Dziennik Ustaw Nr 225 — 11183 — Poz. 1638 1638 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie legalnych jednostek miar1) Na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441, z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 180, poz. 1494 oraz z 2006 r. Nr 170, poz. 1217) zarzàdza si´, co nast´puje: §
- Rozporzàdzenie okreÊla: 1) nazwy, definicje i oznaczenia legalnych jednostek miar, zwanych dalej „jednostkami miar”; 2) legalne jednostki miar nienale˝àce do Mi´dzynarodowego Uk∏adu Jednostek Miar (SI), które mogà byç stosowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej „jednostkami dopuszczonymi”; 3) przedrostki i ich oznaczenia przeznaczone do tworzenia dziesi´tnych podwielokrotnoÊci i wielokrotnoÊci legalnych jednostek miar; 4) zasady pisowni oznaczeƒ legalnych jednostek miar. 6) mol okreÊlajàcy jednostk´ licznoÊci materii o oznaczeniu „mol”; 7) kandela okreÊlajàca jednostk´ Êwiat∏oÊci o oznaczeniu „cd”. §
- Jednostki podstawowe SI oznaczajà: 1) metr — d∏ugoÊç drogi przebytej w pró˝ni przez Êwiat∏o w czasie 1/299 792 458 sekundy; 2) kilogram — jednostk´ masy, która jest równa masie mi´dzynarodowego prototypu kilograma przechowywanego w Mi´dzynarodowym Biurze Miar w S¯vres; 3) sekunda — czas równy 9 192 631 770 okresom promieniowania odpowiadajàcego przejÊciu mi´dzy dwoma nadsubtelnymi poziomami stanu podstawowego atomu cezu 133; §
- Jednostki miar b´dàce jednostkami podstawowymi Mi´dzynarodowego Uk∏adu Jednostek Miar (SI), zwane dalej „jednostkami podstawowymi SI”, majà nast´pujàce nazwy i oznaczenia: 4) amper — pràd elektryczny niezmieniajàcy si´, który, p∏ynàc w dwóch równoleg∏ych prostoliniowych, nieskoƒczenie d∏ugich przewodach o przekroju ko∏owym znikomo ma∏ym, umieszczonych w pró˝ni w odleg∏oÊci 1 metra od siebie, wywo∏a∏by mi´dzy tymi przewodami si∏´ 2 · 10–7 niutona na ka˝dy metr d∏ugoÊci; 1) metr okreÊlajàcy jednostk´ d∏ugoÊci o oznaczeniu „m”; 5) kelwin — 1/273,16 cz´Êç temperatury termodynamicznej punktu potrójnego wody; 2) kilogram okreÊlajàcy jednostk´ masy o oznaczeniu „kg”; 3) sekunda okreÊlajàca jednostk´ czasu o oznaczeniu „s”; 4) amper okreÊlajàcy jednostk´ pràdu elektrycznego o oznaczeniu „A”; 5) kelwin okreÊlajàcy jednostk´ temperatury termodynamicznej o oznaczeniu „K”; ——————— 1) Niniejsze rozporzàdzenie wdra˝a przepisy dyrektywy Rady 80/181/EWG z dnia 20 grudnia 1979 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do jednostek miar, opublikowanej w Dz. Urz. WE L 039 z 15.02.1980 (zmienionej dyrektywami 89/617/EWG i 99/103/EWG). Niniejsze rozporzàdzenie zosta∏o notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 31 lipca 2006 r. pod numerem 2006/0407/PL, zgodnie z § 4 rozporzàdzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65, poz. 597), które wdra˝a dyrektyw´ 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiajàcà procedur´ udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych (Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998, z póên. zm.). 6) mol — licznoÊç materii uk∏adu zawierajàcego liczb´ czàstek równà liczbie atomów w masie 0,012 kilograma w´gla 12; przy stosowaniu mola nale˝y okreÊliç rodzaj czàstek, którymi mogà byç: atomy, czàsteczki, jony, elektrony, inne czàstki lub okreÊlone zespo∏y takich czàstek; 7) kandela — Êwiat∏oÊç êród∏a emitujàcego w okreÊlonym kierunku promieniowanie monochromatyczne o cz´stotliwoÊci 540 · 1012 herców i o nat´˝eniu promieniowania w tym kierunku równym 1/683 wata na steradian. §
- Nazwy, definicje i oznaczenia jednostek miar, b´dàcych jednostkami pochodnymi o nazwach i oznaczeniach specjalnych nale˝àcymi do Mi´dzynarodowego Uk∏adu Jednostek Miar (SI), okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia.
- Z∏o˝one nazwy i oznaczenia jednostek pochodnych SI, nieb´dàce jednostkami pochodnymi o nazwach i oznaczeniach specjalnych, o których mowa w ust. 1, podaje si´ w postaci wyra˝eƒ utworzonych z odpowiednich oznaczeƒ lub nazw jednostek podstawowych SI lub jednostek pochodnych SI. Dziennik Ustaw Nr 225 — 11184 — Poz. 1638 §
- Wykaz jednostek dopuszczonych oraz ich nazwy, definicje i oznaczenia okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia.
- Przy stosowaniu jednostki jednoÊç
(1)nie dopisuje si´ wyrazu „jednoÊç” ani oznaczenia „1” po wartoÊci wielkoÊci. §
- Nazwy i oznaczenia przedrostków wyra˝ajàcych mno˝niki dziesi´tne s∏u˝àce do tworzenia dziesi´tnych podwielokrotnoÊci i wielokrotnoÊci jednostek miar, z zastrze˝eniem § 8, okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia. §
- Dla jednostek pochodnych SI kàta p∏askiego i kàta bry∏owego mo˝na stosowaç odpowiednio nazwy (oznaczenia) specjalne:
- Przedrostków nie stosuje si´ w przypadku jednostek nast´pujàcych wielkoÊci: 2) steradian (sr) albo jednoÊç
(1). 1) kàt p∏aski i kàt bry∏owy — jednoÊç
(1); 2) kàt p∏aski — obrót, grad lub gon (gon), stopieƒ (°), minuta (‘), sekunda (”); 3) czas — minuta (min), godzina (h), doba (d); 4) zdolnoÊç skupiajàca uk∏adu optycznego — dioptria; 5) masa kamieni szlachetnych — karat metryczny (ct); 1) radian (rad) albo jednoÊç
(1); § 10. Nazwy i oznaczenia z∏o˝one jednostek dopuszczonych podaje si´ w postaci wyra˝eƒ utworzonych odpowiednio z nazw lub oznaczeƒ jednostek podstawowych bàdê jednostek pochodnych SI lub jednostek dopuszczonych. § 11. Do nazw i oznaczeƒ jednostek miar nie mo˝na do∏àczaç ˝adnych dodatkowych wyrazów, wskaêników bàdê liter, poza okreÊlonymi w rozporzàdzeniu. 6) pole powierzchni gruntów rolnych lub terenów budowlanych — ar (a), hektar (ha); § 12. 1. Oznaczenie jednostki miary pisze si´ bez kropki na koƒcu, a w druku — czcionkà prostà. 7) ciÊnienie krwi oraz ciÊnienie innych p∏ynów ustrojowych — milimetr s∏upa rt´ci (mmHg). 2. W oznaczeniu jednostki miary nie uwzgl´dnia si´ liczby mnogiej. § 7. 1. Tworzenie dziesi´tnych podwielokrotnoÊci i wielokrotnoÊci zarówno przy u˝yciu nazw, jak i oznaczeƒ, odbywa si´ w nast´pujàcy sposób: § 13. Oznaczenia jednostek miar z∏o˝onych, tworzonych jako ilorazy jednostek miar, mo˝na wyra˝aç: 1) przed nazwà (oznaczeniem) jednostki miary umieszcza si´, bez przerwy oddzielajàcej lub jakiegokolwiek innego znaku, nazw´ (oznaczenie) przedrostka; 2) do nazwy (oznaczenia) jednostki miary do∏àcza si´ tylko jednà nazw´ (oznaczenie) przedrostka; 3) dziesi´tne podwielokrotnoÊci i wielokrotnoÊci kilograma wyra˝a si´ przez do∏àczenie odpowiednio:
- a)nazwy przedrostka do nazwy „gram”,
- b)oznaczenia przedrostka do oznaczenia „g”; 4) mno˝nik wyra˝ony nazwà (oznaczeniem) przedrostka odnosi si´ do jednostki miary w pierwszej pot´dze; 5) wyk∏adnik pot´gowy odnoszàcy si´ do jednostki miary dotyczy równie˝ mno˝nika wyra˝anego nazwà (oznaczeniem) przedrostka, do∏àczonà do nazwy (oznaczenia) jednostki miary. 2. Oznaczenia i nazwy dziesi´tnych podwielokrotnoÊci i wielokrotnoÊci utworzone zgodnie z zasadami, o których mowa w ust. 1, mogà byç u˝yte do budowy z∏o˝onych nazw i oznaczeƒ jednostek miar. 1) w postaci u∏amka zwyk∏ego z kreskà u∏amkowà skoÊnà; wówczas mianownik zawierajàcy wi´cej ni˝ jedno oznaczenie jednostki miary ujmuje si´ w nawias; 2) w postaci zwyk∏ego u∏amka z kreskà u∏amkowà poziomà; 3) w postaci iloczynu pot´g jednostek miar. § 14. 1. Oznaczenia jednostek miar z∏o˝onych, tworzonych jako iloczyny jednostek miar, mo˝na zapisaç: 1) stosujàc znak mno˝enia, w postaci kropki umieszczanej w po∏owie wysokoÊci wiersza, pomi´dzy oznaczeniami jednostek miar tworzàcych jednostk´ z∏o˝onà; 2) oddzielajàc oznaczenia jednostek miar pojedynczym odst´pem. 2. W uzasadnionych przypadkach, a w szczególnoÊci w maszynopisach, dopuszcza si´ pisanie kropki na dole wiersza. § 15. Oznaczenia jednostek miar, których budowa lub pisownia nie odpowiada zasadom, o których mowa w § 11—14, sà nast´pujàce: § 8. 1. Do wyra˝ania jednostki miary stosuje si´ oznaczenie jednostki lub jej nazw´. 1) °C — stopieƒ Celsjusza; 2. Do wyra˝ania bezwymiarowej jednostki pochodnej SI stosuje si´ nazw´ „jednoÊç” i oznaczenie „1”. 3) ° — stopieƒ; 2) eV — elektronowolt; 4) ‘ — minuta; Dziennik Ustaw Nr 225 — 11185 — 5) ” — sekunda; 6) mmHg — milimetr s∏upa rt´ci; 7) Wh — watogodzina; 8) varh — warogodzina; 9) Ah — amperogodzina; 10) VA — woltoamper. § 16. 1. Przy zapisywaniu wartoÊci wielkoÊci nale˝y zostawiç odst´p mi´dzy wartoÊcià liczbowà a oznaczeniem jednostki miary. 2. Zasady, o której mowa w ust. 1, nie stosuje si´ do oznaczeƒ jednostek miary kàta: stopnia, minuty i sekundy. § 17. 1. Nazw´ jednostki miary pisze si´ ma∏à literà, je˝eli ogólne regu∏y pisowni polskiej nie stanowià inaczej, a w druku — czcionkà prostà. 2. Nazwy jednostek miar odmienia si´ wed∏ug zasad deklinacji polskiej. § 18. 1. Nazwy proste jednostek miar wyst´pujàce w nazwie z∏o˝onej ∏àczy si´ za pomocà ∏àczników wyra˝ajàcych odpowiednio mno˝enie lub dzielenie. 2. Dzielenie w nazwie wyra˝ajàcej iloraz jednostek miar przedstawia si´ za pomocà przyimka „na”. 3. Mno˝enie w nazwie wyra˝ajàcej iloczyn jednostek miar lub w cz´Êci nazwy stanowiàcej licznik u∏amka wyra˝a si´ przez dodanie litery „o” jako ∏àcznika mi´dzywyrazowego lub „razy”, przy czym ∏àcznik „razy” stosuje si´ wtedy, gdy zastosowanie ∏àcznika „o” prowadzi do niejednoznacznoÊci lub nie jest po˝àdane ze wzgl´dów fonetycznych, oraz wtedy, gdy cz´Êç nazwy stanowiàcej licznik u∏amka nie wyst´puje jako nazwa samodzielna. Poz. 1638 4. Mno˝enie wyst´pujàce po dzieleniu, tj. w mianowniku u∏amka, wyra˝a si´ przez: 1) „i”, gdy poprzedza ostatnià nazw´ prostà wyst´pujàcà w nazwie z∏o˝onej, w tym gdy w mianowniku wyst´pujà tylko dwie nazwy proste jednostek miar; 2) „ ,” (przecinek) rozdzielajàcy kolejne nazwy proste wyst´pujàce w mianowniku, z wyjàtkiem przypadku, o którym mowa w pkt 1; 3) „o”, gdy przez zastosowanie tego ∏àcznika uzyskuje si´ z∏o˝onà nazw´ jednostki miary utworzonà zgodnie z zasadà, o której mowa w ust. 2. § 19. Dopuszcza si´ do stosowania jednostk´ miary dawki ekspozycyjnej promieniowania X i γ o nazwie „rentgen” i oznaczeniu R odpowiadajàcà 2,58 · 10–4 C · kg–1, wy∏àcznie w odniesieniu do przyrzàdów pomiarowych dopuszczonych do obrotu lub u˝ytkowania przed dniem 23 kwietnia 2003 r. § 20. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 12 maja 2003 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz. U. Nr 103, poz. 954). § 21. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia.2) Prezes Rady Ministrów: J. Kaczyƒski ——————— 2) Przedmiot regulacji obj´ty niniejszym rozporzàdzeniem w zakresie legalnych jednostek miar nienale˝àcych do Mi´dzynarodowego Uk∏adu Jednostek Miar (SI), które mogà byç stosowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, by∏ uregulowany w rozporzàdzeniu Rady Ministrów z dnia 11 marca 2003 r. w sprawie dopuszczenia do stosowania jednostek miar nienale˝àcych do Mi´dzynarodowego Uk∏adu Jednostek Miar (SI) (Dz. U. Nr 59, poz. 519). Dziennik Ustaw Nr 225 — 11186 — Poz. 1638 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2006 r. (poz. 1638) Za∏àcznik nr 1 NAZWY, DEFINICJE I OZNACZENIA LEGALNYCH JEDNOSTEK MIAR, B¢DÑCYCH JEDNOSTKAMI POCHODNYMI O NAZWACH I OZNACZENIACH SPECJALNYCH NALE˚ÑCYMI DO MI¢DZYNARODOWEGO UK¸ADU JEDNOSTEK MIAR (SI) Dziennik Ustaw Nr 225 — 11187 — Poz. 1638 Dziennik Ustaw Nr 225 — 11188 — Poz. 1638 Za∏àcznik nr 2 WYKAZ JEDNOSTEK DOPUSZCZONYCH ORAZ ICH NAZWY, DEFINICJE I OZNACZENIA Tabela 1 Jednostki miar wyra˝one przez jednostki podstawowe SI, lecz nieb´dàce ich dziesi´tnymi wielokrotnoÊciami lub podwielokrotnoÊciami Tabela 2 Jednostki miar stosowane wraz z jednostkami SI, których wartoÊci w jednostkach SI sà wyra˝one doÊwiadczalnie Dziennik Ustaw Nr 225 — 11189 — Tabela 3 Jednostki miar stosowane wy∏àcznie w specjalnych dziedzinach Poz. 1638 Dziennik Ustaw Nr 225 — 11190 — Poz. 1638 Tabela 4 Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach Za∏àcznik nr 3 NAZWY I OZNACZENIA PRZEDROSTKÓW WYRA˚AJÑCYCH MNO˚NIKI DZIESI¢TNE S¸U˚ÑCE DO TWORZENIA DZIESI¢TNYCH PODWIELOKROTNOÂCI I WIELOKROTNOÂCI JEDNOSTEK MIAR