Rozporządzenie Ministra Zdrowiaz dnia 16 lutego 2016 r.w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących planowania, prowadzenia, monitorowania i dokumentowania badania klinicznego wyrobu medycznego Treść r

ozporządzenia Na podstawie art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 876 i 1918) zarządza się, co następuje: § 1. Rozporządzenie określa: 1) szczegółowe wymagania dotyczące sposobu planowania, prowadzenia, monitorowania i dokumentowania badania klinicznego oraz sposób przechowywania podstawowej dokumentacji badania klinicznego; 2) tryb działania sponsora, badacza klinicznego i monitorującego badanie kliniczne - w zakresie określonym w pkt 1; 3) informacje, jakie powinno zawierać sprawozdanie końcowe z wykonania badania klinicznego, o którym mowa w art. 54 ust. 4 ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych, zwanej dalej „ustawą”. § 2. 1. Podstawowa dokumentacja badania klinicznego obejmuje: 1) dokumenty dołączane do wniosku o wydanie pozwolenia na prowadzenie badania klinicznego, określone w art. 44 ust. 3 ustawy; 2) dokumenty dotyczące zmian wprowadzonych w badaniu klinicznym, o których mowa w art. 44 ust. 4 i 5 oraz w art. 45 ustawy; 3) pozwolenie na prowadzenie badania klinicznego i pozwolenie na wprowadzenie zmian w badaniu klinicznym, o których mowa w art. 46 ust. 1 ustawy; 4) korespondencję z Prezesem Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych i z innymi właściwymi organami, dotyczącą prowadzonego badania klinicznego; 5) uzgodnienia dotyczące prowadzenia badania klinicznego pomiędzy głównymi badaczami klinicznymi, koordynatorem badania klinicznego i sponsorem; 6) dane kontaktowe monitorującego badanie kliniczne i kopie sporządzonych przez niego sprawozdań; 7) sprawozdanie końcowe z wykonania badania klinicznego. 2. Dokumentacja, o której mowa w ust. 1, powinna umożliwiać weryfikację sposobu prowadzenia badania klinicznego, a także ocenę jakości uzyskanych danych klinicznych. 3. Dokumentację, o której mowa w ust. 1, przechowuje się w sposób uporządkowany i uniemożliwiający dostęp do niej osobom nieupoważnionym. § 3. 1. Planując badanie kliniczne, sponsor przygotowuje protokół badania klinicznego, o którym mowa w art. 44 ust. 3 pkt 2 ustawy, w którym zamieszcza wszystkie informacje mogące mieć wpływ na prowadzenie badania klinicznego, w tym: 1) informacje ogólne:

1. a)tytuł badania klinicznego, oznakowanie kodowe protokołu, wersję i jej datę oraz oznakowanie każdej zmienionej wersji,
2. b)imię i nazwisko głównego badacza klinicznego lub głównych badaczy klinicznych oraz koordynatora badania klinicznego, jeżeli dotyczy,
3. c)adres ośrodka badawczego lub adresy ośrodków badawczych,
4. d)imię i nazwisko albo nazwę oraz adres sponsora,
5. e)streszczenie protokołu; 2) dane identyfikujące i ogólny opis właściwości oraz warunków użycia wyrobu medycznego albo aktywnego wyrobu medycznego do implantacji, zwanego dalej „badanym wyrobem”:
6. a)imię i nazwisko albo nazwę oraz adres wytwórcy badanego wyrobu,
7. b)nazwę lub numer modelu lub typu badanego wyrobu pozwalające na jego jednoznaczną identyfikację, w tym wersję oprogramowania, jeżeli dotyczy,
8. c)przewidziane użycie, wskazania i przeciwwskazania użycia badanego wyrobu w planowanym badaniu klinicznym,
9. d)populację, dla której badany wyrób jest przeznaczony,
10. e)materiały badanego wyrobu, które mogą wejść w kontakt z tkankami lub płynami ustrojowymi uczestnika badania, w szczególności produkty lecznicze, ludzkie i zwierzęce tkanki oraz ich pochodne,
11. f)wymagane szkolenie i doświadczenie niezbędne do właściwego użycia badanego wyrobu,
12. g)wskazanie procedur medycznych lub zabiegów chirurgicznych, w których przewidziano użycie badanego wyrobu,
13. h)instrukcje instalowania, używania i specjalne wskazania; 3) opis badań wstępnych i uzasadnienie celowości badania klinicznego:
14. a)przegląd piśmiennictwa naukowego związanego z badanym wyrobem wraz z wnioskami uzasadniającymi przeprowadzenie badania klinicznego,
15. b)opis przeprowadzonych badań przedklinicznych, wraz z oceną wyników badań in vitro, mechanicznych, elektrycznych lub na zwierzętach, która uzasadnia użycie badanego wyrobu u ludzi,
16. c)opis wcześniejszych badań klinicznych dotyczących badanego wyrobu, o ile takie miały miejsce, lub innych wyrobów o podobnych właściwościach, z uwzględnieniem analizy działań niepożądanych i wszystkich wprowadzonych modyfikacji,
17. d)informacje o alternatywnych metodach leczenia lub procedurach medycznych łącznie z oceną ich potencjalnych korzyści i zagrożeń,
18. e)opis założeń i celów badania klinicznego, w szczególności: - przewidziane do zweryfikowania działanie i skuteczność badanego wyrobu, - ocenę przewidywanych korzyści i ryzyka, wraz z opisem dających się przewidzieć działań niepożądanych badanego wyrobu; 4) analizę i ocenę ryzyka związanego z badanym wyrobem:
19. a)opis spodziewanych korzyści klinicznych i ryzyka związanego z procedurami użycia badanego wyrobu,
20. b)analizę niepożądanych działań badanego wyrobu oraz opis wszystkich modyfikacji i przypadków wycofania tego wyrobu z obrotu lub z używania, które są związane z bezpieczeństwem lub działaniem badanego wyrobu oraz wyrobów do niego podobnych,
21. c)opis ryzyka resztkowego na podstawie przeprowadzonej analizy ryzyka,
22. d)wskazanie utrudnień związanych z prowadzeniem badania klinicznego,
23. e)możliwe interakcje ze współistniejącym leczeniem,
24. f)środki, które należy podjąć w celu kontroli lub zmniejszenia ryzyka,
25. g)uzasadnienie oceny stosunku przewidywanych korzyści do ryzyka; 5) projekt badania, w szczególności:
26. a)opis wybranego typu badania klinicznego wraz z uzasadnieniem,
27. b)opis metody prowadzenia badania klinicznego i mierzonych zmiennych oraz działań, które należy podjąć, aby wyeliminować albo zminimalizować błędy,
28. c)przewidywane punkty końcowe wyznaczające etapy badania klinicznego,
29. d)charakterystykę i liczbę uczestników badania, z uwzględnieniem kryteriów włączenia i kryteriów wyłączenia,
30. e)opis procedur, którym zostaną poddani uczestnicy badania, oraz wykaz wyposażenia do badań i produktów leczniczych przewidzianych w badaniu klinicznym,
31. f)opis kryteriów i procedur wycofywania uczestników badania albo przerwania ich udziału oraz sposobu ewidencjonowania, łącznie z procedurami dalszej obserwacji kontrolnej uczestników badania,
32. g)czas trwania badania klinicznego,
33. h)opis metod statystycznych i obliczeń zastosowanych w badaniu klinicznym,
34. i)opis zagadnień etycznych dotyczących badania klinicznego, w tym sposobu uzyskiwania świadomej zgody uczestnika badania,
35. j)opis sposobu zapewnienia i kontroli jakości badania klinicznego,
36. k)opis postępowania dotyczącego zmian w protokole badania klinicznego,
37. l)opis sposobu zgłaszania wszelkich odstępstw od protokołu badania klinicznego, wraz z wyjaśnieniem ich przyczyn i oceną ich znaczenia,
38. m)opis procedur zgłaszania ciężkich niepożądanych zdarzeń i działań niepożądanych badanego wyrobu oraz procedury zapisywania i oceny innych zdarzeń niepożądanych, które wystąpiły w trakcie badania klinicznego,
39. n)opis trybu notowania uszkodzeń badanego wyrobu i sposobu przekazywania informacji o tym sponsorowi,
40. o)informacje, które będą zapisane w karcie obserwacji klinicznej (CRF),
41. p)opis sposobu postępowania w przypadku przedwczesnego zakończenia badania klinicznego i w przypadku zawieszenia badania klinicznego,
42. q)opis zasad publikowania danych i wyników badania klinicznego, jeżeli nie zostały wcześniej określone w innym dokumencie,
43. r)opis zasad finansowania i ubezpieczenia badania klinicznego,
44. s)określenie okresu przechowywania dokumentacji badania klinicznego,
45. t)wykaz piśmiennictwa naukowego zawierającego istotne dane, które stanowią podstawę przygotowania protokołu. 2. W przypadku wieloośrodkowego badania klinicznego dane, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b i c, mogą być zawarte w odrębnym dokumencie. 3. Protokół badania klinicznego i każdą jego zmianę podpisuje sponsor oraz akceptują badacze kliniczni. § 4. 1. Sponsor dokłada należytej staranności przy wyborze głównego badacza, ośrodka badawczego i monitorującego badanie kliniczne, a także koordynatora badania klinicznego, jeżeli dotyczy. 2. Sponsor podejmuje działania mające na celu zapewnienie właściwej organizacji i przebiegu badania klinicznego, w tym: 1) zawiera z badaczem klinicznym i z ośrodkiem badawczym umowy dotyczące prowadzenia badania klinicznego, a także umowy z innymi podmiotami biorącymi udział w badaniu klinicznym; 2) dostarcza badaczowi klinicznemu i ośrodkowi badawczemu protokół badania klinicznego oraz aktualną broszurę badacza klinicznego; 3) dostarcza w pełni scharakteryzowane egzemplarze badanych wyrobów; 4) zapewnia badaczowi klinicznemu odpowiednie informacje lub szkolenie, jeżeli jest to potrzebne, w zakresie stosowania badanego wyrobu; 5) gromadzi i przechowuje podstawową dokumentację badania klinicznego z wyłączeniem:
46. a)świadomej zgody,
47. b)dokumentów zawierających informacje dostarczone uczestnikowi badania,
48. c)listy numerów kodowych identyfikujących uczestników badania; 6) uzgadnia z badaczami klinicznymi zmiany w protokole badania klinicznego. 3. W umowie, o której mowa w ust. 2 pkt 1, sponsor może zawrzeć klauzulę upoważniającą go lub osobę przez niego wyznaczoną do przeprowadzenia inspekcji badania klinicznego, w szczególności w celu monitorowania zgodności badania klinicznego z protokołem badania klinicznego. § 5. 1. Badacz kliniczny, aby zapewnić właściwy przebieg, bezpieczeństwo i odpowiednią opiekę medyczną uczestnikom badania: 1) zapoznaje się z działaniem i właściwym stosowaniem badanego wyrobu opisanym w protokole, broszurze i innych dokumentach dostarczonych przez sponsora; 2) zapewnia środki do prowadzenia badania klinicznego, w szczególności weryfikuje, czy ośrodek badawczy posiada dostateczne warunki lokalowe, sprzęt i wykwalifikowany personel, oraz przygotowuje, zgodnie z protokołem badania klinicznego, uczestników badania do udziału w badaniu klinicznym; 3) udziela uczestnikom badania wyjaśnień dotyczących badania klinicznego, w szczególności związanych z:
49. a)celem i warunkami, w jakich jest lub będzie prowadzone badanie kliniczne,
50. b)uzyskaniem świadomej zgody uczestnika badania,
51. c)prawami, jakie przysługują uczestnikowi badania,
52. d)przedwczesnym zakończeniem lub zawieszeniem badania klinicznego; 4) zapewnia, że w ośrodku badawczym protokół badania klinicznego jest przestrzegany przez wszystkie osoby biorące udział w badaniu klinicznym; 5) zapewnia, że nie dochodzi do konfliktu interesów personelu biorącego udział w badaniu klinicznym; jeżeli w trakcie prowadzenia badania klinicznego wystąpi konflikt interesów, badacz natychmiast powiadamia o tym sponsora; 6) umożliwia monitorowanie i kontrolę badania klinicznego sponsorowi oraz przeprowadzającemu kontrolę zgodnie z art. 57 ustawy; 7) zapewnia rozliczenie wszystkich badanych wyrobów. 2. Badacz kliniczny przechowuje dokumentację, o której mowa w § 2 ust. 1, w sposób zapewniający: 1) zachowanie ochrony danych osobowych i danych klinicznych uczestników badania; 2) możliwość przeprowadzenia kontroli tej dokumentacji; 3) identyfikowalność każdego z przechowywanych dokumentów. 3. Karty obserwacji klinicznej pacjentów i listę numerów kodowych identyfikujących uczestników badania przechowuje się w sposób uniemożliwiający nieuprawnione przypisanie wyników badania klinicznego do danego uczestnika tego badania. § 6. 1. Monitorujący badanie kliniczne weryfikuje i sprawdza, czy: 1) badanie kliniczne jest prowadzone zgodnie z protokołem i każde odstępstwo od protokołu zostało udokumentowane i zgłoszone sponsorowi; 2) badany wyrób jest używany zgodnie z protokołem i wszystkie dokonane modyfikacje w tym zakresie zostały zgłoszone sponsorowi; 3) badacz kliniczny ma zapewnione środki do prowadzenia badania klinicznego; 4) od każdego uczestnika badania w czasie rekrutacji i przed rozpoczęciem jakichkolwiek procedur uzyskano podpisaną i właściwie datowaną świadomą zgodę; 5) dokumenty źródłowe i inne zapisy pochodzące z badania klinicznego są dokładne, kompletne, aktualne i właściwie przechowywane; 6) dane w karcie obserwacji klinicznej są kompletne, wpisane we właściwym czasie oraz zgodne z dokumentami źródłowymi; 7) są przestrzegane procedury rejestrowania oraz powiadamiania sponsora o niepożądanych zdarzeniach i działaniach niepożądanych badanego wyrobu; 8) jest prowadzona ewidencja pozwalająca na identyfikację badanego wyrobu; 9) są prowadzone i dokumentowane czynności związane z utrzymywaniem i wzorcowaniem wyposażenia do prowadzenia badania klinicznego; 10) wycofanie lub nieprzydatność uczestnika badania udokumentowano, przedyskutowano z badaczem klinicznym i zgłoszono sponsorowi do oceny; 11) wnioski dotyczące braku zgodności lub potrzebnych modyfikacji zostały omówione z badaczem klinicznym i przedstawione sponsorowi w pisemnym sprawozdaniu monitorującego badanie kliniczne. 2. Po wykonaniu czynności prowadzonych w ramach monitorowania podczas wizyty w ośrodku badawczym monitorujący badanie kliniczne sporządza sprawozdanie, które przedkłada sponsorowi. 3. W sprawozdaniu, o którym mowa w ust. 2, monitorujący badanie kliniczne podaje: 1) datę wizyty, oznaczenie ośrodka badawczego, swoje imię i nazwisko, imię i nazwisko badacza klinicznego oraz innych osób, z którymi się kontaktował; 2) opis wykonanych czynności, stwierdzone błędy, niedociągnięcia oraz wnioski i opis działań podjętych, planowanych lub zaleconych dla zapewnienia właściwego prowadzenia badania klinicznego. 4. Kopia sprawozdania jest przekazywana badaczowi klinicznemu. § 7. Sprawozdanie końcowe z wykonania badania klinicznego składa się z następujących części: 1) streszczenia prezentującego podstawowe informacje o badaniu klinicznym, w tym:
53. a)tytuł badania klinicznego,
54. b)identyfikację badanego wyrobu medycznego albo aktywnego wyrobu medycznego do implantacji, zwanych dalej „wyrobem”, w szczególności nazwy, typy, modele i nadane im numery,
55. c)nazwę i adres sponsora oraz autoryzowanego przedstawiciela, jeżeli dotyczy,
56. d)zestawienie aktów prawnych i norm zharmonizowanych, zgodnie z którymi było prowadzone badanie kliniczne,
57. e)przedmiot i cele badania klinicznego,
58. f)informacje dotyczące uczestników badania,
59. g)metodologię badania klinicznego,
60. h)daty rozpoczęcia i zakończenia badania klinicznego albo datę i przyczynę wstrzymania badania klinicznego, jeżeli miało miejsce,
61. i)wyniki badania klinicznego,
62. j)wnioski z badania klinicznego,
63. k)datę sporządzenia sprawozdania końcowego oraz nazwiska i podpisy jego autorów; 2) wprowadzenia zawierającego uzasadnienie przeprowadzenia badania klinicznego, jego założenia, opis badanej populacji, czas trwania badania klinicznego, mierniki, a także podstawy opracowania protokołu badania klinicznego; 3) opisu materiału i metod:
64. a)danych wyrobu,
65. b)opisu badanego wyrobu i jego przewidzianych zastosowań oraz opisu wprowadzonych modyfikacji wyrobu, jakie miały miejsce w trakcie prowadzonego badania klinicznego,
66. c)streszczenia protokołu badania klinicznego wraz z opisem wszystkich zmian, jakie miały miejsce w trakcie prowadzonego badania klinicznego, w tym informacji dotyczących: - celów badania klinicznego, - projektu badania klinicznego (typ, punkty końcowe, względy etyczne), - populacji uczestników badania (kryteria włączania i wyłączania, liczebność), - czasu trwania badania klinicznego, - leczenia towarzyszącego i stosowanych produktów leczniczych, - zmiennych losowych przyjętych w badaniu klinicznym, - analizy statystycznej (hipoteza badawcza, poziomy istotności, kryteria przyjęcia, kryteria odrzucenia wyników, liczebność próby, metody analizy); 4) zestawienia wyników obejmującego:
67. a)daty rozpoczęcia i zakończenia lub wstrzymania badania klinicznego,
68. b)liczbę i charakterystykę demograficzną uczestników badania,
69. c)liczbę użytych wyrobów w odniesieniu do uczestników badania oraz ośrodków, jeżeli jest to istotne,
70. d)potwierdzenie zgodności z protokołem badania klinicznego,
71. e)analizę bezpieczeństwa zawierającą: - ocenę bezpieczeństwa stosowania wyrobu, - zestawienie zdarzeń niepożądanych związanych z badaniem klinicznym wyrobu, - oszacowanie wagi i konsekwencji zdarzeń niepożądanych, w tym niezbędnego leczenia i dodatkowych badań diagnostycznych, laboratoryjnych i podobnych, - ocenę związku zdarzeń niepożądanych ze stosowanym w badaniu klinicznym wyrobem i z zastosowaną procedurą,
72. f)analizę działania i skuteczności badanego wyrobu,
73. g)analizy cząstkowe odniesione do wydzielonych podgrup uczestników badania, wyrobów, przyrządów, jeżeli mają zastosowanie,
74. h)analizę wyników badania klinicznego pozwalającą stwierdzić, że: - kryteria przyjęcia albo odrzucenia osoby z uczestnictwa w badaniu klinicznym spełniła określona część kandydatów w stanie zdrowia uzasadniającym kwalifikację na uczestnika badania, - wyniki dowodzą zgodności z określonymi wymaganiami zasadniczymi, - informacje dołączone do wyrobu odpowiadają danym klinicznym i danym zebranym przed badaniem klinicznym, - ryzyko związane z użyciem wyrobu jest akceptowalne w świetle korzyści, jakie mógł odnieść uczestnik badania,
75. i)omówienie dalszego postępowania z danymi odrzuconymi; 5) omówienia (dyskusji) oraz wniosków obejmujących:
76. a)działanie i bezpieczeństwo wyrobu,
77. b)stosunek korzyści do ryzyka,
78. c)wagę i istotność kliniczną wyników w świetle innych istniejących danych,
79. d)szczególne korzyści oraz specjalne środki ostrożności w stosunku do pojedynczych uczestników badania lub grup ryzyka,
80. e)wskazania do dalszych badań lub zmian konstrukcyjnych wyrobu; 6) omówienia zagadnień etycznych; 7) zestawienia badaczy klinicznych i ośrodków badawczych, a także danych laboratoriów, konsultantów oraz osób, które wzięły udział w badaniu klinicznym. § 8. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 20 lutego 2016 r.2)Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lutego 2011 r. w sprawie wymagań dotyczących postępowania z podstawową dokumentacją badania klinicznego (Dz. U. Nr 40, poz. 210), które traci moc z dniem 20 lutego 2016 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o wyrobach medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1918). 2) Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lutego 2011 r. w sprawie wymagań dotyczących postępowania z podstawową dokumentacją badania klinicznego (Dz. U. Nr 40, poz. 210), które traci moc z dniem 20 lutego 2016 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o wyrobach medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1918). Pokaż całość