Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać

Dziennik Ustaw Nr 37 — 1958 — § 1. W rozporzàdzeniu Ministra Finansów z dnia 28 listopada 2001 r. w sprawie zakresu dzia∏ania i sposobu organizacji Komitetu Standardów RachunkowoÊci (Dz. U. Nr 140, poz. 1580 oraz z 2002 r. Nr 18, poz. 173) wprowadza si´ nast´pujàce zmiany: 1) w § 2 dodaje si´ pkt 5 w brzmieniu: Poz. 331 i 332

1. c)dodaje si´ ust. 4 w brzmieniu: „4. W przypadku wygaÊni´cia cz∏onkostwa lub odwo∏ania cz∏onka przed up∏ywem kadencji Komitetu nowi cz∏onkowie sà powo∏ywani do koƒca kadencji Komitetu.”; 3) w § 5 ust. 2 otrzymuje brzmienie: „5) podejmowanie innych dzia∏aƒ majàcych na celu harmonizacj´ i standaryzacj´ zasad rachunkowoÊci.”; „2. Posiedzenia Komitetu zwo∏uje i prowadzi Przewodniczàcy. Przewodniczàcy mo˝e zarzàdziç rozpatrywanie spraw nale˝àcych do w∏aÊciwoÊci Komitetu w trybie korespondencyjnego uzgadniania stanowisk (tryb obiegowy), z tym ˝e podejmowanie uchwa∏ nast´puje na posiedzeniach.”; 2) w § 4:
2. a)po ust. 2 dodaje si´ ust. 2a w brzmieniu: „2a. Minister w∏aÊciwy do spraw finansów publicznych mo˝e odwo∏aç, przed up∏ywem kadencji, cz∏onka Komitetu na wniosek w∏aÊciwego podmiotu, który zg∏osi∏ jego kandydatur´.”, 4) w § 6 ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. Do wa˝noÊci uchwa∏ Komitetu wymagane jest zawiadomienie o posiedzeniu wszystkich cz∏onków Komitetu oraz obecnoÊç na posiedzeniu co najmniej 10 cz∏onków Komitetu. Standard uwa˝a si´ za przyj´ty, je˝eli za jego przyj´ciem g∏osowa∏o co najmniej 10 cz∏onków Komitetu.”.
3. b)ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. W przypadkach, o których mowa w ust. 2 i 2a, minister w∏aÊciwy do spraw finansów publicznych powo∏uje na nowego cz∏onka Komitetu osob´ zg∏oszonà przez w∏aÊciwy podmiot, zgodnie z § 3 ust. 4 i 5.”, § 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Finansów: w z. E. Suchocka-Roguska 332 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1) z dnia 13 lutego 2004 r. w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç ciep∏omierze do wody i ich elementy Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje: Rozdzia∏ 1 Przepisy ogólne 1) ciep∏omierze do wody, zwane dalej „ciep∏omierzami”; 2) nast´pujàce elementy ciep∏omierzy do wody:
4. a)przeliczniki wskazujàce,
5. b)pary czujników temperatury,
6. c)przetworniki przep∏ywu § 1. Rozporzàdzenie okreÊla wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadaç: ——————— 1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5). 2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 155, poz. 1286 i Nr 166, poz. 1360 oraz z 2003 r. Nr 170, poz. 1652. — zwane dalej „elementami”. § 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà: 1) ciep∏omierz — przyrzàd pomiarowy s∏u˝àcy do pomiaru ciep∏a oddanego przez przep∏ywajàcà wod´, b´dàcà ciek∏ym noÊnikiem ciep∏a w obiegu wymiany ciep∏a; 2) przelicznik wskazujàcy — przyrzàd pomiarowy odbierajàcy sygna∏y pary czujników temperatury Dziennik Ustaw Nr 37 — 1959 — i przetwornika przep∏ywu, przetwarzajàcy je oraz obliczajàcy i wskazujàcy wartoÊç liczbowà ciep∏a przekazanego w obiegu wymiany ciep∏a; 3) para czujników temperatury — przyrzàd pomiarowy wytwarzajàcy sygna∏y wyjÊciowe, b´dàce funkcjà temperatury noÊnika ciep∏a na wejÊciu i na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a; 4) przetwornik przep∏ywu — przyrzàd pomiarowy wytwarzajàcy sygna∏ wyjÊciowy, b´dàcy funkcjà obj´toÊci, masy, strumienia obj´toÊci lub strumienia masy noÊnika ciep∏a, mierzonych na wejÊciu lub na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a; 5) górna granica zakresu temperatury tmax — najwi´kszà wartoÊç temperatury noÊnika ciep∏a, przy której ciep∏omierz i jego element mo˝e dzia∏aç bez przekroczenia b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 6) dolna granica zakresu temperatury tmin — najmniejszà wartoÊç temperatury noÊnika ciep∏a, przy której ciep∏omierz i jego element mo˝e dzia∏aç bez przekroczenia b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 7) ró˝nica temperatury ∆t — ró˝nic´ temperatury noÊnika ciep∏a na wejÊciu obiegu wymiany ciep∏a i temperatury noÊnika ciep∏a na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a; 8) minimalna ró˝nica temperatury ∆tmin — najmniejszà wartoÊç ró˝nicy temperatury, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 9) maksymalna ró˝nica temperatury ∆tmax — najwi´kszà wartoÊç ró˝nicy temperatury wyst´pujàcà przy maksymalnej mocy cieplnej, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 10) przep∏yw q — strumieƒ obj´toÊci lub strumieƒ masy noÊnika ciep∏a; 11) przep∏yw minimalny qi — najmniejszà wartoÊç przep∏ywu, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 12) przep∏yw nominalny qp — najwi´kszà wartoÊç przep∏ywu, dopuszczalnà podczas dzia∏ania ciàg∏ego, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 13) przep∏yw maksymalny qs — najwi´kszà wartoÊç przep∏ywu, dopuszczalnà w krótkich okresach czasu, nieprzekraczajàcych w sumie 1 godziny na dob´ i 200 godzin rocznie, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 14) maksymalna moc cieplna Ps — najwi´kszà wartoÊç mocy cieplnej, przy której b∏´dy ciep∏omierza nie Poz. 332 mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych. Rozdzia∏ 2 Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji, materia∏ów i wykonania ciep∏omierzy oraz ich elementów § 3. W zale˝noÊci od konstrukcji rozró˝nia si´ nast´pujàce rodzaje ciep∏omierzy: 1) zespolone, niemajàce oddzielnych elementów; 2) sk∏adane, b´dàce rozdzielnymi zestawami elementów; 3) hybrydowe, b´dàce zespo∏ami elementów, rozdzielnymi w sposób okreÊlony przez producenta. § 4. 1. Ciep∏omierz i przelicznik wskazujàcy powinien zawieraç liczyd∏o ciep∏a wskazujàce wartoÊç ciep∏a w d˝ulach albo watogodzinach, albo ich wielokrotnoÊciach dziesi´tnych. 2. Nazwa lub oznaczenie jednostki miary ciep∏a powinny byç umieszczone w taki sposób, aby wartoÊç liczbowa wskazywana na liczydle ciep∏a i jednostka mog∏y byç odczytywane jednoczeÊnie. 3. Cyfry wskazujàce cz´Êci ca∏kowite wartoÊci liczbowej ciep∏a powinny mieç te same wymiary. 4. Cyfry wskazujàce cz´Êci dziesi´tne wartoÊci liczbowej ciep∏a powinny byç: 1) oddzielone od innych przecinkiem lub kropkà; 2) wyraênie wyró˝nione, w szczególnoÊci: ramkà, wymiarami lub kolorem. 5. WysokoÊç cyfr liczyd∏a ciep∏a nie powinna byç mniejsza ni˝ 4 mm. § 5. 1. Liczyd∏o ciep∏a powinno byç tak skonstruowane, aby ciàg∏a praca ciep∏omierza i przelicznika wskazujàcego, w czasie 3 000 godzin przy maksymalnej mocy cieplnej Ps, nie powodowa∏a powtórzenia si´ wskazania tego liczyd∏a. 2. Ciep∏o zmierzone przez ciep∏omierz przy maksymalnej mocy cieplnej Ps, w czasie 1 godziny, powinno powodowaç zmian´ wskazania liczyd∏a ciep∏a co najmniej o wartoÊç 1 dzia∏ki elementarnej, rozumianej jako najmniejszy przyrost wskazania tego liczyd∏a, który mo˝na odczytaç bez interpolacji. § 6. 1. Liczyd∏o ciep∏a powinno byç: 1) elektroniczne — wyÊwietlacz albo 2) elektromechaniczne o konstrukcji b´benkowej, z podzia∏kà cyfrowà lub cyfrowo-kreskowà, o zakresie od 0 do 9. 2. W liczyd∏ach ciep∏a elektronicznych wskazanie wartoÊci ciep∏a powinno byç widoczne w sposób cià- Dziennik Ustaw Nr 37 — 1960 — Poz. 332 g∏y albo powracaç samoczynnie po prze∏àczeniu wyÊwietlacza na inne wskazanie lub pojawiaç si´ jako pierwsze po wywo∏aniu wskazania na samoczynnie wygaszonym wyÊwietlaczu. § 11. W miejscu zamontowania ciep∏omierza ruch cieplny cieczy w rurociàgu za zamkni´tym zaworem lub przep∏yw przez sprawny, zamkni´ty zawór, nie powinny powodowaç zmiany wskazania ciep∏omierza. 3. W liczyd∏ach ciep∏a elektromechanicznych o konstrukcji b´benkowej: § 12. Ciep∏omierz, przelicznik wskazujàcy i przetwornik przep∏ywu powinny mieç sygna∏ testowy, wykorzystywany podczas sprawdzania tego przyrzàdu pomiarowego, b´dàcy: 1) ostatni b´benek powinien si´ poruszaç w sposób ciàg∏y, w kierunku od do∏u ku górze, natomiast pozosta∏e b´benki powinny si´ poruszaç skokowo; 1) wskazaniem cyfrowym ciep∏a, obj´toÊci lub masy; 2) zmiana wskazania b´benka powinna si´ dokonaç ca∏kowicie, podczas gdy nast´pny b´benek zmienia wskazanie z „9” na „0”. 2) wskazaniem cyfrowym, którego wartoÊç poprawnà oblicza si´ wed∏ug wzoru podanego przez producenta; § 7. 1. Konstrukcja ciep∏omierza i przelicznika wskazujàcego powinna uniemo˝liwiaç zmian´ wskazania liczyd∏a ciep∏a przez osoby nieuprawnione. 3) wyjÊciem elektrycznych impulsów o okreÊlonej wartoÊci, wyra˝onej w liczbie impulsów na jednostk´ ciep∏a, obj´toÊci lub masy, lub 2. W przypadku przerwy w zasilaniu elektrycznym ostatnie wskazanie liczyd∏a ciep∏a i czas jego zapisu powinny byç przechowywane w pami´ci ciep∏omierza i przelicznika wskazujàcego w czasie nie krótszym ni˝ 1 rok i dost´pne po ponownym pod∏àczeniu zasilania. 4) wyjÊciem sygna∏u cyfrowego do dalszego przetwarzania. § 8. Ciep∏omierz i jego elementy powinny byç tak skonstruowane i wykonane, aby mo˝liwe by∏o na∏o˝enie cech zabezpieczajàcych uniemo˝liwiajàcych: 1) dost´p do zespo∏ów pomiarowych i elementów adiustacji — przed zamontowaniem ciep∏omierza; 2) dost´p do zasilania elektrycznego i po∏àczeƒ elektrycznych mi´dzy elementami ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego — po zamontowaniu ciep∏omierza; 3) demonta˝ ciep∏omierza z rurociàgu. § 9. Ciep∏omierze i przeliczniki wskazujàce, których parametry majàce wp∏yw na wynik pomiaru sà programowane po zamontowaniu, powinny spe∏niaç nast´pujàce warunki: 1) mo˝liwoÊç zmiany parametrów powinna byç zabezpieczona kodem cyfrowym lub kluczem do zamka mechanicznego; 2) co najmniej ostatnia operacja zmiany parametrów powinna byç przechowywana w pami´ci ciep∏omierza lub przelicznika wskazujàcego; 3) zapis w pami´ci powinien zawieraç wartoÊci wprowadzonych parametrów, dat´ i znak identyfikujàcy osob´ dokonujàcà zmiany; 4) czas przechowywania w pami´ci ostatniego zapisu nie powinien byç krótszy ni˝ 5 lat. § 10. W przelicznikach wskazujàcych, które mogà byç stosowane do jednoczesnego pomiaru ciep∏a w kilku obiegach wymiany ciep∏a, przy wspó∏dzia∏aniu z przetwornikami przep∏ywu i parami czujników temperatury, zamontowanymi w ka˝dym z tych obiegów, wskazania ciep∏a oddanego w ka˝dym z obiegów powinny byç wyraênie wyró˝nione. § 13. W ciep∏omierzu sk∏adanym para czujników temperatury powinna: 1) mieç charakterystyk´ termometrycznà platynowych czujników termometrów rezystancyjnych Pt 100, Pt 500 lub Pt 1000; czujniki temperatury o innej charakterystyce termometrycznej mogà byç zastosowane jedynie w ciep∏omierzach zespolonych i w ciep∏omierzach hybrydowych, w których czujniki sà trwale po∏àczone z przelicznikiem wskazujàcym; 2) byç typu:
7. a)g∏owicowego, z zaciskami do pod∏àczenia elektrycznych przewodów zewn´trznych, albo
8. b)bezg∏owicowego, z trwale pod∏àczonymi elektrycznymi kablami zewn´trznymi, o jednakowej dla obu czujników d∏ugoÊci i powierzchni przekroju przewodów, które powinny byç zakoƒczone zaciskanymi, nielutowanymi koƒcówkami; 3) byç przeznaczona do monta˝u w os∏onach lub bez os∏on — w zale˝noÊci od konstrukcji czujnika; 4) mieç okreÊlonà przez producenta minimalnà g∏´bokoÊç zanurzenia, rozumianà jako taka g∏´bokoÊç zanurzenia w cieczy termostatycznej o temperaturze (80 ± 5) °C, przy temperaturze otoczenia (25 ± 5) °C, ˝e dalsze zanurzanie czujnika w cieczy nie powoduje wzrostu jego rezystancji o wartoÊç wi´kszà od odpowiadajàcej 0,1 °C; 5) mieç okreÊlony przez producenta czas odpowiedzi τ0,5, rozumiany jako czas potrzebny do osiàgni´cia przez czujnik 50 % wartoÊci ca∏kowitej zmiany rezystancji, spowodowanej skokowà zmianà temperatury; 6) mieç rezystancj´ izolacji mi´dzy obudowà ka˝dego z czujników, bez os∏ony, i ka˝dym z jego przy∏àczy, zacisków w czujniku g∏owicowym lub przewodów zewn´trznych w czujniku bezg∏owicowym, Dziennik Ustaw Nr 37 — 1961 — przy obu polaryzacjach napi´cia probierczego, nie mniejszà ni˝: 11) 150 m3/h dla DN 150;
9. a)100 MΩ w temperaturze od 15 °C do 35 °C, przy wilgotnoÊci wzgl´dnej od 25 % do 75 % i przy napi´ciu probierczym sta∏ym 100 V, 13) 400 m3/h dla DN 250.
10. b)10 MΩ przy górnej granicy zakresu temperatury tmax i przy napi´ciu probierczym sta∏ym 10 V. § 14. W parze czujników temperatury typu bezg∏owicowego dla czujników: 1) Pt 100, pod∏àczonych dwuprzewodowo — wartoÊç d∏ugoÊci kabli zewn´trznych nie powinna przekraczaç dla kabli o powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych wynoszàcej:
11. a)0,22 mm2 — 2,5 m,
12. b)0,25 mm2 — 3,0 m,
13. c)0,50 mm2 — 5,0 m,
14. d)0,75 mm2 — 7,5 m,
15. e)1,50 mm2 — 15,0 m; 2) Pt 500, pod∏àczonych dwuprzewodowo — wartoÊç d∏ugoÊci kabli zewn´trznych, w zale˝noÊci od powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych, powinna byç 5 razy wi´ksza od odpowiednich wartoÊci, o których mowa w pkt 1; 3) Pt 1000, pod∏àczonych dwuprzewodowo — wartoÊç d∏ugoÊci kabli zewn´trznych, w zale˝noÊci od powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych, powinna byç odpowiednio 10 razy wi´ksza od wartoÊci, o których mowa w pkt 1; 4) pod∏àczonych czteroprzewodowo — wartoÊç powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych nie powinna byç mniejsza ni˝ 0,14 mm2. § 15. Dla ciep∏omierzy i przetworników przep∏ywu o Êrednicach nominalnych DN nie wi´kszych ni˝ 250 mm wartoÊci przep∏ywu nominalnego qp, w zale˝noÊci od Êrednicy nominalnej DN ciep∏omierza i przetwornika przep∏ywu, nie powinny przekraczaç nast´pujàcych wartoÊci: 1) 0,6 m3/h, 1,0 m3/h lub 1,5 m3/h dla DN 15; 2) 2,5 m3/h dla DN 20; Poz. 332 12) 250 m3/h dla DN 200; § 16. Dla ciep∏omierzy i przetworników przep∏ywu o Êrednicach nominalnych DN wi´kszych ni˝ 250 mm wartoÊci przep∏ywu nominalnego qp powinny byç tak dobrane, aby pr´dkoÊç przep∏ywu wody nie przekracza∏a 3 m/s. § 17. WartoÊç maksymalnej mocy cieplnej Ps powinna byç podana przez producenta, je˝eli nie odpowiada ona ró˝nicy temperatury ∆tmax i przep∏ywowi qs. § 18. CiÊnienie nominalne, b´dàce najwi´kszym nadciÊnieniem noÊnika ciep∏a w miejscu zainstalowania ciep∏omierza, przy którym mo˝e on dzia∏aç w sposób ciàg∏y, nie powinno byç mniejsze od 10 barów. § 19. Maksymalna strata ciÊnienia ∆pmax, b´dàca wartoÊcià straty ciÊnienia noÊnika ciep∏a wyst´pujàcà przy przep∏ywie nominalnym qp tego noÊnika przez ciep∏omierz i przetwornik przep∏ywu, nie powinna byç wi´ksza od 0,25 bara. § 20. Zespo∏y ciep∏omierza i jego elementu powinny byç wykonane z materia∏ów odpornych na korozj´ w warunkach w∏aÊciwego u˝ytkowania i transportu, z uwzgl´dnieniem zarówno wp∏ywu czynników zewn´trznych, jak i wp∏ywu noÊnika ciep∏a. § 21. Obudowa ciep∏omierza i jego elementu powinna zabezpieczaç uk∏ady elektroniczne przed przedostaniem si´ noÊnika ciep∏a oraz wody i py∏u z otoczenia. § 22. 1. Na ciep∏omierzu zespolonym i hybrydowym powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny w szczególnoÊci: 1) nazwa lub znak producenta; 2) znak fabryczny; 3) rok produkcji i numer fabryczny; 4) wartoÊci graniczne zakresu temperatury, oznaczonej symbolem t lub Θ i wyra˝onej w °C: 3) 3,5 m3/h dla DN 25;
16. a)tmin i tmax dla ciep∏omierza i przelicznika wskazujàcego, 4) 6,0 m3/h dla DN 32;
17. b)tmin i tmax lub tmax dla przetwornika przep∏ywu; 5) 10 m3/h dla DN 40; 5) wartoÊci graniczne zakresu ró˝nicy temperatury, oznaczonej symbolem ∆t lub ∆Θ i wyra˝onej w K lub °C: ∆tmin i ∆tmax; 6) 15 m3/h dla DN 50; 7) 25 m3/h dla DN 65; 8) 40 m3/h dla DN 80; 9) 60 m3/h dla DN 100; 10) 100 m3/h dla DN 125; 6) wartoÊci graniczne przep∏ywu: qi, qp i qs; je˝eli qs = qp, to wartoÊci qs nie podaje si´; 7) miejsce pomiaru obj´toÊci, masy lub przep∏ywu noÊnika ciep∏a; wejÊcie obiegu wymiany ciep∏a powinno si´ oznaczaç wyrazem „zasilanie”, a wyj- Dziennik Ustaw Nr 37 — 1962 — Êcie obiegu wymiany ciep∏a — wyrazem „powrót”; 8) wartoÊç ciÊnienia nominalnego, je˝eli jest ona wi´ksza ni˝ 10 barów; 9) oznaczenie kierunku przep∏ywu noÊnika ciep∏a w postaci strza∏ki. 2. Na przeliczniku wskazujàcym powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny w szczególnoÊci oznaczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1—3, 5 i 7, oraz: 1) wartoÊci graniczne zakresu temperatury, oznaczonej symbolem t lub Θ i wyra˝onej w °C: tmin i tmax; 2) rodzaj czujników temperatury: Pt 100, Pt 500 lub Pt 1000; 3) charakterystyka wyjÊcia przetwornika przep∏ywu, rozumiana jako zale˝noÊç sygna∏u wyjÊciowego przetwornika przep∏ywu od obj´toÊci, masy, strumienia obj´toÊci lub strumienia masy noÊnika ciep∏a. 3. Na obu czujnikach wchodzàcych w sk∏ad pary czujników temperatury powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny oznaczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1—3, 5 i w ust. 2 pkt 1, oraz oznaczenia rodzaju czujników temperatury: Pt 100, Pt 500 lub Pt 1000, je˝eli znak fabryczny nie zawiera oznaczenia rodzaju czujnika. 4. Na przetworniku przep∏ywu powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny oznaczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1—3, 6, 8, 9 i w ust. 2 pkt 3, oraz wartoÊci graniczne zakresu temperatury dopuszczalnej dla przetwornika przep∏ywu, oznaczonej symbolem t lub Θ i wyra˝onej w °C: tmin i tmax lub tmax. Rozdzia∏ 3 Charakterystyki metrologiczne ciep∏omierzy i ich elementów § 23. 1. Zakres obcià˝eƒ pomiarowych ciep∏omierza okreÊlajà wartoÊci graniczne: 1) temperatury: tmin i tmax; 2) ró˝nicy temperatury: ∆tmin i ∆tmax; 3) przep∏ywu: qi, qp i qs; 4) mocy cieplnej: Ps. 2. Zakresy obcià˝eƒ pomiarowych elementów ciep∏omierza sà okreÊlone nast´pujàco: 1) dla przelicznika wskazujàcego — przez wartoÊci graniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 4; 2) dla pary czujników temperatury — przez wartoÊci graniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2; 3) dla przetwornika przep∏ywu — przez wartoÊci graniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3. Poz. 332 3. Zakresy obcià˝eƒ pomiarowych ciep∏omierza zespolonego i hybrydowego oraz przetwornika przep∏ywu powinny byç tak dobrane, aby by∏y spe∏nione wymagania, o których mowa w ust. 13 i 17 za∏àcznika do rozporzàdzenia. 4. Zakres obcià˝eƒ pomiarowych ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego okreÊla si´ jako cz´Êç wspólnà zakresów obcià˝eƒ pomiarowych jego elementów. 5. Dolna granica zakresu temperatury tmin nie powinna byç wi´ksza ni˝ 30 °C. 6. Górna granica zakresu temperatury tmax nie powinna byç mniejsza ni˝ 90 °C. 7. Minimalna ró˝nica temperatury ∆tmin powinna przyjmowaç wartoÊci: 3 K, 5 K lub 10 K. 8. Stosunek maksymalnej ró˝nicy temperatury ∆tmax do minimalnej ró˝nicy temperatury ∆tmin nie powinien byç mniejszy od 10. 9. Stosunek przep∏ywu nominalnego qp do przep∏ywu minimalnego qi nie powinien byç mniejszy od 10. § 24. B∏´dy wzgl´dne procentowe oraz b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza i jego elementów oraz wzory, wed∏ug których oblicza si´ te b∏´dy, okreÊla za∏àcznik do rozporzàdzenia. § 25. 1. Dla ciep∏omierzy i ich elementów, których typy zosta∏y zatwierdzone od dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 15 maja 1999 r., podczas legalizacji: 1) b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przelicznika wskazujàcego ELd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, wynoszà:
18. a)ELd = ± 1,5 % dla ∆tmin ≤ ∆t < 20 °C,
19. b)ELd = ± 0,75 % dla 20 °C ≤ ∆t ≤ ∆tmax; 2) b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne pary czujników temperatury ETd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, wynoszà:
20. a)ETd = ± 3,5 % dla ∆tmin ≤ ∆t < 10 °C,
21. b)ETd = ± 2,5 % dla 10 °C ≤ ∆t < 20 °C,
22. c)ETd = ± 1,25 % dla 20 °C ≤ ∆t ≤ ∆tmax; 3) b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przetwornika przep∏ywu EPd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od przep∏ywu q, wynoszà:
23. a)EPd = ± 5 % dla qmin ≤ q < qt, gdzie qmin — przep∏yw minimalny, rozumiany jako najmniejsza wartoÊç przep∏ywu, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych, qt — przep∏yw poÊredni, rozumiany jako najmniejsza wartoÊç przep∏ywu, przy której wartoÊç b∏´du EPd nie przekracza ± 3 %, Dziennik Ustaw Nr 37 — 1963 — Poz. 332
24. b)EPd = ± 3 % dla qt ≤ q ≤ qmax, gdzie qmax — przep∏yw maksymalny, rozumiany jako najwi´ksza wartoÊç przep∏ywu, dopuszczalna w krótkich okresach czasu (nieprzekraczajàcych w sumie 1 godziny na dob´ i 200 godzin rocznie), przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; 3. WartoÊci b∏´dów wzgl´dnych procentowych ciep∏omierzy i ich elementów, których typy zosta∏y zatwierdzone od dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 15 maja 1999 r., wyznaczone podczas legalizacji, nie powinny przekraczaç wartoÊci odpowiednich b∏´dów granicznych dopuszczalnych, o których mowa w ust. 1. 4) b∏àd graniczny dopuszczalny bezwzgl´dny pojedynczego czujnika temperatury, wchodzàcego w sk∏ad pary czujników temperatury, wynosi ± 2 °C. Przepis koƒcowy 2. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego, w którym typ przynajmniej jednego z elementów zosta∏ zatwierdzony od dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 15 maja 1999 r., ustala si´ zgodnie z ust. 1. Rozdzia∏ 4 § 26. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 7 dni od dnia og∏oszenia. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej: J. Hausner Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 13 lutego 2004 r. (poz. 332) B¸¢DY WZGL¢DNE PROCENTOWE ORAZ B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE WZGL¢DNE CIEP¸OMIERZA I JEGO ELEMENTÓW ORAZ WZORY, WED¸UG KTÓRYCH OBLICZA SI¢ TE B¸¢DY 1. B∏àd wzgl´dny procentowy ciep∏omierza EQ okreÊla si´ wed∏ug wzoru: Qi – Qc EQ = ———— 100 % Qc gdzie: Qi — wartoÊç wskazana ciep∏a, Qc — wartoÊç poprawna ciep∏a. 2. WartoÊç poprawna ciep∏a Qc wynosi: τ1 Qc = ∫ qm ∆h dτ τ0 gdzie: qm — strumieƒ masy noÊnika ciep∏a, ∆h — wartoÊç ró˝nicy entalpii w∏aÊciwej noÊnika ciep∏a w temperaturze na wejÊciu i w temperaturze na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a, pod odpowiadajàcym im ciÊnieniem, τ — czas, τ0 — czas poczàtku pomiaru, τ1 — czas koƒca pomiaru. 3. W warunkach ustalonych, w szczególnoÊci przy sprawdzaniu ciep∏omierza, wartoÊç poprawnà ciep∏a oblicza si´ wed∏ug wzoru: Qc = m ∆h lub Qc = k V ∆t gdzie: m — masa noÊnika ciep∏a, V — obj´toÊç noÊnika ciep∏a, ∆t — ró˝nica temperatury, k — wspó∏czynnik cieplny, b´dàcy funkcjà w∏aÊciwoÊci fizycznych noÊnika ciep∏a, zale˝- nà od temperatury na wejÊciu i temperatury na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a, ciÊnienia noÊnika ciep∏a oraz miejsca pomiaru obj´toÊci, masy lub przep∏ywu noÊnika ciep∏a; wspó∏czynnik cieplny powinien byç wyznaczany wed∏ug wzorów podanych w ust. 15—18. 4. WartoÊci b∏´du wzgl´dnego procentowego ciep∏omierza, o którym mowa w ust. 1, wyznaczone podczas zatwierdzenia typu i legalizacji, nie powinny przekraczaç wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych wzgl´dnych ciep∏omierza, o których mowa w ust. 7—8. 5. B∏´dy wzgl´dne procentowe elementów ciep∏omierza EN oblicza si´ wed∏ug wzoru: Xi – Xc EN = ———— 100 % Xc gdzie: Xi — wartoÊç wskazana lub zmierzona wielkoÊci wyjÊciowej (sygna∏u b´dàcego funkcjà obj´toÊci, masy, przep∏ywu, ró˝nicy temperatury lub ciep∏a), Xc — wartoÊç poprawna wskazania lub wyniku pomiaru wielkoÊci wyjÊciowej, N — symbol elementu ciep∏omierza, przyjmujàcy oznaczenia: L — przelicznik wskazujàcy, T — para czujników temperatury, P — przetwornik przep∏ywu. 6. WartoÊci b∏´dów wzgl´dnych procentowych, o których mowa w ust. 5, wyznaczone podczas zatwierdzenia typu i legalizacji, nie powinny przekraczaç Dziennik Ustaw Nr 37 — 1964 — wartoÊci odpowiednich b∏´dów granicznych dopuszczalnych wzgl´dnych, o których mowa w ust. 9—12. 7. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza EQd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t i przep∏ywu q, oblicza si´ wed∏ug wzoru: EQd = ± (4 + 4 ∆tmin/∆t + 0,05 qp/
25. q)8. WartoÊç EQd nie powinna przekraczaç ± 10 %. 9. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przelicznika wskazujàcego ELd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, oblicza si´ wed∏ug wzoru: ELd = ± (0,5 + ∆tmin/∆
26. t)10. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne pary czujników temperatury ETd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, oblicza si´ wed∏ug wzoru: ETd = ± (0,5 + 3 ∆tmin/∆
27. t)11. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przetwornika przep∏ywu EPd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od przep∏ywu q, oblicza si´ wed∏ug wzoru: EPd = ± (3 + 0,05 qp/
28. q)12. WartoÊç EPd nie powinna przekraczaç ± 5 %. 13. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego oblicza si´ wed∏ug wzoru: EQd = ELd + ETd + EPd 14. B∏àd graniczny dopuszczalny bezwzgl´dny pojedynczego czujnika temperatury, wchodzàcego w sk∏ad pary czujników temperatury, wynosi ± 2 °C. 15. WartoÊci wspó∏czynnika cieplnego k dla wody, wyra˝one w MJ/(m3 • K), dla ciÊnienia p = 16 bar, w zale˝noÊci od wartoÊci temperatury na wejÊciu obiegu wymiany ciep∏a t1, wyra˝onej w °C, i temperatury na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a t2, wyra˝onej w °C, oraz miejsca monta˝u przetwornika przep∏ywu, oblicza si´ wed∏ug wzoru: h1 – h2 k (p, t1, t2) = ——————— 1 000 v (t1 – t2) gdzie: v — obj´toÊç w∏aÊciwa wody, wyra˝ona w m3/kg, w temperaturze t1 lub t2, w zale˝noÊci od miejsca monta˝u przetwornika przep∏ywu, h1 — entalpia w∏aÊciwa wody, wyra˝ona w kJ/kg, w temperaturze t1, h2 — entalpia w∏aÊciwa wody, wyra˝ona w kJ/kg, w temperaturze t2. Poz. 332 16. WartoÊç v oblicza si´ wed∏ug wzoru: RT v (π, τ) = —— π γπ p gdzie: R — sta∏a równa 461,526 J/(kg • K), T — temperatura bezwzgl´dna, wyra˝ona w K i obliczona wed∏ug wzoru: T = t + 273,15, gdzie: t = t1 w przypadku zamontowania przetwornika przep∏ywu na wejÊciu obiegu wymiany ciep∏a (w temperaturze t1) lub t = t2 w przypadku zamontowania przetwornika przep∏ywu na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a (w temperaturze t2), p — ciÊnienie przyj´te jako sta∏e i równe 1,6 • 106 Pa (16 barów), π — ciÊnienie zredukowane, obliczone wed∏ug wzoru: π = p/p*, gdzie p* = 16,53 • 106 Pa, τ — temperatura zredukowana, obliczona wed∏ug wzoru: τ = T*/T, gdzie T* = 1 386 K, γπ — wspó∏czynnik obliczony wed∏ug wzoru: 34 γπ = ∑ – ni Ii (7,1 – π) li – 1 (τ – 1,222)Ji i =1 gdzie: ni, Ii i Ji — wspó∏czynniki, których wartoÊci okreÊla tabela nr 1. 17. WartoÊci h1 i h2 w temperaturach, odpowiednio, t1 i t2, oblicza si´ wed∏ug wzoru: h (π, τ) = 0,001 RT τ γτ gdzie: R, T, π i τ — parametry zdefiniowane w ust. 16, z tym ˝e do obliczenia wartoÊci h1 przyjmuje si´, i˝ T = t1 + 273,15, a do obliczenia wartoÊci h2 — i˝ T = t2 + 273,15, γτ — wspó∏czynnik obliczony wed∏ug wzoru: 34 γτ = ∑ ni (7,1 – π) Ii Ji (τ – 1,222)Ji –1 i =1 gdzie: ni , Ii i Ji — wspó∏czynniki, których wartoÊci okreÊla tabela nr 1. 18. WartoÊci temperatury T i ciÊnienia p powinny spe∏niaç nast´pujàce warunki: 273,15 K ≤ T ≤ 623,15 K, ps(T) ≤ p ≤ 100 MPa, gdzie ps(T) — ciÊnienie nasycenia pary wodnej w temperaturze T. 19. WartoÊci odniesienia k, h1, h2 i v dla p = 16 bar, t1 = 70 °C i t2 = 30 °C, w zale˝noÊci od temperatury w miejscu monta˝u przetwornika przep∏ywu, okreÊla tabela nr 2. Dziennik Ustaw Nr 37 — 1965 — Poz. 332 Tabela nr 1. Wspó∏czynniki i wyk∏adniki równaƒ definiujàcych wspó∏czynniki γπ i γτ i Ii Ji ni i Ii Ji ni 1 0 –2 0,146 329 712 131 67 18 2 3 –0,441 418 453 308 46 • 10–5 2 0 –1 –0,845 481 871 691 14 19 2 17 –0,726 949 962 975 94 • 10–15 3 0 0 –0,375 636 036 720 40 • 101 20 3 –4 –0,316 796 448 450 54 • 10–4 4 0 1 0,338 551 691 683 85 • 101 21 3 0 –0,282 707 979 853 12 • 10–5 5 0 2 –0,957 919 633 878 72 22 3 6 –0,852 051 281 201 03 • 10–9 6 0 3 0,157 720 385 132 28 23 4 –5 –0,224 252 819 080 00 • 10–5 7 0 4 –0,166 164 171 995 01 • 10–1 24 4 –2 –0,651 712 228 956 01 • 10–6 8 0 5 0,812 146 299 835 68 • 10–3 25 4 10 –0,143 417 299 379 24 • 10–12 9 1 –9 0,283 190 801 238 04 • 10–3 26 5 –8 –0,405 169 968 601 17 • 10–6 10 1 –7 –0,607 063 015 658 74 • 10–3 27 8 –11 –0,127 343 017 416 41 • 10–8 11 1 –1 –0,189 900 682 184 19 • 10–1 28 8 –6 –0,174 248 712 306 34 • 10–9 12 1 0 –0,325 297 487 705 05 • 10–1 29 21 –29 –0,687 621 312 955 31 • 10–18 13 1 1 –0,218 417 171 754 14 • 10–1 30 23 –31 0,144 783 078 285 21 • 10–19 14 1 3 –0,528 383 579 699 30 • 10–4 31 29 –38 0,263 357 816 627 95 • 10–22 15 2 –3 –0,471 843 210 732 67 • 10–3 32 30 –39 –0,119 476 226 400 71 • 10–22 16 2 0 –0,300 017 807 930 26 • 10–3 33 31 –40 0,182 280 945 814 04 • 10–23 17 2 1 0,476 613 939 069 87 • 10–4 34 32 –41 –0,935 370 872 924 58 • 10–25 Tabela nr 2. WartoÊci odniesienia k, h i v dla p = 16 bar, t1 = 70 °C i t2 = 30 °C, w zale˝noÊci od miejsca monta˝u przetwornika przep∏ywu Symbol wielkoÊci Jednostka Przetwornik przep∏ywu zamontowany w temperaturze t1 Przetwornik przep∏ywu zamontowany w temperaturze t2 k MJ/(m3 • K) 4,0874 4,1621 h1 kJ/kg 0,294301 • 103 0,294301 • 103 h2 kJ/kg 0,127200 • 103 0,127200 • 103 v m3/kg 0,102204 • 10–2 0,100370 • 10–2