← Polska

Orzeczenie Nadzwyczajnej Komisji Rozjemczej, ustalające warunki pracy i płacy robotników rolnych na obszarze województw: warszawskiego i m. st. Warsza

Opłata pocztowa uiszczona ryczałtem. Warszawa, Piątek Nr. 293. 21 grudnia 19.34 roku. Rok XVIL MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. , WYCHODZI CODZIENNIE Z WY J Ą TKIEM NIEDZIEL I Redakcja, Administracja i Ekspedycja: ul. Miodowa Nr. 22. Telefon Redakcji 11-44-05. SWIĄ T. Telefon Administracji 11-80-13. Telefon Ekspedycji 11-80-19. Ogłoszenia: ul. Królewska 5. Kasa czynna od godz. 8 i pół do 1 po płd., w soboty do g. 12 w płd. Konto czekowe w P. K. O. - 730. Oddziały "Monitora Polskiego": . . '. . BIELSKO. śl., Trzeciego Maja 8, tel. 27-32; BYDGOSZCZ, Gdańska 22. tel. 15-74; GDANSK. Neugarten 27, tel. 240-79; GDYNIA, SWlętolanska. Dom P. A. M., tel. 17-20, GRO. DZIĄDZ. Mickiewicza 26, tel. 304; KATOWICE, 3 Maia 23, tel. 565 i 1091 i KRAKÓW. Mikołaiska 32. tel. ~0499 i. 10500; . LUBLIN, KOŚCiuszki 3. tel. 16-57; L ':VÓ~. .Akade· m;~ka 15. tel. 20 i 45; ŁÓDŻ, Piotrkowska 125, tel 101-11 i 115-24; ŁUCK, Piłsudskiego 14, tel. 222; POZNAN, Marcmkowsklego 23, tel. 28-57 I 28-58; SOSNOWIEC. SIenkIewIcza 13, tel. 11-99; STANIStAWÓW. Szainochy 4, tel. 287: TORUN, Szeroka 41 . teł. 263 ; WILNO, Mickiewicza 15 m. 5, tel. 674 i 1785. . j TREśC DZIAŁU URZĘDOWEGO: Za r z ą d z e n i a W ł a d z N a c z e l n y c h: Poz. 402. Orzeczenie Nadzwyczajnej Komisji Rozjemczej, ustalające warunki pracy i płacy robotników rolnych na obszarze województw: warszawskiego i m. st. Warszawy, białostockiego, lubelskiego, łódzkiego i kieleckiego z wyłączeniem powiatu olkuskiego na rok służbowy 1935/36. - • DZIAŁ URZĘDOWY. Zarządzenia Władz Naczelnych. . -000- 402. ORZECZeNIE Nadzwyczajnej Komisji Rozjemczej, ustalające warunki pracy i płacy robotników rolnych na obszarze województw: warszawskiego i m. st. Warszawy, białostockiego, lubelskiego, łódzkiego i kieleckiego z wyłączeniem powiaŁu olkuskiego na rok służbowy 1935/36. Na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1924 r. w przedmiocie uprawnień Ministra Pracy i Opieki Społecznej do powoływania Nadzwyczajnych Komisyj Rozjemczych do załatwiania zatargów zbiorowych pomiędzy pracodawcami a pracownikami rolnymi (Dz. U. R. P. Nr. 71, poz. 686) oraz rozporządzenia Ministra Opieki Społecznej z dnia 26 listopada 1934 r. ("Monitor Polski',' Nr. 280, poz, 387), Nadzwyczajna Komisja Rozjemcza w składzie: Przewodniczącego Wacława Preniera, Naczelnika Wydziału, jako przedstawiciela Ministerstwa Opieki Społecznej, Radcy Michała Banaszkiewicza, jako przedstawiciela Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych i Sędziego Sądu Okrę­ gowego Jana Szlązkiewicza, jako przedstawiciela Ministerstwa Sprawiedliwości, na posiedzeniach, odbytych w dniach 12, 13 i 15 grudnia 1934 r. w Warszawie, w sprawie warunków pracy i płacy robotników rolnych w województwach: warszawskiem i m. sL Warszawie, białostockiem, lubelskiem, łódzkiem i kieleckiem z wyjątkiem powiatu olkuskiego - po wysłuchaniu opinji przedstawicieli pracodawców i pracowników rolnych oraz biorąc pod uwagę sytuację materjalną robotników rolnych oraz stan gospodarczy rolnictwa w Państwie orzekła: DZIAŁ I. ORDYNARJUSZE. Zasady ogólne, § 1. Orzeczenie niniejsze dotyczy z jednej strony wszystkich pracodawców rolnych. z drugiej zaś strony pracowników z normalną zdolnością do pracy: fornali, luzaków, stróżów, pastuchów, polowych, karbowych, włodarzy i gumiennych. U wag a I. Karbowi, włodarze i gumienni otrzymują żyta w wysokości conajmniej o l kwintal więcej od fornala (§ 15 i 16). U wag a II. Stangretów (forysiów) i t. d. nie uważa się z.a fornali, o ile pełnią stale obowiązki przy koniach cugowych. U wag a III. Luzacy (ręczniacy), t. j. ordynarjusze, do obowiązków których nie należy obrządzanie koni, otrzymują o 1 kwintal żyta mniej w ordynarji od norm, przewidzianych w § 16 niniejszego działu, dostają 24 ary ziemi pod ziemniaki, kapustę i ogrodowiznę oraz 10 kwintali ziemniaków gotowych (§ 18), oraz mają prawo trzymać 1 krowę (§ 19). Jako luzak może być również ugodzony pomocnik pastucha i mleczarek, który może obrządzać parę koni służących do odwożenia mleka. U wag a IV. Inwalidzi, pracujący narówni z pozostałymi pracownikami z normalną zdolnością do pracy w rolnictwie, pobierają równe z nimi wynagrodzenie tak w gotówce, jak i w naturaljach. Inwalidzi o zmniejszonej zdolności do pracy mogą być godzeni na niższych warunkach. § 2. Orzeczenie niniejsze obowiązuje na rok. Rok służbowy zaczyna się od dnia l kwietnia 1935 r., a kończy się dnia 31 marca 1936 r. Obie strony obowiązuje trzymiesięczne wypowiedzenie indywidualnej umowy pracy przed upływem terminu wygaśnięcia niniejszego orzeczenia, a najpóźniej dnia 31 grudnia 1935 r. Robotnikowi, któremu wymówiono pracę, pracoda wca obowiązany jest wydać przy wymówieniu zaświadczenie o zwolnieniu (konotatkę). Niewypowiedzen:ie umowy o pracę do dnia 31 grudnia 1935 r. włącznie oznacza zawarcie umowy na rok następny. Uchylenie się przez którąkolwiek ze stron od przyjęcia wypowiedzenia umowy o pracę tejże nie przedłuża. Rozwiązanie stosunku służbowego w ciągu roku nastąpić może na zasadzie orzeczenia Komisyj Rozjemczych, lub też wyrok-mv 'sądów państwo­ wych, działających według kompetencji. . , U wag a: Konotatka winna zawierać imię i nazwisko pracownika, charakter jego pracy, czas i miejsce pracy, datę zwolnienia oraz podpis pracodawcy lub jego zastępcy. . § 3. Zatargi wynikłe na tle umowy o pracę pomiędzy prac o dawcą a robotnikami regulują Komisje Rozjemcze bądź Sądy Państwo we, według k ompet encji. Do czasu uzyskania właściwego orzeczenia lub wyroku nie wolno : 1) pracodawcom wstrzymywać świadczeń, 2) pracownikom przerywać pracy. U wag a: W wypadkach wyjątkowo ciężkie­ go przewinienia pracodawca może wstrzymać przed orzeczeniem lub wyrokiem świadczenia w zbożu i gotówce, w razie jednak wygrania sporu przez robotnika pracodawca winien wydać wstrzymane świadczenia wraz z dodatkiem miesięcznym w wysokości 2 % od wstrzymanej należ­ ności. § 4. Orzeczenie niniejsze stanowi w myśl ustawy z dnia 18 lipca 1924 r. (Dz. U. R. P. Nr. 71, poz. 686) podstawę przy zawieraniu umów indywidualnych. Indywidualne umowy pracy, zawierające warunki dla pracowników mniej korzystne, niż warunki orzeczenia niniejszego, są nieważne, z wyjątkiem specjalnych wypadków, przewidzianych w tern orzeczeniu. W razie klęsk żywiołowych powiatowe Komisje Rozjemcze uprawnione są do orzekania o zmianie warunków, przewidzianych w orzeczeniu niniejszem, po otrzymaniu uprzednio opinji Ministerstwa Opieki Społecznej w przedmiocie istnienia dostatecznych podstaw do zmiany warunków w związku z rozmiarami klęski . § 5. Pracodawca winien wydać bezpłatnie pracownikom książeczki obrachunkowe, zawierające kontrolę wydawanej ordynarji i pensji wraz z potrąceniami i spisem powierzonych im inwentarzy. Książeczki te winny być podpisane przez pracodawcę lub jego zastępcę oraz pracowników. Pozatern pracodawca wydaje bezpłatnie robotnikom swego folwarku na ręce wybranego przez nich przedstawiciela jeden egzemplarz orzeczenia niniejszego . U wag a: - Książeczki obrachunkowe złożo­ ne u pracodawcy nie powinny być dłużej przetrzymywane, niż dziesięć dni. § 6. Zawarcie indywidualnej umowy z ordynarjuszem nie może być uzależnione od trzymania przez niego posyłek. . Żony pracowników nie mogą być z,m uszane do pracy. Dojenie krów i inne roboty odbywać się mogą na zasadzie osobnej umowy. Czas pracy. § 7. Przeciętny czas pracy w rolnictwie w roku ustala się na dziewięć godzin 20 minut, przyczem rozkład godzin pracy ustala się po dług poniższej tabeli. Tabela ta ułożona jest na zasadzie czasu słonecznego, różniącego się · od państwowego o 25 minut. ciągu Tabela czasu pracy. I '"oS'C Praca do Miesiąc południa Ol ~ ~ '-'t:l ..... - Ol oS '- c Cl."" -. ", Praca po oS 'i Ol oS N ·_ .. .o Cl.o południu '" o Ol Ol p. .. o '- oS N Cl. c u '~" 'o~" '-'t:l Styczeń 8-12 112 1 12-4.00 Luty 7 % -12 112 1 Yz -5,00 ~'t:l.!><l N Marzec 7-- 12 - 1% 112- 5.30 1%-6.00 1 %-6.30 - 1-10 11-20 21-30 6-12 % 1% 1%-6.40 1 {J-7.00 1 , 2- 7.20 II 1-10 11-20 21-31 6-12 % P,I.,- 1 %-730 1 %- 7.50 1 %-8.00 % 1-10 11-20 21-31 Kwiecień Maj ---- ~ Czerwiec 1-10 11-20 21-30 6-12 % 2 2- 8.20 2-8 20 2- 8.30 l ' 2-8.30 2-8.20 2-8.00 Yz n , Lipiec I 1-10 I 11-20 I 21-31 6- 12 ~,~ 2 I - - Sierpień 1-10 11-20 21-31 6-12 Yz 2 2- 7.50 2-7.30 2-7.00 Yl 6-12 % 172 1 72-6.40 1 %..,..6.20 1 %-6.00 - Wrzes i eń 1-10 11-20 21-30 I iI Październik 1-10 11-20 21-31 7-12 - Listopad Grudzień 8-12 1% 1 %-5.30 1 72- 520 1 %-450 1 Yz 1% - 4.15 1% 1 %-3.45 - Robotnicy fornale mają być zwalniani przed południem o pół godziny wcześniej, aniżeli inne kategorje robotników, a to dla koniecznego obrządku inwentarza. Za początek pracy rano i popołudniu uważa się wyjście z podwórza lub z naznaczonej zbiórki przed mieszkaniem pracownikó'W, a za koniec zejście z pola. O ile pole leży dalej, niż 2 km od podwórza, robotnika należy zwolnić z pracy o 10 minut wcześniej, w stosunku do każdego kilometra powyżej dwóch. . W razach pilnej potrzeby powyższy podzia' rozpoczęcia i końca pracy oraz przerw jedzeniowych może być zmieniony, jednakże tylko w teo sposób, by ogólna ilość . godzin pracy pozostała ts sama. 2 MONITOR POLSKI. - Dnia 21 grudnia 1934 r. Nr. 293. Na żądanie pracodawcy, w razie pilnej po§ 15. W sprawie składu ordynarji postana- 30 arów ziemi może być wydane 35 kwintali zietrzeby, pracownicy są obowiązani do pracy poza wia się, co następuje: mniaków gotowych. Za obopólnem porozumieniem wyżej określonym czasem, lecz za OSObn?ffi wyal pracownik otrzymuje 3, względnie 2 kwin- również zamiast 15 kwintali gotowych ziemnia;,~~!,od2!:enięm po cenach za godzinę 35 gr. Wyna- I tale pszenicy, a to zgodnie z § 16 niniejszego ków może być wydana odpowiednia ilość roli. grodzenie za nadgodziny nie ma zastosowania , je- działu; Sadzenie ziemniaków winno odbywać się żeli pracodawca udzielił robotnikowi nast ę pne g o

  1. b)conajmniej 9 kw i n l ;:lłi otrz ymuje w życie: jeżeli nie umówiono się inaczej w danym mająt­ dnia urlopu na czas o 50 % dłuższy, niż trwała
  2. c)res:lłę zboża, bl"a kującą do uslalonej dla praca ponad normę dnia poprzedniego. Do robot- majątku normy ordynarji, wydaje się w jęczmie­ ku - w połowie między początkiem a końcem sadzenia ziemniaków dworskich. Pole przezna.. ników, pobierających wynagrodzenie za roboty niu. czone pod ziemniaki powinno być w takiem sawykonane poza unormowanym wyżej czas ~ m praU wag a I. Od pracodawcy zal~ ży podwyż­ mem stanowisku, jak pole przeznaczone pod cy, nie zaliczają się pastuchy, stróże nocni i dozor- szenie il oś ci wydawanego na ordynarję żyta zaziemniaki dworskie. Przygotowanie mechaniczn~ cy, o ile wykonywane przez nich roboty nie prze- miast jęczmicI1ia ponad ustalone minimum. ziemi pod ziemniaki i obróbka ich winny być takraczaią zakresu ich zwykłych obowi ązków. U VI a g a II. W ma.j ątkach, gdzie sieją groch kie same, jak ziemniaków dworskich. Zastrzega W~fPłata za pracę w godzinach nad liczbo- w dostatecznej ilo śc i ; ordynarius:":e mogą żądać się, że wszystkie ziemniaki pracowników powinwych winna być dokonywana w terminach mie- zamiast l kwintala pszenicy 80 kg grochu. ny być sadzone obok siebie w jednem miejscu. sięcznych zdołu. U w a ~ a III. W majątkach, gdzie sieją w d?O ile pracownik nie posiada sadzonek, może Samowolne i nieuzasadnione opuszczenie ro- statecznej il oś ci hreczkę, albo grykę, a nie sieJą otrzymać takowe od pracodawcy w ilości potrzebboty podczas godzin pracy oraz niestawienie się pszenicy, ordynarjusze zaż ąd a ć m og ą po 1 kwinnej do zasadzenia należnej roli: wówczas z przedo pracy jest niedopuszczalne. Samowolne spóźnie­ talu hreczki albo gryld za każdy kwintal pszewidzianej w orzeczeniu ilości roli potrąca się prze· nie się jest niedopuszczalne i powoduje potrące­ nicy. strzeń ziemi, odpowiadając ilości wydanych kartonia, jak przy nadgodzinach. U wag a IV. W majątkach, gdzie nie sieją fli. § 8. Obrządek inwentarza odbywa się poza pszenicy, wydaje się żyto w stosunku za 1 kwintal godzinami pracy, bez specjalnej dopłaty. Wstaw~­ pszenicy 1,3 kwintala żyta. Utrzymanie inwentarza. nie do obrządku inwentarza oraz naszykowame U wag a V. Pracodawca może do l kwinwozów i narzędzi powinno mieć miejsce nie wcze- tala żyta lub w powiatach, w których w skład § 19. Ordynarjusz ma prawo trzymać, sto· śniej, niż na 2 godziny przed rozpoczęciem pracy. ordynarji wchodzą 3 kwintale pszenicy - do sownie do umowy indywidualnej, dwie lub jedną Obrok, siano i t. p. karm dla inwentarza ma 1 kwintala pszenicy zastąpić cukrem według rekrowę z jednym przychówkiem do dwóch miesię­ być przygotowany uprzednio w godzin~ch pra.cy lacji ceny giełdowej zboża i ceny detalicznej cu- cy, względnie może nie trzymać krów. Zmiana w miejscach na to przeznaczonych. Kolejne sypIa- kru. w ciągu roku ustalonych indywidualną umową nie w nocy w stajni oraz dyżury w dnie świątecz­ § 16. Pensję i ordynarję na rok 1935/36 usta- warunków trzymania inwentarza może nastąpić ne obowiązują wszystkich fornali i luzaków bez la się, jak następuje: tylko w drodze obopólnego porozumienia. specjalnej dopłaty. . " I kategorja: pensji 140 zł oraz ordynarji 15 Jeżeli ordynarjusz umówił się: Pastuch jest wolny od pracy co trzecI dZlen kwintali w stosunku rocznym, obowiązuje w po1) że będzie trzymać jedną krowę, to otrzyświąteczny (niedziele i święta) i na ten czas zostawiatach: jędrzejowskim, kaliskim, kolskim, kraje zastąpiony przez innych, wyznaczonych w tym snystawskim, kutnowskim, łęczyckim, łódzkim, mywać będzie 120 litrów mleka w ciągu roku na celu pracowników. lubelskim, miechowskim, nieszawskim, opatow- okres zapuszczenia krowy: 2) że nie będzie trzymać krów, to otrzymy O ile luzakowi polecono czasowo obrządzać skim, pińczowskim, puławskim, sandomierskim, konie w zastępstwie fornala, to otrzymuje on za sieradzkim, włocławskim, warszawskim i m. st. wać będzie po 2 litry mleka dziennie w ciąg'tl 6 miesięcy zimowych i po 3 litry mleka dziennie każdy dzień zastępstwa 30 gr. Warszawie; Do siania nawozów sztucznych pracodawca II kategorja: pensji 120 zł oraz ordynarji 15 w cią~u 6 miesięcy letnich. W razie, gdy ordynarjusz umówił się, że bę" daje pracownikom worki i dopłaca im od hektara kwintali w stosunku rocznym obowiązuje w po20 gr. Prócz tego przy sianiu nawozów sztucznych, wiatach: błońskim, brzezińskim, ciechanowskim, dzi trzymać dwie lub jedną krowę, a krów tycli nie trzyma, to pracodawca obowiązany jest wygryzących, a zwłaszcza !łzotniaku waI;>na, ni~ ~o­ częstochowskim, ~ostynińskim, grójeckim, hrugą być zatrudnione kobiety; pracowmcy ~as uzybieszowskim, ił że ckim, konińskim, kozienickim, dać mu 4,5 arów ziemi pod ziemniaki lub 5 kwinwani do ich siania mają otrzymać ochramacze na lipnowskim, lubartowskim, łaskim, łowickim, miń ­ tali kartofli za każdą nietrzymaną krowę. W majątkach, w których pracodawca stawia oczy. sko-mazowieckim, piotrkowskim, płockim, pultu§ 9. Stróże nocni mają codziennie wolny czas skim, radomskowskim, radomskim, rypińskim, so- za warunek przy umowie, aby ordynarjusz: 1) trzymał jedną krowę, to otrzymywać bę­ do zakończenia robót przedpołudniowych. W cza- chaczewskim, stopnickim, tureckim, wieluńskim, dzie 1 litr mleka dziennie: sie przerwy obiadowej obowiązani są do stróżo­ włoszczowskim i zamojskim; 2) nie trzymał wcale krów, to otrzymywa6 wania. Po przerwie zaś otrzymują czas wolny: III kategorja: pensji 120 zł oraz ordynarji równy przerwie obiadowej, stosownie do tabeh 14 %kwintala w stosunku rocznym obowiązuje w będzie po 3 litry mleka dziennie w ciągu 6 mieczasu pracy (§ 7). Następnie stróże mogą być za- powiatach: będzińskim, chełmskim, garwolińskim, sięcy zimowych i po 4 litry mleka dziennie w cią· trudniani przy robotach koło inwe~ta~za, w. do- janowskim, mławskim, opoczyńskim, płońskim, &U 6 miesięcy letnich. O ile w czasie trwania umowy ordynarjusz() ' mu i t. p., z wyjątkiem czterech ml~sl~cy: lIsto: przasnyskim, rawskim, siedleckim, skierniewicpada, grudnia, s.tycznia i lutego. W m~~slącach z~s kim, sokołowskim, tomaszowskim, węgrowskim wi padną krowy, a odszkodowania za nie mu nie , . przyznano, to w wypadku, gdy: od 1 paździermka do 31 marca .stro~ otrzymuje i zawierciańskim: 1) z pośród trzymanych dwu krow padme kożuch dworski na czas warty, ktora me moze zaIV kategorja: pensji 110 zł oraz ordynarji 14X jedna - ordynarjusz otrzymywać będzie w okreczynać się wcześniej, niż o godz. 18-ej (6-ej). kwintala w stosunku rocznym obowiązuje w po- sie zapuszczenia pozostałej krowy po 2 litry mle§ 10. Praca w dnie świąteczne mo~e być wy- wiatach: biłgorajskim, kieleckim, końskim, łu­ konywana li tylko za obopólną zgodą l za wyna- kowskim, makowskim, radzymińskim, radzyńskim ka dziennie, nie więcej wszakże, niż 120 litrów za cały ten okres: grodzeniem po cenie za godzi~ę 45 gr, w gorzel- i sierpeckim; 2) padną dwie krowy, lub jeżeli trzyma jedną niach i krochmalniach na żądame pracodawcy praV kategorja: pensji 110 zł oraz ordynarji 13X krowę, padnie ta krowa - ordynarjusz otrzymy ' ca odbywa się zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia kwintala w stosunku rocznym obowiązuje w po1919 r. (Dz. U. R. P. z 1920 r. Nr. 2, poz. 7) i rów- wiatach: augustowskim, białostockim, bialskim, wać będzie po 2 litry mleka dziennie w miesiącach zimowych i po 3 litry mleka dziennie w miesiącach nież po tejże cenie. .. .. bielskim, łomżyńskim, grodzieńskim, ostrołęckim, letnich. § 11. W dni ulewne l WYJątkowej mepogody ostrowskim, sokólskim, suwalskim, szczuczyńskim, Przepis powyższy dotyczący wydawania mle J t'oboty w polu nie powinny być wykonywane. wlodawskim, wołkowyskim i wysoko-mazowiec- ka w razie padnięcia krów nie ma zastosowani~ kim. w razie wybicia krów pracodawcy na skutek zaStosunek wzajemny. VI powiatach: brzezińskim, gostynińskim, razy. grójeckim, janowskim, jędrzejowskim, kaliskim, U wag a I. Pracownik otrzymuje mleko świe· § 12. Pracodawców or~z ich zastę'p~ów _ob~­ kolskim kutnowskim, lubartowskim, lubelskim, łę­ że, niezbierane. wiązuje grzeczne traktowame pracowmkow 1 ŚcI­ czycki~, łowickim, łódzkim, miechowskim, niesłe przestrzeganie warunków .u~owy, a zw.łaszcz~ U wag a II. W razie niemożności wydani" szawskim, opatowskim, pińczowskim, piotrkowregularne wypłacanie przeWidZianych śWladczen skim płockim, puławskim, radomskowskim, san- mleka, pracownik otrzymuje równoważnik w f!'oi płac. Pracowników obowiązuje grzecz.ność wo- domi'erskim, sieradzkim, stopnickim, tureckin~, tówce lub w życie, licząc 1 litr mleka równy l kg bec pra~odawców i ich. zast~pc~w, ś~lsłe prze- warszawskim i m. st. Warszawie, wieluńskim żyŁa. sfrzegame zawartych umow, pilne l S~l1l~lenne .speł­ i włocławskim - ordynarjusze otrzymują w skłaPracodawca daje utrzymanie dla krów ordy, nianie obowiązków, dążność do naJwlększ.el wy- dzie ordynarji 3 kwintale pszenicy (§ 15). narjusza. . dajności pracy i stosowanie się do wszystkich zaUtrzymanie dla bydła ma być latem na odpo We wszystkich innych powiatach ordynarJurządzeń pracodawcy lub jego zas~ępcy odno~zą­ sze otrzymują w składzie ordynarji 2 kwintale wieniem pastwisku takiem, jak i dla bydła dworcych się do wykonywam a obowlązkow słuzbo: pszenicy (§ 15). .. skiego (z wyjątkiem sztucznych pastewników i łąk wych oraz przestrzeganie wszystkich przepisów U wag a: W powiatach I, II, III, IV kategorJI kośnych), jednakże niekoniecznie wspólnem. Przy porządkowych w obrębie !olwarku,_ jako też dba!e za obopólnem porozumieniem do 2 kwintali żyta osobnem pastwisku daje pracodawca osobnego i staranne obchodzenie SIę z powIerzonym sobIe lub jęczmienia może być wypłacone w gotówce pastucha. W braku odpowiedniego pastwiska, inwentarzem żywym i martwym. bydło ordynarjuszy otrzymywać będzie zieloną pałącznie z pensją . Delegat, mąż zaufania (przedstawiciel .robot§ 17. Pracodawcy są uprawnieni do przemie- szę w dostatecznej ilości lub 7 i pół kg kiszonych nik ów) nie może być gorzej traktowany od mnych lenia ordynarji na swói rachunek i wówczas z prze- liści buraczanych lub 7 i pół kg kiszonych wytło­ pracowników. widzianej w § 16 ordynarji potrącają 1 X kwin- ków albo pół kg suchych wytłoków na 1 sztukę dziennie, z wystarczającą ilością sieczki. Podczas tala żyta. Waronki wynagrodzenia. W wypadku dawania przemiału przez praco- miesięcy zimowych, t. j. w okresie stabulacji, § 13. Zgodnie z S 16 niniejszego działu o~­ dawcę pracownikowi przysługuje prawo określa­ otrzymują pracownicy na sztukę bydła dziennie dynarjusze pobierają płacę w gotówce kwartalme nia, jaka ilość ordynarji ma być zmielona na py- po 8 kg zdrowej sieczki i plew zboż~wy:h, z dozdołu i ordynarję. tel, razówkę i kaszę. " daniem wywaru lub pulpy. Tam, gdZIe me wydaWypłata pensji winna następować nie później, Przemielenie ordynarji winno być dokonane ją, wywaru lub pulpy, pracownik otrzymuje na niż dnia 7-go następnego miesiąca. najdalej w ciągu pierwszego miesiąca kwartału, każdą sztukę 1 kwintal ziemniaków, albo 1 i pół kwintala innych okopowych miesięcznie, lub § 14. Wysokość ordynarji dla- poszczegó~­ za który wydaje się ordynarię. nych województw i powiatów określa § 16 mNa rozkurz odlicza sobie młyn maksimum równoważnik w otrębach tub makuch3.ch, albo 2 kwintale wytłoków niezepsutych (dołowanych) niejszego działu. Ordynarję wydaje się zgóry i to przy razówce 2 %, przy pytlu i kaszy 5 %. w pierwszych dwóch tygodniach każdego kwarPoza tern pobieranie innych opłat i miarek lub 15 kg wytłoków suchych, lub też stosowny równoważnik w koniczynie lub sianie, a mianowitału. jest niedozwolone. cie po 1,75 kg koniczyny lub po 2 kg siana na dzień W razie niemożności wydania należnej ordysztukę· narji z powodt, wvoadków losowych lub w termi,. Ziemia pod ziemniaki. Zamiast wymienionych dodatków do sieczki nie na 1 lipca, ustalenie terminu ma nastąpić w drodze bezpośredniego porozumienia stron. § 18. Ordynarjusz otrzymuie 30 arów ziemi i plew zbożowych pracodawca może wyznaczyć Zboże wydawane na ordynarję musi być zdropod ziemniaki, kapustę i ogrodowiznę ora~ 15 pracownikowi 4,5 arów ziemi na każdą. sztukę we i dobrze oczyszczone, w gatunku, jaki posiada kwintali ziemniaków golowych, zdrowych l su- bydła, dość wcześnie jednak, aby pracownicy ~o­ majątek. chych. Na zasadzie indywidualnej umowy wzamian gli zużytkować tę ziemię jednocześnie z sadzeruem MONITOR POLSKI. - Nr. 293. swoich ziemniaków'. Słomę dla inwentarza otrzymują pracownicy w miarę potrzeby. Pracodawca ubezpiecza obowiązkowo bydło pracownika od ognia. W wypadkach pożaru, wynikłego z winy lub nieostrożności pracownika, traci tenże prawo do pobrania odszkodowania za spalone, należące do niego bydło. Wprowadzenie do dworskiej obory nowej sztuki bydła nie może nastąpić bez poprzedniego zezwolenia pracodawcy lub jego zastępcy, a to dla uniknięcia zarazy. § 20. Pracownik ma prawo trzymać dowolną ilość trzody chlewnej, w granicach istniejącego pomieszczenia w chlewach czeladnich. Trzymanie kur jest dozwolone, trzymanie zaś gęsi, kaczek, ~ołębi, królików i t. p. zależy od obopólnej umowy. Opal. § 21. Pracownik otrzyma 13 jednostek opa- łowych. Jednostka opałowa równa się: 10,2 metrom sześciennym przestrzennym torfu sztychlowego, 6,8 metrom sześciennym przestrzennym torfu deptanego, 5,1 metrom sześciennym przestrzennym torfu prasowanego, 2,5 kwintalom węgla, 1 kupce gałęzi wymiaru 1,75 metra szerokoSCi, 1,75 metra wysokości i 2 metry długości. Przy wydawaniu opału w drzewie obowiązu­ je wydanie 12 metrów sześciennych przestrzennych drzewa szczapowego suchego, przyczem 1 metr sześcienny przestrzenny drzewa szczapowego równa się: 1,5 metra sześciennego przestrzennego karpiny rąbanej lub 1,25 metra sześciennego przestrzennego drzewa niesuchego. Wybór materjału opałowego przysługuje pracodawcy, zastrzega się jednak, że przy wydawaniu węgla conajmniej 1/4 opału, a przy wydawaniu w innym materjale conajmniej 1/ 2 opału musi być wydane w szczapach. T orf winien być wydany w normalnie suchym stanie i w przeciętnie dobrym gatunku. Sprzedaż opału jest niedopuszczalna. Mieszkanie. § 22. Mieszkanie pracownika musi się skła­ dać conajmniej z jednej izby z podłogą drewnianą oraz komory. Izby winny być wytynkowane, a conajmniej dokładnie wylepione, ze szczelne mi drzwiami i oknami na zawiasach. W oknach mają być całe szyby; w razie stłu­ czenia szyby, pracownik jest obowiązany wstawić ją w ciągu dwóch tygodni. Wapna niegaszonego do bielenia dostarcza pracodawca dwa razy do roku, w ogólnej ilości 15 kg na mieszkanie. Podło­ gi mają być położone i piece doprowadzone do porządku przed 1 listopada 1935 r. Mieszkania mają być ze szczelnym dachem; tam, gdzie dachy są popsute, muszą być naprawione w ciągu miesięcy letnich. W majątkach, gdzie woda zacieka do piwnic i mieszkań pracowników, winny być one z~bezpieczone w ciągu lata od wody napły­ woweJ. Pracodawcy winni dbać, aby otoczenie mieszkań pracowników było higjeniczne. Obowiązuje \~ybruk.owanie dostępu do stu~łzien oraz zastąpie­ me zgmłych cembrzyn noweml, lub też zapewnienie praco~n~kom y; i~ny sposób .zdr<?wej i czystej wody do plCla. ZblOrmkl na nawoz me mogą znajdować się w bliższej odległości, aniżeli 20 metrów od mieszkań służbowych. Pracownicy mają skła­ dać nawóz ze swoich chlewów w przeznaczonem n.a to miej~cu. W pobliżu mieszkań mają znajdować Się zasłomęte ustępy w dostatecznej ilości, które pracownicy obowiązani są utrzymywać w czystości i. porządku. Gdzie jest odpowiednie pomieszczeme w dotychczasowych budynkach, jak równi~ż przy mieszkaniach nowowybudowanych, powmna być urządzona łaźnia. W innych majątkach, o ile tylko istnieje możliwość, pracodawcy są obowiązani do urządzenia kąpieli. Pożądanem jest, aby ·pracodawcy, mający w fo~warkach elektryczność, wprowadzali ją do mieszkań pracowników. Koszty prądu płaci pra- cownik. . Pracownicy są obowiązani utrzymywać mieszka.ue w porządku; trzymanie inwentarza w mieszkaniu iest stanowczo wzbronione. Sublokatorów ni~ wolno przyjmować b,:z ~gody pracodawcy, ktoremu przy wprowadzemu Slę ma być zameldowany skład rodziny pracownika. ~ 23.. ~raco~nik otrzymuje pomieszczenie na. zlemmakl.' pomleszczenie dla bydła we wspólneJ czeladnej oborze, lub specjalnie przeznac'wnym na to budynku, oraz pomieszczenie dla dwóch sztuk trzo~y chlewnej i pomieszczenie na opał, nadt? w miarę potrzeby słomę do sienników oraz w mlarę możności ściółkę dla swego inwentarza przyczem nawóz stanowi własność pracodawcy. ' Ubezpieczenie. § 24. Do czasu wprowadzenia ubezpieczeń pogrzebowych, na wypadek śmierci pracownika, żona lub dzieci zmarłego niają otrzymywać przez pół roku: połowę pensji, połowę ordynarji, utrzymanie dla jednej krowy, pół ziemi pod ziemniaki i ziemniaków gotowych, jak również możność korzystania ze wszystkich innych świadczeń, przewidzianych w niniejszem orzeczeniu narówni z innymi pracownikami. Jeżeli rodzina zmarłego pracownika posiada dwie krowy, to druga krowa otrzymuje w lecie paszę na pastwisku, w zimie sieczkę; o ile posiada jedną krowę, a umowa przewiduje dodatek w mleku zamiast drugiej krowy, to dodatek ten zostaje obliczony w stosunku 10 litrów za każdy miesiąc przepracowany od 1 kwietnia 1935 r. przez zmarłego pracownika. Jeżeli ziemniaki zostały zasadzone przed śmiercią ordynarjusza, rodzina zmarłego ma prawo do całego zbioru. Na koszty pogrzebu otrzymuje nadto tytułem zapomogi 25 zł i trumnę zrobioną na miejscu, lub w razie odmowy przyjęcia trumny równoważnik w gotówce. U wag a: Mieszkający razem członkowie rodziny zmarłego pracownika, korzystający z powyższej zapomogi, nie mogą chodzić do roboty poza obrębem folwarku, jeżeli przed śmiercią ordynarjusza stale się do niej nie zobowiązali i jeżeli pracodawca daje im zatrudnienie. Wynagrodzenie członków rodziny zmarłego ordynariusza za pracę nie może być niższe od cen, obowiązujących w folwarku dla danej kategorji robotników. § 25. Na wypadek śmierci żony pracownika otrzyma on tytułem zapomogi 20 zł, na wyp,;:lek śmierci dziecka 15 zł. We wszystkich wypadkach powyższych otrzyma także trumnę zrobioną na miejscu, lub w razie odmowy przyjęcia trumny równoważnik w gotówce . ' § 26. Na wypadek kalectwa lub śmierci robotnika, spowodowanej nieszczęśliwym wypadIdem przy pracy, pracownik, ewentualnie jepo rodzina, korzysta w gospodarstwach poniżej 30 ha, jako nieobjętych ustawą z dnia 30 stycznia 1924 r. (Dz. U. R. P. Nr. 16, poz. 148) z pełnych świadczeń przewidzianych w niniejszem orzeczeniu do czasu polubownego lub sądowego zabezpieczenia praw pracownika, bądź jego rodziny, nie mniej jednak, jak przez pół roku. Postanowienie niniejsze w niczem nie ogranicza praw takiego robotnika, wypływających z przepisów kodeksu cywilnego. Może być jednak zastąpione zatwierdzoną przez Ministerstwo Opieki Społecznej ogólną umową, regulującą wzajemne prawa i obowiązki pracodawców i pracowników na wypadek kalectwa lub śmierci pracownika z powodu nieszczęśliwego wypadku przy pracy. W pozostałych majątkach obowiązują pr.zepisy ustawy z dnia 30 stycznia 1924 r. (Dz. U. R. P. Nr. 16, poz. 148). W celu uniknięcia nieszczęśliwych wypadków n~ają być wprowadzone ochraniacze przy wszystbch tych maszynach, do których zastosować się dadzą· § 27. Do czasu wprowadzenia ustawowego ube zpieczenia na starość pracodawcom nie wolno przy końcu roku służbowego wręczać konotatek tym ordynarjuszom, rzemieślnikom i komornikom którzy przepracowali na dobro pracodawcy lub danego gospodarstwa 25 lat, oraz tym pracownikom dniówkowym, którzy przepracowali w danem gospodarstwie lub u danego pracodawcy 25 lat, w tern uprzednio przynajmniej 20 lat w charakterze ordynarjusza i stracili całkowitą lub czę­ ściową zdolność do praCY z tytułu starości. Powyższy okres 25 lat liczy się dla robotników dniówkowych, ordynarjuszy, rzemieślników i komorników od ukończenia 18 roku życia. Tytułem do zwolnienia tych pracowników nie może być niezdolność do pracy, lecz przewinienia służbowe. Pracownicy objęci niniejszym artykułem obodo wykonywania swych obowiązków w granicach swej zdolności do pracy, pomimo przepracowanych 25 lat. W wypadku stwierdzonej zupełnej niezdolności do pracy z powodu. starości, pracownik nie jest obowiązany do pracy i w tym wypadku świad­ c~enia jego mogą być obniżone, jednak nie niżej, mż do połowy świadczeń ordynariusza. Udowodnienie zupełnej niezdolności do pracy lub jej zmniejszenia ciąży na pracowniku. § 28. Rezerwistom powołanym na ćwiczenia, lub w razie mobilizacji, wydaje się świadczenia zgodnie z oaowiązującemi w tej mierze ustawami i nie uważa się tego za przerwę w pracy (do § 27 niniejszego działu). wiązani są Szkoły i ochronki. § 29. Pracodawcy opłacają początkową naudzieci pracowników tam, gdzie to wymaga osobnych dopłat. Pozatem pracodawcy utrzymują ochronkę dla dzieci w wieku od lat 4 do 7 w folfarkach! w ~tórych liczba tych dzieci prze kracz~ 2.0' O Ile pracodawca założył ochronkę, a dZieCI pracowników w liczbie conajmniej 15 do kę 3 Dnia 21 grudnia 1934 r. ochronki w ciągu trzech miesięcy nie uczęszc za ­ pracodawca założoną ochronkę likwiduje, a koszt trzechmiesięcznego utrzymania ochroniarki dzieli pomiędzy wszystkich ordynarjuszy, któ rzy, mając w tym wieku dzieci, tychże do ochron· ki nie posyłali. Inspektor pracy w porozumieniu z inspektorem szkolnym rozstrzyga, czy przeszkodą do otworzenia ochronki jest brak lokalu. W razie uchylenia się pracodawcy od wyko· nania przepisów niniejszego paragrafu obowiąza­ ny on będzie płacić na ręce właściwego inspektora ~zkolnego na rzecz oświaty robotników rolnych danego powiatu sumę odpowiadającą kosz· tom utrzymania ochronki i ochroniarki w ciągu ro ku służbowego. Osiągniętym w tej drodze funduszem rozpo· rządza komisja, złożona w równej liczbie z przedstawicieli organizacyj zawodowych pracodawców i pracowników pod przewodnictwem inspektora szkolnego przy współudziale właściwego inspektora pracy. Prawo występowania o wykonanie niniejsze' go paragrafu przysługuje pracownikom danego folwarku i właściwemu inspektorowi pracy. ły' Urlopy. § 30. Pracownik otrzymuje w ciągu roku 12 dni urlopu w dni nieświąteczne (święta obowiązują zgodnie z wydanemi w tej mierze ustawami), bez potrącenia świadczeń. Pracownik może zażądać w czasie zimy urlopu nieprzerwanego do 6 dni, przy tern jednocześnie nie więcej, niż jeden z folwarku. · Wybór dni urlopu odbywa się w porozumiemu z pracodawcą, z wyjątkiem wyjazdów, spowodowanych pisemnem wezwaniem związków zawodowych, w tych bowiem wypadkach pracodawca winien jest .zgodzić się na zaoroponowany dzień urlopu. ' • cz~si e piin.vch robót, jak siewy, żniwa, slano.w sy I k opame , urlopy mogą być wydawane w wypadkach :,"yjątkowo pilnych. Wyjazdy na skl!tek wezwallla urzędów państwowych nie są v:hczane do urlopów. O ile pracodawca zgadza SIę .na. łączne ~wa lub trzy dni urlopu, które obej, mUJą Jedno ŚWięto, dzień ten liczy się za dzień urlopu. Poza tern odchodzącemu robotnikowi należy się 6 dni wolnych na wyszukanie pracy. · ;V Strawne. § 31. Pracownikowi. wysłanemu w drogę natytułem strawnego za dobę 1.60 zł za obiad 80 gr, za kolację 60 gr. Dobę liczy się od 16 godzin wzwyż. · Opóźnienie posiłku o dwie godziny nie po· cI~ga za sobą wypłaty strawnego. W drodze godzmy pracy nie obowiązują. leży się Furmanki. § 32 .. Pracownicy otrzymują: 1) zblOrową furmankę do jednego z najbli ż· szych młynów i z młyna; 2) do zwózki w dni powszednie swoich pro , duktów rolnych, wyprodukowanych w tymże fol. warku; 3) po księdza - z chrztem, ślubem i pogrze· bem. Fornalowi, ·jadącemu wysłaną w interesie I;'r~cowni'ków .furman.ką, Y' dni powszednie czy to sWląteczne, me nalezy Się żadne dodatkowe wyt;ta~rodzenie, jak też za kolejne wyjazdy w dni sWlątec~ne po doktora, do kościoła i t. p. · WYJazdy, noszące wyraźnie charakter wy jaz dow prywatnych pracodawcy poza godzinami pracy, winny być wynagradzane, jak praca poza godzmami służbowe mi (§§ 7 i 10). . Pracownicy otrzymują furmankę po lekarza l akuszerkę, oraz wspólną: 1) jedną na kwartał do najbliższego miasta w dniu targowym; 2) jedną na miesiąc w dzień świąteczny, wybrany przez pracowników do najbliższego miasta wzglę.d~ie stacji kolejowej, według wyboru pra: cowmkow. . U wag a: . W raz~e nieuzasadnionej odmowy dama funnanki w dnm przez pracowników wybranym, pracownikom przysługuje zwrot faktyc:.: nych kosztów za wynajętą furmankę; za uzasadnioną odmowę uważa się wyjątkową niemożnośc! gospodarczą dania furmanki w dniu przez pra- cowników wybranym. Zawiadomienie o wolnych miejscach. § 33. Wszyscy właściciele ziemscy obowią­ zani są zawiadomić do dnia 15 marca 1936 r. odnośne urzędy pośrednictwa pracy zarówno o każ­ dem wypowiedzeniu miejsca robotnikowi, jakotd okażdem wolnem miejscu. DZIAŁ II. RZEMIESLNICY. § 1. Orzeczenie mmeJsze dotyczy z jednej strony . wszystkich pracodawców rolnych, z drugiej zaś strony: kowali, stelmachów, stolarzy, ślu· sarzy, mechaników, szoferów folwarcznych. 4 MONITO R POLSKI. - --------------------------------------- Dnia 21 grudnia 1934 r. ogrodników, chmielarzy, rybaków i t. p. stałych, l -szym wr z e śn ia; zboże wyd awane na ordynarię wykwalifikowanych robotników, zatrudnionych musi być zdrowe i dobrze oczyszczone w gatunw gospod r,rstwach rolnyclI. ku, jaki posiada maj ątek . Komornik ma prawo § 2. Ob owiązują nast ~ puj ące paragrafy działu w razie istotnej potrzeby kupować zboże u praI, ustalając ego warunki pracy i pł acy dla ordy- codawcy po cenach p rzystępnych w ilości, zależ­ narjusz y: 3, 4, 5, 7, lO, 12, 19, 20, 21, 22, 23, 24, nej od licz ebności swojej rodziny. 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32 i 33. § 4. Komornik otrzymuje połowę tej prze§§ 7 i 10 działu I, ustalającego warunki pra- strzeni ziemi pod ziemniaki i ziemniaków gotocy i płacy dla ordynariuszy i uwaga II niniejszego wych, jaką otrzymuje fornal i to na zasadach, paragrafu, nie dotyczą ogrodników, chmielarzy, przewidzianych w § 18 działu I, ustalającego warybak ów, mechaników i t. p., których charakter runki pracy i płacy dla ordynariuszy. zaję ci a powoduje konieczność wykonywania pew§ 5. Komornikowi i komornicy wolno trzynych czynności poza ustalonym czasem pracy mać na warunkach § 19 działu I, ustalającego wadzienne j. runki pracy i płacy dla ordynariuszy, jedną kroU wag a I. W mieszkaniach dwuizbowych wę z przychówkiem do dwóch miesięcy. normy opalu podnoszą się O 30 9ó . § 6. Oprócz powyższ e go obowiązuj ą §§ 2, 3, U wag a II: Rzemie ślnik za godziny nad- . 4, 5, 7, 8, 10, 11, 12, 17, 20, 21, 22, 23, 24, ,25, 26, liczbowe otrzymuje wynagrodzenie przewidziane 27, 28, 29, 3Q, 31, 32 i 33 działu I, ustalającego wadla ordynarjuszy za pracę w dni świąteczne runki pracy i płacy dla ordynariuszy. (§ 10 działu I). U wag a I: Z § 8 działu I, ustalającego waU wag a III: § 17 działu I, ustalającego wa- runki pracy i płacy dla ordynariuszy, obowiązuje runki pracy i płacy dla ordynarjuszy, obowiązu j e tylko ustęp o nawozach sztucznych. z tem, że pracodawca ponosi koszty przemiału U wag a II: § 17 działu I, ustalającego walub wzamian dodaje 10 % ordynarji w życie. runki pracy i płacy dla ordynarjuszy, obowiązuje § 3. § 2 działu I, ustalaj ącego warunki pracy z tem, że pracodawca, dający przemiał, potrąca i płacy dla ordynarjuszy, obowiązuje, z wyjąt­ 75 kg żyta z należnej ordynarii. kiem terminu rozpoczęcia roku służbowego, któU wag a III: § 22 działu I, ustalającego wary to termin uzależnia się od istniejących zwyrunki pracy i płacy dla ordynarjuszy, nie obowią­ czajów stosownie do danego fachu. § 4. Pracodawcy nie są uprawnieni do samo- zuje, jeżeli komornicy zostali ugodzeni pod wawolnej zamiany pewnych świadczeń w naturze na runkiem jednego mieszkania na więcej, nit jedną inne. Jeżeli jednak warunki gospodarcze wyma- rodzinę. Dozwolonem jest jednak umieszczenie dwóch rodzin w jednem mieszkaniu tylko wtedy, gają tej zamiany, może być ona dokonana przez jeżeli te dwie rodziny razem składają się najwybezpośrednie porozumienie stron, przy pośred­ nictwie inspektora pracy, wreszcie w drodze roz- żej z dwóch osób dorosłych (jednej płci) i czworga dzieci. W tym wypadku opał wydaje się jemczej. . § 5. Wynagrodzenie w gotówce i w natural- w myśl § 21 działu I, ustalającego warunki pracy jach pozostaje na rok 1935/36 w tym samym sto- i płacy dla ordynarjuszy, lecz nie na rodzinę . a na sunku procentowym do wynagrodzenia ordynar- mieszkanie. iuszy, jaki ustaliły powiatowe komisje polubowne DZIAŁ IV. na rok 1922/23. DZIAŁ III. KOMORNICY I KOMORNICE. § 1. Orzeczenie niniejsze dotyczy z jednej strony wszystkich pracodawców rolnych, z drugiej zaś strony komorników i komornic. W rozumieniu niniejszego orzeczenia za komorników uważa się pracowników folwarcznych, zgodzonych na cały rok , otrzymujących dworskie mieszkanie lub równoważnik komornego oraz naturalja i wynagrodzenie gotówkowe za dzień pracy według ninie j s z e~o orzeczenia. Robotnicy rolni z pełną zdolnością do pracy, o ile stale pracują i wykonywują te same czynności, co ordynarjusze, choćby nawet pod inną nazwą byli ugodzeni, winni być wynagrodzeni narówni z ordynariuszami danego folwarku. Komorników, ugodzonych rocznie, obowią­ zuje przepracowanie minimum 170 dni w miesią­ cach : kwi ecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i paź dziernik, oraz 100 dni w miesią­ cach : listopad, grudzień, styczeń, luty i marzec. § 2. Komornik zdolny do wszystkich robót, 11 więc także i do kosy, otrzymuje w powiatach I kategorji płacy dla ordynarjuszów (§ 16 działu I) w gotówce za dzień pracy 1.00 zł w ciągu 7 miesięcy letnich i po zł 0.70 w ciąltu 5 miesięcy zimowych (§ 1 niniejszego działu). W powiatach II i III kategorji - za dzień pracy po złotych 0,90 w ciągu 7 miesięcy letnich i po zł 0,60 w ciągu 5 miesięcy zimowych, a w powiatach IV i V kategorji za dzień pracy po' zł 0,85 w ciągu 7 miesię­ cy letnich i zł 0,55 w ciągu 5 miesięcy zimowych. Pozostali komornicy, nie posiadający wyżej \vymienionych pełnych zdolności do pracy, otrzy- ' mują w gotówce za dzień pracy w powiatach I kalegorji płacy dla ordynarjuszów po zł 0,50 w cią­ gu 7 miesięcy letnich i po zł 0,35 w ciąl!u 5 miesięcy zimowych, w powiatach II i III katel!orii po zł 0,45 w ciągu 7 miesięcy letnich i zł 0,30 w cią­ gu 5 miesięcy zimowych, IV i V kategorii po zl 0,40 w ciągu 7 miesięcy letnich i po zł 0,30 w cią­ gu 5 miesięcy zimowych. Komornice otrzymują wynagrodzenie w golówce za dzień pracy w wysokości 60 % wynagrodzenia gotówkowego komornika, nie posiadające­ go pełnych zdolności do pracy. Wypłaty gotówkowe dla komorników uskutecznia się w tych samych terminach, jak dla stałych robotników dniówkowych. U w a !! a: Komornicy i komornice pracują wedle tabeli czasu pracy. Za pracę poza tabelą komornicy otrzymują zapłatę o 50 % wyższą od przeciętnego pełnego zarobku godzinnego dorosłych pracowników dziennych mężczyzn, względ­ nię kobiet, zgodzonych na rok. § 3. Komornik i komornica otrzymują poło­ wę tei ilości ordynarii, jaką otrzymuje ordynarjusz. W sprawie składu ordynarii pozostaje stosunek procentowy ilości pszenicy, żyta i jęczmienia, przewidziany dla ordynariuszy. Ordynarję wydaje się zgóry i to w pierwszych dwóch tygodniach każdego kwartału. W razie niemożności wydania całej należnej ordynarii w dniu 1 lipca 1935 r. obowiązuje wydanie połowy tejte, resztę zaś wydać trzeba z pierwszego omłotu przed Nr. 293. -------------------------~----------- Stali robotnicy dniówkowi. w tym samym stosunku. Samowolne opuszczanie roboty podczas godzin pracy jest niedopuszczalne. Praca w dni świąteczne może być wykonywa· na li tylko za obopólną zgodą i za wynagrodze niem po cenach za gc!dzinę o 100 % wyższych od normalnego wynagrodzenia, tak w naturaljach, jak i w gotówce. § 6. Ustala się trzy kategorie robotników dniówkowych: Kategorja I - do lat 16j Kategorja II - wszystkie dziewczęta ponad lat 16 i chłopcy od lat 16 do 18j Kategorja III - chłopcy od lat 18, zdolni dv wszystkich robót i do kosy. § 7. Warunki wynagrodzenia stałych robolników dniówkowych ustala się, jak następuje: I. W naturaljach: 1) Zyta otrzymują dziennie za dzień pracy: Kategoria I - 1 kg, Kategoria II - 1 Y2 kg, Kategorja III - 2 kg. Zyto wydaje się kwartalnie zdołu, przyczem na 1 lipca może być wydana połowa należnej ilości żyta, druga zaś połowa będzie wydana po żni· wach. 2) Kartofli otrzymują rocznie: Kategorja I - 8 kwintali, Kategoria II - 12 kwintali, Kategorja III - 16 kwintali. Wydawanie kartofli uskutecznia się co pół roku zdołu w terminach: 1 października 1935 r i 31 marca 1936 r. W wypadkach wydawania roli pod ziemniaki wydaje się dla I kategorii 7 arów ziemi, dla II kategorji 10 arów ziemi i dla III kategorji 14 arów ziemi. W razie porzucenia pracy ze złej woli przez stałego robotnika dniówkowego przed końcem ro· ku, sprzęt pola, wydanego mu pod ziemniaki za· miast gotowych kartofli, nalety do pracodawcy. za zwrotem ilości kartofli użytych do sadzenia; również połowa żyta, należnego pracownikowi w końcu kwartału, przechodzi na własność pra· codawcy. Koszty przemiału ponosi pracodawca lub wy daje wzamian 10 % wydanej ilości żyta. II. W gotówce według poniższej tabeli. § 1. Orzeczenie niniejsze dotyczy z jednej strony wszystkich pracodawców rolnych, z drugiej zaś strony stałych robotników dniówkowych z pełną zdolnością do pracy, a mianowicie: domowników ordynariuszy i domowników komorników oraz domowników rzemie ślników, o ile ci Wynagrodzenie dzi enne goostatni wykonywują zwykłe roboŁy rolne. tówkowe dla Powyżsi domownicy, ugodzeni jako stali robotnicy dniówkowi, pracują według tabeli czasu I kat. U k~t. III kat. pracy (§ 7 dz. I) i pobierają za dzień pracy wyna,.; POWIATY iii <Ii rl..c .~ ~ ~..c .~ ~ .- u .~ ~ .grodzenie, określone w niniejszem orzeczeniu S o S'a e o S 'au S o ,- u S § 2. Jeżeli z domownikami luzaka zostanie e 6 - = ~] ~·N ~] ~·N ~] zawarta umowa o pracę w folwarku w charakterze stałego robotnika dniówkowe,o kat. III Złotych i umowa ta jest przez robotnika dniówkowego 1. Warszawa mi Asto i wykonywana, natenczas luzak otrzymuje wynapowiat. Będzin, Błonie, grodzenie fornala. Ciech anów, Gostynin, § 3. Indywidualne umowy zawiera pracodaw- Grój ec. Kalisz, Kutno, ca bezpo ś rednio z domownikami lub też, o ile Lu hlin. Ł a sk, Łęczyca, idzie o małoletnich, z ich prawnym opiekunem. Łódź, Łowicz. Nieszawa, Płock. Pułtusk, SochaZ chwilą zawarcia takiej umowy pracodawca jest czew. Włocławek i Zaobowiązany dać stałe, codzienne zatrudnienie, wiercie. 0,45 0.70 0,65 1.00 0.70 t.1~ a pracownik stale uczęszczać do pracy. Jeżeli pracodawca nie dostarczy domowniBrzeziny. Częstocho­ kowi pracy, winien mu zapłacić zarówno w go- wa.2.Garwolin, Hrubieszów. tówce, jak naturaljach, tak, jak za dzień przepra- llża . J _nów. J ę drz e jów. cowany. Pracodawca nie jest obowiązany dostar- K i e l c e. Koło. Konin, Końskie, Kozieniczać pracy w dni ulewne i wyjątkowej niepogody. ' )<, rasnystaw. Lipno. Pracownikowi zaś te dni wliczają się do obowiąz­ ce, Lubartów. Łomża. Łu ­ kowego minimum. Pracownik winien przepraco- ków. Maków, Miechów, wać co najmniej 120 dni w ciągu sześciu miesięcy Miń s k Mazowiecki. Mła­ zimowych i co najmniej 140 dni w ciągu sześciu wa. Op a łów. Opoczno, Piotrków. Pińczów, Płońsko miesięcy letnich, z wyjątkiem pracowników do Pulo. wy. Radom, Radzyń. lat 16-tu, w stosunku do których obie strony obo- Radomsko, Radzymin. Rawa. Rypin. Sandomiaz. wiązuje minimum 15 dni w miesiącu . Pracownik III kategorii może być godzony Siedlce. Sieradz. ~je rpc. ~ kiern/ewi ce, Stopnica. do wykonania prac sezonowych (minimum 20 dni Turek. \\ ie luń. Włodawa, w miesiącu). Włoszczowa i Zamość. 0,40 0.60 0,55 0,90 0.65 0,95 Jeżeli pracownik opuści pewną ilość dni z powyżej oznaczonego minimum, nie będąc cho3. Augustów. Biała.Bia­ rym lub upoważnionym do tego przez pracodawłyst o k, B e lsk. F ił ~ orai. cę, pracodawca za każdy dzień niestawienia się Chełm, Grodno. Ostrołę­ nie wyda mu żadnych świad c zeń i ponadto potrą­ ka. Ostrów. Przasnysz. ci normę dzienną tyta. Pracownik winien uprze- S o k ó ł k a . Sokołów. Suwał­ ki. Szczuczyn. Toma,zów. dzić pracodawcę, jeśli nie może stawić się naWę g rów. Wolkowysk i stępnego dnia do pracy. Wysokie Mazowieckie. 0,35 0,50 0,50 0,80 0,60 0,90 Ci domownicy, którzy zawarli indywidualną umowę z pracodawcą, zgodnie z niniciszem orzeczeniem, pracować mogą poza folwarkiem przed u wag a: Jako mIesIące letnie uwab się ć wygaśnięciem terminu trwania umowy najmu tylkwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzeko za zgodą pracodawcy. sień; pozostałe, jako zimowe. § 4. Obowiązują następujące §§ działu I, Wypłaty gotówkowe stałym robotnikom ustalającego warunki pracy i płacy dla ordynar- , dniówkowym uskuteczniać należy co miesiąc juszy: 3, 4, 7, 11, 12, odnośny ustęp §§ 27, 31 i 8 z~ołu. § 8. W gospodarstwach poniżej 30 ha, jako w punkcie o nawozach sztucznych. § 5. Na żądanie pracodawcy, w razie potrze- nie objętych ustawą z dnia 30 stycznia 1924 r. (Dz. by, pracownicy są obowiązani do pracy poza cza- U. R. P. Nr. 16, poz. 148), na wypadek kalectwa, sem, określonym w § 7 działu I, ustalającego wa- spowodowanego nieszczęśliwym wypadkiem przy runki pracy i płacy dla ordynarjuszy, lecz za pracy, pracownik korzysta z pełnych świadczeń, osobnem wynagrodzeniem, po cenach za godzinę przewidzianych w niniejszem orzeczenia do czao 50% wyższych od normalnego wynagrodzenia, su polubownego lub sądowego zabezpieczenia tak w naturaljach, jak i w gotówce. Za spóźnia­ praw pracowników, bądź ich rodzin, nie mnie; nie się do pracy stosowane będą potrącenia jednak, jak przez pół roku, przyczem za podsŁa- :..c l,:, . ... ~.;:j __ N_r._2_9_3_.______________________________M __ o_N~IT~0~R~P~0~L~S=K=I~.__~D=n=ia~2~1~g~ru=d~n~ia~19~?~4~ . r~.________________________________~5 wę obrachunku przyjmuje się minimum dni pracy, ustalone w § 5 niniejszego działu. Postanowienie niniejsze w niczem nie ogranicza praw takiego ropotnika, wypływających z przepisów kodeksu cywilnego. W pozostałych majątkach obowiązują przepisy ustawy z dnia 30 stycznia 1924 r. (Dz. U. R. P. Nr. 16, poz. 148). DZIAL V. ROBOTNICY SEZONOWI. § 1. Orzeczenie niniejsze obowiązuje z jednej strony wszystkich pracodawców rolnych, z drugiej strony robotników sezonowych w rolnictwie. § 2. Za robotników sezonowych, w znaczeniu niniejszego orzeczenia, uważa się tych robotników, którzy się kontraktowo obowiązują do robót rolnych w sezonie od dnia zakontraktowania ich aż do ukończenia wszystkich robót polnych, względnie wszystkich wykopków i którzy mieszkają u pracodawcy we wspólnych koszarach, przeznaczonych dla robotników sezonowych. § 3. Czas pracy obowiązuje ten sam, jaki jest przewidziany w § 7 działu I, ustalającego warunki pracy i płacy dla ordynarjuszy, wynagrodzenie zaś za nadgodziny ustala się dla kategorii I i II robotników sezonowych w wysokości, określo­ nej dla kategorii II i III stałych robotników dniówkowych (§ 5 działu IV), a dla kategorii III robotników sezonowych 15 % więcej, niż dla kategorii III robotników dniówkowych. § 4. Ordynarię otrzymuje każdy robotnik ;, robotnica tygodniowo. Ordynarja składa się: z 15 kg ziemniaków, z 7 litrów mleka zbieranego lub 3~ niezbiel'anego, z 3~ k~ chleba, z 1/8 kg kaszy, z 1 kg grochu, z 1 kg mąki, z 1/4 kg soli. Wymiana na inny gatunek żywno~ci jesł za obopólnem porozumieniem dozwolona. W mająt­ . kach, które grochu nie siei a, może być wzamian . niego przez pracodawcę wydana kasza lub mąka. Gotowanie strawy odbywa się na koszt pracodawcy. § 5. Poza ordynarją otrzymuje robotnik sezonowy wynagrodzenie gotówkowe: Pł~ca dzienna katel10rji robotników sezonowych w złotych MIEJSCOWOŚĆ I kał. 1. Woj. warszawskie i m. st. Warszawa z wyłączen:em powiatów : Radzym:n, M111sk Maz., Przasnysz, Maków i Sierpc; woj. łódzkie oraz powiaty: B<;dz:n, Zawiercie i Czę s tochowa woj. kieleckiego I II kat. I III kat. 1.00 1.20 1.35 DZIAŁ NIEURZĘDOWY. Z Ministerstwa Opieki Społecznej. -000- P. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Opiec ki Społecznej dr. Eugenjusz Piestrzyński złożył zamiast życzeń świątecznych 50 zł na Bratnią Pomoc Związku Legjonistów. Z Kancelarji P. Prezydenta Rzeczypospolitej. Pan Prezydent Rzeczypospolitej prof. Ig. Mościcki przyjął wczoraj P. Ministra Rolnictwa i Re- form Rolnych Poniatowskiego. --000- Z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. P. Minister Spraw Wewnętrznych Zyndram ks. dr. Bazylego Maściucha, nowomianowanego administratora apostolskiego dla Łemkowszczyzny. Kościałkowski przyjął • • Przybył do Wilna P. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych M. Jaroszyń­ ski, wiceprezes Komisji Oddłużeniowej. W godzinach popołudniowych odbyła się z udziałem Wiceministra Jaroszyńskiego konferencja, poświęco­ na sprawom, związanym z ustawą o poprawie stanu finansowego samorządów. Celem konferencji było zaznajomienie się z sytuacją miejscowych związków samorządowych oraz zbadanie potrzeby specjalnej akcji oddłużeniowej. ---000-- Z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. P. Minister Spraw Zagranicznych Józef Beck wyjechał wczoraj wieczorem wraz z małżonką na krótki urlop zagranicę. • • W dniu 3 grudnia r. b. zostało zgłoszone Rzą­ dowi Polskiemu przez Wielką Brytanję przystą­ pienie szeregu kolonij, protektoratów i innych terytorjów brytyjskich do konwencji o ujednostajnieniu niektórych przepisów, dotyczących między­ narodowego przewozu lotniczego, podpisanej w Warszawie dn. 12 października 1929 r. ---000-- Z Mit:isterstwa Skarbu. w dniu 20 grudnia 1934 r. wylosowane zostado umorzenia Bony Funduszu Inwestycyjnego, oznaczone Nr. Nr. 21077, 36706, 528, 7085, 11092, 18425, 21085, we wszystkich dziesięciu serjach, wypuszczonych na podstawie rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 10 listopada 1933 r. (Dz. U. R. P. Nr. 89, poz. 694). Wylosowane Bony wykupywane są przez Kasy Urzędów Skarbowych po zł 100 za Bon 25-zło­ towy. ły --00000- 2. Woj. kieleckie z wyłą­ czeniem powiatów: Będzin, Zawierci e i Częstochowa; woj. lubelskie z wyłącze­ niem powiatów: Węgrów, Sokołów, Włodawa, Z Ministerstwa Komunikacji. Biała, Radzyń, Chełm, Toma- 5z6w i BJgorai, oraz powiaty: Radzymin, Mińsk Maz., Przasnysz, Maków i Sierp c woj. warszawskiego 0.90 3. Woj. białostockie oraz powiaty: Węgrów, Sokołów, B ala, Radzyń, Włodawa, Chełm, Tomaszów i Biłgo­ taj woj. lubelskiego 0.80 f 1.10 1.25 1.00 1.15 U wag a: Jako kategorie robotników rozumie się: kategorja I - wszystkie kobiety ponad lat 16 i mężczyźni od lat 16 do 18; kategorja II mężczyźni od lat 18 do lat 21; kategoria III mężczyźni ponad 21 lat, zdolni do wszystkich robót i do kosy. § 6. Obowiązują następujące paragrafy działu I, ustalającego warunki pracy i płacy dla ordynariuszy: 3, 4, 7, 10, 11, 12, 31 i 8 w punkcie o nawozach sztucznych. Orzeczenie niniejsze obowiązuje od dnia l kwietnia 1935 r. do dnia 31 marca 1936 r. Działo się w Warszawie dnia 15 grudnia 1934 r. Przedstawiciel Ministerstwa Opieki Społecznej: (-l W. Prenier. Przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych: (-l M. Banaszkiewicz. Przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości: (-) J. Szlqzkiewicz. - -·000--- - Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Warszawie podaje do wiadomości, że w związku z uruchomieniem pociągów dodatkowych w okresie świąt Bożego Narodzenia i wynikającemi stąd trudnościami technicznemi na dworcu Warszawa Główna, niżej wymienione pociągi osobowe, przychodzące stale na dworzec Warszawa Główna, bę­ . dą skierowane w dniach 22, 23 i 24 grudnia na dworzec Warszawa Gdańska według rozkładu:
  3. l)po<:. Nr. 16 z Krynicy, Krakowa i Katowic przez Częstochowę, przychodzący do Warszawy Głównej o godz. 20 m. 20, przyjdzie na dworzec Warszawa Gdańska o godz. 20 m. 34; 2) poe. Nr. 12 B z Krynicy i Krakowa przez Częstochowę, przychodzący do Warszawy Gl. o godz. 8m. 47, przyjdzie na dw. Warszawa Gdańska o godz. 9 m. 02; 3) poc. Nr. 316 z Łodzi Fabr., przychodzący do Warszawy Gł. o godz. 22 m. 40, przyjdzie do Warszawy Gdański~i () godz. 22 m. 52; 4) poc. Nr. 514 z Ostrowa Wlkp. i Łodzi Kał. prz,e z Bednary, przychodzący do Warszawy Gl. o godz. 22 m. 15, przyjdzie do Warszawy Gdań­ skiej o godz. 22 m. 27; 5) poc. Nr. 518 z Ostrowa Wlkp. i Łodzi Kał. przez Bednary, przychodzący do Warszawy Gł. o godz. 19.00, przy=dzie do Warszawy Gdańskiej o godz. 19 m. 15 przez Warszawę Fortową, wobec cze~o kasuje się postój tego pociągu na przystanku Włochy w dniach 22, 23 i 24.XII. 6) Ponadto pociąg dodatkowy Nr. 48 z Krakowa przez Częstochowę, kursu:ący w dniach 23, 24, 26 i 27.XII oraz 1.1 i przychodzący do Warszawy Głównej o godz. 23 m. 43, przy:dzie w dn. 23 i 24.XII na dworzec Warszawa Gdańska o godz. 23 m. 59, zaś w dniach 26 i 27.XII oraz 1.1 normalnie na dworzec Warsz&wa Główna; 7) poc. dodatkowy N . 3318, kursujący z Lodz<i Fabr. w dn. 22, 23, 24.XII i przychodzący do Warszawy Gł. o ~odz. 21 m. Ol, przyjdzie na dworzec Warszawa Gdańska o godz. 21 m. 13. • • • Wobec coraz częściej zdarzających się wy. padków skarg, powodujących rozprawy karne przeciw lekarzom, Ministerstwo Opieki Społecznej zwróciło się do wszystkich okręgowych izb lekarskich, aby zawiadamiały one wojewódzkie władze administracji ogólnej o wszczęciu postępowania karnego przeciw lekarzowi. Władze te winny na rozprawę sądową w ważniejszych wypadkach delegować w charakterze obserwatora swego przed > stawiciela i o wynikach rozprawy zawiadamiać Mi.. nisterstwo. ~enał Hle[lY~~~~ jlit~i ~OI~Ki~i. -000- Sześćdziesiąte ósme posiedzenie Senatu z dnia 20 grudnia 1934 r. Posiedzenie rozpoczęło się o godzinie 4 pp. P. Marszałek Senatu Raczkiewicz zakomunikował, iż w dniu 29 października r. b. otrzymał zarządzenie Pana Prezydenta Rzeczypospolitej o zwołaniu Senatu na sesję zwyczajną, zaś w dniu 7 listopada r. b. zarządzenie o odroczeniu sesji na dni 30. P. Marszałek zawiadomił Izbę o zmianach, jakie zaszły w Rządzie w czasie, kiedy Izby nie były zwoływane. Następnie oddał hołd św. pamięci tragicznie Ministra Spraw Wewnętrznych gen. bryg. Bronisława Pierackiego. Senat Rzeczypospolitej, łącząc się z Sejmem w żałobie po zgonie ś. p. Ministra Pierackiego, uczcił·pamięć Jego przez chwilę ciszy. Zkolei p. Marszałek poinformował o nadesła­ niu przez Pana Prezesa Najwyższej Izby Kontroli do Senatu w dniu 19 października r. b. Sprawozdania Kontroli Państwowej o działalności za okres budżetowy 1933/34. Pozatem Pan Prezes Najwyższej Izby Kontroli nadesłał przy piśmie z 6 grudnia r. b. uwagi Kontroli Państwowej o zamknięciu rachunków Państwa i wykonaniu budżetu za rok 1932/33. Uwagi te skierował p. Marszałek do Komisji Skarbowo - Budżetowej. Wspomnienie pośmiertne o ś. p. senatoracb Dr. Stefanie Kopcińskim i Karolu Wendcie wy głosił również p. M.arszałek. Wysoka Izba przez powstanie uczciła pamięd zmarłych senatorów. Od senatorów Artura Dobieckiego, Michał~ Wyrostka i prof. Dr. Bronisława Rydzewskiego wpłynęły zawiadomienia o zrzeczeniu się man· datów do Senatu. Izba uznała te mandaty za wy~ zmarłego gasłe. Przystąpiono do porządku dziennego. Senator Bobrowski (B. B. W. z R) przedło­ żył sprawozdanie Komisji Administracyjnej i Samorządowej o wniosku co do zmian w projekcie ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób za· kaźnych. Wniosek ten przyjęto. S. Bobrowski referował następnie projek\ ustawy o pielęgniarstwie. Ustawę tę wraz ze zmianami przyjęto . Senat przystąpił do obrad nad zmianą Kolt stytucji. Sprawozdawca sen. Roztworowski (B. B. W.. z R). Prace Komisji Konstytucyjnej Senatu nad ptojektem ustawy uchwalonym przez Sejm 26 stycznia r. b. rozpoczęły się 11 grudnia i są obecnie . w toku. Nie są jeszcze zakończone. Jako re fe rent zgłosił sen. Roztworowski szereg popra4 wek. Dyskusja ogólna została zakończona na po~ siedzeniu 14 grudnia i Komisja uchwaliła wniosek o zgłoszenie zmian, co daje Senatowi dalsze 30 dni do zastanawiania się nad tą ustawą. Referent zgłosił uchwalenie tego wniosku. W sprawie tej przemawiali senatorowie: Głą­ biński (KI. Nar.), Woźnicki (Str. Lud.), Kłuszyn.. ska (P. P. S.) i Januszewski (Str. Lud.). P. Marszałek reasumując olorady powiedział. Mamy wniosek komisji o zapowiedzenie zmian oraz dwa wnioski: s. Woźnickiego, którego nie mogę jednak poddać pod głosowanie, gdyż stanQlo wi on meritum sprawy, a nad meritum Senat bę~ dzie dyskutował we właściwym czasie. Pozatem s. Woźnicki musiałby zaproponować uzupełnie­ nie porządku dziennego dzisiejszego posiedzenia i wsŁawienie merytorycznego rozpatrywania projPktu Konstytucji. Jest je!\zcze wniosek zgłoszony przez s. Januszewskiego o zapowiedzeniu odrzucenia. Senator Woźnicki (Str. Lud.). Opieramy się na artykule 35 część II Konstytucji, który powia· da, że jeżeli Senat postanawia projekt uchwalony przez Se:m 7mienić lub odrzucić, powinie n to zapowiedziec Sejmowi. Właśnie zgłaszamy W..lio·

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.