci TEQ.
- a)szklanych, 2. Minimalne wymagania dotyczàce metod analitycznych Z pojemników na próbki nale˝y usunàç Êlady py∏ków papieru. Szk∏o laboratoryjne powinno byç wyp∏ukane rozpuszczalnikami, wczeÊniej zbadanymi na obecnoÊç dioksyn; Metody analityczne stosowane w ramach urz´dowej kontroli muszà uwzgl´dniaç nast´pujàce kryteria: 1) laboratorium musi wykazaç si´ bieg∏oÊcià w danej metodzie analitycznej w zakresie 50 %, 100 % czy 200 % okreÊlonego poziomu zanieczyszczeƒ przy akceptowalnym wzgl´dnym odchyleniu standardowym dla analiz powtórzonych, zgodnie z kryteriami okreÊlonymi w ust. 4; 2) granica oznaczalnoÊci iloÊciowej metody potwierdzajàcej powinna wynosiç oko∏o 1/5 oczekiwanego poziomu, aby zagwarantowaç, ˝e dopuszczalne wspó∏czynniki odchylenia nie przekroczà oczekiwanego poziomu; 3) w ramach procedur wewnàtrzlaboratoryjnej kontroli jakoÊci nale˝y regularnie analizowaç próbki odczynnikowe i wzbogacone oraz próbki kontrolne (najlepiej na certyfikowanej substancji odniesienia, jeÊli takie substancje sà dost´pne); 4) potwierdzeniem bieg∏oÊci laboratorium w zakresie danych analiz sà pozytywne wyniki uzyskiwane w mi´dzylaboratoryjnych badaniach bieg∏oÊci. Pozytywne wyniki uzyskane w badaniach mi´dzylaboratoryjnych w zakresie oznaczania danego analitu, w szczególnoÊci w próbkach gleby lub osadów dennych, nie muszà jednoczeÊnie oznaczaç podobnej bieg∏oÊci w analizie innego rodzaju próbek, w tym ˝ywnoÊci lub paszy, gdzie te same zwiàzki wyst´pujà w ni˝szych st´˝eniach. Obo——————— 1) Patrz za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia, odnoÊnik nr 1.
- b)aluminiowych,
- c)polipropylenowych lub
- d)polietylenowych. 3) procedury przechowywania oraz transportu próbek muszà uwzgl´dniaç koniecznoÊç zapewnienia nienaruszalnoÊci próbek; 4) próbk´ laboratoryjnà nale˝y dok∏adnie zmieliç i wymieszaç, wykorzystujàc sprawdzonà procedur´ homogenizacji (np. gwarantujàcà uzyskanie ziaren przesiewanych na sicie o Êrednicy oczek 1 mm), je˝eli jest to konieczne ze wzgl´du na sposób analizy. W przypadkach gdy zawartoÊç wilgoci w próbce jest zbyt wysoka, nale˝y jà wysuszyç przed procesem mielenia; 5) nale˝y wykonaç analiz´ próbki odczynnikowej, obejmujàcà przeprowadzenie pe∏nej procedury analitycznej z wy∏àczeniem próbki; 6) próbka u˝yta do ekstrakcji musi byç odpowiednia dla wymagaƒ czu∏oÊci metody; 7) w procesie przygotowywania próbek mo˝na stosowaç procedury zwalidowane przez laboratorium zgodnie z uznanymi mi´dzynarodowymi zasadami. 4. Wymagania dotyczàce procedur analitycznych w zakresie oznaczania dioksyn i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn 1) Podstawowe kryteria akceptacji procedur analitycznych:
- a)wysoka czu∏oÊç i niska granica wykrywalnoÊci poziomów zanieczyszczeƒ — ze wzgl´du na bar- Dziennik Ustaw Nr 122 — 8682 — dzo du˝à toksycznoÊç niektórych kongenerów metody oznaczania PCDD i PCDF muszà umo˝liwiaç ich wykrywanie na poziomie pg TEQ (10–12 g). Polichlorowane bifenyle wyst´pujà w wy˝szych st´˝eniach ni˝ PCDD i PCDF. Dla wi´kszoÊci kongenerów PCB wystarczajàca jest czu∏oÊç rz´du nanogramów (10–9 g). W przypadku oznaczania bardziej toksycznych kongenerów PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn (w szczególnoÊci non-orto podstawione kongenery) niezb´dne jest stosowanie metod o czu∏oÊci takiej samej jak dla PCDD i PCDF,
- b)wysoka selektywnoÊç (specyficznoÊç) stosowanych metod analitycznych — w przypadku analizy PCDD, PCDF i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn niezb´dne jest ich odró˝nienie od wspó∏ekstrahujàcych si´ i interferujàcych substancji wyst´pujàcych w st´˝eniach o wiele rz´dów wielkoÊci wy˝szych od analizowanych zwiàzków. Stosowane metody chromatografii gazowej z wykorzystaniem detektora masowego (GC/MS) muszà umo˝liwiç rozró˝nienie kongenerów toksycznych, tj. siedemnastu 2,3,7,8-podstawionych kongenerów PCDD, PCDF i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn, od pozosta∏ych kongenerów. Zastosowanie metod biologicznych powinno umo˝liwiç selektywne oznaczenie wartoÊci równowa˝nika toksycznoÊci TEQ jako sumy PCDD, PCDF i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn, Poz. 1287
- c)wysoka dok∏adnoÊç (poprawnoÊç i precyzja) stosowanych metod analitycznych — oznaczenie powinno dostarczyç wiarygodnego oszacowania prawdziwej wartoÊci st´˝enia analitu w próbce. Wysoka dok∏adnoÊç pomiaru oznaczajàca stopieƒ zgodnoÊci mi´dzy wynikiem badania a przyj´tà wartoÊcià odniesienia jest warunkiem unikni´cia odrzucenia wyniku analizy próbki na podstawie s∏abej wiarygodnoÊci oszacowanej wartoÊci TEQ. Dok∏adnoÊç charakteryzujà dwa czynniki: — poprawnoÊç rozumiana jako ró˝nica mi´dzy Êrednià wartoÊcià st´˝enia analitu zmierzonà w materiale certyfikowanym a deklarowanà, certyfikowanà wartoÊcià, wyra˝onà jako jej odsetek, i — precyzja wyra˝ana liczbowo jako wartoÊç odchylenia standardowego w warunkach powtarzalnoÊci i odtwarzalnoÊci oraz okreÊlajàca stopieƒ zgodnoÊci mi´dzy wynikami uzyskanymi przy wielokrotnym wykorzystaniu procedury badawczej; 2) Metody skriningowe (przesiewowe) obejmujà testy biologiczne oraz metody GC/MS. Metody potwierdzajàce wykorzystujà technik´ wysokorozdzielczej chromatografii gazowej sprz´˝onej z wysokorozdzielczà spektrometrià mas (HRGC/HRMS). Przy oznaczaniu sumarycznej wartoÊci TEQ muszà byç spe∏nione kryteria okreÊlone w tabeli. Tabela Metody skriningowe (przesiewowe) Cz´stoÊç wyników fa∏szywie negatywnych <1% PoprawnoÊç Wzgl´dne odchylenie standardowe 5. Szczegó∏owe wymagania dla techniki GC/MS wykorzystywanej w badaniach skriningowych (przesiewowych) oraz potwierdzajàcych Ustala si´ nast´pujàce wymagania dla techniki GC/MS wykorzystywanej w badaniach skriningowych (przesiewowych) oraz potwierdzajàcych: 1) w celu zwalidowania procedury analitycznej wzorce wewn´trzne 2,3,7,8-chloropodstawionych PCDD/F znakowane izotopem w´gla 13C oraz wzorce wewn´trzne PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn znakowane izotopem w´gla 13C, o ile ta grupa zwiàzków ma byç oznaczana, nale˝y dodawaç na wst´pnych etapach metody lub na poczàtku post´powania, w szczególnoÊci przed ekstrakcjà. Nale˝y dodaç co najmniej jeden konge- Metody potwierdzajàce od –20 % do +20 % < 30 % < 15 % ner dla ka˝dego szeregu homologicznego, od tetra- do oktachloro PCDD/F, oraz co najmniej jeden kongener dla ka˝dego szeregu homologicznego PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn, o ile ta grupa zwiàzków ma byç oznaczana, alternatywnie co najmniej jeden kongener na ka˝dy jon masowy wykorzystywany przez spektrometr do selektywnego monitorowania PCDD/F i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn. Dla metod potwierdzajàcych zaleca si´ przede wszystkim stosowaç wszystkie siedemnaÊcie 2,3,7,8-podstawionych wewn´trznych wzorców PCDD/F znakowanych izotopem w´gla 13C oraz wszystkie dwanaÊcie PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn znakowane izotopem w´gla 13C, o ile ta grupa zwiàzków ma byç oznaczana. Wykorzystujàc odpowiednie roztwory wzorcowe, nale˝y równie˝ Dziennik Ustaw Nr 122 — 8683 — oznaczyç wzgl´dne wspó∏czynniki odpowiedzi dla tych kongenerów, dla których nie zastosowano analogów znakowanych izotopem w´gla 13C; 2) przed procedurà ekstrakcji, w przypadku Êrodków spo˝ywczych pochodzenia roÊlinnego oraz Êrodków spo˝ywczych pochodzenia zwierz´cego o zawartoÊci t∏uszczu poni˝ej 10 %, obowiàzkowe jest dodanie wzorców wewn´trznych. W przypadku Êrodków spo˝ywczych pochodzenia zwierz´cego o zawartoÊci t∏uszczu powy˝ej 10 % wzorce wewn´trzne mogà byç dodane zarówno przed, jak i po ekstrakcji t∏uszczu. WydajnoÊç procedury ekstrakcji t∏uszczu, w zale˝noÊci od etapu, na którym dodaje si´ wzorce wewn´trzne, a tak˝e od tego, czy wyniki sà wyra˝ane na jednostk´ masy produktu czy t∏uszczu, nale˝y poddaç walidacji; 3) przed analizà GC/MS nale˝y dodaç do próbki 1 lub 2 wzorce do wyznaczenia odzysku; 4) sprawdzenie odzysku metody jest niezb´dne; wspó∏czynniki odzysku dla poszczególnych wzorców wewn´trznych w metodach potwierdzajàcych powinny zawieraç si´ w granicach od 60 do 120 %. Dopuszczalne sà ni˝sze lub wy˝sze wartoÊci odzysku dla poszczególnych kongenerów, w szczególnoÊci dla niektórych hepta- i oktachlorodibenzo-p-dioksyn i furanów, pod warunkiem jednak, ˝e ich udzia∏ w sumarycznej wartoÊci równowa˝nika toksycznoÊci TEQ nie przekracza 10 % TEQ (tylko dla PCDD/F). W przypadku metod wst´pnych (skriningowych) wartoÊç wspó∏czynnika odzysku mo˝e zawieraç si´ w granicach od 30 do 140 %; 5) rozdzielenie dioksyn od interferujàcych chlorowanych zwiàzków, takich jak PCB czy polichlorowane bifenyloetery mo˝na osiàgnàç przez zastosowanie odpowiednich technik chromatograficznych przede wszystkim wykorzystujàcych florisil, tlenek glinu lub kolumny w´glowe; 6) sprawnoÊç rozdzielania izomerów przy chromatografii gazowej musi byç wystarczajàca (< 25 % nak∏adania si´ pików 1,2,3,4,7,8-HxCDF i 1,2,3,6,7,8-HxCDF); 7) oznaczanie powinno byç wykonywane zgodnie z Metodà EPA 1613, poprawka B zatytu∏owanà: Oznaczanie tetra- do oktachlorowanych dioksyn i furanów metodà rozcieƒczania izotopowego HRGC/HRMS lub innà, o równowa˝nych parametrach; 8) dla Êrodków spo˝ywczych o zawartoÊci dioksyn oko∏o 1 pg WHO-TEQ/g t∏uszczu, opartych na analizie tylko PCDD/PCDF, ró˝nica mi´dzy wynikami obliczonymi zgodnie z koncepcjà granicy oznaczalnoÊci i zerowej nie powinna przekraczaç 20 %. W przypadku Êrodków spo˝ywczych o niskiej zawartoÊci t∏uszczu dla poziomu zanieczyszczenia oko∏o 1 pg WHO-TEQ/g produktu stosuje si´ te same wymagania. Dla ni˝szych poziomów zanieczyszczenia, w szczególnoÊci 0,5 pg WHO-TEQ/g produktu, ró˝nica mi´dzy wynikami uzyskanymi zgodnie z koncepcjà granicy oznaczalnoÊci i zerowej mo˝e zawieraç si´ w granicach od 25 do 40 %. Poz. 1287 6. Skriningowe (przesiewowe) metody analizy Rozró˝nia si´ dwa podejÊcia do metod skriningowych (przesiewowych): klasyczne metody wst´pne oraz analiz´ iloÊciowà: 1) klasyczne metody wst´pne — w tych metodach porównuje si´ wartoÊç sygna∏u uzyskanego w próbce badanej z wartoÊcià sygna∏u próbki referencyjnej zawierajàcej analit na okreÊlonym poziomie. Próbki, dla których wartoÊç sygna∏u jest mniejsza od próbki referencynej, uznaje si´ za ujemne, natomiast próbki, dla których wielkoÊç sygna∏u jest wi´ksza, uznaje si´ za potencjalnie pozytywne. Dla metod wst´pnych przyjmuje si´ nast´pujàce wymagania:
- a)w ka˝dej serii badanych próbek powinna znaleêç si´ próbka odczynnikowa i referencyjna, które ekstrahuje si´ i bada w tym samym czasie, wykorzystujàc te same procedury analityczne. WielkoÊç sygna∏u uzyskanego w przypadku próbki referencyjnej musi byç wyraênie wi´ksza od sygna∏u próbki odczynnikowej,
- b)w celu wykazania odpowiedniej sprawnoÊci metody w okreÊlonym zakresie st´˝eƒ w badaniach kontrolnych nale˝y zbadaç dodatkowe próbki referencyjne zawierajàce 50 i 200 % okreÊlonego poziomu analitu,
- c)w przypadku badania innych matryc nale˝y wykazaç, ˝e stosowane próbki referencyjne sà odpowiednie. Mo˝na to najlepiej osiàgnàç przez w∏àczenie próbek, dla których przy u˝yciu metody HRGC/HRMS wykazano, ˝e równowa˝nik toksycznoÊci TEQ jest zbli˝ony do próbki referencyjnej lub odczynnikowej, wzbogaconej na tym samym poziomie,
- d)badanie powtarzalnoÊci pozwalajàcej na uzyskanie informacji o odchyleniu standardowym w obr´bie jednej serii próbek jest szczególnie istotne w przypadku, gdy w testach biologicznych niemo˝liwe jest zastosowanie wzorców wewn´trznych. WartoÊç wzgl´dnego odchylenia standardowego nie mo˝e przekraczaç 30 %,
- e)w przypadku testów biologicznych nale˝y zdefiniowaç badane zwiàzki, mo˝liwe interferencje oraz najwy˝szà dopuszczalnà wielkoÊç sygna∏u próbki odczynnikowej; 2) analiza iloÊciowa wymaga badania szeregu roztworów wzorcowych, dwu- lub trzystopniowego procesu oczyszczania próbek oraz oznaczania próbek odczynnikowych i wzbogaconych w celu kontroli odzysku. Wyniki mogà byç wyra˝one jako równowa˝nik toksycznoÊci (TEQ) przy za∏o˝eniu, ˝e wszystkie zwiàzki dajàce odpowiedê detektora wnoszà swój udzia∏ do sumarycznego TEQ. Mo˝na to osiàgnàç przez zastosowanie TCDD lub mieszaniny wzorców dioksyn/furanów do sporzàdzenia krzywej wzorcowej umo˝liwiajàcej obliczenie po- Dziennik Ustaw Nr 122 — 8684 — ziomu TEQ w ekstrakcie oraz w próbce; rezultat jest korygowany o wartoÊç TEQ uzyskanà w wyniku analizy próbki odczynnikowej, uwzgl´dniajàcà obecnoÊç zanieczyszczeƒ w rozpuszczalnikach i u˝ytych odczynnikach, oraz wspó∏czynnik odzysku obliczony na podstawie wartoÊci TEQ oznaczonej w próbce kontrolnej wzbogaconej okreÊlonym poziomem analitu. Cz´Êç obserwowanych strat odzysku jest spowodowana efektami matrycy lub ró˝nicami mi´dzy wartoÊciami wspó∏czynników toksycznoÊci (TEF) wykorzystywanymi w testach biologicznych oraz oficjalnymi wartoÊciami TEF przyj´tymi przez Âwiatowà Organizacj´ Zdrowia (WHO). 7. Ogólne wymagania dla skriningowych (przesiewowych) metod analitycznych Ustala si´ nast´pujàce ogólne wymagania dla skriningowych (przesiewowych) metod analitycznych: 1) do badaƒ skriningowych (przesiewowych) mo˝na stosowaç metody GC/MS oraz testy biologiczne. Nale˝y przestrzegaç wymagaƒ dla metod GC/MS, które okreÊlono w ust. 5. Wymagania dla biologicznych testów komórkowych okreÊlono w ust. 8, a dla zestawów do testów biologicznych w ust. 9; 2) podanie informacji o liczbie wyników fa∏szywie dodatnich i wyników fa∏szywie ujemnych, poni˝ej i powy˝ej maksymalnego, dopuszczalnego poziomu, uzyskanych w du˝ych seriach próbek w porównaniu z wartoÊciami TEQ uzyskanymi za pomocà metod potwierdzajàcych jest niezb´dne. Rzeczywista cz´stoÊç wyst´powania wyników fa∏szywie ujemnych nie powinna przekraczaç 1 %. Cz´stoÊç uzyskiwania wyników fa∏szywie dodatnich powinna byç na tyle niska, aby metody wst´pne (skriningowe) mo˝na by∏o uznaç za korzystne; 3) wyniki pozytywne nale˝y zawsze potwierdzaç za pomocà analizy potwierdzajàcej HRGC/HRMS. Oprócz tego wyniki z szerokiego zakresu TEQ, oko∏o 2 do 10 % próbek ujemnych, nale˝y potwierdzaç technikà HRGC/HRMS. Informacje na temat korelacji mi´dzy wynikami uzyskanymi w testach biologicznych oraz uzyskanymi technikà HRGC/HRMS nale˝y udost´pniç. Poz. 1287 TCDD (oko∏o 3-krotna granica oznaczalnoÊci) nanoszone na karty kontrolne w sta∏ych odst´pach czasu. Wzgl´dnà odpowiedê próbki referencyjnej w porównaniu do krzywej kalibracji TCDD mo˝na rejestrowaç alternatywnie, poniewa˝ odpowiedê komórkowa mo˝e zale˝eç od wielu czynników; 3) w celu uzyskania pewnoÊci, ˝e wyniki sà zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu, w ramach kontroli jakoÊci nale˝y prowadziç i sprawdzaç zapisy wyników uzyskanych dla wszelkich próbek referencyjnych; 4) przy oznaczeniach iloÊciowych nale˝y zwracaç uwag´, aby zastosowane rozcieƒczenie próbki mieÊci∏o si´ w zakresie liniowoÊci krzywej kalibracji. Próbki, których sygna∏ przekracza zakres liniowoÊci krzywej kalibracji, nale˝y rozcieƒczyç i ponownie oznaczyç; zaleca si´ jednoczesne badanie co najmniej trzech rozcieƒczeƒ; 5) wzgl´dne odchylenie standardowe nie powinno byç wi´ksze ni˝ 15 % dla trzykrotnej analizy ka˝dego rozcieƒczenia oraz nie mo˝e przekraczaç 30 % dla wyników uzyskanych w trzech niezale˝nych eksperymentach; 6) granic´ wykrywalnoÊci mo˝na ustaliç liczbowo jako 3-krotne odchylenie standardowe próbki odczynnikowej lub sygna∏u t∏a. Innà metodà jest wykorzystanie sygna∏u wy˝szego od t∏a (wspó∏czynnik 5 x odchylenie standardowe próbki odczynnikowej) wyznaczonego na podstawie krzywej kalibracji przygotowanej tego samego dnia. Granic´ oznaczalnoÊci mo˝na ustaliç liczbowo jako 5- lub 6-krotnà wartoÊç odchylenia standardowego próbki odczynnikowej lub sygna∏u t∏a lub wykorzystaç sygna∏ powy˝ej t∏a (wspó∏czynnik 10 x odchylenie standardowe próbki odczynnikowej) wyznaczony na podstawie krzywej kalibracji przygotowanej tego samego dnia. 9. Szczegó∏owe wymagania dla zestawów do testów biologicznych2) Ustala si´ nast´pujàce szczegó∏owe wymagania dla zestawów do testów biologicznych: 1) nale˝y przestrzegaç dostarczonych przez producenta instrukcji przygotowania próbek i ich analizy; 8. Szczegó∏owe wymagania dla biologicznych testów komórkowych 2) zestawy do testów biologicznych nie mogà byç wykorzystywane po up∏ywie daty wa˝noÊci; Ustala si´ nast´pujàce szczegó∏owe wymagania dla skriningowych (przesiewowych) metod analitycznych: 3) nie wolno u˝ywaç materia∏ów lub sk∏adników przeznaczonych do wykorzystania w innych zestawach; 1) w czasie wykonywania testów biologicznych w ka˝dej serii powinno si´ uwzgl´dniç zestaw referencyjnych st´˝eƒ TCDD lub mieszaniny dioksyn/furanów (pe∏na krzywa dawka-efekt, R2 > 0,95). Dla celów badaƒ wst´pnych (skriningowych) mo˝na zastosowaç rozszerzonà krzywà wzorcowà dla próbek zawierajàcych niskie poziomy analitu; 4) zestawy do testów biologicznych powinny byç przechowywane oraz u˝ywane do badaƒ w temperaturze podanej w instrukcji; 2) do oceny sprawnoÊci testu biologicznego powinny s∏u˝yç wyniki badania referencyjnego st´˝enia ——————— 2) Dotychczas nie ma informacji o dost´pnych w handlu ze- stawach do testów biologicznych charakteryzujàcych si´ dostatecznà czu∏oÊcià i wiarygodnoÊcià, które umo˝liwia∏yby ich wykorzystywanie we wst´pnych (skriningowych) badaniach obecnoÊci okreÊlonych poziomów dioksyn w próbkach Êrodków spo˝ywczych i paszy. Dziennik Ustaw Nr 122 — 8685 — 5) w przypadku testów immunologicznych granic´ wykrywalnoÊci okreÊla si´ jako iloraz 3-krotnego odchylenia standardowego obliczonego na podstawie wyników 10 analiz próbek odczynnikowych oraz wspó∏czynnika nachylenia krzywej wzorcowej wyznaczonej równaniem regresji liniowej; 6) laboratorium powinno stosowaç wzorce referencyjne w celu kontroli, czy ich sygna∏ odpowiedzi mieÊci si´ w akceptowanym zakresie. 10. Przedstawianie wyników Wyniki analiz badaƒ dioksyn i polichlorowanych bifenyli o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn muszà uwzgl´dniaç: Poz. 1287 i 1288 1) wyniki zawartoÊci pojedynczych kongenerów PCDD/F i PCB obliczone zgodnie z koncepcjà zerowà, koncepcjà granicy oznaczalnoÊci i koncepcjà po∏owy granicy oznaczalnoÊci, w celu zapewnienia jak najwi´kszej iloÊci informacji w raporcie, je˝eli stosowana metoda analizy to umo˝liwia, dajàc w ten sposób mo˝liwoÊç interpretacji uzyskanych rezultatów w zale˝noÊci od okreÊlonych wymagaƒ; 2) informacj´ o zawartoÊci lipidów w próbce oraz sposób ich ekstrakcji; 3) informacje na temat odzysku wszystkich zastosowanych wzorców wewn´trznych, w przypadkach gdy wartoÊci odzysku wykraczajà poza granice okreÊlone w ust. 5, w razie przekroczenia dopuszczalnej zawartoÊci oraz na uzasadniony wniosek. 1288 WYROK TRYBUNA¸U KONSTYTUCYJNEGO z dnia 11 maja 2004 r. sygn. akt K 4/03 Trybuna∏ Konstytucyjny w sk∏adzie: Marek Safjan — przewodniczàcy, Jerzy Ciemniewski, Teresa D´bowska-Romanowska, Marian Grzybowski, Adam Jamróz, Wies∏aw Johann, Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska, Ewa ¸´towska, 1) art. 24b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zm.) z art. 2 i art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 14 § 2 ustawy powo∏anej w punkcie 1 z art. 78 i art. 93 ust. 2 Konstytucji, 3) art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sàdzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm.) w brzmieniu zmienionym ustawà z dnia 12 wrzeÊnia 2002 r. o zmianie ustawy — Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387) z art. 2 Konstytucji, Marek Mazurkiewicz, Andrzej Màczyƒski, Janusz Niemcewicz — sprawozdawca, 4) art. 59 ustawy powo∏anej w punkcie 3 z art. 32 ust. 1 Konstytucji, orzeka: Miros∏aw Wyrzykowski, Marian Zdyb, Bohdan Zdziennicki, protokolant: Gra˝yna Sza∏ygo, po rozpoznaniu, z udzia∏em wnioskodawców oraz Sejmu i Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 11 maja 2004 r., wniosku Prezesa Naczelnego Sàdu Administracyjnego i Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodnoÊci: 1. Art. 14 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 i Nr 160, poz. 1083, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11, poz. 95 i Nr 92, poz. 1062, z 2000 r. Nr 94, poz. 1037, Nr 116, poz. 1216, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122, poz. 1315, z 2001 r. Nr 16, poz. 166, Nr 39, poz. 459, Nr 42, poz. 475, Nr 110, poz. 1189, Nr 125, poz. 1368 i Nr 130, poz. 1452, z 2002 r. Nr 89, poz. 804, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 169, poz. 1387, z 2003 r. Nr 130, poz. 1188, Nr 137, poz. 1302, Nr 170, poz. 1660 i Nr 228, poz. 2255 i 2256 oraz z 2004 r.