Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 października 2008 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania

Dziennik Ustaw Nr 184 — 9802 — Poz. 1143 1143 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 1 paêdziernika 2008 r. w sprawie wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania Na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. Rozporzàdzenie okreÊla: 1) ogólne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania, 2) szczegó∏owe wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania zawarte w za∏àczniku do rozporzàdzenia — których spe∏nienie jest warunkiem uzyskania zezwolenia na wytwarzanie lub zezwolenia na import produktów leczniczych. § 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà: 1) analiza ryzyka — metod´ oceny i opisu parametrów krytycznych dla funkcjonowania wyposa˝enia lub procesu; 2) bank komórek/system banku komórek — system, w którym kolejne serie produktu sà wytwarzane z hodowli komórek pochodzàcych z tego samego, macierzystego banku komórek; 3) bilans — porównanie teoretycznej i rzeczywiÊcie wytworzonej iloÊci materia∏u lub produktu, z uwzgl´dnieniem dopuszczalnych tolerancji wynikajàcych z normalnej zmiennoÊci procesu; 4) biogenerator — system zamkni´ty, taki jak fermentator, do którego wprowadzane sà czynniki biologiczne wraz z innymi materia∏ami po to, aby wp∏ynàç na ich powielanie si´ lub wytworzenie przez nie innych substancji poprzez reakcj´ z tymi materia∏ami; biogeneratory sà zwykle zaopatrzone w urzàdzenia s∏u˝àce do regulacji, kontroli, ∏àczenia, dodawania materia∏ów lub usuwania materia∏ów; 5) butla gazowa — zbiornik ciÊnieniowy dajàcy si´ transportowaç, o pojemnoÊci mierzonej iloÊcià wody, nieprzekraczajàcej 150 litrów; okreÊlenie „butla” oznacza równie˝ „wiàzk´ butli” lub „pakiet butli”, tam gdzie to ma zastosowanie; 6) cysterna — zbiornik ciÊnieniowy zamocowany na pojeêdzie do transportu gazów skroplonych lub kriogenicznych; 7) czynniki biologiczne — mikroorganizmy, w tym mikroorganizmy modyfikowane genetycznie, hodowle komórkowe, oraz paso˝yty jelitowe i wewnàtrzkomórkowe, zarówno patogenne, jak i niepatogenne; ——————— 1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 216, poz. 1607). 8) data powtórnego (ponownego) badania — termin, do up∏ywu którego materia∏ powinien byç ponownie zbadany w celu sprawdzenia, czy jest nadal przydatny do u˝ycia; 9) dostarczanie — operacj´ pakowania w celu wyekspediowania i operacj´ wysy∏ki zamówionych badanych produktów leczniczych; 10) dzia∏ jakoÊci (zapewnienia i kontroli jakoÊci) — jednostk´ organizacyjnà przedsi´biorstwa, strukturalnie i funkcjonalnie niezale˝nà od produkcji, pe∏niàcà funkcje zapewnienia jakoÊci i kontroli jakoÊci; funkcj´ t´ mo˝e pe∏niç równie˝ wyznaczona osoba albo grupa osób, w zale˝noÊci od wielkoÊci i struktury organizacyjnej przedsi´biorstwa; 11) gaz — substancj´ lub mieszanin´ substancji, która pozostaje ca∏kowicie w fazie gazowej pod ciÊnieniem 1.013 bara (101,325 kPa) w temperaturze 15 °C lub ma pr´˝noÊç pary przekraczajàcà 3 bary (300 kPa) w temperaturze 50 °C (ISO 10286); 12) gaz kriogeniczny — gaz, który pod ciÊnieniem 1.013 bara ulega skropleniu w temperaturze poni˝ej minus 150 °C; 13) gaz medyczny — ka˝dy gaz lub mieszanin´ gazów, które zosta∏y zakwalifikowane jako produkt leczniczy, przeznaczone do podawania pacjentom w celach terapeutycznych, diagnostycznych lub profilaktycznych osiàganych poprzez dzia∏anie farmakologiczne; 14) gaz skroplony — gaz, który wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trznym jest cz´Êciowo ciek∏y (stanowi uk∏ad dwufazowy „gaz nad cieczà”) w temperaturze minus 50 °C; 15) gaz spr´˝ony — gaz, który wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trznym pozostaje ca∏kowicie w stanie gazowym, w temperaturze minus 50 °C (ISO 10286); 16) gaz w iloÊciach masowych — gaz przeznaczony do zastosowaƒ medycznych, który zosta∏ poddany wszystkim procesom, z wyjàtkiem nape∏niania pojemników koƒcowych; 17) hodowla komórek — rezultat namna˝ania in vitro komórek wyizolowanych z organizmu wielokomórkowego; 18) hodowla macierzysta — szczep mikroorganizmów dystrybuowany z jednego zbiornika do pojemników podczas pojedynczej operacji, w sposób zapewniajàcy jednorodnoÊç i stabilnoÊç oraz zapobiegajàcy zanieczyszczeniom; hodowla macierzysta w formie p∏ynnej jest zwykle przechowywana w temperaturze minus 70 °C, a liofilizat hodowli macierzystej — w temperaturze, która zapewnia stabilnoÊç; Dziennik Ustaw Nr 184 — 9803 — 19) hydrauliczna próba ciÊnieniowa — badanie wykonywane ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa, wymagane przez obowiàzujàce przepisy, potwierdzajàce, ˝e butle lub zbiorniki wytrzymujà wysokie ciÊnienie; 20) importer — podmiot, który uzyska∏ zezwolenie na import produktów leczniczych; 21) instalacja do rozdzielania sk∏adników powietrza — instalacj´, która rozdziela powietrze atmosferyczne na tlen, azot i argon w procesie oczyszczania, spr´˝ania, ch∏odzenia, skraplania i destylacji; 22) ja∏owoÊç — brak obecnoÊci ˝ywych organizmów; warunki przeprowadzania badaƒ ja∏owoÊci sà podane w Farmakopei Europejskiej lub Farmakopei Polskiej; 23) kalibracja — uruchomienie post´powania, które ustali w wyspecyfikowanych warunkach zwiàzek pomi´dzy wartoÊcià wskazanà przez instrument pomiarowy lub system pomiarowy lub wartoÊcià otrzymanà w wyniku pomiaru fizycznego i porównanie ich ze znanymi wartoÊciami standardu referencyjnego; 24) kod randomizacyjny — wyszczególnienie, w którym zosta∏o zidentyfikowane leczenie przydzielone ka˝demu uczestnikowi w procesie randomizacji; 25) kontrola jakoÊci — cz´Êç Dobrej Praktyki Wytwarzania zwiàzanà z pobieraniem prób, specyfikacjami i badaniami, a tak˝e z organizacjà, dokumentacjà oraz procedurami zwalniania do obrotu zapewniajàcymi, ˝e niezb´dne i w∏aÊciwe badania sà rzeczywiÊcie wykonywane i materia∏y nie sà zwalniane do u˝ycia, a produkty do sprzeda˝y lub przekazania dopóki ich jakoÊç nie zosta∏a oceniona jako zadowalajàca; 26) kontrola procesu — czynnoÊci kontrolne obejmujàce monitorowanie i, jeÊli to w∏aÊciwe, korygowanie procesu wytwarzania w celu zapewnienia, ˝e produkt poÊredni lub substancja czynna odpowiada wymaganiom w∏asnej specyfikacji; kontrola Êrodowiska lub wyposa˝enia mo˝e byç równie˝ uwzgl´dniana jako cz´Êç kontroli procesu; 27) kontrola zmian — formalny system, w ramach którego wykwalifikowani przedstawiciele odpowiednich dyscyplin nauki przeglàdajà proponowane lub faktyczne zmiany, które mogà wp∏ynàç na status zwalidowanych obiektów, systemów, urzàdzeƒ lub procesów; jego celem jest okreÊlenie potrzeby dzia∏aƒ zapewniajàcych i dokumentujàcych utrzymanie systemu w stanie zwalidowanym; 28) krew — pe∏nà krew pobranà od pojedynczego dawcy i przetworzonà albo do przetoczenia, albo do dalszego wytwarzania; 29) kryteria akceptacji — limity iloÊciowe, zakresy lub inne odpowiednie pomiary pozwalajàce na zaakceptowanie wyników badaƒ; 30) krytyczny — etapy procesu, warunki procesu, wymagane badania lub inne, istotne parametry lub elementy, które muszà byç kontrolowane w oparciu o wyznaczone kryteria; Poz. 1143 31) kwalifikacja — dzia∏anie majàce na celu wykazanie i udokumentowanie, ˝e urzàdzenia lub instalacje pomocnicze sà odpowiednio zainstalowane, pracujà w∏aÊciwie, a ich dzia∏anie rzeczywiÊcie prowadzi do uzyskania oczekiwanych wyników; kwalifikacja jest cz´Êcià walidacji, lecz poszczególne, pojedyncze etapy kwalifikacji nie stanowià procesu walidacji; 32) kwalifikacja instalacyjna — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, sà zgodne z zatwierdzonym projektem i zaleceniami producenta; 33) kwalifikacja operacyjna — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, funkcjonujà tak, jak zamierzono w przewidywanych zakresach operacyjnych; 34) kwalifikacja procesowa — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, jako ca∏oÊç, dzia∏ajà skutecznie i w sposób powtarzalny w odniesieniu do zatwierdzonego procesu i specyfikacji produktu; 35) kwalifikacja projektu — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e proponowany projekt obiektów, systemów i urzàdzeƒ jest odpowiedni do zamierzonego celu; 36) kwarantanna — przechowywanie oddzielonych fizycznie lub administracyjnie materia∏ów lub produktów w okresie oczekiwania na decyzj´ o ich zwolnieniu lub odrzuceniu; 37) limit alarmowy — ustalone kryteria s∏u˝àce wczesnemu ostrzeganiu o potencjalnym odchyleniu od prawid∏owych warunków, które mogà nie byç wystarczajàcà podstawà do zdecydowanych dzia∏aƒ naprawczych, ale wymagajà badaƒ nast´pczych; 38) limit dzia∏ania — ustalone kryteria, których przekroczenie wymaga podj´cia niezw∏ocznych dzia∏aƒ nast´pczych i naprawczych; 39) macierzysty bank komórek — hodowl´ (w pe∏ni okreÊlonà) komórek rozdzielonych do poszczególnych pojemników w trakcie pojedynczej operacji, poddawanych wspólnie obróbce w taki sposób, aby zapewniç ich stabilnoÊç; macierzysty bank komórek zwykle jest przechowywany w temperaturze minus 70 °C lub ni˝szej; 40) maksymalne teoretyczne zanieczyszczenie resztkowe — zanieczyszczenie gazu pochodzàce z poprzedniego nape∏nienia i pozostajàce po przygotowaniu butli do nape∏niania; obliczenie maksymalnego teoretycznego zanieczyszczenia resztkowego jest mo˝liwe jedynie dla gazów spr´˝onych przy za∏o˝eniu, ˝e te gazy zachowujà si´ jak gazy doskona∏e; 41) materia∏ — termin ogólny u˝ywany do okreÊlenia surowców (materia∏y wyjÊciowe, odczynniki, rozpuszczalniki), materia∏ów pomocniczych, produktów poÊrednich, substancji czynnych oraz materia∏ów opakowaniowych i informacyjnych; Dziennik Ustaw Nr 184 — 9804 — Poz. 1143 42) materia∏ opakowaniowy — materia∏ u˝yty do pakowania produktu leczniczego, z wyjàtkiem opakowaƒ zbiorczych u˝ywanych do transportu i wysy∏ki; materia∏y opakowaniowe dzielà si´ na bezpoÊrednie i zewn´trzne, w zale˝noÊci od tego, czy majà one bezpoÊrednio stykaç si´ z produktem, czy nie; 52) obszar zabezpieczony — obszar zbudowany i u˝ytkowany w sposób zapobiegajàcy zanieczyszczeniu Êrodowiska zewn´trznego przez czynniki biologiczne znajdujàce si´ wewnàtrz obszaru, wyposa˝ony w odpowiednie urzàdzenia do uzdatniania i filtracji powietrza wylotowego; 43) materia∏ symulujàcy produkt — materia∏ wykazujàcy zbli˝one w∏aÊciwoÊci fizyczne i, jeÊli ma to zastosowanie, w∏aÊciwoÊci chemiczne (na przyk∏ad lepkoÊç, wielkoÊç czàsteczki, pH itp.) do produktu poddawanego walidacji; w wielu przypadkach w∏aÊciwoÊci te mogà byç spe∏nione przez placebo produktu; 53) ochrona poÊrednia — ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynnika biologicznego lub innej substancji do otoczenia zewn´trznego albo do innych pomieszczeƒ roboczych; 44) materia∏y pomocnicze — materia∏y, z wy∏àczeniem rozpuszczalników, u˝ywane podczas prowadzenia procesu wytwarzania produktu poÊredniego lub substancji czynnej, które same nie uczestniczà w reakcji chemicznej lub biologicznej (na przyk∏ad filtry, w´giel aktywowany itp.); 45) nape∏nianie po˝ywkà — metod´ oceny aseptycznoÊci procesu z u˝yciem pod∏o˝a wzrostowego dla mikroorganizmów; 46) naczynie kriogeniczne — stacjonarny lub ruchomy, izolowany termicznie zbiornik ciÊnieniowy, przeznaczony do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych; gaz usuwany jest z naczynia w stanie gazowym lub ciek∏ym; 47) najgorszy przypadek — warunek lub zespó∏ warunków obejmujàcy górne i dolne limity procesów oraz okolicznoÊci, które w ramach standardowych procedur operacyjnych stwarzajà najwi´ksze ryzyko niepowodzenia dla produktu lub procesu w porównaniu z warunkami idealnymi; warunki te nie muszà powodowaç powstania wadliwego produktu lub wadliwego przebiegu procesu; 48) numer serii (lub numer szar˝

1. y)— unikalnà kombinacj´ liczb, liter lub symboli, która identyfikuje seri´ (lub szar˝´) i umo˝liwia odtworzenie historii produkcji i dystrybucji danej serii (lub szar˝y); 49) obszar czysty — obszar o ustalonym sposobie kontroli zanieczyszczeƒ czàstkami i drobnoustrojami w Êrodowisku, zbudowany i u˝ytkowany w sposób ograniczajàcy wprowadzanie, powstawanie i gromadzenie si´ zanieczyszczeƒ; 50) obszar czysty/zabezpieczony — obszar zbudowany i u˝ytkowany w sposób spe∏niajàcy równoczeÊnie wymagania dla obszaru czystego i obszaru zabezpieczonego; 51) obszar kontrolowany — obszar zbudowany i u˝ytkowany w taki sposób, ˝e próby wprowadzenia potencjalnych zanieczyszczeƒ (o parametrach zbli˝onych dla klasy czystoÊci D) i skutki przypadkowego wydostania si´ ˝ywych mikroorganizmów do otoczenia pozostajà pod kontrolà; poziom wykonywanych kontroli powinien odzwierciedlaç natur´ organizmów wyst´pujàcych w procesie; zgodnie z minimalnym za∏o˝eniem, obszar powinien byç utrzymywany w ujemnym ciÊnieniu w stosunku do bezpoÊredniego zewn´trznego otoczenia i pozwoliç na wydajne usuwanie ma∏ych iloÊci zanieczyszczeƒ; 54) obcià˝enie biologiczne — iloÊç i rodzaj (przypadkowych lub nieprzypadkowych) drobnoustrojów obecnych w surowcach, materia∏ach wyjÊciowych do produkcji substancji czynnej, w produktach poÊrednich lub w substancjach czynnych; 55) ochrona bezpoÊrednia — ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynnika biologicznego lub innej substancji do bezpoÊredniego otoczenia przestrzeni roboczej, wymagajàcà stosowania pomieszczeƒ z odpowiednio zaprojektowanà instalacjà, Êluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów albo obydwoma tymi urzàdzeniami, a tak˝e bezpiecznych procedur operacyjnych; 56) odchylenie — odst´pstwo od zatwierdzonej instrukcji lub ustalonego wymagania; 57) opró˝nianie — usuwanie resztkowych iloÊci gazów ze zbiornika ciÊnieniowego za pomocà pró˝ni; 58) organizm egzotyczny — czynnik biologiczny powodujàcy chorob´ niewyst´pujàcà w danym kraju lub obszarze geograficznym albo chorob´ obj´tà programem dzia∏aƒ profilaktycznych bàdê programem majàcym na celu jej ca∏kowite wyeliminowanie w danym kraju lub obszarze geograficznym; 59) pakowanie — wszystkie operacje, ∏àcznie z nape∏nianiem i etykietowaniem, którym musi byç poddany produkt luzem, tak aby móg∏ staç si´ produktem koƒcowym; nape∏nianie sterylne zwykle nie jest traktowane jako cz´Êç pakowania produktu luzem, lecz jako nape∏nianie opakowaƒ bezpoÊrednich; 60) panel rozdzielczy — urzàdzenie lub aparat zaprojektowane w celu równoczesnego opró˝niania lub nape∏niania wi´cej ni˝ jednego zbiornika ciÊnieniowego gazu; 61) podpis — podpis okreÊlonej osoby, która wykona∏a lub dokona∏a przeglàdu danej czynnoÊci; mo˝e on byç dokonany w formie inicja∏ów, pe∏nego odr´cznego podpisu, osobistej pieczàtki lub bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocà kwalifikowanego certyfikatu; 62) podstawowa dokumentacja produktu — dokumentacj´ referencyjnà zawierajàcà wszystkie informacje niezb´dne do zaprojektowania szczegó∏owych pisemnych instrukcji dotyczàcych sposobu przetwarzania, pakowania, badaƒ kontroli jakoÊci, zwalniania serii i dystrybucji badanego produktu leczniczego; Dziennik Ustaw Nr 184 — 9805 — 63) posiewowa seria robocza — szczep mikroorganizmów pochodzàcy z hodowli macierzystej przeznaczony do u˝ycia w produkcji; sà one rozdzielane do pojemników i przechowywane tak jak w przypadku hodowli macierzystej; 64) potwierdzenie — podpisane oÊwiadczenie, ˝e proces lub badanie zosta∏o przeprowadzone zgodnie z Dobrà Praktykà Wytwarzania oraz zgodnie z odpowiednim pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu, jak ustalono na piÊmie z Osobà Wykwalifikowanà odpowiedzialnà za certyfikacj´ serii koƒcowego produktu leczniczego przed jej zwolnieniem; 65) procedura — udokumentowany opis dzia∏aƒ, które majà byç dokonane, Êrodków ostro˝noÊci, które majà byç przedsi´wzi´te, oraz pomiarów, które majà byç wykonane, pozostajàcych w bezpoÊrednim lub poÊrednim zwiàzku z wytwarzaniem produktu poÊredniego lub substancji czynnej; 66) produkcja — czynnoÊci zwiàzane z przygotowaniem produktu leczniczego, poczàwszy od przyj´cia materia∏ów poprzez ich przetwarzanie i pakowanie a˝ do uzyskania produktu koƒcowego; Poz. 1143 jednej lub wielu dodatkowym operacjom technologicznym, tak aby przywróciç jej jakoÊç zgodnà z wymaganiami; 76) randomizacja — proces przydzielenia uczestników badania do jednej z grup terapeutycznych (leczonej lub kontrolnej), z zastosowaniem doboru losowego do ustalenia przydzia∏u; 77) roboczy bank komórek — hodowl´ komórek pochodzàcà z macierzystego banku komórek i przeznaczonà do stosowania w przygotowywaniu produkcyjnych hodowli komórkowych; roboczy bank komórek jest zwykle przechowywany w temperaturze minus 70 °C lub ni˝szej; 78) roÊlina lecznicza — roÊlin´, która w ca∏oÊci lub w cz´Êci stosowana jest do celów leczniczych; 79) roÊlina nieprzerobiona o w∏aÊciwoÊciach leczniczych — Êwie˝à lub wysuszonà roÊlin´ leczniczà lub jej cz´Êç; 80) rozgazowanie — obni˝enie ciÊnienia do wartoÊci ciÊnienia atmosferycznego; 67) produkt koƒcowy — produkt leczniczy, który przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, ∏àcznie z pakowaniem w opakowania koƒcowe; 81) rozpuszczalnik — nieorganiczny lub organiczny p∏yn stosowany jako noÊnik do przygotowania roztworów lub zawiesin; 68) produkt luzem — produkt, który przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, z wyjàtkiem koƒcowego pakowania; 82) roztwór macierzysty — ciek∏à pozosta∏oÊç po procesach krystalizacji lub izolowania; roztwór macierzysty mo˝e zawieraç nieprzereagowane materia∏y, produkty poÊrednie, pewnà iloÊç substancji czynnej lub zanieczyszczenia; mo˝e on byç wykorzystywany do dalszego przerobu; 69) produkt porównawczy — produkt w fazie rozwojowej lub produkt dopuszczony do obrotu, lub placebo u˝ywane jako produkt referencyjny w badaniach klinicznych; 70) produkt poÊredni — cz´Êciowo przetworzony materia∏, który musi byç poddany dalszym etapom wytwarzania, zanim stanie si´ produktem luzem; 71) profil zanieczyszczeƒ — opis zidentyfikowanych i niezidentyfikowanych zanieczyszczeƒ znajdujàcych si´ w substancji czynnej lub w produkcie leczniczym; 72) protokó∏ walidacji — sporzàdzony w formie pisemnej plan okreÊlajàcy sposób prowadzenia walidacji i definiujàcy kryteria akceptacji; 73) przep∏ukiwanie — opró˝nianie i oczyszczanie butli odbywajàce si´ za pomocà rozgazowania i pró˝ni lub za pomocà rozgazowania, cz´Êciowego nape∏nienia danym gazem, a nast´pnie ponownego rozgazowania; 74) przerabianie — poddanie produktu poÊredniego lub substancji czynnej, niespe∏niajàcych okreÊlonych norm lub wymagaƒ odpowiedniej specyfikacji, jednemu lub kilku etapom procesu ró˝niàcego si´ od ustalonego procesu wytwarzania (na przyk∏ad rekrystalizacja przy u˝yciu innego rozpuszczalnika), tak aby otrzymaç zadowalajàcà jakoÊç produktu poÊredniego lub substancji czynnej; 75) powtórne przetwarzanie — poddanie ca∏oÊci lub cz´Êci serii produktu o nieodpowiedniej jakoÊci pochodzàcej z okreÊlonego etapu wytwarzania 83) sk∏adniki krwi — sk∏adniki krwi o znaczeniu leczniczym (krwinki czerwone, krwinki bia∏e, osocze, p∏ytki krwi), które mogà byç przygotowywane poprzez wirowanie, filtracj´ i zamra˝anie przy u˝yciu konwencjonalnej metodologii stosowanej w bankach krwi; 84) specyfikacja — wykaz badaƒ, odnoÊników do procedur analitycznych oraz odpowiednich kryteriów akceptacji, wyra˝onych jako graniczne wartoÊci liczbowe, zakresy lub inne kryteria odpowiednie dla opisanego badania; 85) system — grup´ urzàdzeƒ przeznaczonych do wspólnego celu; 86) system komputerowy — sk∏adajàcy si´ z wielu elementów sprz´t komputerowy (hardware) i zwiàzane z nim oprogramowanie (software); cz´Êci sk∏adowe systemu komputerowego sà zaprojektowane i po∏àczone w jednà funkcjonalnà ca∏oÊç dla wykonywania okreÊlonego zadania lub wielu zadaƒ; 87) system serii posiewowych — system, zgodnie z którym kolejne serie produktu pochodzà z tej samej hodowli macierzystej, na okreÊlonym poziomie pasa˝owania; 88) system skomputeryzowany — proces lub operacj´ zintegrowane z systemem komputerowym; 89) system zapewnienia ja∏owoÊci — ogó∏ dzia∏aƒ majàcych na celu zapewnienie ja∏owoÊci produktów; Dziennik Ustaw Nr 184 — 9806 — Poz. 1143 90) Êluza powietrzna — zamkni´tà przestrzeƒ z dwojgiem lub wi´kszà liczbà drzwi, z których tylko jedne mogà byç otwarte, znajdujàcà si´ mi´dzy dwoma lub wi´kszà liczbà pomieszczeƒ o ró˝nych klasach czystoÊci, w celu kontrolowania przep∏ywu powietrza mi´dzy tymi pomieszczeniami; Êluza jest tak skonstruowana, ˝e mo˝e s∏u˝yç zarówno do przemieszczania si´ personelu, jak i do przemieszczania materia∏ów; 101) wzorzec pierwotny — substancj´, której to˝samoÊç i wysoki stopieƒ czystoÊci wykazano na drodze szczegó∏owych badaƒ analitycznych; mo˝e on byç uzyskany z oficjalnie rozpoznawanego êród∏a lub przygotowany na drodze syntezy lub uzyskany z istniejàcego materia∏u produkcyjnego charakteryzujàcego si´ wysokà czystoÊcià lub otrzymany na drodze oczyszczenia (puryfikacji) istniejàcego materia∏u produkcyjnego; 91) walidacja — udokumentowany program dajàcy wysoki stopieƒ pewnoÊci, ˝e okreÊlony proces, metoda lub system b´dzie w sposób powtarzalny prowadziç do otrzymania wyników spe∏niajàcych okreÊlone kryteria akceptacji; 102) wzorzec wtórny — substancj´ o ustalonej jakoÊci i czystoÊci, wykazanej przez porównanie do wzorca pierwotnego, u˝ywanà jako wzorzec w rutynowych analizach laboratoryjnych; 92) walidacja czyszczenia — udokumentowany dowód, ˝e zatwierdzona procedura czyszczenia zapewnia, ˝e urzàdzenie nadaje si´ do przetwarzania produktów leczniczych; 93) walidacja powtórna — wykonanie ponownej walidacji po up∏ywie czasu okreÊlonego w protokole walidacyjnym lub po wprowadzeniu zmian w celu zapewnienia, ˝e zmiany w procesie lub w urzàdzeniach wprowadzone zgodnie z procedurami kontroli zmian nie majà negatywnego wp∏ywu na w∏aÊciwoÊci procesu i jakoÊç produktu; 94) walidacja procesu — udokumentowany dowód, ˝e proces prowadzony w ustalonym zakresie parametrów przebiega skutecznie i w sposób powtarzalny i umo˝liwia wytwarzanie produktu leczniczego spe∏niajàcego ustalone wymagania specyfikacji i kryteria jakoÊciowe; 103) zabezpieczenie — dzia∏anie majàce na celu ograniczenie wyst´powania czynnika biologicznego lub innego na okreÊlonym obszarze; 104) zabezpieczenie pierwotne — zabezpieczenie, które zapobiega wydostawaniu si´ czynnika biologicznego do najbli˝szego Êrodowiska pracy; obejmuje ono stosowanie zamkni´tych pojemników lub biologicznych boksów bezpieczeƒstwa oraz odpowiednich procedur operacyjnych; 105) zabezpieczenie wtórne — zabezpieczenie, które zapobiega wydostawaniu si´ czynnika biologicznego do Êrodowiska zewn´trznego lub innych obszarów pracy; 106) zaka˝enie — zanieczyszczenie ˝ywymi, obcymi czynnikami biologicznymi prowadzàce do ich namna˝ania si´; 95) walidacja prospektywna — walidacj´ przeprowadzonà przed rozpocz´ciem rutynowego wytwarzania produktów przeznaczonych do sprzeda˝y; 107) zamówienie — zlecenie przetwarzania, opakowania lub dostarczenia okreÊlonej iloÊci opakowaƒ badanego produktu leczniczego; 96) walidacja retrospektywna — walidacj´ procesu wytwarzania produktu, który znajduje si´ w sprzeda˝y, przeprowadzanà w oparciu o zebrane dane dotyczàce produkcji, badania i kontroli serii; 108) zanieczyszczanie — niepo˝àdane wprowadzenie zanieczyszczeƒ o charakterze chemicznym lub mikrobiologicznym albo cia∏a obcego w trakcie wytwarzania, pobierania prób, pakowania lub przepakowywania, sk∏adowania lub transportu; 97) walidacja równoczesna — walidacj´ przeprowadzanà podczas rutynowego wytwarzania produktów przeznaczonych do sprzeda˝y; 109) zanieczyszczenie — niepo˝àdanà substancj´ znajdujàcà si´ w materiale lub produkcie; 98) wiàzka butli — zestaw butli umocowanych razem w ramie oraz po∏àczonych rurociàgiem panelu rozdzielczego, transportowany i u˝ywany jako ca∏oÊç; 99) wydajnoÊç oczekiwana — przewidywanà iloÊç materia∏u wytworzonego w ka˝dym, odpowiednim etapie produkcji lub procent teoretycznej wydajnoÊci wyznaczony dla tego etapu, na podstawie uprzednio uzyskanych danych laboratoryjnych, danych z produkcji serii pilota˝owych lub wczeÊniej realizowanych rutynowych produkcji; 100) wydajnoÊç teoretyczna — iloÊç materia∏u, która zosta∏aby wytworzona w ka˝dym odpowiednim etapie produkcji z danej iloÊci materia∏u wyjÊciowego, je˝eli etap ten przebiega∏by bez ˝adnych strat i b∏´dów; 110) zanieczyszczenie krzy˝owe — zanieczyszczenie materia∏u lub produktu innym materia∏em lub produktem; 111) zaÊlepianie — procedur´ uzyskania Êlepej próby, w której jedna lub wi´cej stron badania klinicznego utrzymywana jest w nieÊwiadomoÊci co do zastosowanego leczenia; 112) zawór — urzàdzenie do otwierania i zamykania zbiorników; 113) zawór przeciwzwrotny — zawór pozwalajàcy na przep∏yw wy∏àcznie w jednym kierunku; 114) zawór zwrotny utrzymujàcy ciÊnienie resztkowe — zawór zwrotny, który utrzymuje okreÊlone ciÊnienie (od oko∏o 3 do 5 barów powy˝ej ciÊnienia atmosferycznego) w celu zapobie˝enia zanieczyszczeniu podczas u˝ywania pojemnika; Dziennik Ustaw Nr 184 — 9807 — 115) zbiornik — stacjonarny pojemnik do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych; 116) zbiornik ciÊnieniowy — naczynie kriogeniczne, zbiornik, cystern´, butl´, wiàzk´ butli lub inne opakowanie majàce bezpoÊredni kontakt z gazem medycznym; 117) zwrot — ka˝de odes∏anie do wytwórcy lub dystrybutora produktu, który mo˝e byç podejrzany o wad´ jakoÊciowà; 118) zwalnianie parametryczne — zwalnianie do obrotu, które na podstawie informacji zebranych podczas procesu wytwarzania, a tak˝e stwierdzonej zgodnoÊci ze specyficznymi wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania dotyczàcymi zwalniania parametrycznego, zapewnia, ˝e produkt ma zamierzonà jakoÊç. § 3. Stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania wymaga przestrzegania nast´pujàcych szczegó∏owych zasad: 1) do przygotowania banku komórek roboczych stosuje si´ okreÊlonà iloÊç zbiorników z macierzystego banku komórek; system banku komórek poddawany jest walidacji pod wzgl´dem stopnia pasa˝owania lub liczby podwojeƒ populacji ponad t´, która uzyskiwana jest podczas rutynowej produkcji; 2) w obszarze kontrolowanym stopieƒ zastosowanej kontroli powinien uwzgl´dniaç charakter organizmu bioràcego udzia∏ w procesie; wymagania minimalne to utrzymywanie podciÊnienia w stosunku do bezpoÊredniego otoczenia zewn´trznego oraz umo˝liwianie skutecznego usuwania niewielkich iloÊci czàstek zanieczyszczajàcych obszar; 3) ochrona poÊrednia wymaga pomieszczeƒ z odpowiednio zaprojektowanà instalacjà wentylacyjnà, Êluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów, albo obydwoma tymi urzàdzeniami, a tak˝e stosowania bezpiecznych procedur operacyjnych; 4) obcià˝enie biologiczne nie powinno byç uwa˝ane za zanieczyszczenie, chyba ˝e przekroczona zosta∏a dopuszczalna iloÊç drobnoustrojów lub zosta∏y wykryte okreÊlone, przypadkowe drobnoustroje; 5) protokó∏ walidacji okreÊla przyk∏adowo urzàdzenia produkcyjne, krytyczne parametry procesu i krytyczne zakresy operacyjne, charakterystyk´ produktu, sposób pobierania prób, konieczne do zebrania dane z badaƒ, iloÊç przebiegów procesu walidacyjnego i akceptowalne wyniki badaƒ; 6) specyfikacja jest zbiorem wymagaƒ, które powinien spe∏niaç materia∏, ˝eby jego jakoÊç zosta∏a uznana za akceptowalnà, a sam materia∏ móg∏ byç dopuszczony do u˝ycia zgodnego z jego przeznaczeniem; zgodnoÊç ze specyfikacjà oznacza, ˝e materia∏ poddany badaniom zgodnie z wykazem procedur analitycznych spe∏nia okreÊlone dla tych procedur kryteria akceptacji; Poz. 1143 7) dla potrzeb systemu serii posiewowych powinny byç prowadzone zapisy dotyczàce pochodzenia i historii pasa˝u z hodowli macierzystej i posiewowej serii roboczej; dla produkcji rutynowej posiewowa seria robocza jest przygotowywana z hodowli macierzystej; produkt koƒcowy pochodzi z posiewowej serii roboczej i nie jest poddawany wi´kszej iloÊci pasa˝y z hodowli macierzystej ni˝ szczepionka, której podczas badaƒ klinicznych zosta∏a udowodniona skutecznoÊç i efektywnoÊç w stopniu zadowalajàcym; 8) system zapewnienia ja∏owoÊci dla produktów sterylizowanych koƒcowo obejmuje zwykle nast´pujàce zagadnienia:
2. a)projekt produktu,
3. b)znajomoÊç i, jeÊli to mo˝liwe, ograniczenie zanieczyszczeƒ mikrobiologicznych materia∏ów wyjÊciowych i materia∏ów pomocniczych procesu (na przyk∏ad gazów, smarów),
4. c)kontrol´ zanieczyszczeƒ w procesie wytwarzania w celu unikni´cia przedostania si´ i namna˝ania mikroorganizmów w produkcie, co osiàga si´ zwykle poprzez czyszczenie i sanityzacj´ powierzchni majàcych kontakt z produktem, przeciwdzia∏anie zanieczyszczeniom przenoszonym przez powietrze osiàgane dzi´ki prowadzeniu procesu w pomieszczeniach czystych, przestrzeganiu limitów czasowych trwania procesów oraz — je˝eli jest to konieczne — przestrzeganiu etapów filtracji,
5. d)zapobieganie pomieszaniu produktów ja∏owych i nieja∏owych,
6. e)zachowanie w∏aÊciwoÊci produktu,
7. f)proces sterylizacji,
8. g)System Zapewnienia JakoÊci, w sk∏ad którego wchodzi w szczególnoÊci: kontrola zmian, szkolenia, pisemne procedury, kontrola przy zwalnianiu, planowana konserwacja zapobiegawcza, analiza b∏´dów, zapobieganie ludzkim b∏´dom, walidacja, kalibracja; 9) zabezpieczenie wtórne obejmuje stosowanie pomieszczeƒ ze specjalnie zaprojektowanym systemem wentylacji, które posiadajà Êluzy powietrzne lub sterylizatory s∏u˝àce do wyja∏awiania wychodzàcego materia∏u, a tak˝e stosowanie odpowiednich procedur operacyjnych; zabezpieczenie wtórne mo˝e w wielu przypadkach zwi´kszaç skutecznoÊç zabezpieczenia pierwotnego; 10) w zaÊlepianiu pojedynczo Êlepa próba zwykle odnosi si´ do uczestnika, a podwójnie Êlepa próba zwykle odnosi si´ do uczestnika, badacza, osoby monitorujàcej, a w przypadku potrójnie Êlepej próby — do osoby analizujàcej dane; w odniesieniu do badanego produktu leczniczego zaÊlepianie mo˝e oznaczaç zamaskowanie to˝samoÊci produktu zgodnie z instrukcjami sponsora; odÊlepienie oznacza ujawnienie to˝samoÊci produktu zaÊlepionego. Dziennik Ustaw Nr 184 — 9808 — § 4. 1. W odniesieniu do importowanych produktów leczniczych oraz badanych produktów leczniczych, importer zapewnia, ˝e sprowadzane produkty zosta∏y wytworzone zgodnie z wymaganiami, które sà co najmniej równowa˝ne z wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania obowiàzujàcymi w paƒstwach cz∏onkowskich Unii Europejskiej lub paƒstwach cz∏onkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) — stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. 2. Importer produktu leczniczego zapewnia, ˝e produkty lecznicze zosta∏y wytworzone przez podmioty do tego uprawnione. Importer badanych produktów leczniczych zapewnia, ˝e produkty te zosta∏y wytworzone przez wytwórc´, który uzyska∏ pozytywnà opini´ o warunkach wytwarzania wydanà przez G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego. § 5. Wytwórca dokonuje regularnego przeglàdu stosowanych przez siebie metod wytwarzania, uwzgl´dniajàc post´p naukowy i techniczny oraz post´p w pracach badawczo-rozwojowych nad produktem leczniczym. W przypadku koniecznoÊci wprowadzenia zmian do dokumentacji stanowiàcej podstaw´ do dopuszczenia produktu leczniczego do obrotu lub dokumentacji stanowiàcej podstaw´ wydania pozwolenia na prowadzenie badania klinicznego powinien byç z∏o˝ony wniosek do ministra w∏aÊciwego do spraw zdrowia za poÊrednictwem Prezesa Urz´du Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych o wprowadzenie takiej zmiany. Poz. 1143 § 8. 1. Pomieszczenia i urzàdzenia, w których wytwarza si´ produkty lecznicze, powinny byç rozmieszczone, zaprojektowane, zbudowane, zainstalowane i konserwowane odpowiednio do wykonywanych operacji, do których sà przeznaczone. 2. Rozmieszczenie, budowa i dzia∏anie urzàdzeƒ oraz rozmieszczenie i konstrukcja pomieszczeƒ muszà uwzgl´dniaç koniecznoÊç ograniczenia do minimum ryzyka pope∏niania pomy∏ek oraz umo˝liwiaç skuteczne czyszczenie i konserwacj´, w celu unikni´cia zanieczyszczeƒ, w tym zanieczyszczeƒ krzy˝owych oraz jakiegokolwiek niepo˝àdanego wp∏ywu na jakoÊç produktów. 3. Pomieszczenia i urzàdzenia przeznaczone do wykonywania operacji wytwarzania, które majà istotny wp∏yw na jakoÊç produktów, podlegajà odpowiedniej kwalifikacji i walidacji. § 9. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system dokumentacji obejmujàcy specyfikacje, receptury, instrukcje wytwarzania i pakowania oraz procedury i zapisy dotyczàce wykonywania ró˝nych operacji zwiàzanych z wytwarzaniem. Dokumenty te muszà byç w jasny sposób sformu∏owane, wolne od b∏´dów i aktualizowane. § 6. Wytwórca zapewnia stosowanie skutecznego Systemu Zapewnienia JakoÊci w wytwarzaniu produktów leczniczych. 2. Dokumentacja, o której mowa w ust. 1, powinna obejmowaç mo˝liwe do udost´pnienia, uprzednio przygotowane, ogólne procedury dotyczàce operacji i warunków wytwarzania oraz specyficzne dokumenty dotyczàce ka˝dej serii, tak aby umo˝liwiaç przeÊledzenie historii wytwarzania ka˝dej serii produktu leczniczego oraz zmian wprowadzanych podczas rozwoju badanego produktu leczniczego. § 7. 1. Wytwórca zapewnia w ka˝dym miejscu wytwarzania zespó∏ kompetentnych, wykszta∏conych i wyszkolonych pracowników umo˝liwiajàcych zapewnienie jakoÊci przy wytwarzaniu produktów leczniczych. 3. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii produktów leczniczych przechowuje si´ co najmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci serii, której dotyczà, ale nie krócej ni˝ przez pi´ç lat od dnia zwolnienia serii do obrotu. 2. Zakres obowiàzków i odpowiedzialnoÊci oraz uprawnienia kierownictwa, w tym osób wykwalifikowanych odpowiedzialnych za wprowadzanie i stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania, okreÊla si´ w formie pisemnej. Zale˝noÊci s∏u˝bowe powinny byç okreÊlone w schemacie organizacyjnym przedsi´biorstwa. 4. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii badanych produktów leczniczych przechowuje si´ co najmniej przez pi´ç lat po zakoƒczeniu albo formalnym przerwaniu ostatniego badania klinicznego, do którego u˝yto danà seri´. 3. Schemat organizacyjny przedsi´biorstwa i zakresy obowiàzków i odpowiedzialnoÊci powinny byç zatwierdzone zgodnie z procedurami wewn´trznymi wytwórcy. 4. Pracownicy muszà odbyç szkolenie wst´pne oraz ustawiczne szkolenia uzupe∏niajàce i dokszta∏cajàce, których skutecznoÊç powinna byç weryfikowana. Szkolenia muszà obejmowaç teori´ i praktyk´ w zakresie funkcjonowania Systemu Zapewnienia JakoÊci oraz Dobrej Praktyki Wytwarzania. 5. Wytwórca zapewnia opracowanie i przestrzeganie programów zachowania higieny, odpowiednich do rodzaju dzia∏alnoÊci produkcyjnej i zakresu wytwarzania. Programy zachowania higieny obejmujà w szczególnoÊci procedury dotyczàce kontroli zdrowia, higieny i odzie˝y roboczej pracowników. 5. W przypadku stosowania systemów elektronicznych, techniki fotograficznej lub innych systemów przetwarzania danych, wytwórca musi zwalidowaç te systemy, udowadniajàc, ˝e wszystkie zarejestrowane dane b´dà prawid∏owo przechowywane przez wymagany czas i udost´pniane w∏aÊciwym organom na ka˝de ˝àdanie. 6. Dane przechowywane w systemach, o których mowa w ust. 5, powinny byç ∏atwo dost´pne w czytelnej formie, chronione przed utratà lub zniszczeniem, w szczególnoÊci poprzez wykonanie kopii lub przetworzenie w innym systemie przechowywania danych, przy czym powinna byç zachowana mo˝liwoÊç odtworzenia historii przetwarzania danych. § 10. 1. Operacje produkcyjne muszà byç przeprowadzane zgodnie z uprzednio opracowanymi instrukcjami i procedurami oraz zgodnie z wymaganiami Dziennik Ustaw Nr 184 — 9809 — okreÊlonymi w za∏àczniku do rozporzàdzenia. W celu skutecznej kontroli procesu muszà byç zapewnione w∏aÊciwe i wystarczajàce Êrodki techniczne i organizacyjne. Wszystkie odchylenia od ustalonego przebiegu procesu oraz wady produktu muszà byç udokumentowane, a ich przyczyny dok∏adnie wyjaÊnione. 2. Wytwórca stosuje odpowiednie Êrodki techniczne lub organizacyjne zapobiegajàce zanieczyszczeniom krzy˝owym i pomieszaniu produktów. W przypadku badanych produktów leczniczych nale˝y zwróciç szczególnà uwag´ na post´powanie z produktem podczas i po wykonaniu jakichkolwiek operacji zwiàzanych z zakodowaniem produktu. 3. W przypadku produktów leczniczych wszystkie nowe procesy oraz istotne zmiany w procesach wytwarzania produktów leczniczych muszà byç zwalidowane. Krytyczne etapy procesów wytwarzania muszà byç regularnie rewalidowane. 4. W przypadku badanych produktów leczniczych, proces wytwarzania musi byç zwalidowany w mo˝liwym zakresie, z uwzgl´dnieniem stanu badaƒ naukowych i prac rozwojowych dotyczàcych produktu. Walidacji poddane powinny byç co najmniej krytyczne etapy procesu. Wszystkie etapy dotyczàce projektowania i rozwoju procesu wytwarzania muszà byç w pe∏ni udokumentowane. § 11. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system kontroli jakoÊci zarzàdzany przez osob´ niezale˝nà od dzia∏u produkcji i posiadajàcà odpowiednie kwalifikacje. 2. Osoba, o której mowa w ust. 1, musi mieç do swojej dyspozycji co najmniej jedno laboratorium kontroli jakoÊci, z odpowiednim zespo∏em pracowników i wyposa˝eniem umo˝liwiajàcym wykonywanie wszystkich niezb´dnych kontroli oraz badaƒ materia∏ów wyjÊciowych, materia∏ów opakowaniowych, produktów poÊrednich i produktów koƒcowych. 3. W przypadku produktów leczniczych, w tym produktów importowanych, badania mo˝e przeprowadziç laboratorium kontrolne przyjmujàce zlecenie na podstawie umowy, o której mowa w art. 50 ustawy z dnia 6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne. 4. W przypadku badanych produktów leczniczych sponsor zapewnia, ˝e laboratorium kontrolne przyjmujàce zlecenie wykona zlecone badania zgodnie z dokumentacjà, na podstawie której zosta∏o wydane pozwolenie na przeprowadzenie badaƒ klinicznych. Je˝eli badane produkty lecznicze sà importowane, wykonanie analiz nie jest obowiàzkowe. 5. Podczas kontroli produktu koƒcowego przed zwolnieniem do obrotu lub do u˝ycia w badaniach klinicznych, system kontroli jakoÊci powinien uwzgl´dniaç wyniki analiz oraz inne istotne informacje, w szczególnoÊci warunki produkcji i wyniki kontroli procesu, ocen´ dokumentacji produkcyjnej oraz zgodnoÊç ze specyfikacjà produktu wraz z opakowaniem koƒcowym. 6. Próby z ka˝dej serii koƒcowego produktu leczniczego przechowuje si´ co najmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci. Poz. 1143 7. W przypadku badanych produktów leczniczych przechowuje si´ próby produktu luzem o odpowiedniej wielkoÊci z ka˝dej serii produktu luzem oraz kluczowych sk∏adników opakowania u˝ytych do zapakowania ka˝dej serii produktu koƒcowego. 8. Próby, o których mowa w ust. 7, powinny byç przechowywane co najmniej przez dwa lata po zakoƒczeniu lub formalnym przerwaniu ostatniego badania klinicznego, do którego by∏a u˝yta dana seria, w zale˝noÊci od tego, który z tych terminów wypada póêniej. 9. Próby materia∏ów u˝ywanych do produkcji, z wyjàtkiem rozpuszczalników, gazów i wody, przechowuje si´ co najmniej przez dwa lata od dnia zwolnienia serii produktu do obrotu. Okres przechowywania mo˝e byç skrócony, je˝eli okreÊlony w specyfikacji okres trwa∏oÊci materia∏u jest krótszy. 10. W przypadku materia∏ów wyjÊciowych lub produktów leczniczych wytwarzanych jednorazowo lub w ma∏ych iloÊciach, albo takich, których przechowywanie zwiàzane jest ze szczególnym ryzykiem, wytwórca, za zgodà G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego, mo˝e okreÊliç inne warunki pobierania i przechowywania prób. 11. Przechowywane próby udost´pnia si´ organom Paƒstwowej Inspekcji Farmaceutycznej na ich ˝àdanie. § 12. 1. Wytwórca produktów leczniczych rejestruje i rozpatruje reklamacje oraz zapewnia stosowanie skutecznego systemu niezw∏ocznego wycofywania serii produktu z obrotu. Wytwórca powiadamia G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego o ka˝dej okolicznoÊci, która mo˝e byç powodem ograniczeƒ w dostawach lub wycofania z obrotu serii produktu leczniczego, i wskazuje kraje, do których produkt zosta∏ wys∏any. 2. Wytwórca badanych produktów leczniczych we wspó∏pracy ze sponsorem ustanawia i stosuje system rejestracji i rozpatrywania reklamacji oraz skuteczny system niezw∏ocznego wycofywania badanego produktu, który zosta∏ ju˝ dostarczony. 3. Wytwórca rejestruje ka˝dà reklamacj´ dotyczàcà wady produktu, wyjaÊnia przyczyn´ powstania wady i informuje G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego i Prezesa Urz´du Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych o wszystkich wadach mogàcych byç przyczynà wycofania produktu lub decyzji o ograniczeniu dostaw. 4. W przypadku badanych produktów leczniczych muszà byç zidentyfikowane wszystkie miejsca, w których prowadzono badania, i wskazane kraje, do których produkt zosta∏ wys∏any. W przypadku badanych produktów leczniczych, które posiadajà pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, wytwórca badanego produktu leczniczego, we wspó∏pracy ze sponsorem, powiadamia podmiot odpowiedzialny o ka˝dej wadzie produktu dopuszczonego do obrotu na podstawie tego pozwolenia. Dziennik Ustaw Nr 184 — 9810 — 5. Sponsor wdra˝a procedur´ niezw∏ocznego odÊlepienia produktów, koniecznà do niezw∏ocznego wycofania produktu w sposób, o którym mowa w ust. 2. Sponsor zapewni, ˝e procedura ujawni to˝samoÊç zaÊlepionego produktu tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne. § 13. 1. Wytwórca przeprowadza systematyczne inspekcje wewn´trzne, b´dàce cz´Êcià Systemu Zapewnienia JakoÊci, majàce na celu sprawdzanie stopnia wdro˝enia i przestrzegania wymagaƒ okreÊlonych w za∏àczniku do rozporzàdzenia oraz podejmuje niezb´dne dzia∏ania naprawcze. 2. Wytwórca przechowuje raporty z inspekcji wewn´trznych oraz dokumentacj´ dotyczàcà wykonania zaleconych dzia∏aƒ naprawczych przez okres Poz. 1143 i w sposób opisany w procedurach Systemu Zapewnienia JakoÊci. § 14. W przypadku badanych produktów leczniczych informacje umieszczane na etykietach powinny zapewniç ochron´ uczestnika badania, zidentyfikowanie produktu i badania oraz u∏atwiç w∏aÊciwe u˝ycie badanego produktu leczniczego. § 15. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 paêdziernika 2006 r. w sprawie wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. Nr 194, poz. 1436). § 16. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. Minister Zdrowia: E. Kopacz Dziennik Ustaw Nr 184 — 9811 — Poz. 1143 Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 paêdziernika 2008 r. (poz. 1143) Dziennik Ustaw Nr 184 — 9812 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9813 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9814 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9815 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9816 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9817 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9818 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9819 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9820 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9821 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9822 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9823 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9824 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9825 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9826 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9827 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9828 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9829 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9830 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9831 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9832 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9833 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9834 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9835 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9836 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9837 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9838 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9839 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9840 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9841 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9842 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9843 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9844 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9845 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9846 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9847 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9848 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9849 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9850 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9851 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9852 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9853 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9854 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9855 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9856 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9857 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9858 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9859 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9860 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9861 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9862 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9863 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9864 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9865 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9866 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9867 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9868 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9869 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9870 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9871 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9872 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9873 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9874 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9875 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9876 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9877 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9878 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9879 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9880 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9881 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9882 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9883 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9884 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9885 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9886 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9887 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9888 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9889 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9890 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9891 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9892 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9893 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9894 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9895 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9896 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9897 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9898 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9899 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9900 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9901 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9902 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9903 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9904 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9905 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9906 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9907 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9908 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9909 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9910 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9911 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9912 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9913 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9914 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9915 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9916 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9917 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9918 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9919 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9920 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9921 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9922 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9923 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9924 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9925 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9926 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9927 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9928 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9929 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9930 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9931 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9932 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9933 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9934 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9935 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9936 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9937 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9938 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9939 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9940 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9941 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9942 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9943 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9944 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9945 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9946 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9947 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9948 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9949 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9950 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9951 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9952 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9953 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9954 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9955 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9956 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9957 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9958 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9959 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9960 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9961 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9962 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9963 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9964 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9965 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9966 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9967 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9968 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9969 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9970 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9971 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9972 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9973 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9974 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9975 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9976 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9977 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9978 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9979 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9980 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9981 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9982 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9983 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9984 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9985 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9986 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9987 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9988 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9989 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9990 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9991 — Poz. 1143 Dziennik Ustaw Nr 184 — 9992 — Poz. 1143 Egzemplarze bie˝àce oraz archiwalne mo˝na nabywaç: — w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel. 0-22 694-67-52 — na podstawie nades∏anego zamówienia (wy∏àcznie sprzeda˝ wysy∏kowa); — w punktach sprzeda˝y Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego w Warszawie (sprzeda˝ wy∏àcznie za gotówk´): — ul. Powsiƒska 73, tel. 0-22 694-62-96 — al. Szucha 2/4, tel. 0-22 629-61-73 Reklamacje z powodu niedor´czenia poszczególnych numerów zg∏aszaç nale˝y na piÊmie do Wydzia∏u Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, do 15 dni po otrzymaniu nast´pnego numeru O wszelkich zmianach nazwy lub adresu prenumeratora prosimy niezw∏ocznie informowaç na piÊmie Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Dziennik Ustaw i Monitor Polski dost´pne sà w wersji informacyjnej w Internecie pod adresem www.cokprm.gov.pl i www.rcl.gov.pl Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Departament Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 0-22 622-66-56 Sk∏ad, druk i kolporta˝: Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel. 0-22 694-67-52; faks 0-22 694-62-06 Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581 (czynna w godz. 730–1530) www.cokprm.gov.pl e-mail: dziust@cokprm.gov.pl, wydawnictwa@cokprm.gov.pl T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa Zam. 1992/W/C/2008 ISSN 0867-3411 Cena 22,60 z∏ (w tym 7 % VAT)