Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 lipca 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać areometry szklane, oraz szczegółowego zakresu

Dziennik Ustaw Nr 144 — 10895 — Poz. 1006 i 1007 1007 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1) z dnia 19 lipca 2007 r. w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç areometry szklane, oraz szczegó∏owego zakresu badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów pomiarowych2) Na podstawie art. 9a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje: ——————— 1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdo- wej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki (Dz. U. Nr 131, poz. 909). 2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia dyrektywy Rady 76/765/EWG z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu (Dz. Urz. WE L 262 z 29.09.1976, str. 143, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 3, str. 259). Niniejsze rozporzàdzenie zosta∏o notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 7 czerwca 2006 r., pod numerem 2006/0269/PL, zgodnie z § 4 rozporzàdzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65, poz. 597), które wdra˝a dyrektyw´ 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiajàcà procedur´ udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych (Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998, z póên. zm.). 3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 180, poz. 1494 oraz z 2006 r. Nr 170, poz. 1217 i Nr 249, poz. 1834. Rozdzia∏ 1 Przepisy ogólne § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) wymagania w zakresie konstrukcji, wykonania, materia∏ów, charakterystyk metrologicznych, warunków w∏aÊciwego stosowania oraz miejsc umieszczania cech legalizacji na areometrach szklanych, zwanych dalej „areometrami”; 2) szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej areometrów. § 2. 1. Wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu nie stosuje si´ do areometrów szklanych: 1) wyprodukowanych lub wprowadzonych do obrotu w innym paƒstwie cz∏onkowskim Unii Europejskiej albo Republice Turcji, 2) wyprodukowanych w paƒstwie cz∏onkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) — b´dàcym stronà umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym — zgodnie z przepisami obowiàzujàcymi w tych paƒstwach, pod warunkiem, ˝e przyrzàdy te spe∏niajà wymagania w stopniu odpowiadajàcym przepisom rozporzàdzenia. Dziennik Ustaw Nr 144 — 10896 — 2. Wy∏àczenia, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje si´ do alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu klasy I, II i III. § 3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o: 1) areometrze — nale˝y przez to rozumieç przyrzàd pomiarowy, przeznaczony do pomiaru g´stoÊci cieczy lub innej wielkoÊci fizycznej b´dàcej jednoznacznà funkcjà g´stoÊci, dzia∏ajàcy na zasadzie swobodnego p∏ywaka o sta∏ej masie i cz´Êciowym zanurzeniu, którego g∏´bokoÊç zanurzenia jest zale˝na od g´stoÊci cieczy; 2) termoareometrze — nale˝y przez to rozumieç areometr z wbudowanym termometrem; 3) g´stoÊci ρt w temperaturze t — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem masy rzeczywistej cia∏a m do jego obj´toÊci Vt w tej temperaturze, zgodnie z wzorem: m ρt = —– Vt 4) u∏amku masowym p sk∏adnika A w roztworze — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem masy mA sk∏adnika A do sumy mas sk∏adników A oraz B, mA+ mB, zgodnie z wzorem: mA p = ————– mA + mB 5) u∏amku obj´toÊciowym q sk∏adnika A w roztworze — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem obj´toÊci VA sk∏adnika A do obj´toÊci VAB roztworu sk∏adników A oraz B, zgodnie z wzorem: VA q = —— VAB 6) st´˝eniu masowym c sk∏adnika A w roztworze — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem masy mA sk∏adnika A do obj´toÊci VAB roztworu sk∏adników A oraz B, zgodnie z wzorem: Poz. 1007 9) odczycie dolnym — nale˝y przez to rozumieç odczyt nast´pujàcy w p∏aszczyênie swobodnej powierzchni cieczy; 10) odczycie górnym — nale˝y przez to rozumieç odczyt nast´pujàcy na górnej kraw´dzi menisku utworzonego przy trzpieniu areometru; 11) warunkach odniesienia:

1. a)areometru — nale˝y przez to rozumieç warunki okreÊlone przez temperatur´ odniesienia i napi´cie powierzchniowe odniesienia,
2. b)termometru wbudowanego w areometr — nale˝y przez to rozumieç warunki okreÊlone przez sposób zanurzenia termometru; 12) dzia∏ce elementarnej — nale˝y przez to rozumieç cz´Êç podzia∏ki, zawartà mi´dzy dowolnymi dwiema kolejnymi kreskami podzia∏ki; 13) b∏´dach granicznych dopuszczalnych — nale˝y przez to rozumieç wartoÊci skrajne b∏´dów okreÊlone w rozporzàdzeniu; 14) klasie dok∏adnoÊci — nale˝y przez to rozumieç klas´ areometrów, spe∏niajàcych okreÊlone wymagania metrologiczne i których b∏´dy zawarte sà w wyznaczonych granicach. § 4. W zale˝noÊci od wielkoÊci mierzonej rozró˝nia si´ nast´pujàce rodzaje areometrów: 1) densymetry do pomiaru g´stoÊci:
3. a)dowolnej cieczy — uniwersalne,
4. b)cieczy o okreÊlonych wartoÊciach lub zakresach wartoÊci napi´cia powierzchniowego,
5. c)okreÊlonych cieczy lub roztworów, w szczególnoÊci densymetry do alkoholu przeznaczone do pomiaru g´stoÊci mieszaniny alkoholu etylowego i wody; 2) areometry do pomiaru wielkoÊci fizycznych jednoznacznie zwiàzanych z g´stoÊcià, w tym:
6. a)u∏amka masowego, w szczególnoÊci alkoholomierze przeznaczone do pomiaru zawartoÊci alkoholu wyra˝onej jako u∏amek masowy,
7. b)u∏amka obj´toÊciowego, w szczególnoÊci alkoholomierze przeznaczone do pomiaru zawartoÊci alkoholu wyra˝onej jako u∏amek obj´toÊciowy,
8. c)st´˝enia masowego. mA c = —— VAB 7) napi´ciu powierzchniowym — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, warunkujàcà spójnoÊç cieczy i powstawanie powierzchni mi´dzyfazowej ciecz-para oraz powodujàcà powstawanie menisku wokó∏ trzpienia areometru; 8) wskazaniu areometru — nale˝y przez to rozumieç wartoÊç liczbowà odczytanà na podzia∏ce areometrycznej, okreÊlonà g∏´bokoÊcià zanurzenia areometru, przy której znajduje si´ on w równowadze hydrostatycznej z wypartà cieczà; § 5. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu mogà nale˝eç do jednej z trzech klas dok∏adnoÊci, oznaczonych jako: I, II albo III. Rozdzia∏ 2 Wymagania w zakresie konstrukcji, materia∏ów i wykonania areometrów § 6. 1. Areometr zbudowany jest z: 1) cylindrycznego korpusu o sto˝kowym lub pó∏kulistym dnie, do którego nie przywierajà p´cherzyki powietrza; Dziennik Ustaw Nr 144 — 10897 — 2) pustego w Êrodku cylindrycznego trzpienia, przymocowanego do górnej cz´Êci korpusu; górny koniec trzpienia jest szczelnie zamkni´ty i zatopiony. 2. W dolnej cz´Êci korpusu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, znajduje si´ materia∏ obcià˝ajàcy w postaci Êrutu metalicznego, s∏u˝àcy do adiustacji masy przyrzàdu, przy czym w przypadku termoareometru rol´ t´ spe∏nia równie˝ ciecz termometryczna. 3. Wewnàtrz trzpienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, powinna znajdowaç si´ cylindryczna podzielnia, trwale przymocowana do jego wewn´trznych Êcianek, z naniesionà podzia∏kà areometrycznà. § 7. Areometr zanurzony w cieczy powinien p∏ywaç, zachowujàc pionowe po∏o˝enie a˝ do najni˝szej kreski podzia∏ki, przy czym odchylenie jego osi od pionu nie mo˝e przekraczaç 1,5°. § 8. 1. Powierzchnia zewn´trzna ca∏ego areometru powinna byç g∏adka i symetryczna wzgl´dem g∏ównej osi, a zmiany przekroju poprzecznego powinny byç ∏agodne. 2. GruboÊç Êcianek areometru powinna byç równomierna. 3. W obszarze obj´tym podzia∏kà areometrycznà przekrój poprzeczny trzpienia powinien byç sta∏y. 4. Wszystkie wewn´trzne cz´Êci areometru powinny byç nieruchome. 5. Zamkni´cie areometru przez zatopienie wierzcho∏ka trzpienia powinno nastàpiç po dok∏adnym osuszeniu jego wn´trza. 6. Zewn´trzna Êrednica trzpienia nie powinna byç mniejsza ni˝ 3 mm. § 9. 1. Szk∏o, z którego wykonany jest areometr, powinno byç przezroczyste, odpr´˝one i pozbawione wad mogàcych zak∏ócaç odczyt wskazania na podzia∏ce areometrycznej, w tym plam, smug, p´cherzyków powietrznych i p´kni´ç, o odpowiedniej do zakresu stosowania odpornoÊci termicznej i chemicznej. Poz. 1007 miarów w temperaturze przekraczajàcej 70 °C, warunek ten powinien byç spe∏niony dla temperatury o co najmniej 10 °C wy˝szej od najwy˝szej dopuszczalnej temperatury pomiaru. § 11. 1. Podzielnia, o której mowa w § 6 ust. 3, powinna byç g∏adka i matowa oraz umocowana w sposób trwa∏y i zapewniajàcy widocznoÊç ka˝dego przemieszczenia si´ podzia∏ki areometrycznej wzgl´dem trzpienia. 2. Na podzielni mo˝e znajdowaç si´ tylko jedna podzia∏ka areometryczna. § 12. Podzielnia, podzia∏ka areometryczna oraz oznaczenia nie powinny wykazywaç ˝adnych oznak odkszta∏cenia, odbarwienia ani zw´glenia po przetrzymaniu przez dwadzieÊcia cztery godziny w temperaturze 70 °C. W przypadku gdy areometr przeznaczony jest do pomiarów w temperaturze przekraczajàcej 70 °C, warunek ten powinien byç spe∏niony dla temperatury wy˝szej o 10 °C od najwy˝szej dopuszczalnej temperatury pomiaru. § 13. Areometry do gazów ciek∏ych powinny byç odporne na ciÊnienie robocze nie mniejsze ni˝ 1,4 MPa. § 14. 1. Przy wykonaniu podzia∏ki areometrycznej areometrów do pomiaru wielkoÊci fizycznych innych ni˝ g´stoÊç nale˝y uwzgl´dniç zale˝noÊç mi´dzy mierzonà wielkoÊcià fizycznà a g´stoÊcià i napi´ciem powierzchniowym roztworów w temperaturze odniesienia; zale˝noÊci te okreÊlajà tabele 1—6 w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. 2. Przy wykonaniu podzia∏ki areometrycznej densymetrów nale˝y uwzgl´dniç zale˝noÊç mi´dzy napi´ciem powierzchniowym a g´stoÊcià w temperaturze odniesienia; zale˝noÊci te okreÊlajà tabele 7—9 w za∏àczniku nr 1 oraz tabela w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia. 3. Zale˝noÊç mi´dzy odleg∏oÊciami poszczególnych kresek podzia∏ki areometrycznej l od kreski wyznaczajàcej poczàtek zakresu pomiarowego a wartoÊcià wielkoÊci mierzonej przez areometr — g´stoÊç, u∏amek masowy, u∏amek obj´toÊciowy, st´˝enie w warunkach odniesienia — oblicza si´ wed∏ug wzoru: 2. Wspó∏czynnik cieplnej rozszerzalnoÊci obj´toÊciowej szk∏a powinien wynosiç (25 ± 2) ⋅ 10–6 ⋅ °C–1. 3. Termometr wbudowany w areometr powinien byç wykonany ze szk∏a postarzonego. § 10. 1. Materia∏ obcià˝ajàcy, o którym mowa w § 6 ust. 2, powinien byç trwale zamocowany w dolnej cz´Êci areometru, poprzez unieruchomienie spoiwem lub zamkni´cie w osobnej cz´Êci jego korpusu. gdzie: — za∏o˝ona d∏ugoÊç skali, — dolna granica zakresu pomiarowego, — górna granica zakresu pomiarowego, — g´stoÊç cieczy odpowiadajàca odleg∏oÊci, — g´stoÊç powietrza. 2. Materia∏ obcià˝ajàcy oraz spoiwo powinny byç tak dobrane, aby gotowy areometr, przetrzymany przez jednà godzin´ w pozycji poziomej w temperaturze 80 °C, a nast´pnie sch∏odzony bez zmiany po∏o˝enia, spe∏nia∏ wymaganie, o którym mowa w § 7. W przypadku gdy areometr przeznaczony jest do po- § 15. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powinny byç wywzorcowane zgodnie z danymi odniesienia okreÊlonymi w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki z dnia 25 maja 2006 r. w sprawie liczbowych danych odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody (Dz. U. Nr 106, poz. 716). Dziennik Ustaw Nr 144 — 10898 — Poz. 1007 § 16. 1. Podzia∏ka areometryczna mo˝e mieç nie wi´cej ni˝ dwa rodzaje dzia∏ek elementarnych o ró˝nych wartoÊciach. 4. W zale˝noÊci od wartoÊci dzia∏ki elementarnej areometru dzia∏ki elementarne wbudowanych termometrów powinny mieç nast´pujàce wartoÊci: 2. WartoÊci dzia∏ek elementarnych powinny odpowiadaç jednej z trzech nast´pujàcych zale˝noÊci: 1) 1 °C lub 0,5 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 10 kg/m3; 5 kg/m3; 2 kg/m3; 1 kg/m3; 1 %; 0,5 %; 1) 1 x 10n jednostek miary, 2) 0,5 °C lub 0,2 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,5 kg/m3; 0,2 %; 2) 2 x 10n jednostek miary, 3) 5 x 10n jednostek miary, gdzie n — liczba ca∏kowita. 3. D∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej powinna byç nie mniejsza ni˝ 0,8 mm i nie wi´ksza ni˝ 6 mm. § 17. 1. Kreski podzia∏ki areometrycznej powinny: 1) le˝eç w p∏aszczyznach prostopad∏ych do osi areometru, a koƒce kresek o jednakowej d∏ugoÊci w linii prostej, równoleg∏ej do osi areometru; 2) byç czarne, zaznaczone wyraênie i trwale, poza granicami zakresu pomiarowego kreski mogà byç innego koloru; 3) byç cienkie, proste, naniesione starannie, o równomiernej gruboÊci nieprzekraczajàcej 0,2 mm, ale nie wi´kszej ni˝ 1/5 d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej. 2. Kreski krótkie podzia∏ki areometrycznej powinny obejmowaç nie mniej ni˝ jednà piàtà obwodu trzpienia, kreski Êrednie nie mniej ni˝ jednà trzecià, a kreski d∏ugie nie mniej ni˝ po∏ow´ obwodu trzpienia. 3. Najwy˝sza i najni˝sza kreska podzia∏ki areometrycznej, stanowiàce nominalne granice zakresu pomiarowego, powinny byç kreskami d∏ugimi. 4. Odleg∏oÊç najwy˝szej kreski podzia∏ki areometrycznej od wierzcho∏ka trzpienia powinna byç nie mniejsza ni˝ 15 mm. 5. Odleg∏oÊç najni˝szej kreski podzia∏ki areometrycznej od miejsca, w którym rozpoczyna si´ zmiana przekroju trzpienia, powinna byç nie mniejsza ni˝ 5 mm. 6. Ocyfrowanie kresek podzia∏ki areometrycznej powinno byç wyraêne, czytelne i jednoznaczne. Je˝eli oznaczenia liczbowe sà wielocyfrowe, to dwie poczàtkowe cyfry mogà byç pomini´te, jednak˝e najwy˝sze i najni˝sze kreski d∏ugie podzia∏ki areometrycznej powinny mieç pe∏ne oznaczenia liczbowe. § 18. 1. Zakres pomiarowy termometru wbudowanego w areometr powinien obejmowaç temperatur´ odniesienia. 3) 0,2 °C lub 0,1 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,2 kg/m3; 0,1 kg/m3; 0,1 %; 4) 0,1 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,05 %. 5. D∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej termometru powinna byç nie mniejsza ni˝: 1) 1 mm — dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 1 °C i 0,5 °C; 2) 0,7 mm — dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,2 °C i 0,1 °C. 6. Najwy˝sza kreska podzia∏ki termometrycznej powinna znajdowaç si´ co najmniej 15 mm poni˝ej miejsca, w którym korpus zaczyna si´ zw´˝aç, przechodzàc w trzpieƒ. 7. Najni˝sza kreska podzia∏ki termometrycznej powinna znajdowaç si´ co najmniej 5 mm powy˝ej przejÊcia kapilary w zbiornik lub wejÊcia kapilary w materia∏ obcià˝ajàcy. 8. Powinny byç zastosowane odpowiednie Êrodki, aby widoczne by∏o ka˝de przemieszczenie si´ podzia∏ki termometrycznej, takie jak kreska kontrolna na zewn´trznej powierzchni areometru, odpowiadajàca najwy˝szej oznaczonej liczbowo kresce podzia∏ki termometrycznej. § 19. 1. Na podzielni areometru lub wewnàtrz korpusu powinny byç umieszczone w sposób trwa∏y i czytelny nast´pujàce oznaczenia: 1) nazwa areometru, wielkoÊci mierzonej lub cieczy, do której jest przeznaczony; 2) jednostka miary; 3) temperatura odniesienia; 4) napi´cie powierzchniowe odniesienia, zakres napi´ç albo rodzaj cieczy, do której areometr jest przeznaczony; 5) sposób odczytu — dolny lub górny; 6) nazwa lub znak producenta; 7) numer identyfikujàcy areometr; 2. OÊ kapilary termometru powinna byç równoleg∏a do osi pionowej areometru. 8) znak zatwierdzenia typu, je˝eli zosta∏ nadany. 3. Rozszerzenie ekspansyjne kapilary termometru powinno zapewniç mo˝liwoÊç podgrzania do temperatury 80 °C. 2. Na areometrach do gazów ciek∏ych oprócz oznaczeƒ, o których mowa w ust. 1, powinno byç podane maksymalne dopuszczalne ciÊnienie. Dziennik Ustaw Nr 144 — 10899 — Rozdzia∏ 3 Wymagania w zakresie charakterystyk metrologicznych areometrów § 20. 1. Temperatura odniesienia wynosi: 1) 15 °C albo 20 °C — dla densymetrów do olejów mineralnych i areometrów do gazów ciek∏ych; 2) 20 °C — dla pozosta∏ych areometrów. 2. Napi´cie powierzchniowe odniesienia: 1) dla areometrów okreÊla si´ jako wartoÊci napi´cia powierzchniowego cieczy, dla których sà przeznaczone; 2) dla densymetrów do pomiaru g´stoÊci cieczy o okreÊlonych wartoÊciach lub zakresach wartoÊci napi´cia powierzchniowego okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia. 3. Dla densymetrów uniwersalnych nie okreÊla si´ napi´cia powierzchniowego odniesienia. 4. Jako warunek odniesienia dla termometru wbudowanego w areometr, znajdujàcego si´ wewnàtrz korpusu, ustala si´ zanurzenie ca∏kowite termometru. § 21. 1. Areometry przeznaczone do cieczy przezroczystych powinny byç wzorcowane na odczyt dolny. 2. Areometry przeznaczone do cieczy nieprzezroczystych mogà byç wzorcowane na odczyt górny. 3. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powinny byç wzorcowane na odczyt dolny. § 22. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne areometru sà równe wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej w dowolnym punkcie podzia∏ki areometrycznej. 2. B∏´dy graniczne dopuszczalne termometru wbudowanego w areometr sà równe: 1) ±0,5 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 1 °C; 2) ±0,3 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,5 °C; 3) ±0,2 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,2 °C; 4) ±0,1 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C. Rozdzia∏ 4 Wymagania w zakresie warunków w∏aÊciwego stosowania areometrów oraz miejsc umieszczania cech legalizacji § 23. 1. Areometry powinny byç stosowane zgodnie z przeznaczeniem i warunkami odniesienia. Poz. 1007 2. W przypadku gdy warunki pomiaru ró˝nià si´ od warunków odniesienia, wskazanie areometru nale˝y skorygowaç, stosujàc nast´pujàce poprawki: 1) uwzgl´dniajàcà wysokoÊç menisku, w przypadku gdy sposób odczytu by∏ inny ni˝ podany na areometrze; 2) wynikajàcà z ró˝nicy temperatur odniesienia i pomiaru, która jest sumà poprawek uwzgl´dniajàcych wp∏yw cieplnej rozszerzalnoÊci:
9. a)szk∏a areometru,
10. b)cieczy dla areometrów przeznaczonych do pomiarów wielkoÊci innych ni˝ g´stoÊç; 3) wynikajàcà z ró˝nicy napi´cia powierzchniowego odniesienia i napi´cia powierzchniowego w warunkach pomiaru. 3. Poprawki, o których mowa w ust. 2, powinny byç wyra˝one w jednostkach miary, w których wywzorcowany jest areometr. § 24. 1. Podczas pomiaru nale˝y: 1) stosowaç naczynie pomiarowe o odpowiedniej wielkoÊci, w którym areometr mo˝e swobodnie p∏ywaç, nie dotykajàc dna ani Êcianek naczynia; po osiàgni´ciu równowagi cieplnej z otoczeniem ciecz nale˝y wymieszaç, unikajàc tworzenia p´cherzyków powietrza, i zmierzyç jej temperatur´; 2) czysty i suchy areometr zanurzaç powoli, trzymajàc za wierzcho∏ek trzpienia i puszczajàc w chwili osiàgania równowagi hydrostatycznej z cieczà; wystajàca cz´Êç trzpienia areometru powinna pozostaç sucha, z wyjàtkiem cz´Êci znajdujàcej si´ w bezpoÊredniej bliskoÊci utworzonego wokó∏ niego menisku i ca∏kowicie czysta, aby zapewniç prawid∏owe zwil˝enie jego powierzchni; utworzony wokó∏ trzpienia menisk powinien byç regularny — niewielki ruch w gór´ i w dó∏ nie powinien powodowaç widocznej zmiany jego kszta∏tu; je˝eli areometr zanurzy∏ si´ za g∏´boko lub menisk jest nieregularny, przyrzàd nale˝y wyjàç, wymyç, osuszyç i ponownie zanurzyç; 3) przy pomiarach z u˝yciem mieszanin o niskiej zawartoÊci alkoholu (do 25 % vol), których napi´cie powierzchniowe jest zale˝ne od czystoÊci powierzchni, bezpoÊrednio przed odczytem wskazania przyrzàdu, oczyÊciç powierzchni´ cieczy, w szczególnoÊci przez zastosowanie przelewu; 4) po osiàgni´ciu równowagi odczytaç wskazanie w sposób zgodny z podanym na areometrze — odczyt dolny lub górny, i ponownie zmierzyç temperatur´ cieczy; 5) zapewniç stabilnoÊç temperatury badanej cieczy, a jej wartoÊç przyjàç jako Êrednià z obu odczytów. 2. Je˝eli odczyt wskazania w sposób zgodny z oznaczeniem na areometrze jest utrudniony, w szczególnoÊci przy pomiarach z u˝yciem cieczy nieprzejrzystych Dziennik Ustaw Nr 144 — 10900 — lub s∏abo zwil˝ajàcych szk∏o, stosuje si´ poprawk´, o której mowa w § 23 ust. 2 pkt 1, przeliczajàc wskazanie wed∏ug wzoru: gdzie: — odczyt dolny, w jednostkach miary g´stoÊci, — odczyt górny, w jednostkach miary g´stoÊci, — wartoÊç dzia∏ki elementarnej, w jednostkach miary g´stoÊci, — d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej, — napi´cie powierzchniowe cieczy, — przyÊpieszenie ziemskie, — Êrednica trzpienia areometru. § 25. Do pomiaru temperatury mieszaniny alkoholu etylowego i wody za pomocà alkoholomierza lub densymetru do alkoholu: 1) klasy dok∏adnoÊci I stosuje si´ termometr, w szczególnoÊci:
11. a)oporowy metalowy, o b∏´dach granicznych dopuszczalnych ±0,10 °C,
12. b)rozszerzalnoÊciowy szklany rt´ciowy, o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C albo 0,05 °C i b∏´dach granicznych dopuszczalnych równych wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej; 2) klasy dok∏adnoÊci II lub III stosuje si´ termometr, w szczególnoÊci rozszerzalnoÊciowy szklany rt´ciowy o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C, 0,2 °C albo 0,5 °C i b∏´dach granicznych dopuszczalnych równych:
13. a)±0,10 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C,
14. b)±0,20 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,2 °C i 0,5 °C. § 26. 1. Na areometrze umieszcza si´ wy∏àcznie cech´ identyfikujàcà urzàd administracji miar, który przeprowadza legalizacj´, z zastrze˝eniem ust. 3. 2. Cech´, o której mowa w ust. 1, umieszcza si´, przez piaskowanie, na korpusie areometru. 3. Cech´ legalizacji pierwotnej umieszcza si´ na odwrocie alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III, w górnej cz´Êci korpusu na poziomie jednej trzeciej jego wysokoÊci. Rozdzia∏ 5 Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji, wykonania i charakterystyk metrologicznych alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III § 27. 1. Podzia∏ka alkoholomierza klasy dok∏adnoÊci I, II i III powinna byç ocyfrowana w jednostkach miary u∏amka obj´toÊciowego albo masowego, wyra˝onego w procentach. Poz. 1007 2. Zakres pomiarowy u∏amka obj´toÊciowego lub masowego nie powinien przekraczaç 10 %. 3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej powinna wynosiç 0,1 %. 4. Na ka˝dej podzia∏ce powinno znajdowaç si´ od 5 do 10 dodatkowych dzia∏ek elementarnych poza górnà i poza dolnà granicà zakresu pomiarowego. § 28. 1. Podzia∏ka densymetru do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III powinna byç ocyfrowana w kilogramach na metr szeÊcienny. 2. Zakres pomiarowy nie powinien przekraczaç 20 kg/m3. 3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej powinna wynosiç 0,2 kg/m3. 4. Na ka˝dej podzia∏ce powinno znajdowaç si´ od 5 do 10 dodatkowych dzia∏ek elementarnych poza górnà i poza dolnà granicà zakresu pomiarowego, jednak˝e podzia∏ka nie powinna obejmowaç wartoÊci wi´kszych ni˝ 1000 kg/m3. § 29. 1. Na podzia∏ce alkoholomierza klasy dok∏adnoÊci I, II i III ka˝da co dziesiàta kreska, poczynajàc od kresek stanowiàcych granice zakresu pomiarowego, powinna byç kreskà d∏ugà. Pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami d∏ugimi powinna byç jedna kreska Êrednia; pomi´dzy kreskà d∏ugà a kreskà Êrednià — cztery kreski krótkie. Tylko kreski d∏ugie powinny byç oznaczone liczbami. 2. Na podzia∏ce densymetru do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III ka˝da co piàta kreska, poczynajàc od kresek stanowiàcych granice zakresu pomiarowego, powinna byç kreskà d∏ugà. Pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami d∏ugimi powinny byç cztery kreski krótkie. Tylko co piàta lub co dziesiàta kreska powinna byç oznaczona liczbami. 3. Kreski stanowiàce granice zakresu pomiarowego powinny mieç pe∏ne oznaczenia liczbowe. § 30. 1. Minimalna d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, powinna wynosiç: 1) 1,5 mm — dla klasy dok∏adnoÊci I; 2) 1,05 mm — dla klasy dok∏adnoÊci II; 3) 0,85 mm — dla klasy dok∏adnoÊci III. 2. Zewn´trzna Êrednica trzpienia alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, powinna wynosiç nie mniej ni˝: 1) 3 mm — dla klasy dok∏adnoÊci I i II; 2) 2,5 mm — dla klasy dok∏adnoÊci III. 3. Zewn´trzna Êrednica korpusu powinna mieÊciç si´ w zakresie od 19 mm do 40 mm. 4. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I nie mogà mieç wbudowanego termometru. Dziennik Ustaw Nr 144 — 10901 — 5. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy dok∏adnoÊci II i III mogà mieç wbudowany termometr szklany rt´ciowy, o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C; 0,2 °C albo 0,5 °C i minimalnej d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej wynoszàcej: 1) 0,8 mm — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C i 0,2 °C; 2) 1 mm — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,5 °C. 6. GruboÊç kresek podzia∏ki termometrycznej nie powinna byç wi´ksza ni˝ jedna piàta d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej. § 31. Na odwrocie alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III, w górnej cz´Êci korpusu zostawia si´ wolnà przestrzeƒ odpowiadajàcà jednej trzeciej jego wysokoÊci, przeznaczonà na umieszczenie cechy legalizacji pierwotnej. § 32. 1. Na alkoholomierzach i densymetrach do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III umieszcza si´ dodatkowo nast´pujàce oznaczenia: 1) klasa dok∏adnoÊci; 2) jednostka miary: kg/m3 albo symbol: % vol albo % mas; 3) nazwa cieczy, do której sà przeznaczone. 2. Na zewn´trznej powierzchni korpusu mo˝e byç podana masa areometru, wyra˝ona w miligramach. Poz. 1007 Rozdzia∏ 6 Szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej areometrów § 35. Zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej areometrów obejmuje: 1) ogl´dziny zewn´trzne i sprawdzenie wymiarów areometru; 2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ areometru; 3) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ termometru wbudowanego w areometr. § 36. 1. Wskazania areometrów w cieczach sprawdza si´, w szczególnoÊci, metodami: 1) porównawczà; 2) wa˝enia hydrostatycznego. 2. Wskazania areometru nale˝y sprawdziç co najmniej w trzech punktach zakresu pomiarowego; dwa punkty powinny znajdowaç si´ przy dolnej i górnej granicy zakresu pomiarowego, a pozosta∏e powinny byç równomiernie rozmieszczone na podzia∏ce. 3. B∏´dy wskazaƒ termometru wbudowanego w areometr nale˝y wyznaczyç w co najmniej trzech punktach zakresu pomiarowego. Rozdzia∏ 7 § 33. B∏´dy graniczne dopuszczalne alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci sà równe: Przepisy przejÊciowe i koƒcowe 1) wartoÊci odpowiadajàcej po∏owie dzia∏ki elementarnej dla dowolnego wskazania — dla klasy dok∏adnoÊci I; § 37. Przepisu § 18 ust. 4 nie stosuje si´ do areometrów szklanych wprowadzonych lub wprowadzanych do obrotu na podstawie decyzji zatwierdzenia typu wydanych przed dniem wejÊcia w ˝ycie rozporzàdzenia. 2) wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej dla dowolnego wskazania — dla klasy dok∏adnoÊci II i III. § 34. B∏´dy graniczne dopuszczalne termometrów wbudowanych w alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy dok∏adnoÊci II i III sà równe: § 38. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç areometry szklane (Dz. U. Nr 115, poz. 1082). 1) ±0,1 °C — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C; § 39. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. 2) ±0,2 °C — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,2 °C lub 0,5 °C. Minister Gospodarki: P. G. Woêniak Dziennik Ustaw Nr 144 — 10902 — Poz. 1007 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki z dnia 19 lipca 2007 r. (poz. 1007) Za∏àcznik nr 1 WARTOÂCI G¢STOÂCI ORAZ ODPOWIADAJÑCE IM WARTOÂCI MIERZONEJ WIELKOÂCI FIZYCZNEJ I NAPI¢CIA POWIERZCHNIOWEGO CIECZY Dziennik Ustaw Nr 144 — 10903 — Poz. 1007 Dziennik Ustaw Nr 144 — 10904 — Poz. 1007 Dziennik Ustaw Nr 144 — 10905 — Poz. 1007 Dziennik Ustaw Nr 144 — 10906 — Poz. 1007 Dziennik Ustaw Nr 144 — 10907 — Poz. 1007 Dziennik Ustaw Nr 144 — 10908 — Poz. 1007 Za∏àcznik nr 2 NAPI¢CIE POWIERZCHNIOWE ODNIESIENIA DLA DENSYMETRÓW DO POMIARU G¢STOÂCI CIECZY O OKREÂLONYCH WARTOÂCIACH LUB ZAKRESACH WARTOÂCI NAPI¢CIA POWIERZCHNIOWEGO