Uchwała nr 486 Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1959 r. w sprawie kompleksowych analiz ekonomiczno-technicznych rocznej działalności przedsiębiorstw p

M ON 'I T~. O R p O ts KI DZIE.I I K URZĘDOWY POLSKIEJ RZECZYPOSPOLI Tf l LUDOlEJ Warszawa, dnia 2 lutego 1960 r. Nr 16 UCHWAŁA , RADY .MINIS,TROW -' . "o ;. c 44 ' '':'-' nr" 486 z dnia 14 grudrii.l '!959 ' r. Vi sprawie kumpleksowychdndliz . ekonomiczno-techniCznych' ;' ró'cznejdział,1iności prledsięhiorslw państwowych., '. " • 101 ZARZĄDZENIE <I5--'::łĄiIlistra Leśnictwa Przemysłu' Drzewnego 'l. 'dnia 25 , listopada ł95!} r. ' '(',. sprawie uZńa11ill -za wat przyrody .. rezer112 44 UCHW AtA Nr 466 RADY ~RNISTROW , z dnia 14, grudnia 1959 r. w sprawie kompleksowych analiz ekonomiczno-technicznych rocznej działalności. pr~edsiębiorstw państwowych. Decentralizacja zarząqzania i zwiększająca się w związku z tym odpowiedzialność przedsiębiorstw za wyniki przez nie osiągane, jak również umocnienie rozrąchunku gospodarczego, wymagają znacznego usprawnienia oceny roczn2j działal­ ności gospodarczej przedsiębiorstw państwowych. \V związ­ ku z tym, w rozwinięciu przepisów uchwaly nr 225 Rady Ministrów z dnia 20 czerv/ca 1958 r. 'w sprawie opisowychanaliz stanu poszczególnych działów gospodarki narodowej i wykonania, narodowych planów gospodarczych .ora,z niektórych sprawozdan statystycznych Głównego U:rzędu Statystycznego (Monitor Polski Nr 54, poz. 314) - Rada Ministrów uchwala, co następuje: 6) wyw ią zywanie się przedsiębiorstwa z obowiązków wynikających z powiązań kooperacyjnych, ' jak również -wpływ kooperacji na wyniki, koszty i \vydajność pracy w przedsiębiorstwie, t. Przedsiębiorstwa państwowe, a także zak1a"dy (odna wewnętrznym rozrachunku gospodarczym, dla których wprowadzono obowiązek sporządzania samodzielnycll : bilansów, dokonują kompleksowej analizy ekonomiczno-technicznej swej działalności za okres roku kalendarzowego, a przedsiębiorstwa, dla których ustalono rok gospodarczy za'okres roku gospodarczego. 3. Roczna kompl.el>.sowa analiza ekonomiczno-techniczna powinna ' być podstawą do: § l. działy) ' 2" Celem ' rocznej kompleksowej - analizy ekonomiczno. technicznej jest ocena zarówno całokształtu, jak i poszczególnych wycinków pracy przedsiębiorstwa, Analizę przepro~~Qza się ustalając: " , 1) wykonanie zadań planowych, ujętych w planie techniczno-ekonomicznym przedsiębiorstwa, 2) stopień poprawy (ewentualnie pogorszenia) wskaźników dzialalnośc~ przedsiębiorstwa w stosunku do okresu po- przedni'e go, 3r " stopień zapewnienia przez plan techniczno-ekonomiczny właściwego wykorzystania możliwości produkcyjnych z uwzględni~niem warunków zbytu, przedsiębiorstwa 4) prawidłowość gospodarki przedsiębiorstwa w zakresie przydzielonych mu środków obrotowych, trwałych i inwestycyjnych, "y '"1 , ''' ,... " \ 5) kształtowanie się kosztów własnych poszczególnych działalności - oraz kosztów ' jednostkowych w przekroju ich elementów, w porównanju do okresu poprzedniego " i planu, 7) wpływ na osiągnięte wyniki Po.szczególnych c,zynników zależnych i niezależnych od przedsiębiorstwa, ' 8) kształtowanie ,się wskaźników pracy przedsiębiorstwa w stosunku do innych przedSiębiorstw '(ewentualnie innych krajów), 9) istniejące rezerwy - j możliwości dalszego rozwoju przedsiębiorstwa. 1) zatwierdżenia przez jednostkę nadrzędną , wyników finansowych i rocznego bilansu przedsiębiorstwa, 2) ustalenia kierunków i środków do usprawnienia działal­ ności przedsiębiorstwa, 3) zatwierdzenia wysokości środków przysługujących przedsiębiorstwu, a przeznaczonych na fundusze specjalne, 4) oceny pracy kierownicfwa przedsiębiorstwa. Ponadto wyniki kompleksowej analizy ekonomiczno-technicznej powinny być wykorzyśtane przy ' opracowywaniu kwartalnych planów przedsiębiorstwa. . § 2. 1. Kompleksowa analiza ekonomiczno-techniczna powinna .być przeprowadzona pod kierownictwem .dne~tora: przedsiębiorstwa (lub jego zastępcy) ,' który powołuje zespół do wykonania prac związanych z kompleksową analizą. . 2 . O powolaniu zespołu oraz o terminarzu jego prac powiadamia dyrektor przedsiębiorstwa niezwłocznie .iednostką lub organ sprawujący bezpośredni nadzór nad działalnością pl'zedsiębiorslwa (zwany dalej "jednostką nadrzę<iną"), wła- ' ściwy organ finansowy oraz bank finansujący działalność eksploatacyjną przedsiębiorstwa (zwany dalej "bankiem"). J.Pracezwiązane z kompleksową analizą e~{)nomiczno­ techniczną powinny stanowić przygotowanie do ' konferencji samorządu robotniczego, poświęconej ocenie rocznej działal­ ności przedsiębiorstwa. Zasaóy udziału załogi w pracach zwią- MonitÓr Po!skrNr tÓ . - - 102 POz. 44 3. Jeżeli _przedstawiciele jednostki nadrzędnej, organ~ lanych z kompleksową analizą ustala' dyrektor przedsi~bior­ stwa na podstawie wytycznych konferencji samorządu ro- finansowego lub, banku ' mają zastrzeżenia co do prilwid.lowości lub rzetelności ustaIel'! kompleksowej anaJizy ekonomiczbotńictego, aW tych przedsiębiorstwach, w których nie po'\o\'ołimo ' samor:tądu robotniczego na podstawie wytycznych' ,no-technicznej , dzi<l!alnośd przedsiębiorstwa, są orii zobowią~ , akty\iru kierowniczego przedsiębiorstwa z udziałem przedsta- za ni do złożenia oświadczenia, w którym naJeży ' podaĆ zawicieli tady " za·kładowej i zilkładowego komitetu -Polskiej strzeżenia , orilz wskazać konieczne zmiany bądź uzupełnie­ Zjednoczonej Partii Robotniczej. W celu zvpewniehia szero- nia. Oświadcżenie to powinno być przesłane do jedn{)stki kiego udziału załóg i . w kompleksowej analizie 'dżiałillności ' nadrzędp.ej w.raz ze sprawozdaniem syntetycznym. przedsiębiorstwa powinna ona być p.:>łączona z narilElami pro-~ . 4; Prace' związane z kompleksową ' analizą wchodzą w dukcyjnYlJ1i, na ~~ó~y.~h. pracoW1\icy zgłaszają swoje llwagi zakres ' 'normalnych obowiązków' słuioowy-r-h pracowników co do osiągniętych ~skqźników .i wnioski dotyczące popra- pl zedsiębiorstwa, -Jednostki ' nadrzędnej, organu Hnansowego wyorganizacji, postępu technicznego, racjonaiizacji, popra- i banku , i - nie przysługuje za 'nIe -dodatkowewy.nagrodz€łlie. wy warunków pracy itp. § 5. 1. Roczne sprawozdanie syntetyczne plzedsiębi(H­ <ł. Kompleksowa analiza ekonomiczno-technicznej dziastwa. zatwierdza kierownik jednostkJ Il<ldrz~dnej poprzeprołal~j_ . P[z~s~bipr~~)'''ił, I*!W~f!,-!ła ~yć ujęta ostatec'lnie w lednymr, dokumencie dlac-ałeg,o 'prżedsiębiorstwa i przecho- wadzonej JlilTadzie bilansowej. ,wywana w a~tach przedsi'ębiorstwa łącznie z uchwałami kon2. W celu pogłębienia analizy lub \vyjaśni~nia ' niektófnencJi$ftmorządu robotniczego oraz , zarządzeniami dyrekto- . rych ważniejszych zagadnień ' kierownik jednostki ncdrzęJ­ ni ., i jednostki- .»adtzędntij' detyczącylIli: ręali-~acli. , wni-osków ; nejmóź'e przed zat\vlerdzeriiem'spra\iozdania syntetycirieg'o ' wynikających z kompleksowej analizy; 7lecić przeprowadzenie w przedsiębiorstwie pełnej lub wy~§ 3. L Na podstawie kompleksowej analizy ekonomicz- rywkowej kontroli. 'Jlo-tfi~liri'icznej, jako podsumowanie jej wynIków, przedsię­ 3. Po zatwierdzeniu sprawozdania syntetyczneg.okiebiorstwo opracowuje syntetyczne spraw9zdanie z rocznej rownik jednostki nadrzędnej wydQje w formie zarządzeni.a 'działalności przedsiębiorstwa, zwane 'dalej "sprawozdaniem wytyczne i zjllecenia, mające na celu poprawt) 9<;>spodarki, : Iyntetycznym·;. Sprawozdanie to powinno obejmować: olganizacji i spoS.obu zarządzania przedsiębiorstwem, ,D których mo\va w § 37 usL 3 uchwały nr 187. ' ". .. ,l} zestawienie podstawowych wskainików techniczno-eko- nom,icznych wraz z orzeczeniem, o którym mOV;d w § 4 4. Zatwierdzenie sprawozdania syntetycznego, przeproust. I, I wadzenie narady bilansowej oraz rozpatrywanie przez prze.d_2) sprawozdanie: finansowe, zweryfikowane zgodnie prze- siębiorstwo zatwienlzonf'go sprawozdania' powinn.o następo­ Wać w ,..trybie określonym w §§ 37, 38 i 42. uchwały nr 187. pisami § .34 uchwały nr 187 Rady Ministrów z dnia 12 maja 1959 r. w sprawie rewizji finansowo-księgowej _ § 6. 1. Właściwi ministrowie (prezydia wojewódzkich państwowych jednostek' organizilcyjnych (Monitor Polski Nr 58, poz. 278), zwanej w dalszym ciągu "uchwa- rild narodowych) m.ogą ro;zciągnąć obowiązek d.ok.onywania analiz ekon.omiczn.o-technicznych również na dzi'ałalność pod~ <; ł, 187", ległych przedsiębiorstw w poszczególnych kwartał~ch. . , < " ' ' S) wniosek przedsiębiorstwa dotyczący podziału zysku i od2. 'Właściwi ministrowie (prezydia wojewódzkicb ,rad pisów na fundusze specjalne, zgodnie z § 34 uchwały narodowych) ustalają c.orocznie wykazy podległych im przed', IlI' 187, · siębiorstw, obow,i. ązanych do d.okonania k.ompleksowejana-, ,4) część opisową, zawierającą omówienie głównych zagad- lizy ekonomiczn.o-technicznej za okres roczny. Wykazy do-' ':Bień w działalności przedsiębiorstw'a, niedociągn!ęć ujawtyczące roku 1959 (roku gospodarczeg.o 1959/ 1960) ,pow~nny nionych . w wyniku ' kompleksowej analizy ekonomiczno- objąć ważniejsze przedsiębiorstwa kluczowe i szcze'g ólnie technicznej oraz kierunków i środków do usprawnienia charakterystyczne, natomiast wykazy na .,lata 1960 (1960/1961) działalności przedsiębiorstwa. i 1961 (1961/1962) P.owinny obejmować stopniowo coraz więk­ 2. Sprawozdanie syntetyczne podpisują· dyrektor i głów- szą liczbę przedsiębiorstw, tak aby w roku 1962(1962/1953) obowiązkiem dokonywania analizy objęte zostały wszystkie iPY księgowy przedsiębiorstwa. ' ' " \ z nr. ;#ę;: , 3. Przedsiębiorstwa obowiąz~ne są przedstawiać spra\\rozdanie syntetyczne jednostce nadrzędrtej, właściwemu or~anowi finansowemu i bankowi w terminie ustalonym przez ,Właściwego ministra (prezydium' wojewódzkiej rady narodo;We)). Właściwi ministrowie mogą ponadto nałożyć obowią­ 'lZek przesyłania sprawozdań syntetycznych określonych przedsiębiorstw właściwemu ministerstwu oraz Komisji Pl a;n_~waniil przy Radzie Ministrów~ . §4. t. W pracach zespołu, o którym mowa w § 2, po,wInni w miarę możnQści uczestniczyć przedstawiciele jednostki nadrzędnej, organu finansowego, banku oraz biegli ,księgowi, O których mowa w _§ 33 uchwały nr 187. . 2 . ... Właściwi ministrowie ustalą w porozumieniu z Mipistrem Finansów wykaz przedsiębiorstw, w których w skład 'zespołu wchodzą biegli księgowi. Powołani przez kierownika jednostki nadrzędnej biegli księgowi badają ' praiwidłowość i rzetelność wynikających z księgowości podstawowych 'wskaźników ekonomiczno-tt'chnicznych, .-objętych sprawozdaniem syntetycznym. Z wyników badania biegli spvrządz.ają , or1eczenie. . przedsiębiorstwa państwowe. § 7. 1. Ministrowie w terminie 30 dni od weJSCld w źy­ cie niniejszej uchwały wstępnie . ustalą dostosowane do walunków branżowych: - zasady, metody i zakres kompleksowych analiz ekonomiczno-technicznych działalności przedsiębiorstw, .­ zakres i zasady sporządzania zestawienia podstawowych wskaźników techniczno-ekonomicznych oraz czę­ ści opisowej sprawozdania syntetycznego . 2. Na podstawie doświadczeń komplel(sowych analiz, uzyskanych w 1960 L, ministrowie ustają wtenninie do dnia 30 listopada 1960 L szczególowe wytyczne, o których mowa w ust.r I. . "' 3. Zobowiązuje się ministr6w do systematycznej publikacji w specjalnych biuletynach resortowych (branż.owych) danych o ksztaltowani.u się podstawowych . wskaźllIków w różnych przedsiębiorstwach krajowych, a w miarę możliwo­ ści r-iJwnież . i zagranicznych, Minimalny zakres wskaźników, podlegających publikacji, ustali właściwy minister w porozumieniu z Komisją Planowania przy Radz,j e ,Ministrów , i Głównym Urzędem Statystycznym. i .( .. ;, . Monitor Polski Nr II} 'J " ~. ' §8.. Przykładowy zakres kompleksowej analizy ekono· mi€zn(,)~technicznej dzialalności przedsiębiorstw przemysłu wielkiego- i średniego, wytyczne dotyczące wyboru mierników · produkcji przedsiębiorstwa oraz zasady obliczania jej dyna· miki, jak . również przykładowy zakres sprawozdania synte· ty<;inegopCzedsiębiorstwa podane są · w :z;alącznikachnr 1-3 do uchwały. . . I Poz. H 103 § .9: L_. Traci moc § 1 uchwały nr 225 Rady Ministrów ; z . dnia. 20 czerwca 1958 r. w sprawie opisowych analiz stanu ;·;po~zczególQ.ych d,ziałów gospodarki narodowej i wykonania "narodowychplanów gospooarczych OIaZ niektórych sprawoz- dań statystycznych Głównego Urzędu Statystycznego (Monitor Polski Nr 54, poz. 3.14). 2. Jednostki nadrzędne opracowują opisową analizę wyniltów działalności przedsiębiorstw, . .określoną w powołanej w ust. 1 uchwale nr 225 Rady Ministrów, na podstawie kompleksowych analiz, o których mowa•.Vi niniejszej uchwale. § 10. Wykonanie uchwały porucza 3ię wszystkim mi-o nistrom. § 11. Uchwała wchodzi w życie z. dniem ogłos ~ enia. Mił1istrów:~· J. Prezes Rady Cyrankiewicz . Załącznik · nr 1 d@; uchwał Y 'Iłr 43$.. ' Rad Y ·.Miais!i:ó,w z. dnia.,: ł4 , ·gpid~ 1959 r. {po~. {4j. , . . . ,. ~~ '1 ' '~.~, . PRz.IiKf;ADOWY ;ZAKRES KÓMPLl~:KSOWEj ANALIZY . TECHNłCZNQ<EKONOMIĆZNVCH WYNIKo.W '- RGCZNeJ · ':···· '.1 '.' .'.. . ". . ... 1- - . " . ~' . DZIAŁ:A.LN0Scf PRZEDSIĘBIO~STW" .PRZEMYSŁU WIELKIEGOI .$ REl)NIEGO , ; _ / .'( ., _opracowany przez komisję do opracowania , metod ustala~ianiektórych wynik,ó w działalności przedsiębiorstw i zjednoczeń przemysłowych. Kompleksowa ·' analiza techniczno-ekonomiczna powinna ujawnić źródła ks'ztałtowania się poszczegÓinych ' wskażnikóW · pracy przedsiębiorstwa . oraz oświetlić działalność przedsię­ biorstwa tąk od strony jego gospodarki ekonQmkznej, jak '. i : technicznej. Ogólna .' ocena działalności przedsięhiorstw "o opiera się na wyniku analizy komp.leksowej, w ramach zaś . analizy kompleksowej prowadzi się analizy ' odcinkowe, które " obejmują następujące zagadnienia: . . L Produkcja i dynamika rozmiarów produkcji. 2. Jakość produkcji. 3. Organi'zacja produkcji i ewidencji. 4. , ~przedaż wyrobów gotowych. 5 . Postęp techniczny. 6. Gospodarka remontowa, . zdolneści prodlłk- ' 7. Wykorzystanie środków trwałych cyjnej. 8. Inwestycje. 9. Transport. 10. Wykorzystanie środków obrotowych; 11. Zaopatrzenie,- gospodarka materiałówa; . 12. Zatrudnienie i płace. 13. . Wydajność pracy i pracochłonność wyrobów. 14. Koszty własne. 15. Wynik finansowy przedsiębiorstwa. 16. Organizacja zarządzania. ./ Szczegółowość analizy wymienionych zagadnień w poważ­ nym stopniu zależy od 'specyfiki przedsiębiorstwa, z tym · że niektóre z wymienionych zagadnień w konkretnych warun.. , kach mogą nie wymagać analizy. Dalej podaje się przykła­ dowo zakres analizy w ramach 16 wymienionych zagadnień dotyczących działalności gospodarcżej przedsiębiorstwa prze~, IJlyslowego. Ad 1. . An~liza . produkcji obejmuje w pierwszym rzędzie:

1. a)wykonanie planu produkcji towarowej - -ność, asortyment, wartość; stopień wykonania planu produkcji podstawowych asortymentów ujętych w ~ wskaźni­ kach dyrektywnych oraz wykonanie zadań w zakresie ,produkcji przeznaczonej na eksport; kształtowa­ nie się struktury produkcji w stosunku do struktury popytu według rozeznania prz·e z przedsiębiorstwo zapotrzebowania i inne w zależI;lOŚci od specyfiki przedsiębiorstw! bl wywiązywanie się przedsi ębiorstwa z . obowiązków w ynikających z powiązań kooperacyjnych tel mino- . wość dostaw, ilość, asortyment , oraz przyczyny niedo~ trzymania umownych terminów dostaw,
2. c)wykonanie planu uruchomienia produkcji nowych wyrobów oraz efekty uzyskane dzi.ęki wprowadzeniu produkcji nowych wyrobów,
3. d)wykonanie produkcji globalnej ,oraz stan robót w toku i jego kształtowanie się,
4. e)kształtowanie się dynamiki roz\Iliarów produkcji globalnej w stosunku do okresu poprzedniego i planu pa całkowitym iub częściowym wyeliminowaniu nakładów na pracę przeniesioną i różnic rentowności wyrobów ' (np . . wkład pracy przedsiębiorstwa, przerób, odmiany produkcji !=zystej),
5. f)przyczyny ważniejszych Qdchyleń od planu, możliwo­ ści zwiększenia produkcji i środki, jakie należy w tej dziedzinie przedsięwziąć. Ad 2. W zakresie jakości produkcji analiza powinna obejmować:
6. a)kształtowanie się braków produkcyjnych,
7. b)przyczyny powstawania braków produkcyjnych . oraz środki przedsięwzięte w dziedzinie walki z brakami produkcyjnymi,
8. c)ponadto w zależności od specyfiki produkcyjnej przedsiębiorstwa analizuje się: ". gatunkowość, reklamacje odbiorców, nieprzestrzegania ustalonych reżimów technologicznych, obowiązujący.c;h receptur, norm materiało- . wych, sŁosowania materi(iłów · · z'astępczych, nieprze. strzegania przepisowej wagi itd.,
9. d)środki niezbędne do podniesienia jakości produkcji . i zmniejszenia ilości braków produkcyjnych. wpływ •i. Ad 3. W zakresie organizacji produkcji analizuje się: I
10. a)organizację produkcji podstawowej, pomocniczej i ubocznej,
11. b)podejmowane wysiłki w celu podniesienia poziomu organizacji i technologii produkcji oraz ich efekty,
12. c)przestrzeganie dyscypliny technologicznej, -' o,. ~, Monitor Polski Nr 10 ., Poz. 44 t04
13. d)rytmiczność produkcji oraz środki podejmowane w celu poprawi~nia rytmiczności produkcji, z poziomem światowym i kształtowanie ekonomicznych wskaźników u odbiorcy. ej organizację obsługi produkcji (gcispodarka remontowa, narzędziowa, transport wewnątrzzakładowy). Przy analizie postępu technicznego szczegófnie ważne jest ujawnienie czynników hamuj.ących ten postęp oraz' ustalenie 'Śrcidków za pewniających włączen:e możliwie szerokie" go i aktywnego udziału załogi do realizacji postępu technkz~ : ' nego. i} OIganizację magazynów produkcy jnych, rozdzielni i ewidencji produkcji, braków, zużycia narz ędzi itp., g} śrOdki nil!zbędne do podniesienia poziomu organizacji produkcji- i. ewideńcji. Ad 4. Przy analizie da się: sprzedaży gotowyćh wyrobów ba-
14. a)czy przedsiębiorstwo przy wykonaniu wskażnika o;jqlnej sprzedaży wykonało tez poszczególne zadania na tym odcinku,
15. b)czy przedsiębiorstwo stosciwało się do, obowiązują­ cych cen, €) . czy przedsiębiors.twa Zilwarlo umowy z ódhlorcamt .i czy te .umoWY były przestrzegane, d} wpływ na wyniki pJzedsiębiarstwa niewywiąza-Jiia się z umownych zobowiązań przez przedsiębiorstwo, prze:!! odbiorców, e} kształtowanie się stanu wyrobów gotowych nie sprzedanych, -przyczyny ewentualnego wzrostu zapasów wyrobów gotowych i skutki ekonomiczne dla przedsiębiorstwa z tego tytułu. Ponadto określa się środki niezbędne do usprawnienia sprzedaży gotowych , wYlObów. technicznego powinna oświetlić działalność przedsiębiorstwa zmierzającą dO' pvdniesienia po- 2i()IDU technicznego produkcji w badanym przedsiębiorstwie IlHi<t poziomu techniezneg:o ·wyrobów". który wyraża się,. Vi' ntłosjwnaleniu piOduk.owanych 'vryrobów łub zaprojektowaBłU i uruchomieniu produkcji nowych. dQskonalszych wyrobów. Podniesienie p.oziómu technicznego produkcj.i znajduje , ~woje odbicie w: Ad' 5. AnaHz3PQstę-pu anałizie Ad 6. Przy gos·podarki remontowej bada się 'w
16. b)czy przy wykonywaniu remontów dokonuje zbędnej modernizacji maszyn i się nie- urządzeń, .ej organizację remontów i konserwacji oraz niezbędne zmi<lny w tym zakJesie zapewniaJące fepszą jakość.­ o~ratywność 'remontów, skrócenie czasu trwania re_O montów i obni.żkę kosztów własnych remontów. Ad 7. Analiza wykorzystania środków na naświetlić w szczególności: trwałych powin- a} wyk'orzystaJlie maszyn i urządzeń w czasIe ·w porów-;: Raniu do okresu poprzedniego i innych 'podobnych przedsiębiorstw, przyczyny pJ'ZestQjow maszyn i t.H2..ą~ dzeil oraż rzetellwść stmiowanej w tym zaktesie- ewidencJi,
17. h)wydajność maszyn i urzą.dz.eń w porównaniu do o\nesu poprzedniego i do wydajnoscipodobnych maszyn i urządzeIi w innych przedsiębiorstwach krajowych i 'zagranicznych, ,
18. c)czy środki trwale są wykorzystywane według właści- ~ weg.o przeznaczenia,
19. d)ilość zbędnych środków trwałych oraz sposoby ich wyktinystania lub przeznaczenia do upłyimienia. zwiększenia efektywności wykorz,ystaniŚ , 1 oraz maksymalnego wykorzystania . środków trwałych zmniejszeniu zdolności ilości pr~dukcyjnej. sposób dok(}nuje się amortyzacji Przy analizie inwestycji ustala srę w szczeg6l-
20. f)czy we właściwy środków trwałych. eJ zwiększeniu zdolności produkcyjnej lub lepszym "Wyzdolności te~hnicino- '
21. a)stan środków trwałych oraz czy zakres i jakość kon- _ serwacji i wykonywanych remontów zabezpieczają środki trwale _przed ich dekapitalizacją,
22. e)kierunki korzystaniu posiadanej ich szczególności:
23. a)wzroście wydajności pracy,
24. b)podniesieniu jakości produkcji ' b.raków produkcyjnych, się proouk.cyjnej,
25. d)zm'niejs2!eni;u norm materiałowych oraz Ad 8. ności:
26. e)obniżce kosztów jednostkowych. a} :lgodnost realizowanych if,lwestycji z '- B.dania w tym zakfesie ;?owinny być prowadzone w dradze porównywania osi ągniętych wsk<tżr:ikó\V techniczno-e.kon omicznych przy produkcji poszczególnych wyrobów ze -''Wskaźnikami okresu poprzedniego, z analogiczńymi wskażni­ lami innych przedsię-biors!w krajowych i zagranicznych. Prży tym badaniu należy uwzgł~dniać efekty ekonomiczne wprowadzQnych us-prawniel'l technicznych, ułatwienie pracy i poprawę warunków bezpieczeńst"la i . hi'gienypFUcy, trudnoś c i w zak.resie 'wprowadzenia nowej tecRnikioraz stuterzność ()6działywania bodźców 'materialnych w ł~ier\JJlku zainteres()wania szczególnie pracowników inżynieryjJio-technirznych w podejmowaniu prac zmien.ającyeh do podniesiel'lia pozi')mu technicznego produkcji i przenoszenia doświadczeń z innych i do innych przedsiębiorstw w tym zakresie. Wzahesi,e !echniC'lllcg'o pOziomu dotychczas pmduko\ wanyeh i nowych wyrobów naJeży w. szczeg;óIm)ści badaĆ ( nowoczesność konstrukcji (Jakości) wyrobów w pO:fównaniu płanem i kosz-",. tOlysami, .bl czy inwestycje scentralizowane i zdecentralizowane ~f byly wykonywane w sposób . oszcz·ędny i czy w rezuL= , tacie są one efektywne i czy były celowe, .:
27. e)terminowość wykonania inwestycji i czy }>y1ll' jlooęi- , mowane niezbędne krqki w celu pr~yśpieszenia odda- .,' Dla ich do eksph>atacji, . . d} czy przy realizacji inwestycji były stosowane nowo- .' czesne metody,
28. e)stosunek rzeez()we~.t} wylrnnawstwa f.i~ aJlsoweg~. inwestycji do :. A,d' g:~ pny ana.tizie tnmspol'tu b.ad.i.\ się w szaególności': . .
29. a)w'yk()fzyS'tan~ _własayc.h śnulków tJ'ółJli5pOftoWych.
30. b)udział w transporcie taboru własnego i Obcego, :'''enitor Polski Nr 10 - Poz. 44 105
31. c)kształtowanie się kosztów przewozu · 1 ~ony taborem . własnym i obcym. Ac! 10. Przy analizie wykorzystania ""ycn bada się w szczeg.ólności: środków obroto- strukturę środków obrotowych przedsię­ biorstwa oraz ich zgodność z ustalonym normatywem,
32. a)rozmiary i
33. b)przyczyny odchyleń' od ustalonych normatywów 7.19,pasów materiałów i półfabrykatów, remanentów produkcji w toku, zapasów wyrobów ,gotowych itp. ordZ ich wpływ na wyniki ekonomiczne przedsiębiorstwa ' i · podjęte kroki w celu upłynnienia nadnliernycb i zbędnych zapasów,
34. c)szybkość obiegu środków obrotowych oraz niezbędne przedsięwzięcia. w celu przyśpieszenia ' obiegu środ­ ków obrotowych i oszczędnego ich wykorzystania,
35. d)zaangażowanie środków obrotowych 'Al inwestycjach, i remontach kapitalnych oraz ich refundację. Ad 11. Przy analizie zaopatrzenia w szczególności: gospodarki materia- łowej , należy badać zaopatrzenie produkcji w niezbędne materiały odbyw,a się terminowo, jak dotrzymywane są warunki umów w zakresie terminów i asortymentu dostaw oraz jaki wpływ na wyniki 'pracy przedsiębiorstwa mają opóźnione dostilwy, czy przedsiębiorstwo egzekwowało kary umowne za opóźnienie dostaw,
36. a)czy
37. b)czy przedsiębiorstwo zmieniało plan zaopatrzenia i z jakich powodów (zmiana asortymentu, niewlaści­ we zaplanowanie itd,);
38. c)przyczyny rozbieżności pomiędzy zużyciem planowanym a rzeczywistym oraz przestrzeganiem norm zużycia, kształtowanie się odpadów i strat na materia- ., ła1:h,. ·
39. d)przechowywanie i ewidencję materiałów pod kątem widzenia prawidłowości wydawania iCh do produkcjI i rozliczania żużyCla materiałów oraz wyjaśnienie przyczynniecloborów · bądź nadwyżek magazynowych,
40. e)prawidłowość przeprowadzonej inwentaryzacji, a w szczególności wycenę i wartość użytkOWą inwentaryzowanych sk.ładników majątkowych. Ad 12. w Przy analizie zatrudnienia . plac bada się szczególności: ,
41. a)strukturę załogi, hl płynność załogi, wykorzystanie cza:iiU, pracy i dyscy.plinę . ,~ '., - ~. ~ " . pracy, '. (robotników, pracowników inżynieryjno-technicznych, pracowników administracyjnych),
42. f)kształtowanie się średnich płac w Po.równaniu ł do. wzrostu wydajności pracy obliczonego po wyeliminowaniu wpływu zmiany materiałochłonności 'i . rentowności produkoWćłllł'ch wyrobów,
43. g)warunki pracy i środki .przedsięwzi~te w celu po.prawienia warunków pracy w zakresie bezpieczeństwa. i higieny pracy, hl skuteczność systemów plac. premiowanie, wykonanie norm przy pracach akordowych, wykonanie żadali ,­ przy .p-racach dniówkowych. daiówkowo-premiowych i innych.. zachodzące w kwalifikacjach zawooo\vych, sprawy szkolenia;. sLmi wyniki.
44. i)zmiany Ad 13'. Pr~y analizłe wydajności prdcy szczególnie waż­ ne jest określenie Wz.rOsttł wydajności pracy w st()Sunku do. . okresu poprzedniego, os.iągniętego. tylko dzięki wysi'łkom załogi przedsiębiorstwa, ·oraz · porówmmie , kształtowania się pracochłonności :wyrobów z pracochłonnością podobnych. wy_: robów w innych ' pr~edsiębiorstwach krajowych , i zagrauiczJ1ych. W związku z tym przy analizie wydajności pracy na~ l eży badać kształtowanie się szeregu wskaźników , charakteryzujących różneaspeldy wydajno.ści pracy w zależności od rodzaju produkowanych wyrobów ispecyłiki branżowej. szczególności. należy badać źródła wzrostu wydajpracy, jak postęp techniczny (mechanizacja, nOWil _ technologia, postęp ' konstrukcyjny, zmiana receptury itd.), podniesienie poziomu organhacji., intensyfikacja pracy i inne. W ności Wydajność pracy w zależności od potrzeb powinna być . obliczona na jednego pracownika, na jednego 'robotnikil, na jednego robotnika bęzpośrednio produkcyjnego oraz na jedną roboczogodzinę przepracowaną Itf'ZeZ robotników. Obok jednostek wartościowych (określających. globahty wkład pracy przedsiębiorstwa, przerób, wartość produkcji. globdlnej) należy w miarę możliwości stosować jednostki naturalne przy obliczeniu wydajności pra·c y.Bada.nie wydajności pracy powinno zawierać ana'lizę czynników hamujących wzrost wydajności pracy ordZ środki zmierzające do ich przez wycięL:mia. Ad# 1,4. Przy analizie kosztów w szczególności: al własnych należy badać obnizkę według rodzajów kasztó,v własnych oraz w· jakim stopniu zostalil ona osiągnięta dzięki wysiłkom . za1ogi, a w jakim stopniu dzięki czynnikom niezależ­ · nym od przedsiębiorstwa,
45. c)przestoje i pracę w godzinach nadliczbowych oraz ich przyczyny,
46. b)wpływ postępu technicznego i uspTawnienia organt-: za.cji na ksztaltowanie się · kosztów własnych,
47. d)wzrost średnich płac robotników, pracowników inży- . nieryjno-technkmych i administracyjnych oraz \V : przekroju grup robotników (bezpośrednio produkcyjnych, pośrednio produkcyjnych, akordowi, dniówkowi itd,), grup pracowników inżynieryjno-technicznych (konstruktorzy, technolodzy itd.) i grup pracowników.: administracy jnych, cl kształtowanie się obniżki kosztów wzgl ędnie stałycn w stDstmku do obniżki kosztów zh1iennych,
48. e)fundusz płac w porównaniu z funduszem planowanym przeliczonym na rzeczywiste rozmiary produkcji wykonanej OHlZ źródła oszczędności, przyczyny przekroczenia funduszu plac według grup zatrudnionych "
49. d)kształtowanie się kosztów ~raków i strat spowodowanych przestojami i bezczynnością maszyn i urządzeń, ·
50. e)kształtowanie się kosztów jednostkowych wych wyrobów, podstawo~:
51. f)kszlaltowiJn ip s ię niektórych pozycji kosztów związa­ nych z adm jnistracją, np. kosztów podróży i wypłat dokonywanych poza fundusz~m płac i bezo.sobowy11l funduszem płac, , ( , ,Mtmitor Polski Nr ·l0 ' ,- Poz.44 106 - ' gJkśztałtowantesię kosztów nieprodukcyjnych. jak np. niedobory, ponadplanowe odpady, wycofanie zamówień, kary itd. Ad 15. Przy analizie wyniku finansowego przedsiębior5twa należy w szczególności badać:
52. a)wykonanie planu akumulacji i stan finansowy przed, siębiorstwa, '
53. b)wynik działalności podstawowej, ubocznej oraz wynik działalności pozaoperacyjnej - przy tym wyniki te powinny być rozpatrywane tak od strony ~wyniku bilansowego, jak też _ w przekroju kształtowania sip, wyników dzięki wysiłkom załogi przedsi ę biorstwa po wyeliminowaniu wpływu na wynik finansowy czynników niezależnyc,h od przedsiębiorstwa,
54. c)wskaźnik rentowności całości przedsiębiorstwa za poszczególne lata ubiegłe i rck sprawozdawczy. rentowność ważniejszych asortymentów, w tym wyrobów deficytowych, wplyw zmian asortymentowych i cen na akumulację oraz porównanie akumulacji z rokiem ubiegłym. Ad 16. Prży analizie organizacji zarządżania bada się 5zczególn~'ści : ezenia; ' resortu,' innych resortów (którym ' podlegają " pod{)bńe~~:· '· ·_~1 jak równ i eż ze wskaźnikami zagranicznymi. ' przedsiębiorstwa), Zakres wsJcażników obj ę tych analizą międzyzakładową powinien być dostosowany do specyfiki poszczególnych , branż. Porównania międzyz a kl c: dowe organizacyjną przedsiębiorstwa. wydziałów, J)rawidłowość podziału zadań mogą obej- '" 1) w zakresie ' wydajności:
55. a)pracochłonnosć pod obnych wyrobów,
56. b)pracochłonność typowych dla przedsiębiorstwa operacji oraz nap i ę ci e ' norm dotyczących tychoperacj.i;
57. e)wydajność podobnych mas~yn i urządzeń,
58. d)czas pracy podsta wowych maszyn i urządzeń, stopień wykorzystania zdolnosci produkcyjnej,
59. e)wydajność pracy żywej; ,. 2) w zakresie- ·kosztów: a~ koszty jednostkowe podobnych wyrobów i ich struktura, . ,
60. b)normy materialowe i zużycie rzeczywiste na jednostkę podobnych wyrobów, się materiałów ' kosztów braków , według , pl:zyczyn.
61. d)struktura kosztów wydziałowych , i ogólnofabrycznyeh ,'
62. b)sprawność dzialania aparatu zarządu prz e dsięb i ors twa i przykładowo mować następujące wskaźniki:
63. c),ksztallowanie
64. a)strukturę '.i pomiędzy (ogólnozakładowych), eJ struktura środków obrotowych, czas obiegu ' środków; ., komórkami organizacyjnymi i pracownikami,
65. e)działanie i przestrzeganie instrukcji wewnętrznych,
66. d)prawidłowość obiegu dokumentacji i inne. ! wpływ , . ważniejszych ustaw i uchwał
67. a)rytmiczność produkcji,
68. h)przestoje, Obok wymienionych 16 zagadnień przy kompleksowej analizie należy badać: al wykonanie 3) w ·zakresie organizacji. ,produkcji: orlll ich na wyniki działalności przedsi~biorstwa,
69. b)skuteczność środków podjętych VI zakresie zwalczan ia i :zapobiegania przes~pczoś ci , i stratom,
70. e)wykorzystanie ' i' realizację wniosków kontroli, rewizji inspekcji.
71. c)godziny nadliczbowe; 4) w. zakresie pozi.omu technicznego;
72. a)stopień. mechanizacji prac,
73. b)poziom konstrukcji (ciężar, moc, itd .) podobnych wyrobów, jakośc · tym , procent odpadu, strat (np, zgar);
74. a)struktura zatrudnienia, bl struktura , kwalifikacyjna,
75. c)liczba szkolonych: ' 7 il łą C7n ik n r 2 do uchwaly , nr '4116' Rady Mi n is lrów z ,dnia 14 grudn ia 1959 r. (poz. 44j . ? WYTYCZNE DOTYCZi\CE WYBORU MIERNłKOW PRODUKCJI PRZEDSIĘBIORSTWA ORAZ ZASAD OBUCZANIA JEJ DYNAMIKI opracowane przez, komisję do opracowania me tod ustalania niektórych ,liyników działalnoś ci przed si ębiorstw· i zjednoczeń . , przemysłowych Analiza wyników dzialalności prz e dsi ę biorst w a wym aga m. in.' określenia dynamiki produkcji, wydajności pracy .j~ ' ' ~ .r ~- ', - «;
76. l)stosunek , wsadu do gotowej ' produkcji (wg : ciężaru), , '. - :','1 5) w zakresie zatrudnienia: Przy opracowywaniu pTanpw i ocenie pracy ' przedsię­ " biorstwa' powinny być dokonywane porównania niektó rych wslt,ażników . pr~cy , przedsiębiorstwa z kształto waniem s i ~ , podobnych wskażników ' w innych 'przedsiębioIst1.vaeh zjedno- ł '-
77. c)stopień oprzyrządowani a produkcji podobnych wyro- ' bów (tzn. współcżYI1i1ik opriyrząddwania)', ' ',: . . ,<~"",,,, '.',.l! W Ańilliza międzyzakładowa. wydajność, • 0 -' i obniżki kosztów plac, p rzed.5it;bior!.l\\ a. osiągniętych dzit;ki wysiłkom zalogi '···Monitor Polski . Nr 10 poŻ. '107 ' - "r . ' W · ce-Iu obliczania tych wskaźników niezbędne jest sto- ' ną ,' : sow.anie takich mierników produkcji, . które by zapewniały proporcjonalność kształtowania się wielkości globalnej pro.dukcji przcdsiębiąrstwa i niezbędnych do jej wylmnania nakładów pracy żywej. . Dlatego też konieczne jest, by poszczególne resorty . (zjednoczenia) dokonały wyboru mierników produkcji dos to'sowanych do konkretnych warunków i specyfiki . podległych . przedsiętiiorstw oraz opracowały szczególoweinstrukcje w sprawie ich obliczania. ministerstwom (zjednoczeniom) wyboru wlaściwych miernikó\~ produkcji zapewniających proporcjonalność kształtowania się wielkości globalnej produkcji '. przedsiębiorstwa i niezbędnych do jej wykonania nakładó 'N , pracy żywej omawia się, dalej przykładowo szereg mierni- . ". ków ·. produkcji przedsiębiorstwa, warunkL w których mogą ~:' być one stosowane, oraz m e todę obliczania dynamiki 'produkcji przedsIębiorstwa. A. MJERNIKI PRODUKCJI PRZEDSIĘBIORSTWA. Jednostki naturalne i umowne jednostki naturalne. Najbardziej dokładnym miernikiem produkcji są jed,. .;.. nostki naturalne, Mqgą być ' one jednak stosowane tylko . w przedsiębiorstwach o ściśle ustabilizowąnym asortymencie ,produkcji i niezmiennym zakresie kooperacji. Niekonieczne ', jest przy tym, by przedsiębiorstwo produkowalo tylko jeden wyrób; może to być przedsiębiorstwo stale produkujące określony asortyment różnych wyrobów. W tym przypadk~ ' ... produkcja może być obliczona w umownych jednostkach na. " "tuJalnych , Wprowadzanie umownych jednostp.k naturalnych . 'do mierzenia produkcji przedsjębiorstw~ w celu oceny jego pracy powinno być uzależnione głównie od stabilności produkcJi wytwarzany~h wyrobów. produkcji tylko jednego wyrobu wielko~ć przez przeds.iębiorstwo produkcji , globalnej obi.i. ·: 'cza się dodając (odejmując) do wielkości wytwarzanej pro.' , aukcji lowarowej różnicę robót w toku, _ p~zeliczoną na ilość ,gotowych wyrob(' w. Przeliczenie różnicy robót w toku na . jednostki gotowych wy.r:obów może być dekonane w drodze ;;.~ , .pJ.z elkzenia ,pracochłonności . przyrostu robót w toku (.p.ra.... cochłonność przyrostu robót w toku dzielimy przez praco."·":·chłonność jednego wyrobu) lub kosztów plac b,ezpośrednich " pIZyrostu ' robót w toku (koszt płac bezpośrednich przyrostu robót w toku dzielimy przez pl.anowany' koszt płac bezpo.. średnich jednego wyrobu). Przy stałej I" ;'wykolłanej '*, " .:?asady obliczania produkcji globalnej w umownych , , j~nóstkach naturalnych są następujące: przy stałej pro' d-likcji kilkli różnych wyrobów wybiera się jeden wyrób (zazwyczaj o największym udziale w produkcji przedsi;::biorstwa) i w stosunku do normatywnych (planowan'ych) kosztów piac bezpośrednich lub pracochłonności tego wyrobu ' , cblicza się wspólczynniki dlą innych wyrobów. Np . przedsię­ biQrstwo produkuje" trzy różne ·wyroby o następującym norr . maly\vnym (plano\vanyul) koszcie plac bezpośrednich: A 1000 zł, B - 1500 zł i C - 800 zł. Jeśli wyrób A jest. wyi, '" branym , przedstawicielem. to wspólczynmk dla wyrobu B je;,t ~ Jówn-y 1,5. a dla wyrobu C - 0,8. . f' . t: + 11 · 234, szŁ umownych ' W praktyce mogą występować przypadki utrzymywania stanu Tobót w toku na niezmienionym poziomie (lub · wy: stępowanie tyko nieznacznych odchylel1 w okresach badanych), co pozwala na obliczanie tylko produkcji towarowej (produkcja towarowa równa produkcji globalnej). Decyzja w tej sprawie powinna być podjęta przez właściwe ministerstwo lub zjednoczenie . się 2. Godziny normowane. W przedsiębiorstwach ułatwienia Dla L " 11.000:,1.000 ,. 11,223 jednostek. 44 ' ,Przy ' produkcji 100 sztuk wyrobów A. 50 szt. wyrobów B i 60 szt.wyrobów C produkcja towarowa przedsiębiorstwa wyniesie 223 szt. umownych jednostek naturalv.ych. 150 X 1.5 = 75, 60 X 0,3 = 48, 100 + 75 + 48 = 223 szt.). Zakładając, że przyrost kosztów 'plac bezpośrednicłt w rohotach w toku wynosi 11.000 zł, obliczamy produkcję global- o ' 'niezbyt . dużym , asortymencie różnych wyrobów dość dokładne wyniki uzyskujemy, mie- ' rzą.c produkcję w jednostkach pracochłonnośC'i kalkulacyjnej (w normogoctzinach), Wymaga to jednak ' stałego podziału prac na prace bezpośrednie normowane i inne oraz dokład­ nej ewidencji normogodzin prac bezpośr.ednich w robotach w toku. Produkcję globalną przedsiębiorstwa w ' godzinach normowanych oblicza się w sposób następujący:
78. a)ilość wykonanych wyrobów mnoży ' się przez jednostkowe godziny normowane stale w okresach . porównywalnych,
79. b)pracochłonność poszczególnych rodzajów · wyrobów sumuje się, uzyskując pracochłonność produkcji towarowej,
80. c)różnicę stanu normogodzin w robotach w toku dodaje się (odejmuje się) do produkcji towarowej obli- czonej w sposób podany pod lit. b), , 3. Jednostki wartościowe. Przy dużym, zmiennym asortymencie · produkcji.lub · zmien- .. nym zakresie kooperacji dokładne' obHezanie produkcji w jednostkach naturalnych i .normogodzinach jest · często niemożliwe. W zależności od specyfiki : przedsięł;>iorstwa . i ·,stanu ·ewidencji księgowej rozmiary produkcji można względnie dokładnie \'" tych przypadk ach określić, mierząc produkcję w jedno,; tkach wartościowych , 1) Ceny. . Cei1y zbytu w zasadzi.e nie mogą być'wykorzystywańe .· do mierzenia produkcji przy ocenie wyników pracy przedsiębiorstwa w zakresie ksztnłlowania się wydajności pracy ' i płac, ponieważ udział kosztów pracy żywej w cenach zbytu poszczególnych wyrobów jest z reguły ró:żny, Jedynie w wyjątkowych przypadkach, przy jednorodnej produkcji i niezmiennym zakresie koop,eracji, produkcja wyrażona w cenach zbytu zachowuje proporcje pbmi~dzy wielkością produkcji i nak.ładem pracy żywej, niez'będnym na jej wykonanie. Ceny fabryczne, ustalane na poziomie kosztu danego z dodaniem określonego zysku, mogą być wykorzystywane do mierzenia produkCji tylko w przypadkach, kiedy struktura cen fabrycznych (udział koszlów materiałowych, kosztów płac 'i zysku) jest zbliżona we wszystkiCh produkowanych wyrobach . W innych przypadkach wielkość produkcji, wyrażona w cenach fabrycznych, nie zachoprzedsiębiorstwa Monitor Polski Nr 10 - . wuje proporcji nakładów pracy konania produkcji. żywej niezbędnych . do 108 - wy- Stosowanie cen do mierzenia produkcji wymaga ustalenia metody obliczania produkcji globalnej. Zachodzi bowiem konieczność wylIcLenia róinicy . robót w toku według cen, które zawierają określony procent zysku (akumulacji). Ewidencja zaś robót w 'toku prowadzona jest według kosztu rzeczywistego lub normatywnego. Można to przykładowo rozwiążać ząklauając, ' ze stosunek wartości produkcji globalnej według stosowanych w obliczeniach cen do kosztów jest taki sam, jak . stosunek wartości produkcji towarowej do jeJ kosztów. Przyjmując takie zalożenie mO'lna obliczyć wartość produkcji globalnej, mnożąc koszt · produkcji globalnej przez współczynnik otrzymany jako rezultat dz.j elenia wartości produkcji towarowej przez jej koszt. Metoda ta może być stosowana tylko przy niedtlżych różnicach stanu tobót w tok 11 , gdyż daje wynik przybliżony. Puy dużych różnicach stąnu · robót w toku uzy;;kany wynik będzie mało dokładny, ponieważ roboty w toku mają znacznie większy udział kosztów materiałowych niż produkcja towarowa. W tye)1 przypiHł­ kach przy obliczaniu wartości zmiany stanu robót w toku należałoby stosować inny' współczynnik, a mianow ICle stosunek wa'rtośd produkCJi towarowej do kosztów płac bezpośredmch. drodze przemnożeni. a kosztów phc . bezpośrennich w zmianie stanu robót w toku przez omawiany współczynnik uzyskuje się względnie dokładną wartość przy.lOstu robót w toku. W tkwiących Suma wartości produkcji towarowej i wartości przyrostu robót w toku daje poszukiwaną wartość produkcji globalnej wyrażonej w cenach. 2) Przerób. Przerób jest to planowany (normatywny) koszt produkcji bez kosztów materiałów bezpośrednich. Poz. 44 kladnie . obliczona przy pomocy współczynnika obUczonego jako stosunek ' zysku do' kosztów plac bezpO:średnich w produkcji towarowej. Mnożąc przez ten współczynnik zmianę stanu kosztów płac bezpośred- ' nich w robotach w toku uzyskujemy względnie dokładną wartość .produkcji czystej zawartej w zmi ~nie- J stanu robót w toku.
81. b)Do oblicza.nia produkcji czystej może być' wykorzystana również wartość produkcji, wyrażona w cenach fa·brycznych. Obliczenie produkcji czystej, jako różnicy pomiędzy wartością . produkcji globalnej według cen fabrycznych a kosztem pracy minionej, w szereglł przypadków ' może być wykorzystywane do oceliy pracy przedsiębiorstwa również przy niejednorodnej produkcji. Dotyczy tp przedsiębiorstw. w których struktura kosztów różnyęłl wyrobów jest zbtiiona, .· 1ub też przedsiębiorstw. gdzie ' przy ustalaniu cen h- " brycznych zysk kalkulowany jest w stosunku procefł~' towym do kosztów płac. Przy większych odeh:ylentacitw strukturze kosztów (szczeHólnie pr7.:y poważnyc'll różnicach udziału płac w · różnych wyrobach) . w razieustalania zysku w stosunku procentowym do całeg-o '. kosztu (przy ustalaniu cen fabry cznych), ten sposółJ.+. ;· obliczania produkcji czystej nie może dać względnie , dokładnych wyników przy obliCzaniu dynamiki produkcji i wydajnośc i pracy. Przy różnym bow'iemudzia-. Je płac w kosztach poszczególnych wyrobów ooliczona w podany tu sposób produkcja czysta przestaje być proporcjonalna do kosztów plac. 'Otrzymana ",jęc wartość produkcji czystej moż'e w tym przypadku w poważnym stopniu zależeć od ukl~du asortymP.fllowego -"'- będzie niewspółmiernie rosła przy z wi.ększani u.. się udziału asortymentów materiałochlonnych lub też niewspółmiemie spadała przy zwiększaniu się udziału asortymentów pracochłonnych. 4) Wkład pracy. Przez wkład pracy przedsiębiorstwa rozumie się wartość przerobu moie być wykorzystywana do mie- różnicy pomiędzy kosztem planowanym (normalywnym) wtrzenia produkcji w przedsiębiorstwach, gdzie koszt jednost- konanej produk~ji- globalnej i kosztem pracy min10nej \v.e~· kowy pracochłonności np. 1 minuty (bez kosztów materia- dług cen planowych (stałych). V/k.ad pracy przedsiębiorstwa z?wiera więc planowany (normatywny) koszt płacy powięk- : łów bezpośrednich) jest jednakowy we wszystkich produszony (pomniejszony) o sumę obniżki (przekroczenia) plano-o kowanych wyrobach (np. w przemyśle odzieżowym). W przedsiębiorstwach zaś produkujących różne wyroby wykonywa- waneg.o (normatywnego) kosztu pracy minionej. ne na maszynach o dużych rozpiętościach kosztów jch e"A:splo\Vyeliminowanie wpływu czynników za leżnych ' od zmian' atacji, przy poważnych r_óżnicach w kosztach przygotowania produkcji - przesunięcia asortymentowe mogą poważnie asortymentowych (koszt pracy przeniesionej, zysk i podatek ' zniekształcić udział kosztów płac w wartości przerobu . Unie- , obrotowy) stwarza możliwości wykorzystywania wkładupra-· cy do mierzenia wielkości produkcji wszędzie tam, gdzie · pro- . . możliwia to . wykorzystywanie w tych przedsiębiorstwach :. wartości przerobu do oceny wyników pracy prz<:!dsiębior­ w~dzi się pJemowanie kosz.tów produkcji i .ewidencję odćhy­ stwa w zakresie wzrostu produkcji osiągniętego dzięki wy- len w kosztach produkcji z powodów niezależnych od przed- . siębiorstwa . W praktyce' można również dokonywać elimimi- · siłkom załogi przedsiębiorstwa, jak również wydajności i plac. cji wpływu czynników niezale-i:nych od przedsiębiorstwa. po_ ', Zit ewidencją ks i ęgową, na podst<l\'fie danych księgowych, ' 3) Produkcja czysta. tak jak to się robi obecnie przy weryfikacji fundus.zuzakta- · a} Wartość produkcji czystej .jest różnicą pomiędlY war- dowego. Daje to jednak mniej dokładne wyniki. W tym przy-:" tośdą produkcji globalnej wyrażonej w cenach zbypadku bowiem planow1\ny koszt produkcji globalnej z powb~ : . tu a kosztem pracy minionej (koszty' materiałów. ener- du braku ewidencji planowanego (riormatywnego) ko!>'Z'lu · FO": .~, . gii, amortyzacji i pozostale .w układzie rodzajowym). bót w toku można . obliczać przyjmując założenie, że s.tosun~k: . Wartość produkcji czystej jako miernik produkcji kontów rzeczywistych do kosztów planowanych w produkcji może byc wykorzystywana do oceny pracy przedsię- globalnej i towa.rowej jest jednakowy l). Na , podstawie tego biorstwa jedynie w przypadkach jednorodnej prodtłk- założenia ustala się ws~ażnik dla produkcji towarowej (koszt . cji łub też wtedy, kiedy zysk na wszystkich produ- ' planowany dzielony prZez koszt rzeczywisty), a następnie w ';, kowanych wyrobach jes t ustalony w jednakowych . -'~.---procentach planowanych (normatywach) kosztów płac. 1) Przeprowad zolle w tej sprawie bada nia wy kazują możliwo~ć W omawianych przypadkach wartość produkcji czy- występowilnta stosunkc>wo niedu ż vch .odchyleli, które . (z pOW0'2U / st. , . . braku w wielu pr 7 erhiębiorstwach wlaś.ciwych danych) .,ruoi:na w e j rozmcy robó. w toku może być :wzglt::ónie do- prakt}'ce przewa~hie pOIpilląć• . Wartość - ----~ Monitor Polski Nr 10 - 100 Poz. 44 ~ rezul.tacie przemnożenia kosztu rzeczywistego produkcji glo..,. . baln'e j przez ten wskażnik otrzymujemy względni e' dokładn y koszt planowany produkcji globa'lnej . cj i mierżo n ej w jednostkach naturalnych (ewentualnie w umownych jedm)stkach naturalnych) ., Przy stosowaniu mierników wartoś ci owych n iezbędne jest doprowadzenie do warunków porównywalnych danych B. OBLICZANIE DYNAMIKI PR ODUKCJI PR ZEDSIĘBIORSTWA . , wyj ś ciowych s tanowiących podstawę do obliczania wartoś ci 1. Analiza wy ników działalnoś'ci przedsięb i orstwa 'wy(kosztów) produkcji. Korekta' ta ma na celu wyeliminowanie wpływu na kształtowanie s i ę w i e l kości produkcji zmi'anywac. _ maga m. in. śledz e nia dynamiki produkcji w sąsi e dnich ok resąch (np . w roku analizowanym w stosunku do roku poprzedrunków niezależnyc h od przedsiębiors twa , jak np. zmiana n iego oraz w szeregu kolejnych okresów, np. w 5 latach). cen, systemu płac, stawek amortyzacyjnych itp . '. P€lfównywanie produkcji w dwóch kolejnych okresach wy2. Do warunków porównywalnych n a l eży doprowadzić maga w ,vielu przypadkach doprowadzenia do warunków po- tylko produkcję w dwóch kolejnych latach. Wieloletniego p ol'ó\vnywalnych danych , stanowiący c h podstawę do obliczania równywania kształtowan i a się. dy namiki produkcji można do- wielko ści wykonanej produkcji w obydwu okresach. Uniknąć konywać przy pomocy ' wskaźników obliczonych dla dwóch . !ego 'można w za·sadzie tylko przy ściśle jednorodnej produk- kolejll}"ch lat wg zasady podanej w tablicy 1. #" .r T ab l ic a 1. Obliczanie dynamiki produk cli w ok resie kiJku la t. , ł Produ,!ccj a w G/o do roku poprzedniego ProdukcJa w 6/ 0 do roku l (baza wyjściowa) l~aSadY obliczam a dynamiki produkcji. w stosunku do roku :pierws2.e go . 100 I 2 rok baz" t 2 103 103 - 3. Korekta danych wyjściowych stanowiących podstawę d.t> obliczania produkcji przedsiębjoJstwa powinna dotyczyć zawsze okresu badanego. Oznacza to, że da.ne. wyjściowe , np. r ok u 1959, u trzymuj.e sit: w obliczeniach roku 1960, który Jest przedmiotem analizy. Zakres omawianej kOlekty za leży od zastosowanego w I 3 I 103 . 102 100 f, rok b uza rok ł t 3 102 100 107 105,06 - 112,4 100 II I l QO " 18 t 8 H. o l e j ne rok baza T r eś ć ' 105,06 . 107 = 105,06 100 przedsięhi o rstw i e - 007.8 t = 112,4 4 l 5 100 95 If - 106.77 I II 2,4 . 95 litO I = 106,77 -- miernika produkcji i 'stosowanego systemu l'achunku kosztów. Szczegółowe instrukcje w sprawie dokonywania o bliczeń i korekty danych wyjściowy ch powinny opracować zjednoczenia dla zgru powanych w n im p l7z edsi~ ­ bit>Tstw na podstawie. wytycznych ustalonych p-rzez właściw e mi nisterstwa. Za ł ącznik nr 3 do u ch wa ł y nr ·186 Rady Ministrów z dnia 14 grudnid t9-59 r. (poz. 44) . PRZYKŁADOWY ~ opracowany ZAKRES SYNTETYCZNEGO SPRAWOZDANIA PR ZEDSIĘBI O RSTW A p rzez komisję do opracowania metod' ustalania niektórych wynik"ów działalności przedsiębiorstw .I i zj.ednocz.eń p,rz,e,mysłowycb. l Produkcja l T r e Ś Ć Lp. PlanowanI! Wy·kollana ~. % IUpk o! Bania ft,Jłfl ltitt,JUl8H1Jm 4v wgl:oaa n ła rO~1II papned~"'go "'% , ---1 b 8. 2 3, 4 5 6 I StooURck ",w1o" N -ata UJ rolu cen fabrycznych (fabrycz- Produkcj a towarowa według no-rozliczeniowych) Produkcja sprzedana według cen fabrycznych (fabryczno-rozliczeniowych l WykoneDie planu asortymentowego w % Produkcja glo ba lna I) według n p. wartości przerobu Jakość produkcji np. a} I gatunek n gatunek b} kos zt braków (straty na skutek braków) ej kosz ty rekla macji Wykonanie planu uruchomienia produ kcji nowych wyrooow c d e f ~. - - - - . X X - - - - --- - - --- - - - - - - - - - x - - I ,): P HJduk c ię g!c.halGq i je} d y n<l-ll}ik.ę w tym punkd e olJlicza się w e dług, mi.emików ustalonych dla, danego przedsiębiorst w a '; 7}odnie zwytyC:lmymi podanymi w załą.czniku nr 2 Ilu uchwały nr 486 Ra.tJy M inistrów z. dJlia 14 gr\Id.llia 1959 r. w s~rawie k omplek.; SE>wych analiz ekonomiczno-technicznych rocznej dziala.lnosci przedsiębiorstw państwowych. - ~- .- . . Monitor Pols.ki Nr 1~ 110 Wydajność pracy , . S to sune k w!ł~o na nia w roku ana ltzow,anfim·dtl : ~ " , ~ r e' ś ć Lp. % wyko- Wykonana Planowana co.... ,': wykonania poprzedniego· nania I w .% .·, .i a c Wydajność pracy na 1 zatrudnionego Produ!:,cja lJloba.tna