Dziennik Ustaw Nr 85 — 3911 — Poz. 591 591 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie metod pobierania próbek okreÊlonych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów zanieczyszczeƒ oraz przygotowywania próbek i wytycznych dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci tych zanieczyszczeƒ2) Na podstawie art. 9 ust. 4c ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 265 i Nr 178, poz. 1480) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) metody pobierania oraz przygotowywania próbek okreÊlonych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów zanieczyszczeƒ3); 2) wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci zanieczyszczeƒ. § 2. Metody pobierania próbek wybranych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów o∏owiu, kadmu, rt´ci i 3-monochloropropano-1,2-diolu (3-MCPD) oraz przygotowywanie próbek i wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci tych zanieczyszczeƒ okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia. § 3. Metody pobierania próbek wybranych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów ochratoksyny A oraz przygotowywanie próbek i wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci ochratoksyny A okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia. § 4. Metody pobierania próbek wybranych Êrodków spo˝ywczych do celów urz´dowej kontroli poziomów aflatoksyn oraz przygotowywanie próbek i wytyczne dla metod analitycznych stosowanych do oznaczania zawartoÊci aflatoksyn okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia. ——————— 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 31 paêdziernika 2005 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 220, poz. 1901). 2) Rozporzàdzenie wdra˝a postanowienia: 1) w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia:
(2004); Wydawnictwa Metodyczne Paƒstwowego Zak∏adu Higieny, Warszawa, 2005. sR Dziennik Ustaw Nr 85 RSDR HORRATr HORRATR — 3916 — w spe∏nionych warunkach odtwarzalnoÊci; — wzgl´dne odchylenie standardowe odtwarzalnoÊci, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach – odtwarzalnoÊci [(sR/x ) x 100]; — wspó∏czynnik HORRAT dla powtarzalnoÊci; uzyskane RSDr podzielone przez wartoÊç RSDr oszacowanà na podstawie równania Horwitza przy za∏o˝eniu, ˝e r = 0,66 R; — wspó∏czynnik HORRAT dla odtwarzalnoÊci; uzyskane RSDR podzielone przez wartoÊç RSDR oszacowanà na podstawie równania Horwitza [RSDR = 2(1–log C), gdzie C — st´˝enie wyra˝one jako bezwymiarowy stosunek wagowy, np. 1 ppm = 1 x 10–6]2); Granica wykrywalnoÊci— najmniejsza zmierzona zawartoÊç oznaczanego sk∏adnika próbki, na podstawie której mo˝na wnioskowaç o obecnoÊci takiego sk∏adnika z wystarczajàcà pewnoÊcià statystycznà. Granica wykrywalnoÊci liczbowo odpowiada wartoÊci trzech odchyleƒ standardowych Êredniej z serii oznaczeƒ próbki Êlepej (n > 20); Granica oznaczalnoÊci — najmniejsza zawartoÊç oznaczanego sk∏adnika próbki, która mo˝e byç oznaczona iloÊciowo z wystarczajàcà pewnoÊcià statystycznà. JeÊli dok∏adnoÊç i precyzja sà sta∏e w zakresie st´˝eƒ zbli˝onych do granicy wykrywalnoÊci, granica oznaczalnoÊci liczbowo odpowiada wartoÊci szeÊciu odchyleƒ standardowych Êredniej z serii oznaczeƒ próbki Êlepej (n > 20); Precyzja — stopieƒ zgodnoÊci pomi´dzy niezale˝nymi wynikami badania otrzymanymi w okreÊlonych warunkach; SpecyficznoÊç — zdolnoÊç metody do dok∏adnego i specyficznego oznaczania danego sk∏adnika w obecnoÊci innych sk∏adników próbki w ustalonych warunkach badania; ——————— 2) W. Horwitz „Ocena metod analitycznych dla celów uregulowaƒ dotyczàcych ˝ywnoÊci i leków”, Anal. Chem., 1982, 54, 67A—76A. Poz. 591 PoprawnoÊç metody — stopieƒ zgodnoÊci pomi´dzy wartoÊcià Êrednià otrzymanà na podstawie du˝ej serii wyników badania i przyj´tà wartoÊcià odniesienia. 3.2. Wymagania ogólne 1. Metody analizy powinny byç sprawdzone w zakresie nast´pujàcych kryteriów: specyficznoÊç, dok∏adnoÊç (poprawnoÊç), precyzja (powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç), granica wykrywalnoÊci, czu∏oÊç, praktycznoÊç, zakres stosowania oraz inne kryteria, które mogà byç wybrane, o ile zajdzie taka potrzeba. Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 2. Dok∏adne wartoÊci precyzji powinny byç uzyskane w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych prowadzonych zgodnie z mi´dzynarodowym ujednoliconym protoko∏em dla badaƒ bieg∏oÊci laboratoriów analitycznych opracowanym przez Mi´dzynarodowà Organizacj´ Normalizacyjnà ISO/IUPAC/AOAC. WartoÊci powtarzalnoÊci i odtwarzalnoÊci nale˝y wyra˝aç w formie ogólnie przyj´tej (np. jako przedzia∏ ufnoÊci wyznaczony z prawdopodobieƒstwem 95 %). Do oznaczania zawartoÊci o∏owiu w winie nale˝y stosowaç metod´ podanà w rozdziale 35 za∏àcznika do rozporzàdzenia Komisji (EWG) nr 2676/90 z dnia 17 wrzeÊnia 1990 r. okreÊlajàcego wspólnotowe metody analizy wina (Dz. Urz. WE L 272 z 03.10.1990, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 10, str. 192). 3.3. Wymagania szczegó∏owe 3.3.1. Analiza o∏owiu, kadmu i rt´ci Nie podano okreÊlonych metod oznaczania zawartoÊci o∏owiu, kadmu i rt´ci. Laboratoria powinny stosowaç metody zwalidowane, jeÊli to mo˝liwe, z procesem walidacji opartym na analizie certyfikowanego materia∏u odniesienia w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych. Laboratoria powinny stosowaç metody spe∏niajàce kryteria wyboru podane w tabeli 3. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3917 — Poz. 591 Tabela 3 Kryteria wyboru dotyczàce metod analiz o∏owiu, kadmu i rt´ci Parametr charakterystyki WartoÊç/uwagi Zakres stosowania Ârodki spo˝ywcze wymienione w rozporzàdzeniu nr 466/2001 Granica wykrywalnoÊci Nie wi´cej ni˝ jedna dziesiàta dopuszczalnej wartoÊci okreÊlonej w rozporzàdzeniu nr 466/2001, chyba ˝e wartoÊç dopuszczalna dla o∏owiu wynosi poni˝ej 0,1 mg/kg. W tym przypadku — nie wi´cej ni˝ jedna piàta wartoÊci dopuszczalnej Granica oznaczalnoÊci Nie wi´cej ni˝ jedna piàta dopuszczalnej wartoÊci okreÊlonej w rozporzàdzeniu nr 466/2001, chyba ˝e wartoÊç dopuszczalna dla o∏owiu wynosi poni˝ej 0,1 mg/kg. W tym przypadku — nie wi´cej ni˝ dwie piàte wartoÊci dopuszczalnej Precyzja WartoÊci HORRATr lub HORRATR, uzyskane w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych w celu walidacji, powinny byç poni˝ej 1,5 Odzysk w % 80—120 (jak okreÊlono w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych) SpecyficznoÊç Metoda wolna od interferencji matrycy lub interferencji spektralnych 3.3.2. Analiza 3-MCPD Nie podano okreÊlonych metod oznaczania zawartoÊci 3-MCPD. Laboratoria powinny stosowaç metody zwalidowane, jeÊli to mo˝liwe, z procesem walidacji opartym na analizie certyfikowanego materia∏u odniesienia w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych. Laboratoria powinny stosowaç metody spe∏niajàce kryteria wyboru podane w tabeli 4. Tabela 4 Kryteria wyboru dotyczàce metod analizy 3-MCPD Parametr charakterystyki Zalecana wartoÊç St´˝enie poni˝ej granicy wykrywalnoÊci — 75—110 % w ca∏ym zakresie st´˝eƒ 10 (lub mniej) μg/kg suchej masy — poni˝ej 4 μg/kg — < 4 μg/kg < 6 μg/kg < 7 μg/kg < 8 μg/kg < 15 μg/kg 20 μg/kg 30 μg/kg 40 μg/kg 50 μg/kg 100 μg/kg Próby Êlepe Odzysk Granica oznaczalnoÊci Odchylenie standardowe sygna∏u dla próby Êlepej Wewnàtrzlaboratoryjne oszacowanie precyzji — odchylenie standardowe pomiarów powtarzanych przy ró˝nych st´˝eniach 3.3.3. Kryteria sprawnoÊci — niepewnoÊç metody jako kryterium jej wyboru Do oceny przydatnoÊci danej metody analitycznej do zastosowania w laboratorium mo˝e byç równie˝ wykorzystana niepewnoÊç pomiaru. Metoda stosowana w laboratorium powinna umo˝liwiç otrzymywanie wyników mieszczàcych si´ w zakresie maksymalnej niepewnoÊci standardowej. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3918 — Poz. 591 Maksymalnà niepewnoÊç standardowà oblicza si´ wed∏ug nast´pujàcego wzoru: odpowiednich certyfikowanych materia∏ów odniesienia. Uf = [(LOD / 2)2 + (αC)2] gdzie: Uf — maksymalna niepewnoÊç standardowa, LOD — granica wykrywalnoÊci metody, C — st´˝enie badane, α — wspó∏czynnik liczbowy zale˝ny od wartoÊci C; wartoÊci α podane sà w poni˝szej tabeli: Wynik analizy podaje si´ w postaci skorygowanej lub nieskorygowanej o wartoÊç odzysku. Nale˝y przedstawiç sposób podawania wyników oraz wartoÊç odzysku. Analityk powinien braç pod uwag´ raport. C (μg/
- kg)α ≤ 50 0,2 51—500 0,18 501—1 000 0,15 1 001—10 000 0,12 ≥ 10 000 0,1 Je˝eli metoda analityczna zapewnia otrzymanie wyników z niepewnoÊcià pomiarów ni˝szà od maksymalnej niepewnoÊci standardowej, b´dzie ona tak samo odpowiednia jak metoda, która spe∏nia kryteria podane w tabelach 3 i 4. 3.4. Ocena poprawnoÊci analitycznej, obliczanie odzysku oraz przedstawianie wyników JeÊli jest to mo˝liwe, poprawnoÊç analizy ocenia si´ poprzez w∏àczenie do serii pomiarów Wynik analizy powinien byç podany w postaci x ± U, gdzie: x — wynik analizy, U — niepewnoÊç pomiaru (niepewnoÊç rozszerzona, przy zastosowaniu wspó∏czynnika rozszerzenia 2, co daje przedzia∏ ufnoÊci oko∏o 95 %). 3.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratorium musi przestrzegaç przepisów art. 12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 3.6. Sposób wyra˝ania wyników Wyniki podaje si´ w takich samych jednostkach, w jakich wyra˝ono maksymalne dopuszczalne poziomy okreÊlone w rozporzàdzeniu nr 466/2001. Za∏àcznik nr 2 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW OCHRATOKSYNY A ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI OCHRATOKSYNY A odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, dostawca i oznakowanie. I. METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW OCHRATOKSYNY A Podpartia: 1. Cel i zakres Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziomu ochratoksyny A w Êrodkach spo˝ywczych powinny byç pobierane wed∏ug ni˝ej podanych zasad. Próbka zbiorcza otrzymana w ni˝ej podany sposób powinna byç w pe∏ni reprezentatywna dla partii. Ocena zgodnoÊci z przyj´tymi maksymalnymi dopuszczalnymi poziomami w rozporzàdzeniu nr 466/2001 powinna byç dokonana przez porównanie z wynikami uzyskanymi dla zbadanej próbki. Próbka pierwotna: iloÊç produktu pobrana z pojedynczego miejsca partii lub podpartii. Próbka zbiorcza: 2. Definicje Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego dostarczonego w jednym czasie, okreÊlona urz´dowo jako posiadajàca te same cechy charakterystyczne, takie jak: pochodzenie, okreÊlona cz´Êç partii umo˝liwiajàcej zastosowanie metody oddzielnego pobierania próbek. Ka˝da podpartia musi byç fizycznie wydzielona i mo˝liwa do identyfikacji. po∏àczone wszystkie próbki pierwotne pobrane z partii lub podpartii. 3. Zasady ogólne 3.1. Personel Pobieranie próbek musi byç dokonane przez upowa˝niony personel. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3919 — 3.2. Pobieranie próbek Próbki z ka˝dej partii muszà byç pobierane oddzielnie. Zgodnie z podanymi zasadami du˝e partie powinny byç podzielone na podpartie, z których próbki nale˝y pobieraç oddzielnie. 3.3. Ârodki ostro˝noÊci W czasie pobierania i przygotowania próbek nale˝y przedsi´wziàç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci dla unikni´cia dzia∏aƒ, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç ochratoksyny A lub niekorzystnie oddzia∏ywaç na przebieg analizy bàdê spowodowaç, ˝e próbka zbiorcza nie b´dzie reprezentatywna. 3.4. Próbki pierwotne W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub podpartii, obejmujàcych ca∏oÊç. Odst´pstwa od tej zasady powinny byç odnotowane w protokole. 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie próbek pierwotnych. 3.6. Kontrpróbki Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki. 3.7. Opakowanie i transport próbek Ka˝da próbka powinna byç umieszczona w czystym, oboj´tnym chemicznie pojemniku, odpowiednio zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem podczas transportu. Nale˝y zachowaç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci, aby uniknàç jakiejkolwiek zmiany sk∏adu próbki podczas transportu lub przechowywania. 3.8. Plombowanie i oznaczenie próbek Ka˝da urz´dowo pobrana próbka powinna byç zaplombowana w miejscu pobrania i oznakowana w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´, zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. Poz. 591 Dane dotyczàce ka˝dej próbki muszà byç przechowywane w celu umo˝liwienia jednoznacznego zidentyfikowania ka˝dej partii towaru; powinny one zawieraç dat´ i miejsce pobrania wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjami, istotnymi dla wykonania analizy. 4. Zasady szczegó∏owe 4.1. Ró˝ne rodzaje partii Ârodki spo˝ywcze mogà znajdowaç si´ w obrocie luzem, w kontenerach lub opakowaniach jednostkowych (torby, worki, opakowania detaliczne itp.). Zasady pobierania próbek mogà byç zastosowane w przypadku wszystkich form, w jakich Êrodki spo˝ywcze sà wprowadzane do obrotu. Nie naruszajàc zasad podanych w pkt 4.3, 4.4 i 4.5, mo˝na u˝yç nast´pujàcego wzoru jako wytycznej dla pobierania próbek z partii w opakowaniach jednostkowych (torby, worki, opakowania detaliczne itp.). Cz´stotliwoÊç pobierania próbki (SF) masa partii x masa próbki pierwotnej SF = ——————————————————— masa próbki zbiorczej x masa opakowania jednostkowego gdzie: — masa: wyra˝ona w kg, — cz´stotliwoÊç pobierania próbek (SF): ka˝dy n-ty worek lub torba, z której musi byç pobrana próbka pierwotna (cyfry dziesi´tne powinny byç zaokràglone do najbli˝szej liczby ca∏kowitej). 4.2. Masa próbki pierwotnej Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç oko∏o 100 g, chyba ˝e podano inaczej. W przypadku partii w opakowaniach detalicznych masa próbki jest zale˝na od masy opakowania detalicznego. 4.3. Ogólne zasady pobierania próbek dla zbó˝, suszonych owoców winogron i kawy palonej Tabela 1 Podzia∏ partii na podpartie w zale˝noÊci od Êrodka spo˝ywczego i masy partii Produkt Masa partii (tony) Masa lub liczba podpartii Liczba próbek pierwotnych Masa próbki zbiorczej (
- kg)Zbo˝a i produkty zbo˝owe ≥ 1 500 > 300 i < 1 500 ≥ 50 i ≤ 300 < 50 500 ton 3 podpartie 100 ton 100 100 100 3—100(*) 10 10 10 1—10 Suszone owoce winogron (koryntki, rodzynki i su∏tanki) ≥ 15 < 15 15—30 ton — 100 10—100(**) 10 1—10 Palone ziarna kawy, mielona kawa palona i kawa rozpuszczalna ≥ 15 <15 15—30 ton — 100 10—100(**) 10 1—10 (*)* Zale˝nie od masy partii — patrz: tabela 2 (**) Zale˝nie od masy partii — patrz: tabela 3 Dziennik Ustaw Nr 85 — 3920 — 4.4. Procedury pobierania próbek dla zbó˝ i produktów zbo˝owych (partie ≥ 50 ton) oraz dla palonych ziaren kawy, mielonej kawy palonej, kawy rozpuszczalnej i suszonych owoców winogron (partie ≥ 15 ton) 4.4.1. Je˝eli podpartie mogà byç fizycznie rozdzielone, to ka˝da partia musi zostaç podzielona na podpartie zgodnie z tabelà 1 w pkt 4.3. Bioràc pod uwag´, ˝e masa partii nie zawsze jest dok∏adnà wielokrotnoÊcià masy podpartii, masa podpartii mo˝e ró˝niç si´ od podanej w tabeli masy o maksimum 20 %. 4.4.2. Próbki muszà byç pobierane z ka˝dej podpartii oddzielnie. 4.4.3. Liczba próbek pierwotnych wynosi 100. 4.4.4. Masa próbki zbiorczej = 10 kg. 4.4.5. JeÊli nie jest mo˝liwe zastosowanie opisanej wy˝ej metody pobierania próbek z uwagi na konsekwencje handlowe wynikajàce z uszkodzenia partii (spowodowanego rodzajem opakowania, Êrodkami transportu itp.), mo˝e zostaç zastosowa- Poz. 591 na alternatywna metoda pobierania próbek, pod warunkiem ˝e jest mo˝liwie jak najbardziej reprezentatywna i zosta∏a w pe∏ni opisana i udokumentowana. 4.5. Procedury pobierania próbek dla zbó˝ i produktów zbo˝owych (partie < 50 ton) oraz dla palonych ziaren kawy, mielonej kawy palonej, kawy rozpuszczalnej i suszonych owoców winogron (partie < 15 ton) Dla partii zbó˝ poni˝ej 50 ton oraz dla partii palonych ziaren kawy, mielonej kawy palonej, kawy rozpuszczalnej oraz suszonych owoców winogron poni˝ej 15 ton stosuje si´ plan pobierania próbek w iloÊci 10—100 próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy próbki i otrzymuje si´ próbk´ zbiorczà 1—10 kg. Dla bardzo ma∏ych partii (≤ 0,5 ton) zbó˝ i produktów zbo˝owych mo˝liwe jest pobranie mniejszej liczby próbek pierwotnych, pod warunkiem ˝e masa próbki zbiorczej tak˝e i w tym przypadku powinna wynosiç przynajmniej 1 kg. WartoÊci podane w tabelach 2 i 3 mogà zostaç wykorzystane do okreÊlenia liczby próbek pierwotnych. Tabela 2 Liczba próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii zbó˝ i produktów zbo˝owych Masa partii (tony) Liczba próbek pierwotnych ≤ 0,05 3 > 0,05 i ≤ 0,5 5 > 0,5 i ≤ 1 10 >1i≤3 20 > 3 i ≤ 10 40 > 10 i ≤ 20 60 > 20 i ≤ 50 100 Tabela 3 Liczba próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii palonych ziaren kawy, kawy mielonej palonej, kawy rozpuszczalnej i suszonych owoców winogron Masa partii (tony) Liczba próbek pierwotnych ≤ 0,1 10 > 0,1 i ≤ 0,2 15 > 0,2 i ≤ 0,5 20 > 0,5 i ≤ 1,0 30 > 1,0 i ≤ 2,0 40 > 2,0 i ≤ 5,0 60 > 5,0 i ≤ 10,0 80 > 10,0 i ≤ 15,0 100 Dziennik Ustaw Nr 85 — 3921 — 4.6. Pobieranie próbek ˝ywnoÊci przeznaczonej dla niemowlàt i ma∏ych dzieci Nale˝y stosowaç zasady pobierania próbek zbó˝ i produktów zbo˝owych podane w pkt 4.5. Oznacza to, ˝e liczba próbek pierwotnych, w zale˝noÊci od masy partii, wynosi od co najmniej 10 do nie wi´cej ni˝ 100, tak jak podano w tabeli 2: — masa próbki pierwotnej powinna wynosiç oko∏o 100 gramów. W przypadku partii w opakowaniach detalicznych masa próbki pierwotnej zale˝y od masy opakowania detalicznego, — masa próbki zbiorczej — 1 do 10 kg, wystarczajàco wymieszanej. Poz. 591 Minimalnà liczb´ próbek do pobrania z partii okreÊla tabela 4. Liczba próbek jest zale˝na od postaci, w której dane produkty sà zazwyczaj wprowadzane do obrotu. W przypadku produktów p∏ynnych przewo˝onych luzem, dana partia jest wymieszana tak dok∏adnie, jak jest to mo˝liwe bez uszczerbku dla jakoÊci danego produktu, r´cznie lub mechanicznie bezpoÊrednio przed pobraniem próbek. W tym przypadku przyjmuje si´, ˝e rozmieszczenie ochratoksyny A wewnàtrz danej partii jest jednorodne. Z tego wzgl´du wystarczy pobraç trzy próbki pierwotne z partii, by otrzymaç próbk´ zbiorczà. Masa próbek pierwotnych, sk∏adajàcych si´ na ogó∏ z butelki lub opakowania zbiorczego, jest podobna. Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç przynajmniej 100 gramów, tak aby masa próbki zbiorczej wynosi∏a przynajmniej 1 kg. Odst´pstwo od tej procedury musi byç rejestrowane zgodnie z zapisem pkt 3.8. 4.7. Zasady pobierania próbek wina i soku winogronowego Masa próbki zbiorczej wynosi przynajmniej 1 kg, chyba ˝e nie jest to mo˝liwe ze wzgl´du na rodzaj opakowaƒ towaru w partii (np. gdy próbka sk∏ada si´ z jednej butelki). Tabela 4 Minimalna liczba próbek do pobrania z partii Forma wprowadzenia do obrotu Masa partii (w litrach) Minimalna liczba próbek do pobrania Luzem (sok winogronowy, wino) ... 3 Butelki/opakowania sok winogronowy ≤ 50 3 Butelki/opakowania sok winogronowy 50 do 500 5 Butelki/opakowania sok winogronowy > 500 10 Butelki/opakowania wino ≤ 50 1 Butelki/opakowania wino 50 do 500 2 Butelki/opakowania wino > 500 3 4.8. Pobieranie próbek z obrotu Pobieranie próbek z obrotu nale˝y wykonaç, o ile to mo˝liwe, zgodnie z zasadami podanymi powy˝ej. Je˝eli nie jest to mo˝liwe, mo˝na zastosowaç inne, wydajne procedury pobierania próbek z obrotu detalicznego, zapewniajàc odpowiednià reprezentatywnoÊç dla ocenianej partii. 2) nie mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wyniki badania próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. II. PRZYGOTOWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI OCHRATOKSYNY A 5. Dopuszczenie partii lub podpartii 1. Uwaga 1) mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi tolerancjami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku; Rozk∏ad ochratoksyny A jest niejednorodny, próbki powinny byç przygotowywane, a zw∏aszcza homogenizowane, ze szczególnà ostro˝noÊcià. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3922 — Ca∏y materia∏, który zostanie dostarczony do laboratorium, musi byç wykorzystany do badaƒ. 2. Przygotowanie próbki do dostarczenia do laboratorium Próbki nale˝y drobno zemleç i starannie wymieszaç, stosujàc czynnoÊci, które zapewnià ca∏kowità homogennoÊç. Poz. 591 RSDr — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach powtarzalnoÊci [(s/
- x)x 100], gdzie x jest Êrednià z wyników uzyskanych przez wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna si´ znajdowaç ca∏kowita ró˝nica pomi´dzy poszczególnymi wynikami uzyskanymi w warunkach odtwarzalnoÊci (ten sam materia∏ oznaczany przez ró˝nych wykonawców w ró˝nych laboratoriach, stosujàcych t´ samà metod´); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); R = 2,8 x sR; sR — odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci; W przypadku gdy maksymalne poziomy dotyczà suchej masy, oznacza si´ jà w cz´Êci zhomogenizowanej próbki, stosujàc procedur´, która zapewni dok∏adne oznaczenie suchej masy. 3. Podzia∏ próbek w celu potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia i arbitra˝u Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki, zgodnie z zasadami dotyczàcymi pobierania próbek. 4. Metody analiz u˝ywane w laboratorium i wymagania dla laboratorium 4.1. Definicje Poni˝ej podano niektóre z cz´Êciej stosowanych w laboratorium definicji. Najcz´Êciej u˝ywane dotyczà parametrów dla precyzji — powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç. r sr — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna znajdowaç si´ ró˝nica pomi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami oznaczenia otrzymanymi w warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta sama próbka, ten sam wykonawca, ten sam aparat, to samo laboratorium, krótki odst´p czasu); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); r = 2,8 x sr; — odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach powtarzalnoÊci; RSDR — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci [(sR/
- x)x 100]. 4.2. Wymagania ogólne Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.3. Wymagania szczegó∏owe Je˝eli nie podano okreÊlonych metod oznaczania poziomów ochratoksyny A w Êrodkach spo˝ywczych, laboratoria mogà wybraç ka˝dà metod´ spe∏niajàcà nast´pujàce kryteria: Charakterystyka metody dla ochratoksyny A Poziom (μg/
- kg)Ochratoksyna A RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) <1 ≥ 40 ≥ 60 50 do 120 1—10 ≥ 20 ≥ 30 70 do 110 — Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precyzji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia, — WartoÊç precyzji jest obliczana z równania Horwitza: RSDR = 2(1–0,5 log C), gdzie: — RSDR jest wzgl´dnym odchyleniem standardowym obliczonym z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci [(sR/
- x)x 100], — C jest st´˝eniem wyra˝onym jako stosunek (np. 1 = 100 g/100 g; 0,001 = 1 000 mg/kg). Dziennik Ustaw Nr 85 — 3923 — Jest to ogólne równanie dla precyzji, które nie jest zale˝ne od analitu oraz matrycy, lecz dla wi´kszoÊci rutynowo u˝ywanych metod analizy wy∏àcznie od st´˝enia. 4.4. Obliczenie odzysku i podawanie wyniku Wynik oznaczenia mo˝e byç podany skorygowany lub nie o wartoÊç odzysku. Sposób zapisu oraz wartoÊç odzysku muszà byç podane. Wynik analizy skorygowany o odzysk nale˝y stosowaç do kontroli zgodnoÊci (patrz pkt 5). Wynik analizy powinien byç podawany jako x ± U, gdzie x jest wynikiem analizy, a U jest niepewnoÊcià pomiaru, przy zastosowaniu Poz. 591 wspó∏czynnika 2 dla poziomu ufnoÊci oko∏o 95 %. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratorium musi przestrzegaç przepisów art. 12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). Za∏àcznik nr 3 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW AFLATOKSYN ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI AFLATOKSYN I. METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW AFLATOKSYN Próbka zbiorcza: 1. Cel i zakres Próbka laboratoryjna: próbka przeznaczona do badania w laboratorium. Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziomu aflatoksyn w Êrodkach spo˝ywczych powinny byç pobierane zgodnie z podanymi ni˝ej zasadami. Tak uzyskane próbki zbiorcze powinny byç traktowane jako reprezentatywne dla partii. Badania w kierunku zgodnoÊci z przyj´tymi maksymalnymi dopuszczalnymi poziomami podanymi w rozporzàdzeniu nr 466/2001 powinny byç wykonywane w próbkach laboratoryjnych uzyskanych w sposób podany poni˝ej. 2. Definicje Partia: Podpartia: Próbka pierwotna: mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego dostarczonego w jednym czasie, okreÊlona urz´dowo jako posiadajàca te same cechy charakterystyczne, takie jak: pochodzenie, odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, dostawca i oznakowanie. okreÊlona cz´Êç partii umo˝liwiajàcej zastosowanie metody osobnego pobierania próbek. Ka˝da podpartia musi byç fizycznie wydzielona i mo˝liwa do identyfikacji. iloÊç produktu pobrana z pojedynczego miejsca partii lub podpartii. po∏àczone wszystkie próbki pierwotne pobrane z partii lub podpartii. 3. Zasady ogólne 3.1. Personel Pobieranie próbek musi byç dokonane przez wykwalifikowany personel, zgodnie z przyj´tymi ustaleniami. 3.2. Pobieranie materia∏u Próbki z ka˝dej partii muszà byç pobierane osobno. Zgodnie z zasadami podanymi w pkt 5 du˝e partie powinny byç podzielone na podpartie, z których próbki powinny byç równie˝ pobierane osobno. 3.3. Ârodki ostro˝noÊci W czasie pobierania i przygotowania próbek laboratoryjnych muszà byç przestrzegane wszelkie Êrodki ostro˝noÊci dla unikni´cia czynnoÊci, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç aflatoksyn lub niekorzystnie oddzia∏ywaç na oznaczenie analityczne bàdê spowodowaç niereprezentatywnoÊç próbki zbiorczej. 3.4. Próbki pierwotne W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny byç pobierane z ró˝nych miejsc obejmujàcych ca∏à parti´ lub podparti´. Odst´pstwa od tej zasady powinny byç odnotowane w protokole. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3924 — 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej i próbki laboratoryjnej Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie i dok∏adne wymieszanie próbek pierwotnych. Po wymieszaniu próbka zbiorcza musi byç podzielona na próbki laboratoryjne zgodnie z zasadami podanymi w pkt 5. Dla zapewnienia reprezentatywnoÊci próbki dla partii lub podpartii niezb´dne jest jej wymieszanie. 3.6. Kontrpróbki Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane z homogenizowanej próbki laboratoryjnej zgodnie z ogólnie przyj´tymi zasadami. 3.7. Opakowywanie i transport próbek laboratoryjnych Ka˝da próbka laboratoryjna powinna byç umieszczona w czystym, oboj´tnym chemicznie pojemniku, odpowiednio zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem podczas transportu. Dla unikni´cia jakiejkolwiek zmiany sk∏adu próbki laboratoryjnej podczas transportu lub przechowywania nale˝y zachowaç wszelkà ostro˝noÊç. 3.8. Plombowanie i etykietowanie próbek laboratoryjnych Ka˝da urz´dowo pobrana próbka powinna byç zaplombowana w miejscu pobrania i oznaczona w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. Dane dotyczàce ka˝dej próbki muszà byç przechowywane tak, aby mo˝na by∏o jednoznacznie zidentyfikowaç ka˝dà parti´ towaru; powinny zawieraç dat´ i miejsce pobrania wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjami istotnymi dla wykonania analizy. Poz. 591 4. Zasady dodatkowe 4.1. Partie w zale˝noÊci od rodzaju opakowaƒ Ârodki spo˝ywcze mogà byç w obrocie handlowym luzem, w kontenerach lub opakowaniach jednostkowych (torby, worki, opakowania detaliczne itp.). Zasady pobierania próbek mogà byç zastosowane do wszystkich ró˝norodnych form, w jakich artyku∏y sà wprowadzane do obrotu. Bez naruszania zasad podanych w pkt 5, nast´pujàcy wzór mo˝e byç u˝yty jako wytyczne dla pobierania próbek z partii towaru w opakowaniach jednostkowych (torby, worki, opakowania detaliczne itp.): masa partii x masa próbki pierwotnej SF = —————————————————— masa próbki zbiorczej x masa opakowania jednostkowego gdzie: — masa wyra˝ona w kg, — SF — cz´stotliwoÊç pobierania próbek: ka˝dy n-ty worek lub torba, z której musi byç pobrana próbka pierwotna (cyfry dziesi´tne powinny byç zaokràglone do najbli˝szej liczby ca∏kowitej). 4.2. Masa próbki pierwotnej Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç oko∏o 300 g, chyba ˝e pkt 5 podaje inaczej oraz z wyjàtkiem przypraw, dla których masa próbki pierwotnej wynosi oko∏o 100 g. W przypadku partii towaru w opakowaniach detalicznych masa próbki jest zale˝na od masy opakowania detalicznego. 4.3. Liczba próbek pierwotnych dla partii mniejszych ni˝ 15 ton Liczba próbek pierwotnych, które nale˝y pobraç, zale˝y od masy partii i wynosi nie mniej ni˝ 10 i nie wi´cej ni˝ 100, chyba ˝e podano inaczej w pkt 5. Liczb´ próbek pierwotnych podaje tabela 1. Tabela 1 Liczba pobieranych próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii Masa partii (tony) Liczba próbek pierwotnych ≤ 0,1 10 > 0,1 i ≤ 0,2 15 > 0,2 i ≤ 0,5 20 > 0,5 i ≤ 1,0 30 > 1,0 i ≤ 2,0 40 > 2,0 i ≤ 5,0 60 > 5,0 i ≤ 10,0 80 > 10,0 i ≤ 15,0 100 5. Zasady szczegó∏owe 5.1. Ogólny opis zasad pobierania próbek orzechów ziemnych, orzechów, owoców suszonych, przypraw i zbo˝a Ogólne zasady podaje tabela 2. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3925 — Poz. 591 Tabela 2 Zasady podzia∏u partii na podpartie w zale˝noÊci od rodzaju produktu i masy partii Rodzaj produktu Masa partii (tony) Masa lub liczba podpartii Liczba próbek pierwotnych Masa próbki zbiorczej (
- kg)Figi suszone i inne owoce suszone ≥ 15 15—30 ton 100 30 < 15 — 10—100* ≤ 30 ≥ 500 100 ton 100 30 > 125 i < 500 5 podpartii 100 30 ≥ 15 i ≤ 125 25 ton 100 30 < 15 — 10—100* ≤ 30 ≥ 1 500 500 ton 100 30 > 300 i < 1 500 3 podpartie 100 30 ≥ 50 i ≤ 300 100 ton 100 30 < 50 — 10—100* 1—10 ≥ 15 < 15 25 ton — 100 10—100* 10 1—10 Orzechy arachidowe, pistacje, orzechy brazylijskie i inne orzechy Zbo˝a Przyprawy * W zale˝noÊci od masy partii towaru — patrz pkt 4.3 lub 5.3. 5.2. Orzechy ziemne, pistacje, orzechy brazylijskie Suszone figi Zbo˝e (partie ≥ 50 ton), przyprawy 5.2.1. Zasady pobierania próbek 1. Je˝eli podpartia mo˝e byç wyodr´bniona fizycznie, to ka˝da partia musi byç podzielona na podpartie, zgodnie z tabelà 2. Nie zawsze mo˝na podzieliç parti´ ÊciÊle wed∏ug podanych wskazaƒ (masy podpartii mogà nie byç wielokrotnoÊciami masy partii), wtedy masa podpartii mo˝e przekraczaç wymienionà wartoÊç o 20 %. 2. Z ka˝dej podpartii próbki muszà byç pobrane osobno. 3. Liczba próbek pierwotnych powinna wynosiç 100. W przypadku partii towaru o masie mniejszej ni˝ 15 ton liczba próbek pierwotnych jest zale˝na od masy partii i wynosi nie mniej ni˝ 10 i nie wi´cej ni˝ 100 (patrz pkt 4.3). 4. Próbka zbiorcza o masie 30 kg musi byç wymieszana i podzielona przed rozdrobnieniem na trzy równe próbki laboratoryjne o masie 10 kg (podzia∏ na 3 próbki laboratoryjne nie jest konieczny w przypadku orzechów ziemnych, orzechów i owoców suszonych oraz kukurydzy przeznaczonych do dalszego sortowania lub innych zabiegów fizycznych majàcych na celu ob- ni˝enie zawartoÊci aflatoksyn, wymaga to jednak wyposa˝enia umo˝liwiajàcego homogenizacj´ 30 kg próbki). Je˝eli próbka zbiorcza wa˝y mniej ni˝ 10 kg, nie ma potrzeby dzielenia jej na 3 próbki laboratoryjne. 5. Próbka laboratoryjna: próbka powsta∏a z podzielenia próbki zbiorczej o masie 10 kg (ka˝da z próbek laboratoryjnych musi byç drobno rozdrobniona i dok∏adnie wymieszana dla uzyskania homogennoÊci). 6. Je˝eli pobranie próbek wed∏ug powy˝szych wskazaƒ jest niemo˝liwe z powodu handlowych konsekwencji zniszczenia partii (np. u˝yte opakowanie lub Êrodek transportu), mo˝e byç zastosowana inna metoda pobierania próbek, pod warunkiem ˝e jest ona tak reprezentatywna jak to mo˝liwe oraz w pe∏ni opisana i udokumentowana. 5.2.2. Ocena partii lub podpartii 1. Orzechy ziemne, orzechy, owoce suszone i kukurydza przeznaczone do sortowania lub innych zabiegów fizycznych majàcych na celu obni˝enie zawartoÊci aflatoksyn oraz przyprawy: 1) partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej lub Êredniej z próbek laboratoryjnych sà zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku; Dziennik Ustaw Nr 85 — 3926 — 2) nie mo˝e byç wprowadzona do obrotu, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej lub Êredniej z próbek laboratoryjnych przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 2. Orzechy ziemne, orzechy, suszone owoce i zbo˝a przeznaczone bezpoÊrednio do konsumpcji oraz zbo˝a, z wy∏àczeniem kukurydzy, przeznaczone do sortowania lub innych zabiegów fizycznych: 1) partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania ka˝dej z próbek laboratoryjnych sà zgodne z przyj´tymi tolerancjami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku; 2) nie mo˝e byç wprowadzona do obrotu, je˝eli wyniki badania co najmniej jednej z próbek laboratoryjnych przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku; 3) próbki zbiorcze o masie mniejszej ni˝ 10 kg:
- a)partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po Poz. 591 uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku,
- b)nie mo˝e byç dopuszczona do obrotu, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 5.3. Orzechy inne ni˝ orzechy ziemne, pistacje i orzechy brazylijskie Owoce suszone inne ni˝ figi Zbo˝e (partie o masie ≤ 50 ton) 5.3.1. Zasady pobierania próbek Dla tych produktów mogà byç stosowane zasady podane w pkt 5.2.1. Bioràc pod uwag´ niewielkà liczb´ przypadków zanieczyszczenia wymienionych produktów i/lub nowe formy opakowaƒ, w których produkty mogà byç w obrocie handlowym, dopuszcza si´ prostsze metody pobierania próbek. Dla partii zbó˝ mniejszych ni˝ 50 ton mo˝e byç stosowany plan pobierania próbek polegajàcy na pobraniu od 10 do 100 próbek pierwotnych, ka˝da o masie 100 g, sk∏adajàcych si´ na próbk´ zbiorczà o masie od 1 do 10 kg. Liczb´ próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii podaje tabela 3. Tabela 3 Liczba pobieranych próbek pierwotnych zbo˝a w zale˝noÊci od masy partii Masa partii (tony) Liczba próbek pierwotnych ≤1 10 >1i≤3 20 > 3 i ≤ 10 40 > 10 i ≤ 20 60 > 20 i ≤ 50 100 5.3.2. Ocena partii lub podpartii Patrz pkt 5.2.2. 5.4. Mleko 5.4.1. Zasady pobierania próbek Zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami, przy czym: 1) liczba próbek pierwotnych nie mniej ni˝ 5; 2) masa próbki zbiorczej nie mniej ni˝ 0,5 kg lub 0,5 l. 5.4.2. Ocena partii lub podpartii 1. Partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 2. Partia nie mo˝e byç dopuszczona do obrotu, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 5.5. Przetwory, produkty z∏o˝one 5.5.1. Produkty mleczne 5.5.1.1. Zasady pobierania próbek Zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami, przy czym liczba próbek pierwotnych nie mniej ni˝ 5. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3927 — 5.5.1.2. Ocena partii lub podpartii 1. Partia mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 2. Partia nie mo˝e byç dopuszczona do obrotu, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 5.5.2. Inne przetwory, zawierajàce bardzo ma∏e czàstki, np. màka, pasta z fig, mas∏o orzechowe z orzechów ziemnych (zanieczyszczenie aflatoksynami ma rozk∏ad jednorodny) 5.5.2.1. Zasady pobierania próbek 1. Liczba próbek pierwotnych powinna wynosiç 100. Dla partii o masie poni˝ej 50 ton liczba próbek pierwotnych powinna byç pomi´dzy 10 a 100, w zale˝noÊci od masy partii (patrz tabela 3). 2. Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç ok. 100 g. W przypadku gdy partia sk∏ada si´ z opakowaƒ detalicznych, masa próbki pierwotnej jest zale˝na od masy opakowania detalicznego. 5.5.2.2. Liczba próbek 1. Liczba próbek zbiorczych, jakà nale˝y pobraç, zale˝y od masy partii. Podzia∏ du˝ych partii na podpartie powinien byç dokonany zgodnie z zasadami podanymi dla zbo˝a w pkt 5.1 w tabeli 2. 2. Dla ka˝dej podpartii próbki muszà byç pobrane osobno. 5.5.2.3. Ocena partii lub podpartii 1. Mo˝e byç dopuszczona, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 2. Nie mo˝e byç dopuszczona do obrotu, je˝eli wyniki badania próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 5.6. Inne przetwory, zawierajàce du˝e czàstki (zanieczyszczenie aflatoksynami ma rozk∏ad niejednorodny) Zasady pobierania próbek i dopuszczenia do spo˝ycia lub przetwórstwa sà takie same, jak podano w pkt 5.2 i 5.3 dla surowców rolnych. 5.7. ˚ywnoÊç przeznaczona dla niemowlàt i ma∏ych dzieci Poz. 591 5.7.1. Nale˝y stosowaç zasady pobierania próbek takie jak dla mleka i produktów z niego otrzymanych oraz produktów z∏o˝onych, jak podano w pkt 5.4, 5.5 i 5.6. 5.7.2. Dopuszczenie partii: 1) partia mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wyniki badania próbki zbiorczej sà zgodne z przyj´tymi maksymalnymi poziomami, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku; 2) partia nie mo˝e byç dopuszczona, jeÊli wyniki badania próbki zbiorczej przekraczajà wartoÊci maksymalne, po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku. 6. Pobieranie próbek z obrotu detalicznego Je˝eli to mo˝liwe, pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych z obrotu detalicznego powinno byç wykonane zgodnie z podanymi zasadami pobierania próbek. Je˝eli to niemo˝liwe, mo˝na zastosowaç inne procedury pobierania próbek z obrotu detalicznego, zapewniajàc odpowiednià reprezentatywnoÊç dla ocenianej partii. II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI AFLATOKSYN 1. Wst´p 1.1. Uwaga Ca∏y materia∏, który zostanie dostarczony do laboratorium, musi byç wykorzystany do badaƒ. 1.2. Ustalanie udzia∏u masy ∏upiny do jàdra w ca∏ych orzechach Przyj´te tolerancje dotyczà cz´Êci jadalnych. Poziom aflatoksyn w cz´Êci jadalnej mo˝na badaç: 1) w wy∏uskanych jàdrach i oznaczyç poziom aflatoksyn bezpoÊrednio w cz´Êci jadalnej; 2) w homogenizowanych orzechach w ∏upinach. Nale˝y ustaliç udzia∏ jàder w próbce zbiorczej. Masa jàder powinna byç szacowana po ustaleniu wspó∏czynnika masy ∏upin do jàdra orzechów. Wspó∏czynnik ten jest u˝ywany do obliczenia masy jàder w próbkach w czasie ich pobierania i badania. Nale˝y losowo pobraç ok. 100 orzechów z partii lub z ka˝dej próbki zbiorczej. Wspó∏czynnik mo˝e byç uzyskany, dla ka˝dej próbki laboratoryjnej, poprzez zwa˝enie ca∏ych orzechów, ob∏uskanie i powtórne zwa˝enie ∏upin i jàder orzechów. Mo˝e byç on ustalony przez laboratorium na podstawie oceny wielu próbek. Niemniej, je˝eli okreÊlona próbka laboratoryjna budzi jakiekolwiek wàtpliwoÊci, wspó∏czynnik dla niej powinien byç ustalony na podstawie zbadania 100 uprzednio zachowanych losowo wybranych orzechów. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3928 — Poz. 591 2. Przygotowanie próbki po dostarczeniu do laboratorium Próbki nale˝y drobno zemleç i starannie wymieszaç, stosujàc czynnoÊci, które zapewnià ca∏kowità homogennoÊç. R W przypadku gdy maksymalne poziomy dotyczà suchej masy, oznacza si´ jà w cz´Êci zhomogenizowanej próbki, stosujàc procedur´, która zapewni dok∏adne oznaczenie suchej masy. 3. Podzia∏ próbek dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia i arbitra˝u Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki laboratoryjnej zgodnie z ogólnie przyj´tymi zasadami. 4. Metody analiz stosowane w laboratorium 4.1. Definicje Podawane parametry dla precyzji — powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna si´ znajdowaç ró˝nica pomi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami oznaczenia otrzymanymi w warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta sama próbka, ten sam wykonawca, ten sam aparat, to samo laboratorium, krótki odst´p czasu); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); r = 2,8 x sr; sr — odchylenie standardowe, obliczone z wyników; RSDr — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych sR RSDR w warunkach powtarzalnoÊci [(sr/
- x)x 100], gdzie x jest Êrednià z wyników uzyskanych przez wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna si´ znajdowaç ca∏kowita ró˝nica pomi´dzy poszczególnymi wynikami uzyskanymi w warunkach odtwarzalnoÊci (ten sam materia∏ oznaczany przez ró˝nych wykonawców w ró˝nych laboratoriach, stosujàcych t´ samà metod´); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); R = 2,8 x sR; — odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci; — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci [(sR/
- x)x 100]. 4.2. Ogólne wymagania Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.3. Wymagania szczegó∏owe Wymagania szczegó∏owe okreÊla tabela 4. Tabela 4 Kryteria dla metod analitycznych stosowanych w urz´dowej kontroli Parametr Próba Êlepa Odzysk — aflatoksyna M1 Odzysk — aflatoksyny B1, B2, G1, G2 Precyzja RSDR Zakres st´˝eƒ WartoÊç zalecana ca∏y pomijalnie ma∏a 0,01—0,05 μg/kg 60—120 % > 0,05 μg/kg 70—110 % < 1,0 μg/kg 50—120 % 1—10 μg/kg 70—110 % > 10 μg/kg 80—110 % ca∏y wynika z równania Horwitza Maksymalna dopuszczalna wartoÊç 2 x wartoÊç wynikajàca z równania Horwitza Precyzja RSDr mo˝e byç obliczona jako 0,66 wartoÊci RSDR dla odpowiedniego st´˝enia Dziennik Ustaw Nr 85 — 3929 — WartoÊci podane w tabeli 4 dotyczà zarówno aflatoksyny B1, jak i sumy aflatoksyn B1, B2, G1, G2. Je˝eli b´dzie podawana suma aflatoksyn B1, B2, G1, G2, to odpowiedê ka˝dej z nich w systemie analitycznym musi byç znana lub równowa˝na. Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precyzji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia. WartoÊç precyzji jest obliczana z równania Horwitza: RSDR = 2(1–0,5 log C), gdzie: — RSDR jest wzgl´dnym odchyleniem standardowym obliczonym z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci [(sR/
- x)x 100], — C jest st´˝eniem wyra˝onym jako stosunek (np. 1 = 100 g/100 g; 0,001 = 1 000 mg/kg). Jest to ogólne równanie dla precyzji, które nie jest zale˝ne od analitu oraz matrycy, lecz dla wi´kszoÊci rutynowo u˝ywanych metod analizy zale˝y wy∏àcznie od st´˝enia. Poz. 591 4.4. Obliczanie odzysku 4.4.1. Wynik oznaczenia mo˝e byç podany skorygowany lub nie o wartoÊç odzysku. Sposób zapisu oraz wartoÊç odzysku muszà byç podane. 4.4.2. Wynik analizy skorygowany o odzysk nale˝y stosowaç do kontroli zgodnoÊci (patrz pkt 5.2.2, 5.3.2, 5.4.2, 5.5.1.2 i 5.5.2.3). 4.4.3. Wynik analizy powinien byç podawany jako x ± U, gdzie x jest wynikiem analizy, a U jest niepewnoÊcià pomiaru, przy zastosowaniu wspó∏czynnika 2 dla poziomu ufnoÊci oko∏o 95 %. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratoria muszà przestrzegaç przepisów o urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci okreÊlonych w rozporzàdzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). Za∏àcznik nr 4 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW PATULINY ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI PATULINY I. METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW PATULINY 2. Definicje Partia: 1. Cel i zakres Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziomu patuliny w Êrodkach spo˝ywczych powinny byç pobierane wed∏ug ni˝ej podanych zasad. Próbka zbiorcza, otrzymana w ni˝ej podany sposób, powinna byç w pe∏ni reprezentatywna dla partii. Ocena powinna byç dokonana przez porównanie zgodnoÊci wyników dla zbadanej próbki z maksymalnymi dopuszczalnymi poziomami przyj´tymi w rozporzàdzeniu Komisji (WE) 1425/2003 z dnia 11 sierpnia 2003 r. zmieniajàcym rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do patuliny, zwanym dalej „rozporzàdzeniem nr 1425/2003”. Podpartia: Próbka pierwotna: mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego dostarczonego w jednym czasie, okreÊlona urz´dowo jako posiadajàca te same cechy charakterystyczne, takie jak: pochodzenie, odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, dostawca i oznakowanie. okreÊlona cz´Êç partii umo˝liwiajàcej zastosowanie metody oddzielnego pobierania próbek. Ka˝da podpartia musi byç fizycznie wydzielona i mo˝liwa do identyfikacji. iloÊç produktu pobrana z pojedynczego miejsca partii lub podpartii. Dziennik Ustaw Nr 85 Próbka zbiorcza: — 3930 — po∏àczone wszystkie próbki pierwotne pobrane z partii lub podpartii. 3. Zasady ogólne Poz. 591 portu. Nale˝y zachowaç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci, aby uniknàç jakiejkolwiek zmiany sk∏adu próbki podczas transportu lub przechowywania. 3.8. Plombowanie i oznaczenie próbek 3.1. Personel Pobieranie próbek musi byç dokonane przez upowa˝niony personel. 3.2. Pobieranie próbek Próbki z ka˝dej partii muszà byç pobierane oddzielnie. 3.3. Ârodki ostro˝noÊci W czasie pobierania i przygotowania próbek nale˝y przedsi´wziàç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci dla unikni´cia dzia∏aƒ, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç patuliny lub niekorzystnie oddzia∏ywaç na przebieg analizy bàdê spowodowaç, ˝e próbka zbiorcza nie b´dzie reprezentatywna. 3.4. Próbki pierwotne W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub podpartii, obejmujàcych ca∏oÊç. Odst´pstwa od tej zasady powinny byç odnotowane w protokole. 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie próbek pierwotnych. Powinna byç nie mniejsza ni˝ 1 kg, chyba ˝e nie jest to wykonalne, tj. pobierana z jednego opakowania. 3.6. Kontrpróbki Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki. 3.7. Opakowanie i transport próbek Ka˝da próbka powinna byç umieszczona w czystym, oboj´tnym chemicznie pojemniku, odpowiednio zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem podczas trans- Ka˝da urz´dowo pobrana próbka powinna byç zaplombowana w miejscu pobrania i oznakowana w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´, zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. Dane dotyczàce ka˝dej próbki muszà byç przechowywane w celu umo˝liwienia jednoznacznego zidentyfikowania ka˝dej partii towaru; powinny one zawieraç dat´ i miejsce pobrania wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjami, istotnymi dla wykonania analizy. 4. Plan pobierania próbek Przyj´ta metoda pobierania zapewnia, ˝e próbka zbiorcza jest reprezentatywna dla ca∏ej kontrolowanej partii. Liczba próbek pierwotnych Próbka zbiorcza powinna byç nie mniejsza ni˝ 1 kg (pkt 3.5), z wyjàtkiem przypadków, gdy nie jest to mo˝liwe, np. je˝eli pobiera si´ próbk´ pojedynczego opakowania. Minimalna liczba próbek pierwotnych pobieranych z partii powinna byç zgodna z liczbà podanà w tabeli 1. W przypadku produktów p∏ynnych partia powinna byç dok∏adnie wymieszana r´cznie lub mechanicznie bezpoÊrednio przed pobraniem próbki. W tym przypadku zak∏ada si´ jednorodny rozk∏ad patuliny w danej partii. W zwiàzku z powy˝szym do utworzenia próbki zbiorczej wystarczy pobraç z partii trzy próbki pierwotne. Próbki pierwotne powinny mieç zbli˝onà mas´. Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç co najmniej 100 g, natomiast próbki zbiorczej co najmniej 1 kg. Odst´pstwo od podanej procedury musi byç odnotowane w protokole. Tabela 1 Minimalna liczba próbek pierwotnych pobieranych z partii Masa partii (w
- kg)Minimalna liczba pobieranych próbek pierwotnych < 50 3 50—500 5 > 500 10 Je˝eli partia sk∏ada si´ z opakowaƒ jednostkowych, to liczba opakowaƒ pobieranych dla utworzenia próbki zbiorczej jest podana w tabeli 2. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3931 — Poz. 591 Tabela 2 Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych) pobieranych dla utworzenia próbki zbiorczej z partii sk∏adajàcej si´ z opakowaƒ jednostkowych Liczba opakowaƒ lub jednostek w partii Liczba pobieranych opakowaƒ lub jednostek 1—25 1 opakowanie lub jednostka 26—100 oko∏o 5 %, co najmniej 2 opakowania lub jednostki >100 oko∏o 5 %, maksymalnie 10 opakowaƒ lub jednostek 5. ZgodnoÊç partii lub podpartii z wymaganiami Laboratorium kontrolne powinno wykonaç powtórnà analiz´ próbki laboratoryjnej w przypadku, gdy uzyskany wynik z pierwszej analizy wynosi mniej ni˝ 20 % poni˝ej lub powy˝ej najwy˝szego dopuszczalnego poziomu, i wyliczyç Êrednià z wyników. Partia jest dopuszczona, je˝eli wynik pierwszej analizy wynosi wi´cej ni˝ 20 % poni˝ej maksymalnego dopuszczalnego poziomu lub, gdy potrzebna by∏a powtórna analiza, je˝eli Êrednia nie przekracza odpowiedniego maksymalnego dopuszczalnego poziomu ustanowionego w rozporzàdzeniu nr 1425/2003. Partia jest odrzucona, je˝eli Êrednia po uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru oraz odzysku przekracza odpowiedni maksymalny dopuszczalny poziom zgodnie z rozporzàdzeniem nr 1425/2003. II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI PATULINY 1. Uwaga Uwzgl´dniajàc, ˝e rozk∏ad patuliny w niektórych Êrodkach spo˝ywczych jest niejednorodny, próbki powinny byç przygotowywane, a zw∏aszcza homogenizowane, ze szczególnà ostro˝noÊcià. Ca∏y materia∏, który zostanie dostarczony do laboratorium, musi byç wykorzystany do badaƒ. 2. Przygotowanie próbki po dostarczeniu do laboratorium Próbk´ nale˝y dok∏adnie rozdrobniç i starannie wymieszaç, stosujàc czynnoÊci, które zapewnià ca∏kowità homogennoÊç. 3. Podzia∏ próbek w celu potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia i arbitra˝u Kontrpróbki dla celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia, arbitra˝u i jako materia∏ odniesienia powinny byç pobrane ze zhomogenizowanej próbki, zgodnie z zasadami dotyczàcymi pobierania próbek. 4. Metody analizy u˝ywane w laboratorium i wymagania dla laboratorium 4.1. Definicje Poni˝ej podano niektóre z cz´Êciej stosowanych w laboratorium definicji. Najcz´Êciej u˝ywane dotyczà parametrów dla precyzji — powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç. r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna znajdowaç si´ ró˝nica pomi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami oznaczenia otrzymanymi w warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta sama próbka, ten sam wykonawca, ten sam aparat, to samo laboratorium, krótki odst´p czasu); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); r = 2,8 x sr ; sr — odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach powtarzalnoÊci; RSDr — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach powtarzalnoÊci – – [(sr/
- x)x 100], gdzie x jest Êrednià z wyników uzyskanych przez wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna si´ znajdowaç ca∏kowita ró˝nica pomi´dzy poszczególnymi wynikami uzyskanymi w warunkach odtwarzalnoÊci (ten sam materia∏ oznaczany przez ró˝nych wykonawców w ró˝nych laboratoriach, stosujàcych t´ samà metod´); spodziewana wartoÊç mo˝e znajdowaç si´ dla okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %); R = 2,8 x sR ; sR — odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci; RSDR — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci –) x 100]. [(sR/x 4.2. Wymagania ogólne Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadza- Dziennik Ustaw Nr 85 — 3932 — nych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). Poz. 591 4.3. Wymagania szczegó∏owe Je˝eli nie podano okreÊlonych metod oznaczania poziomów patuliny w Êrodkach spo˝ywczych, laboratoria mogà wybraç ka˝dà metod´ spe∏niajàcà nast´pujàce kryteria: Tabela 3 Charakterystyka metody dla patuliny Patulina Poziom (μg/
- kg)RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) < 20 ≤ 30 ≤ 40 50—120 20—50 ≤ 20 ≤ 30 70—105 > 50 ≤ 15 ≤ 25 75—105 1. Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precyzji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia. 2. WartoÊç precyzji jest obliczana z równania Horwitza: RSDR = 2(1–0,5 log C) gdzie: — RSDR jest wzgl´dnym odchyleniem standardowym obliczonym z wyników uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci [(sR/
- x)x 100], — C jest st´˝eniem wyra˝onym jako stosunek (np. 1 = 100 g/100 g; 0,001 = 1 000 mg/kg). Jest to ogólne równanie dla precyzji, które nie jest zale˝ne od analitu oraz matrycy, lecz dla wi´kszoÊci rutynowo u˝ywanych metod analizy zale˝y wy∏àcznie od st´˝enia. 4.4. Obliczenia odzysku Wynik oznaczenia mo˝e byç podany skorygowany lub nie o wartoÊç odzysku. Sposób zapisu oraz wartoÊç odzysku muszà byç podane. Wynik analizy skorygowany o odzysk nale˝y stosowaç do kontroli zgodnoÊci. Wynik analizy powinien byç podawany jako x ± U, gdzie x jest wynikiem analizy, a U jest niepewnoÊcià pomiaru. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratorium musi przestrzegaç przepisów art. 12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). Za∏àcznik nr 5 METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI ZAWARTOÂCI CYNY W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH W OPAKOWANIACH METALOWYCH ORAZ PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I KRYTERIA WYBORU METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CYNY I. METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI ZAWARTOÂCI CYNY W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH W OPAKOWANIACH METALOWYCH 1. Cel i zakres Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli zawartoÊci cyny w Êrodkach spo˝ywczych w opakowaniach metalowych powinny byç pobierane zgodnie z opisa- nymi poni˝ej zasadami. Otrzymane w ten sposób próbki zbiorcze uwa˝a si´ za reprezentatywne dla partii. Ocena zgodnoÊci partii powinna byç dokonana przez porównanie wyników uzyskanych dla zbadanych próbek laboratoryjnych z maksymalnymi dopuszczalnymi poziomami przyj´tymi w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 242/2004 z dnia 12 lutego 2004 r. zmieniajàcym rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do cyny nieorganicznej w ˝ywnoÊci. Dziennik Ustaw Nr 85 2. Definicje Partia: Podpartia: Próbka pierwotna: Próbka zbiorcza: Próbka laboratoryjna: — 3933 — mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego, dostarczona w jednym terminie, dla której urz´dowo stwierdzono, ˝e posiada te same wspólne cechy, jak: pochodzenie, odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, dostawca i oznakowanie. cz´Êç partii wskazana w celu zastosowania metody pobierania próbek na tej wydzielonej cz´Êci. Ka˝da cz´Êç partii musi byç fizycznie wyodr´bniona i mo˝liwa do zidentyfikowania. iloÊç materia∏u pobrana z jednego miejsca partii lub podpartii. próbka otrzymana przez po∏àczenie wszystkich próbek pierwotnych pobranych z partii lub podpartii. próbka przeznaczona dla laboratorium. 3. Postanowienia ogólne 3.1. Personel Próbki powinny byç pobierane przez upowa˝niony i wykwalifikowany personel. 3.2. Materia∏ Z ka˝dej partii, podlegajàcej badaniu, nale˝y pobraç odr´bne próbki. 3.3. Wymagane Êrodki ostro˝noÊci W trakcie pobierania próbek i przygotowywania próbek laboratoryjnych nale˝y podjàç Êrodki ostro˝noÊci zapobiegajàce wszelkim zmianom, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç cyny, niekorzystnie oddzia∏ywaç na wynik oznaczenia analitycznego lub spowodowaç, ˝e próbki zbiorcze nie b´dà reprezentatywne. 3.4. Próbki pierwotne W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub pod- Poz. 591 partii. Odst´pstwo od tej zasady nale˝y odnotowaç w protokole. 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie i dok∏adne wymieszanie wszystkich próbek pierwotnych. Jest homogenizowana w laboratorium. 3.6. Kontrpróbki Kontrpróbki s∏u˝àce do sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i arbitra˝u, wyodr´bnia si´ z ujednorodnionej próbki zbiorczej, je˝eli nie koliduje to z przepisami paƒstw cz∏onkowskich w zakresie pobierania próbek. 3.7. Pakowanie i transport próbek Ka˝dà próbk´ nale˝y umieÊciç w czystym pojemniku wykonanym z chemicznie oboj´tnego materia∏u, zapewniajàcym odpowiednià ochron´ przed zanieczyszczeniem oraz przed uszkodzeniem w czasie transportu. Nale˝y podjàç wszelkie niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci w celu unikni´cia zmian w sk∏adzie próbek, jakie mog∏yby wystàpiç podczas transportu lub przechowywania. 3.8. Piecz´t owanie i etykietowanie próbek Ka˝dà próbk´ przeznaczonà do urz´dowej kontroli zamyka si´ i piecz´tuje w miejscu pobrania próbek oraz etykietuje w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujàcymi przepisami. Dla ka˝dej pobranej próbki zbiorczej sporzàdza si´ protokó∏ umo˝liwiajàcy jednoznacznà identyfikacj´ ka˝dej partii, w którym podaje si´ dat´ oraz miejsce pobrania próbek wraz ze wszystkimi informacjami istotnymi dla wykonania analizy. 4. Plany pobierania próbek Zastosowana metoda pobierania próbek powinna gwarantowaç, ˝e próbka zbiorcza jest reprezentatywna dla kontrolowanej partii. 4.1. Liczba próbek pierwotnych Minimalna liczba próbek pierwotnych, które nale˝y pobraç z danej partii, powinna byç zgodna z tabelà 1. Próbki pierwotne pobrane z ka˝dej puszki powinny mieç zbli˝onà mas´ i dawaç w sumie próbk´ zbiorczà (zgodnie z pkt 3.5). Tabela 1 Liczba puszek (próbek pierwotnych), które nale˝y pobraç w celu utworzenia próbki zbiorczej Liczba puszek — w partii lub podpartii Liczba puszek, które nale˝y pobraç 1—25 co najmniej 1 puszk´ 26—100 co najmniej 2 puszki > 100 5 puszek Uwaga: Maksymalne dopuszczalne poziomy odnoszà si´ do zawartoÊci ka˝dego opakowania, ale w celu u∏atwienia badania niezb´dne jest stosowanie próbek zbiorczych. Je˝eli wynik oznaczenia zawartoÊci cyny w próbce zbiorczej jest ni˝szy, ale bliski maksymalnej dopuszczalnej zawartoÊci, i je˝eli istnieje obawa, ˝e w poszczególnych opakowaniach poziom ten mo˝e byç przekroczony, mo˝e byç konieczne przeprowadzenie dalszych badaƒ. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3934 — 4.2. Pobieranie próbek z obrotu Pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych znajdujàcych si´ w obrocie powinno byç zgodne, o ile to mo˝liwe, z powy˝szymi zasadami. Je˝eli nie jest to mo˝liwe, mogà zostaç zastosowane inne obowiàzujàce procedury pobierania próbek z obrotu handlowego, pod warunkiem ˝e zapewniajà one reprezentatywnoÊç próbek dla badanej partii. 5. ZgodnoÊç partii lub podpartii ze specyfikacjà Laboratorium kontrolne bada próbk´ laboratoryjnà pobranà w celu sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, wykonujàc co najmniej dwie niezale˝ne analizy i obliczajàc Êrednià z uzyskanych wyników. Partia lub podpartia zostaje przyj´ta, je˝eli Êrednia wartoÊç uzyskanych wyników nie przekracza odpowiedniego maksymalnego dopuszczalnego poziomu okreÊlonego w rozporzàdzeniu nr 466/2001, bioràc pod uwag´ niepewnoÊç wyniku i poprawk´ na odzysk. Poz. 591 2. Post´powanie z otrzymanà próbkà w laboratorium Ca∏kowità próbk´ zbiorczà nale˝y dok∏adnie zmieliç (je˝eli jest to wskazane) oraz dok∏adnie wymieszaç, stosujàc sprawdzonà procedur´, prowadzàcà do pe∏nego ujednorodnienia. 3. Wydzielenie kontrpróbek Kontrpróbki s∏u˝àce do sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i arbitra˝u nale˝y pobraç z ujednorodnionej próbki zbiorczej, je˝eli nie koliduje to z przepisami paƒstw cz∏onkowskich w zakresie pobierania próbek. 4. Metody analiz stosowane przez laboratorium i wymagania dotyczàce ich kontroli w laboratorium 4.1. Definicje Poni˝ej podano szereg najcz´Êciej u˝ywanych definicji, które powinno stosowaç laboratorium: r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, której z prawdopodobieƒstwem 95 % nie przekracza wartoÊç bezwzgl´dna ró˝nicy mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami badania otrzymanymi w spe∏nionych warunkach powtarzalnoÊci (tj. ta sama próbka, ta sama metoda, to samo laboratorium, ten sam wykonawca, przy u˝yciu tego samego wyposa˝enia, w krótkich odst´pach czasu), r = 2,8 x sr ; sr Podstawowym wymaganiem jest uzyskanie reprezentatywnej i jednorodnej próbki laboratoryjnej bez wprowadzenia wtórnych zanieczyszczeƒ. — odchylenie standardowe, obliczane na podstawie wyników badania otrzymanych w spe∏nionych warunkach powtarzalnoÊci; RSDr Analityk powinien zapewniç, ˝e próbki nie zostanà zanieczyszczone podczas ich przygotowywania do analizy. Gdziekolwiek to mo˝liwe, urzàdzenia kontaktujàce si´ z próbkà powinny byç wykonane z materia∏ów oboj´tnych, np. tworzyw sztucznych takich jak polipropylen, PTFE i in., i powinny zostaç umyte w kwasie w celu zminimalizowania ryzyka zanieczyszczenia. Ostrza tnàce mogà byç wykonane ze stali nierdzewnej wysokiej jakoÊci. Wszystkie próbki otrzymane przez laboratorium zostajà u˝yte do przygotowania materia∏u badanego. Jedynie bardzo dok∏adnie ujednorodnione próbki dajà reprezentatywne wyniki. — wzgl´dne odchylenie standardowe powtarzalnoÊci, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach powtarzalno–) x 100], gdzie x – jest Êci [(sr/x Êrednià z wyników uzyskanych przez wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, której z prawdopodobieƒstwem 95 % nie przekracza wartoÊç bezwzgl´dna ró˝nicy mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami badania otrzymanymi w spe∏nionych warunkach odtwarzalnoÊci (tj. dla identycznego materia∏u, tà samà metodà, otrzymane w ró˝nych laboratoriach, przez ró˝nych wykonawców, przy u˝yciu ró˝nego wyposa˝enia, w d∏u˝szym przedziale czasu), R = 2,8 x sR ; Partia lub podpartia jest niezgodna z wymaganiami (okreÊlonymi w rozporzàdzeniu nr 466/2001), je˝eli Êrednia wartoÊç uzyskanych wyników bez wàtpienia przekracza odpowiedni maksymalny dopuszczalny poziom zanieczyszczenia, przy uwzgl´dnieniu niepewnoÊci wyniku i poprawki na odzysk. II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I KRYTERIA WYBORU METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CYNY W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH W OPAKOWANIACH METALOWYCH 1. Ârodki ostro˝noÊci i ogólne wymagania dotyczàce cyny Istnieje wiele odpowiednich specjalnych procedur przygotowania próbek, które mogà zostaç zastosowane. Za zadowalajàce uznano procedury opisane w normie PN-EN 13804:2003 Artyku∏y ˝ywnoÊciowe. Oznaczanie pierwiastków Êladowych. Kryteria sprawnoÊci, zasady ogólne i przygotowywanie próbek, ale inne mogà byç równie odpowiednie. Dziennik Ustaw Nr 85 sR RSDR HORRATr HORRATR U — 3935 — — odchylenie standardowe obliczane na podstawie wyników badania uzyskanych w spe∏nionych warunkach odtwarzalnoÊci; — wzgl´dne odchylenie standardowe odtwarzalnoÊci, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach odtwarzalno–) x 100]; Êci [(sR/x — wspó∏czynnik HORRAT dla powtarzalnoÊci; uzyskane RSDr podzielone przez wartoÊç RSDr oszacowanà na podstawie równania Horwitza przy za∏o˝eniu, ˝e r = 0,66R; — wspó∏czynnik HORRAT dla odtwarzalnoÊci; uzyskane RSDR podzielone przez wartoÊç RSDR oszacowanà na podstawie równania Horwitza; — niepewnoÊç rozszerzona, wyznaczana przy zastosowaniu wspó∏czynnika rozszerzenia k = 2, dla poziomu ufnoÊci oko∏o 95 %. Poz. 591 4.2. Wymagania ogólne Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.3. Wymagania szczegó∏owe Na poziomie Wspólnoty nie zalecono dotàd okreÊlonych metod oznaczania zawartoÊci cyny w Êrodkach spo˝ywczych w opakowaniach metalowych. Laboratoria mogà stosowaç ka˝dà metod´ zwalidowanà, pod warunkiem ˝e spe∏nia ona kryteria wyboru podane w tabeli 2. Walidacja powinna (o ile to mo˝liwe) obejmowaç analiz´ certyfikowanego materia∏u odniesienia. Tabela 2 Kryteria wyboru dla metod analizy cyny Parametr charakterystyki WartoÊç/uwagi Zakres stosowania Êrodki spo˝ywcze wymienione w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 242/2004 z dnia 12 lutego 2004 r. zmieniajàcym rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do cyny nieorganicznej w ˝ywnoÊci Granica wykrywalnoÊci nie wi´cej ni˝ 5 mg/kg Granica oznaczalnoÊci nie wi´cej ni˝ 10 mg/kg Precyzja wartoÊci HORRATr lub HORRATR, uzyskane w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych w celu walidacji, powinny byç poni˝ej 1,5 Odzysk % 80—105 (jak okreÊlono w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych) SpecyficznoÊç metoda wolna od interferencji matrycy i interferencji spektralnych 4.3.1. Kryteria wyboru — niepewnoÊç PodejÊcie uwzgl´dniajàce niepewnoÊç wyniku mo˝e byç równie˝ zastosowane do oszacowania, czy dana metoda analizy jest odpowiednia do stosowania w laboratorium. Metoda stosowana w laboratorium powinna umo˝liwiç otrzymywanie wyników mieszczàcych si´ w zakresie maksymalnej niepewnoÊci standardowej. Maksymalnà niepewnoÊç standardowà mo˝na obliczyç, stosujàc nast´pujàcy wzór: Uf = [(LOD/2)2 + (0,1C)2] gdzie: Uf — maksymalna niepewnoÊç standardowa, LOD — granica wykrywalnoÊci metody, C — st´˝enie. Je˝eli metoda analityczna umo˝liwia otrzymanie wyników z niepewnoÊcià mniejszà od maksymalnej niepewnoÊci standardowej, mo˝e byç ona stosowana równowa˝nie z metodà spe∏niajàcà kryteria podane w tabeli 2. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3936 — 4.4. Obliczanie odzysku i podawanie wyników Wynik oznaczenia analitycznego mo˝e zostaç podany w postaci skorygowanej lub nieskorygowanej o wartoÊç odzysku. Sposób przedstawienia wyników i poziom odzysku musi zostaç podany. Wynik analizy skorygowany o wartoÊç odzysku jest stosowany w celu sprawdzenia zgodnoÊci z wymaganiami. Nale˝y uwzgl´dniç „Ujednolicone wytyczne dotyczàce uwzgl´dniania informacji o odzysku w pomiarach analitycznych”, opracowane pod auspicjami IUPAC/ISO/AOAC. Zalecenia te sà pomocne przy okreÊlaniu odzysku. Wynik analizy podaje si´ w postaci x ± U, gdzie x jest wynikiem analitycznym, a U niepewnoÊcià wyniku. Poz. 591 dowym zharmonizowanym protoko∏em dla badaƒ bieg∏oÊci w analitycznych laboratoriach chemicznych” opracowanym pod auspicjami IUPAC/ISO/AOAC. Niektóre z tych programów specjalnie w∏àczajà oznaczanie zawartoÊci cyny w Êrodkach spo˝ywczych i zalecany jest udzia∏ w∏aÊnie w takich badaniach, a nie w ogólnym programie oznaczania zawartoÊci metali w ˝ywnoÊci. 4.6.2. Wewn´trzna kontrola jakoÊci Laboratoria powinny byç w stanie wykazaç, ˝e stosujà procedury wewn´trznej kontroli jakoÊci. Ich przyk∏ady sà podane w „Przewodniku ISO/AOAC/IUPAC dotyczàcym wewn´trznej kontroli jakoÊci w chemicznych laboratoriach analitycznych”. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratorium musi przestrzegaç przepisów art. 12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.6.3. Przygotowanie próbek Nale˝y zapewniç, aby cyna zawarta w próbce badanej znalaz∏a si´ w ca∏oÊci w analizowanym roztworze. W szczególnoÊci podkreÊla si´, ˝e zastosowana procedura roztwarzania próbek musi zapewniaç, aby nie wytràca∏y si´ zhydrolizowane zwiàzki SnIV (np. zwiàzki takie jak SnO2, Sn(OH)4, SnO2 · H2O). Próbki przygotowane do analizy powinny byç rozpuszczone w 5 mol/l HCl. Jednak SnCl4 jest lotny, wi´c roztworów nie nale˝y gotowaç. 4.6. Inne wymagania dotyczàce analizy 4.6.1. Badania bieg∏oÊci Udzia∏ w odpowiednich programach badaƒ bieg∏oÊci, zgodnych z „Mi´dzynaro- Za∏àcznik nr 6 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW BENZO[a]PIRENU ORAZ PRZYGOTOWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI BENZO[a]PIRENU I. METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW BENZO[a]PIRENU W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH 2. Definicje Partia: mo˝liwa do zidentyfikowania iloÊç Êrodka spo˝ywczego, dostarczona w jednym terminie, dla której urz´dowo stwierdzono, ˝e posiada te same wspólne cechy, takie jak: pochodzenie, odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, dostawca i oznakowanie. Podpartia: cz´Êç du˝ej partii wskazana w celu zastosowania metody pobierania próbek na tej wydzielonej cz´Êci. Ka˝da cz´Êç partii musi byç fizycznie wyodr´bniona i mo˝liwa do zidentyfikowania. 1. Cel i zakres Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziomów zawartoÊci benzo[a]pirenu w Êrodkach spo˝ywczych pobierane wy∏àcznie zgodnie z zasadami okreÊlonymi w niniejszym za∏àczniku mogà byç uwa˝ane za reprezentatywne dla danej partii. Ocena zgodnoÊci partii powinna byç dokonana przez porównanie uzyskanych wyników zbadanych próbek laboratoryjnych z najwy˝szymi dopuszczalnymi poziomami przyj´tymi w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 208/2005 z dnia 4 lutego 2005 r. zmieniajàcym rozporzàdzenie (WE) nr 466/2001 w odniesieniu do wielopierÊcieniowych w´glowodorów aromatycznych. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3937 — Próbka pierwotna: iloÊç materia∏u pobrana z jednego miejsca partii lub podpartii. Próbka zbiorcza: próbka otrzymana przez po∏àczenie wszystkich próbek pierwotnych pobranych z partii lub podpartii. Próbka laboratoryjna: próbka przeznaczona do badania laboratoryjnego. 3. Postanowienia ogólne 3.1. Personel Próbki powinny byç pobierane przez upowa˝niony i wykwalifikowany personel. 3.2. Materia∏ Z ka˝dej partii podlegajàcej badaniu nale˝y pobraç odr´bne próbki. 3.3. Wymagane Êrodki ostro˝noÊci W trakcie pobierania i przygotowywania próbek nale˝y podjàç Êrodki ostro˝noÊci zapobiegajàce wszelkim zmianom, które mogà mieç wp∏yw na zawartoÊç benzo[a]pirenu, niekorzystnie oddzia∏ywaç na wynik oznaczenia analitycznego lub spowodowaç, ˝e próbki zbiorcze nie b´dà reprezentatywne. 3.4. Próbki pierwotne W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny byç pobierane z ró˝nych miejsc partii lub podpartii. Odst´pstwo od tej zasady nale˝y odnotowaç w protokole. 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej Próbka zbiorcza powstaje przez po∏àczenie i dok∏adne wymieszanie wszystkich próbek pierwotnych. Próbka zbiorcza zostaje ujednorodniona w laboratorium. 3.6. Kontrpróbki do badaƒ laboratoryjnych Kontrpróbki do badaƒ laboratoryjnych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i arbitra˝u, wyodr´bnia si´ z ujednorodnionej próbki zbiorczej. 3.7. Pakowanie i transport próbek Ka˝dà próbk´ nale˝y umieÊciç w czystym pojemniku wykonanym z chemicznie oboj´tnego Poz. 591 materia∏u, zapewniajàcym odpowiednià ochron´ przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem w czasie transportu. Nale˝y podjàç wszelkie niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci w celu unikni´cia zmian w sk∏adzie próbek, jakie mog∏yby wystàpiç podczas transportu lub przechowywania. 3.8. Piecz´t owanie i etykietowanie próbek Ka˝dà próbk´ przeznaczonà do urz´dowej kontroli zamyka si´ i piecz´tuje w miejscu pobrania próbek oraz etykietuje w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´ zgodnie z obowiàzujàcymi przepisami. Dla ka˝dej pobranej próbki sporzàdza si´ protokó∏ umo˝liwiajàcy jednoznacznà identyfikacj´ ka˝dej partii, w którym podaje si´ dat´ oraz miejsce pobrania próbek wraz ze wszystkimi dodatkowymi informacjami istotnymi dla wykonania analizy. 4. Plany pobierania próbek Zastosowana metoda pobierania próbek powinna gwarantowaç, ˝e próbka zbiorcza jest reprezentatywna dla kontrolowanej partii. 4.1. Liczba próbek pierwotnych W przypadku olejów, dla których mo˝na za∏o˝yç równomierny rozk∏ad benzo[a]pirenu w partii, wystarczy pobraç z danej partii trzy próbki pierwotne dla przygotowania próbki zbiorczej. Nale˝y wskazaç numer partii. W przypadku oliwy z oliwek lub oliwy z wyt∏oków oliwnych szczegó∏owe metody pobierania próbek okreÊla rozporzàdzenie Komisji (WE) nr 1989/2003 z dnia 6 listopada 2003 r. zmieniajàce rozporzàdzenie (EWG) nr 2568/91 w sprawie w∏aÊciwoÊci oliwy z oliwek i oliwy z wyt∏oczyn oliwek oraz w sprawie odpowiednich metod analizy (Dz. Urz. UE L 295 z 13.11.2003, str. 57; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 483). W przypadku innych Êrodków spo˝ywczych minimalna liczba próbek pierwotnych, które nale˝y pobraç z danej partii, powinna byç zgodna z tabelà 1. Próbki pierwotne powinny mieç zbli˝onà mas´, nie mniejszà ni˝ 100 g ka˝da próbka. Tabela 1 Minimalna liczba próbek pierwotnych, jakie nale˝y pobraç z partii Masa partii (
- kg)Minimalna liczba pobieranych próbek pierwotnych < 50 3 50—500 5 > 500 10 W przypadku partii sk∏adajàcych si´ z pojedynczych opakowaƒ liczb´ opakowaƒ, które majà byç pobrane w celu utworzenia próbki zbiorczej, okreÊla tabela 2. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3938 — Poz. 591 Tabela 2 Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych) pobieranych w celu utworzenia próbki zbiorczej w przypadku, gdy partia sk∏ada si´ z pojedynczych opakowaƒ Liczba opakowaƒ lub jednostek w partii lub podpartii Liczba pobieranych opakowaƒ lub jednostek losowania*) 1—25 1 opakowanie lub jednostka 26—100 oko∏o 5 %, co najmniej 2 opakowania lub jednostki losowania > 100 oko∏o 5 %, maksymalnie 10 opakowaƒ lub jednostek losowania *) Jednostka losowania oznacza jednostk´ okreÊlonà w cz´Êci I pkt 2 za∏àcznika nr 1 do rozporzàdzenia. Uwaga: W przypadku opakowaƒ o ma∏ej masie nale˝y pobraç odpowiednio wi´kszà ich iloÊç, tak aby masa próbki zbiorczej by∏a wystarczajàca do wykonania badaƒ. 4.2. Pobieranie próbek z obrotu Je˝eli jest to mo˝liwe, pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych z obrotu detalicznego powinno byç wykonywane zgodnie z okreÊlonymi wy˝ej zasadami pobierania próbek. Je˝eli nie jest to mo˝liwe, mo˝na zastosowaç inne skuteczne procedury pobierania próbek z obrotu detalicznego, pod warunkiem ˝e zapewniajà one odpowiednià reprezentatywnoÊç ocenianej partii. 5. ZgodnoÊç partii lub podpartii ze specyfikacjà Laboratorium kontrolne bada próbk´ laboratoryjnà pobranà w celu sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami. Je˝eli wynik pierwszej analizy ró˝ni si´ o 20 % (jest ni˝szy lub wy˝szy) od dopuszczalnego maksymalnego poziomu, analiz´ nale˝y powtórzyç i obliczyç Êrednià z uzyskanych wyników. 1. Ârodki ostro˝noÊci i ogólne wytyczne dotyczàce benzo[a]pirenu w próbkach ˝ywnoÊci Podstawowym wymaganiem jest uzyskanie reprezentatywnej i jednorodnej próbki laboratoryjnej bez wprowadzenia wtórnych zanieczyszczeƒ. Analityk powinien zapewniç, ˝e próbki nie zostanà zanieczyszczone podczas ich przygotowywania do analizy. Szk∏o laboratoryjne przed u˝yciem nale˝y przemyç acetonem lub heksanem o wysokiej czystoÊci analitycznej, aby zminimalizowaç ryzyko zanieczyszczenia. W miar´ mo˝liwoÊci aparatura wchodzàca w kontakt z próbkà powinna byç wykonana z chemicznie oboj´tnego materia∏u, np. aluminium, szk∏a lub stali nierdzewnej polerowanej. Nale˝y unikaç tworzyw sztucznych, takich jak polipropylen, politetrafluoroetylen (PTFE) itp., gdy˝ mo˝e zachodziç adsorpcja analitu na tych materia∏ach. Partia zostaje przyj´ta, je˝eli wynik pierwszej analizy lub — w przypadku koniecznoÊci przeprowadzenia powtórnej analizy — Êrednia wartoÊç uzyskanych wyników nie przekracza odpowiedniego maksymalnego dopuszczalnego poziomu (okreÊlonego w rozporzàdzeniu nr 466/2001), z uwzgl´dnieniem niepewnoÊci pomiaru oraz korekty o wartoÊç odzysku. Ca∏a próbka dostarczona do laboratorium musi byç wykorzystana do przygotowania materia∏u do badaƒ. Jedynie dok∏adnie zhomogenizowane (jednorodne) próbki dajà powtarzalne wyniki. Je˝eli wynik pierwszej analizy lub — w przypadku koniecznoÊci przeprowadzenia powtórnej analizy — Êrednia wartoÊç uzyskanych wyników przekracza maksymalny dopuszczalny poziom w sposób niekwestionowany, przy uwzgl´dnieniu niepewnoÊci pomiaru i korekty o wartoÊç odzysku, dana partia jest niezgodna z maksymalnym dopuszczalnym poziomem (okreÊlonym w rozporzàdzeniu nr 466/2001). Ca∏à próbk´ zbiorczà nale˝y dok∏adnie zmieliç (je˝eli jest to wskazane) i starannie wymieszaç, stosujàc procedur´, która pozwoli osiàgnàç ca∏kowità homogenizacj´. II. PRZYGOTOWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALITYCZNYCH STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI BENZO[a]PIRENU W ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH Kontrpróbki s∏u˝àce do sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i arbitra˝u, nale˝y wyodr´bniç ze zhomogenizowanego materia∏u. 2. Przygotowanie próbki po dostarczeniu do laboratorium 3. Podzia∏ próbek w celu sprawdzenia zgodnoÊci z przepisami, dla potrzeb obrotu handlowego i arbitra˝u Dziennik Ustaw Nr 85 — 3939 — 4. Metody analiz stosowane przez laboratorium i wymagania dotyczàce ich kontroli w laboratorium 4.1. Definicje Poni˝ej podano szereg najcz´Êciej u˝ywanych definicji, które powinno stosowaç laboratorium: r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna si´ znajdowaç z okreÊlonym prawdopodobieƒstwem (typowo 95 %) bezwzgl´dna ró˝nica pomi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami badania otrzymanymi w warunkach powtarzalnoÊci (tzn. ta sama próbka, ten sam wykonawca, ten sam aparat, to samo laboratorium, krótki odst´p czasu), R = 2,8 x sr ; — odchylenie standardowe, oblisr czane na podstawie wyników badania otrzymanych w warunkach powtarzalnoÊci; — wzgl´dne odchylenie standarRSDr dowe powtarzalnoÊci, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach powta– rzalnoÊci [(sr/x ) x 100]; R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna si´ znajdowaç z okreÊlonym prawdopodobieƒstwem (typowo 95 %) bezwzgl´dna ró˝nica pomi´dzy poszczególnymi wynikami uzyskanymi w warunkach odtwarzalnoÊci (tj. ten sam materia∏ otrzymywany przez ró˝nych wykonawców w ró˝nych laboratoriach, stosujàcych standardowà metod´ badawczà), R = 2,8 x sR ; — odchylenie standardowe oblisR czane na podstawie wyników badania uzyskanych w warunkach odtwarzalnoÊci; Poz. 591 RSDR — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach odtwarzalnoÊci – – [(sR/
- x)x 100], w którym x jest Êrednià z wyników uzyskanych przez wszystkie laboratoria dla wszystkich próbek; HORRATr — uzyskane RSDr podzielone przez wartoÊç RSDr oszacowanà na podstawie równania Horwitza, przy za∏o˝eniu, ˝e r = 0,66R; HORRATR — uzyskane RSDR , podzielone przez wartoÊç RSDR oszacowanà na podstawie równania Horwitza; U — niepewnoÊç rozszerzona, przy zastosowaniu wspó∏czynnika rozszerzenia k = 2 (poziom ufnoÊci oko∏o 95 %). 4.2. Wymagania ogólne Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.3. Wymagania szczegó∏owe Nie zaleca si´ stosowania okreÊlonych metod oznaczania zawartoÊci benzo[a]pirenu w ˝ywnoÊci; laboratorium mo˝e wybraç ka˝dà zwalidowanà metod´ spe∏niajàcà kryteria sprawnoÊci wskazane w tabeli. Walidacja powinna, jeÊli to mo˝liwe, obejmowaç certyfikowany materia∏ odniesienia. Tabela 3 Kryteria sprawnoÊci metod analitycznych oznaczania benzo[a]pirenu Parametr WartoÊç/uwagi Zakres stosowania Êrodki spo˝ywcze okreÊlone w rozporzàdzeniu (WE) nr 208/2005 Granica wykrywalnoÊci nie wi´cej ni˝ 0,3 μg/kg Granica oznaczalnoÊci nie wi´cej ni˝ 0,9 μg/kg Precyzja wartoÊci HORRATr lub HORRATR ni˝sze ni˝ 1,5 uzyskane w mi´dzylaboratoryjnych badaniach porównawczych dla potrzeb walidacji Odzysk 50 %—120 % SpecyficznoÊç metoda wolna od interferencji matrycy lub interferencji spektralnych, weryfikacja wskazaƒ dodatnich Dziennik Ustaw Nr 85 — 3940 — 4.3.1. Kryteria sprawnoÊci — sposób wyra˝ania niepewnoÊci w postaci funkcji Do oceny przydatnoÊci metody analitycznej do zastosowania w laboratorium mo˝e byç równie˝ wykorzystana niepewnoÊç pomiaru. Laboratorium powinno stosowaç metod´, która zapewni uzyskanie wyników mieszczàcych si´ w zakresie maksymalnej niepewnoÊci standardowej. Maksymalnà niepewnoÊç standardowà oblicza si´ za pomocà nast´pujàcego wzoru: Uf = [(LOD/2)2 + (0,2C)2] gdzie: Uf — maksymalna niepewnoÊç standardowa, LOD — granica wykrywalnoÊci metody, C — badane st´˝enie. JeÊli metoda analityczna zapewnia uzyskanie wyników z niepewnoÊcià pomiarów ni˝szà od maksymalnej niepewnoÊci standardowej, mo˝e byç ona stosowana równowa˝nie z metodà spe∏niajàcà kryteria podane w tabeli. 4.4. Obliczanie wyników odzysku i przedstawianie Wynik analizy podaje si´ w postaci skorygowanej lub nieskorygowanej o wartoÊç odzysku. Nale˝y przedstawiç sposób podawania wyników oraz wartoÊç odzysku. Do oceny zgodnoÊci ze specyfikacjà nale˝y stosowaç wynik analizy skorygowany o odzysk zgodnie z zasadà okreÊlonà w cz´Êci I pkt 5. Analityk powinien braç pod uwag´ „Raport Komisji Europejskiej na temat zwiàzku mi´dzy wynikami analitycznymi, niepewnoÊcià pomiaru, wspó∏czynnikami odzysku i przepisami ustawodawstwa Unii Europejskiej w dziedzinie ˝ywnoÊci (European Commission Report on the relationship between analytical results, the measurement of uncertainty, recovery factors and the provisions in EU food legislation)”. Poz. 591 Wynik analizy powinien byç podany w postaci x ± U, gdzie: x — wynik analizy, U — niepewnoÊç pomiaru. 4.5. Normy jakoÊci w laboratorium Laboratorium musi przestrzegaç przepisów art. 12 rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami dotyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.6. Zalecenia 4.6.1. Badania bieg∏oÊci Zaleca si´ udzia∏ laboratorium w odpowiednich programach badaƒ bieg∏oÊci, zgodnych z dokumentem „Mi´dzynarodowy zharmonizowany protokó∏ dotyczàcy badaƒ bieg∏oÊci w chemicznych laboratoriach analitycznych”7). 4.6.2. Wewn´trzna kontrola jakoÊci Laboratorium musi wykazaç, ˝e stosuje procedury wewn´trznej kontroli jakoÊci, np. procedury okreÊlone w „Przewodniku ISO/AOAC/IUPAC dotyczàcym wewn´trznej kontroli jakoÊci w chemicznych laboratoriach analitycznych”8). ——————— 7) ISO/AOAC/IUPAC International Harmonised Protocol for Proficiency Testing of (Chemical) Analytical Laboratories, wydany przez: M. Thompson and R. Wood, Pure Appl. Chem., 1993, 65, 2123—2144 (opublikowany tak˝e w J. AOAC International, 1993, 76, 926). 8) ISO/AOAC/IUPAC International Harmonised Guidelines for Internal Quality Control in Analytical Chemistry Laboratories, wydany przez: M. Thompson and R. Wood, Pure Appl. Chem., 1995, 67, 649—666. Za∏àcznik nr 7 METODY POBIERANIA PRÓBEK WYBRANYCH ÂRODKÓW SPO˚YWCZYCH DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW TOKSYN FUSARIUM ORAZ KRYTERIA DLA METOD ANALIZY STOSOWANYCH DO OZNACZANIA ZAWARTOÂCI TOKSYN FUSARIUM I. METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZ¢DOWEJ KONTROLI POZIOMÓW TOKSYN FUSARIUM 1. Cel i zakres Próbki przeznaczone do urz´dowej kontroli poziomów toksyn Fusarium (deoksyniwalenol, zearalenon, fu- monizyny B1 i B2 i toksyny T-2 i HT-2) w Êrodkach spo˝ywczych pobierane wy∏àcznie zgodnie z zasadami okreÊlonymi w za∏àczniku mogà byç uwa˝ane za reprezentatywne dla poszczególnych partii. Ocena zgodnoÊci partii powinna byç dokonana przez porównanie uzyskanych wyników zbadanych próbek laboratoryjnych z maksymalnymi dopuszczalnymi poziomami przyj´tymi w za∏àczniku nr I do rozporzàdzenia nr 466/2001. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3941 — 2. Definicje Poz. 591 3.7. Pakowanie i przekazywanie próbek Partia: identyfikowalna iloÊç Êrodka spo˝ywczego dostarczona w tym samym czasie i uznana w sposób urz´dowy jako posiadajàca wspólne cechy takie jak: pochodzenie, odmiana, rodzaj opakowania, jednostka pakujàca, dostawca i oznakowanie; Podpartia: wyznaczona cz´Êç partii w celu zastosowania metody pobierania próbek na wyznaczonej cz´Êci; ka˝da podpartia musi byç fizycznie oddzielna i identyfikowalna; Próbka pierwotna: iloÊç produktu pobrana z jednego miejsca partii lub podpartii; Próbka zbiorcza: po∏àczone wszystkie próbki pierwotne pobrane z partii lub podpartii. 3. Przepisy ogólne 3.1. Personel Próbki powinny byç pobierane przez upowa˝niony i wykwalifikowany personel. 3.2. Pobieranie próbek W przypadku ka˝dej partii, która ma zostaç zbadana, pobieranie próbek musi zostaç przeprowadzone oddzielnie. Zgodnie z pkt 4.3 du˝e partie powinny zostaç podzielone na podpartie, a próbki pobierane oddzielnie. 3.3. Ârodki ostro˝noÊci Podczas pobierania próbek i przygotowywania próbek laboratoryjnych muszà zostaç podj´te niezb´dne Êrodki ostro˝noÊci w celu unikni´cia wystàpienia jakichkolwiek zmian, które mog∏yby wp∏ynàç na zawartoÊç toksyn Fusarium, wp∏ynàç niekorzystnie na oznaczanie lub spowodowaç, ˝e próbki zbiorcze stanà si´ niereprezentatywne. 3.4. Próbki pierwotne W miar´ mo˝liwoÊci próbki pierwotne powinny zostaç pobrane z ró˝nych miejsc rozmieszczonych w ca∏ej partii lub podpartii. Odstàpienie od tej procedury musi zostaç odnotowane w protokole. 3.5. Przygotowanie próbki zbiorczej Próbk´ zbiorczà tworzy si´ przez ∏àczenie próbek pierwotnych. 3.6. Kontrpróbki Kontrpróbki do celów oznaczania, obrotu handlowego i arbitra˝u pobierane sà z homogennej próbki zbiorczej. Ka˝da próbka powinna byç umieszczona w czystym, chemicznie oboj´tnym pojemniku, odpowiednio zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem w czasie transportu. Nale˝y przedsi´wziàç wszelkie konieczne Êrodki ostro˝noÊci w celu unikni´cia jakichkolwiek zmian w sk∏adzie próbki, które mog∏yby powstaç w czasie transportu lub przechowywania. 3.8. Plombowanie i etykietowanie próbek Ka˝da próbka pobrana do celów urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci powinna byç plombowana w miejscu pobrania i oznakowana w sposób umo˝liwiajàcy jej identyfikacj´. Ka˝de pobranie próbki musi byç rejestrowane w celu umo˝liwienia jednoznacznej identyfikacji ka˝dej partii; nale˝y podaç równie˝ dat´ i miejsce pobrania próbki wraz z dodatkowymi informacjami, które mogà byç przydatne dla analityka. 4. Zasady szczegó∏owe 4.1. Ró˝ne rodzaje partii Ârodki spo˝ywcze mogà znajdowaç si´ w obrocie luzem, w pojemnikach lub opakowaniach jednostkowych, takich jak worki, torby, opakowania detaliczne. Procedura pobierania próbek mo˝e byç stosowana dla wszystkich form artyku∏ów, które sà wprowadzane do obrotu. Bez uszczerbku dla zasad okreÊlonych w pkt 4.3, 4.4 i 4.5 przedstawiony poni˝ej wzór mo˝e byç wykorzystany jako wskazówka odnoÊnie do pobierania próbek z partii b´dàcych przedmiotem obrotu w opakowaniach jednostkowych, takich jak worki, torby, opakowania do sprzeda˝y detalicznej. masa partii cz´stotliwoÊç x masa próbki pierwotnej pobierania = ————————————————— masa próbki zbiorczej próbek (SF) x masa opakowania jednostkowego gdzie: — masa wyra˝ona w kg, — cz´stotliwoÊç pobierania próbek (SF) — ka˝dy n-ty worek lub torba, z których musi zostaç pobrana próbka pierwotna (cyfry dziesi´tne powinny zostaç zaokràglone do najbli˝szej liczby ca∏kowitej). 4.2. Masa próbki pierwotnej Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç oko∏o 100 gramów, o ile nie ustalono inaczej w za∏àczniku. W przypadku partii w opakowaniach detalicznych masa próbki pierwotnej zale˝y od masy opakowania detalicznego. 4.3. Ogólne zasady pobierania próbek zbó˝ i produktów zbo˝owych Dziennik Ustaw Nr 85 — 3942 — Poz. 591 Tabela 1 Podzia∏ partii na podpartie w zale˝noÊci od produktu i masy partii Produkt Zbo˝a i zbo˝owe Masa partii (tony) produkty ≥ 1 500 > 300 i < 1 500 ≥ 50 i ≤ 300 < 50 Masa lub liczba podpartii 500 ton 3 podpartie 100 ton — Liczba próbek pierwotnych 100 100 100 3—100*) Masa próbki zbiorczej (
- kg)10 10 10 1—10 *) W zale˝noÊci od masy partii zgodnie z tabelà 2 w pkt 4.5. 4.4. Procedura pobierania próbek zbó˝ i produktów zbo˝owych dla partii ≥ 50 ton 4.4.1. Je˝eli podparti´ mo˝na oddzieliç fizycznie, to ka˝da partia musi zostaç podzielona na podpartie zgodnie z tabelà 1. Nie zawsze partia mo˝e byç podzielona ÊciÊle wed∏ug podanych wskazaƒ (masa partii nie zawsze stanowi dok∏adnà wielokrotnoÊç masy podpartii), wówczas masa podpartii mo˝e przekroczyç wymienionà mas´ o maksimum 20 %. 4.4.2. Z ka˝dej podpartii próbki muszà zostaç pobrane oddzielnie. 4.4.3. Liczba próbek pierwotnych: 100. Masa próbki zbiorczej wynosi 10 kg. 4.4.4. JeÊli nie jest mo˝liwe przeprowadzenie pobierania próbek za pomocà metody opisanej w tym punkcie z uwagi na konsekwencje handlowe wynikajàce z uszkodzenia partii z powodów takich, jak opa- kowania zbiorcze, Êrodki transportu, mo˝e zostaç zastosowana alternatywna metoda pobierania próbek, pod warunkiem ˝e jest mo˝liwie jak najbardziej reprezentatywna, w pe∏ni opisana i udokumentowana. 4.5. Procedura pobierania próbek zbó˝ i produktów zbo˝owych dla partii < 50 ton W przypadku partii zbó˝ i produktów zbo˝owych poni˝ej 50 ton plan pobierania próbek powinien obejmowaç 10—100 próbek pierwotnych w zale˝noÊci od masy partii, dajàc próbk´ zbiorczà 1—10 kg. W przypadku bardzo ma∏ych partii (≤ 0,5 tony) mo˝na pobraç mniejszà liczb´ próbek pierwotnych, ale próbka zbiorcza, ∏àczàca wszystkie próbki pierwotne, powinna wynosiç równie˝ w tym przypadku co najmniej 1 kg. WartoÊci podane w tabeli 2 mogà byç u˝yte do okreÊlenia liczby próbek pierwotnych, które nale˝y pobraç. Tabela 2 Liczba próbek pierwotnych, które powinny byç pobrane w zale˝noÊci od masy partii zbó˝ i produktów zbo˝owych Masa partii (tony) Liczba próbek pierwotnych ≤ 0,05 3 > 0,05 i ≤ 0,5 5 > 0,5 i ≤ 1 10 >1i≤3 20 > 3 i ≤ 10 40 > 10 i ≤ 20 60 > 20 i ≤ 50 100 Dziennik Ustaw Nr 85 — 3943 — 4.6. Procedura pobierania próbek ˝ywnoÊci przeznaczonej dla niemowlàt i ma∏ych dzieci 4.6.1. Procedura pobierania próbek zbó˝ i produktów zbo˝owych podana w pkt 4.5 ma zastosowanie w odniesieniu do ˝ywnoÊci przeznaczonej dla niemowlàt i ma∏ych dzieci. Liczba próbek pierwotnych, które powinny byç pobrane, zale˝y od masy partii, przy czym minimalna ich liczba wynosi 10, a maksymalna 100, zgodnie z tabelà 2 w pkt 4.5. W przypadku bardzo ma∏ych partii (≤ 0,5 tony) mo˝na pobraç mniejszà liczb´ próbek pierwotnych, ale próbka zbiorcza, ∏àczàca wszystkie próbki pierwotne, powinna wynosiç równie˝ w tym przypadku co najmniej 1 kg. 4.6.2. Masa próbki pierwotnej musi wynosiç oko∏o 100 g. W przypadku partii w opakowaniu do sprzeda˝y detalicznej masa próbki zale˝y od masy opakowania do sprzeda˝y detalicznej, a w przypadku bardzo ma∏ych partii (≤ 0,5 tony) próbki pierwotne muszà mieç takà mas´, ˝eby po∏àczenie próbek pierwotnych dawa∏o próbk´ zbiorczà o masie co najmniej 1 kg. 4.6.3. Masa próbki zbiorczej odpowiednio wymieszanej wynosi 1—10 kg. Poz. 591 2. Przygotowanie próbki dostarczonej do laboratorium Ka˝da próbka laboratoryjna powinna byç drobno zmielona i starannie zmieszana, przy wykorzystaniu metody, odnoÊnie do której wykazano, ˝e umo˝liwia uzyskanie ca∏kowitej homogennoÊci. W przypadku gdy maksymalny poziom ma zastosowanie do suchej masy, zawartoÊç suchej masy w produkcie jest okreÊlana na cz´Êci próbki homogennej, przy wykorzystaniu metody, odnoÊnie do której wykazano, ˝e dok∏adnie okreÊla zawartoÊç suchej masy. 3. Podzia∏ próbek do celów potwierdzenia prawid∏owoÊci oznaczenia i arbitra˝u Powtarzane próbki do celów oznaczania, handlu i arbitra˝u oraz odniesienia sà pobierane ze zhomogenizowanego materia∏u. 4. Metody analizy stosowane w laboratorium i wymagania dla kontroli laboratorium 4.1. Definicje Poni˝ej zamieszczono kilka najcz´Êciej stosowanych definicji, których laboratorium jest zobowiàzane u˝ywaç. Najcz´Êciej podawanymi parametrami precyzji sà powtarzalnoÊç i odtwarzalnoÊç. r — powtarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna znajdowaç si´ bezwzgl´dna ró˝nica mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami oznaczenia, otrzymanymi w powtarzalnych warunkach, tj. ta sama próbka, ten sam wykonawca, ta sama aparatura, to samo laboratorium i krótki odst´p czasu, b´dzie zawiera∏a si´ w granicach okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (typowo 95 %) i stàd r = 2,8 x sr ; sr 5.1. Partia mo˝e byç dopuszczona, jeÊli próbka zbiorcza jest zgodna z maksymalnym dopuszczalnym poziomem, z uwzgl´dnieniem niepewnoÊci pomiaru i wartoÊci odzysku. — odchylenie standardowe, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach powtarzalnoÊci; RSDr 5.2. Partia nie mo˝e byç dopuszczona, jeÊli próbka zbiorcza przekracza jednoznacznie maksymalny dopuszczalny poziom, z uwzgl´dnieniem niepewnoÊci pomiaru i wartoÊci odzysku. — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach powta–) x 100]; rzalnoÊci [(sr/x R — odtwarzalnoÊç; wartoÊç, poni˝ej której powinna znajdowaç si´ ró˝nica bezwzgl´dna mi´dzy dwoma pojedynczymi wynikami oznaczenia, otrzymanymi w powtarzalnych warunkach, tj. z identycznego materia∏u otrzymanego przez wykonawców w ró˝nych laboratoriach, przy u˝yciu znormalizowanych metod analitycznych, b´dzie zawiera∏a si´ w granicach okreÊlonego prawdopodobieƒstwa (zwykle 95 %); R = 2,8 x sR ; sR — odchylenie standardowe, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach odtwarzalnoÊci; 4.7. Pobieranie próbek na etapie obrotu detalicznego Pobieranie próbek Êrodków spo˝ywczych na etapie obrotu detalicznego musi w miar´ mo˝liwoÊci byç zgodne z przepisami pobierania próbek okreÊlonych w pkt 4.4 i 4.5. W przypadku kiedy jest to niemo˝liwe, nale˝y zastosowaç inne skuteczne procedury pobierania próbek, pod warunkiem ˝e zapewniajà odpowiednià reprezentatywnoÊç badanej partii. 5. Dopuszczenie partii lub podpartii II. PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I WYTYCZNE DLA METOD ANALIZY STOSOWANYCH DO OZNACZANIA POZIOMÓW TOKSYN FUSARIUM 1. Ârodki ostro˝noÊci W zwiàzku z tym, ˝e rozmieszczenie toksyn Fusarium jest niejednorodne, próbki powinny byç przygotowane, zw∏aszcza homogenizowane, z najwi´kszà ostro˝noÊcià. Ca∏y materia∏ otrzymany przez laboratorium powinien zostaç wykorzystany do badaƒ. Dziennik Ustaw Nr 85 — 3944 — RSDR — wzgl´dne odchylenie standardowe, obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach odtwa–) x 100]. rzalnoÊci [(sR/x Poz. 591 tyczàcymi zdrowia zwierzàt i dobrostanu zwierzàt (Dz. Urz. UE L 191 z 30.04.2004, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200). 4.3. Wymagania szczegó∏owe 4.2. Wymagania ogólne Metody analizy stosowane do celów kontroli ˝ywnoÊci muszà byç zgodne z wymaganiami okreÊlonymi w pkt 1 i 2 za∏àcznika nr III do rozporzàdzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urz´dowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodnoÊci z prawem paszowym i ˝ywnoÊciowym oraz regu∏ami do- 4.3.1. Kryteria analityczne metody W przypadku gdy ˝adne specjalne metody oznaczania poziomów toksyn Fusarium w Êrodkach spo˝ywczych nie sà wymagane przez wspólnotowe ustawodawstwo, laboratoria mogà wybraç dowolnà metod´ z zastrze˝eniem, ˝e wybrana metoda spe∏nia nast´pujàce kryteria:
- a)parametry analityczne metody dla deoksyniwalenolu Deoksyniwalenol Poziom (μg/
- kg)RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) > 100 i ≤ 500 ≤ 20 ≤ 40 60—110 > 500 ≤ 20 ≤ 40 70—120
- b)parametry analityczne metody dla zearalenonu Zearalenon Poziom (μg/
- kg)RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) ≤ 50 ≤ 40 ≤ 50 60—120 > 50 ≤ 25 ≤ 40 70—120
- c)parametry analityczne metody dla fumonizyny B1 i B2 Fumonizyna B1 lub B2 Poziom (μg/
- kg)RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) ≤ 500 ≤ 30 ≤ 60 60—120 > 500 ≤ 20 ≤ 30 70—110 Dziennik Ustaw Nr 85 — 3945 — Poz. 591
- d)parametry analityczne metody dla toksyn T-2 i HT-2 Toksyna T-2 Poziom (μg/
- kg)RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) 50—250 ≤ 40 ≤ 60 60—130 > 250 ≤ 30 ≤ 50 60—130 Toksyna HT-2 Poziom (μg/
- kg)RSDr (%) RSDR (%) odzysk (%) 100—200 ≤ 40 ≤ 60 60—130 > 200 ≤ 30 ≤ 50 60—130 Granica wykrywalnoÊci stosowanych metod nie musi byç ustalana, je˝eli wartoÊç precyzji jest dana dla odpowiedniego st´˝enia. WartoÊç precyzji jest obliczana z równania Horowitza: RSDR = 2(1–0,5 log C) gdzie: RSDR — wzgl´dne odchylenie standardowe obliczone na podstawie wyników otrzymanych w warunkach odtwarzal–) x 100] noÊci [(sR/x C — st´˝enie wyra˝one jako stosunek (tj. 1 = 100 g/10