o MO -N ITOR p o L 'S li I DZIEMIli URZĘDOWY POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ Warszawa, - dnia 15 marca 1962 r. Nr 23· TRESCI Poz.: UCHWAłY !11 - 98 99 - RADY MINISTRÓW. nr 58 z dnia 16 lutego 1962 r. w sprawie stosowa~ia bezwydziałowej struktury organizacyjnej" oraz innych form usprawnienia .organizacji produkcji w przedsiębiorstwach przemysłowych nr 62 z dnia 16 lutego 1962 r. w sprawie wytycznych co do wykonywania prawa pierwokupu nieruchomości w -miastach i osiedlach • nr 70 z dnia 20 lutego 1962 r, w sprawie dokonywania zmian w szczegółowych 5-letnich planach gospodarczych przedsiębiorstw na lata 1961-1965 • 157 163 163 97 UCHWAtA Nr 58 RADY MINISTRÓW ' z dnia 16 lutego 1962 r. w sprawie slosowania bezwydzialowej struktury ,organizacyj nej oraz Innych form usprawnienia organizacji produkcji w przedsiębiorstwach przemysłowych. "V celu usprawnienia organizacji zarządzania i uproszczenia struktury organizacyjnej niektórych ' przedsiębiorstw przem ysłowych Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. 1. Ustala się "Wytyczne w sprawie zasad stosowania _bezwydziałowej struktury organizacyjnej oraz innych form usprawnienia organizacji produkcji w przedsiębior stwach przemysłowych", stanowiące żałącznik do uchwały. 2, Wytyczne, o których mowa, w ust. l, należy wykorzystać jako ogólne wskazania przy pracach nad bezwydziałową strukturą organizacyjną przedsiębiorstw. Ministrowie nadzorujący gałęzie produkcji przemyw terminie do dnia 31 maja 1962 r . opracują programy i wydadzą zarządzenia inicjujące w zjednoczeniach i przedsiębiorstwach prace nad przygotowaniem i wprowadzen4em w życie bezwydziałowej struktury organizacyjnej przedsiębiorstw, określające m. in.:
- l)etapy realizacji tych prac oraz branże i rodzaje przedsiębiorstw, w których powinna być wprowadzona bezwydziałowa struktura organizacyjna, 2) sposoby korzystania w tych pracach z pomocy porady właściwych instytutów oraz innych specjalistycznych jednostek organizacyjnych naukowych, zawodowych itp., 3) warunki przenoszenia pracowników umysłowych o odpowiednich kwalifikacjach technicznych z "ruchu" do "zarządu" tych przedsiębiorstw, które wprowadzą bezwydziałową strukturę organizacyjną, uwzględniając w ramach obowiązujących przepisów wszelkie ułatwienia .w tym zakresie, 4) inne , niezbędne wskazania dotyczące zwłaszcz'<l spraw o znaczeniu ogólnobranżowym i międzybranżowym (np_ spraw lepszego wykorzystania wydziałów pomocnic'zoprodukcyjnych, możliwości ich komasacji i specjalizacji w ramach branży, organizacji przedsiębiorstw patronackich itp.). ' § 2. słowej ~ 3. 1. Zjednoczenia grupujące państwowe przedsiębior stwa przemysłu kłuczowego, w terminach ustalonych wy. . tycznymi właściw-rth ministrów: 1) przeanalizują sytuację branży pod kątem widzenia możli wości wprowadzenia bezwydziałowe j struktury orgaPizacyjnej w zgru'powanych przedsiębiorstwach, a zwłasz cza pod kątem widzenia koncentracji i specjalizacji niektórych wydziałów pomocniczo-produkCj jnych w skali ogólnobranżowej lub terytorialno-branżowej, 2) wydadzą szczegółowe wytyczne co do wpro\vadzenia bezwydziałowej struktury organi'L acyjnej w wytypowanych przedsiębiorstwach oraz określą etapy, kolejność i zakres realizacji wytycznych, 3) zapewnią pomoc, wzajemną współpracę i wymianę doświadczeń przedsiębiorstw wprowadzających bezwydziałową strukturę organizacy jną oraz inn ych jednostek organizacyjnych, wymienionych w § 2 pkt 2. 2. Wytyczne, o których mowa w ust. l, wymagają przed ich wydaniem opinii kolegium zjednoczenia, wydanej zgodnie z obowiązującymi przepisami. § 4. 1. Wprowadzenie bezwydziałowej struktury organizacy jnej w określonym przedsiębiorstwie wymilga uchwaiy konferencji samorządu robotniczego powziętej w trybie ohowiązujących przepisów i następuje w drodz~ zarządzenia dyrektora pn:edsiębiorstwa - po uprzedniej konsultacji z jednostką nadrzędną (zjednoczeniem). 2. Bezwydziałowa struktura organizacyjna wprowad7ana jest na podstawie szc-zegółowego harmonogramu, przewidują cego w szczególności: 1) opracowanie kompleksowego projektu organizacyjnego wpro\\(adzającego nowy układ komórek organizacyjnych "ruchu" (odcinków produkcyjnych) i "zarządu" oraz odpowiednie przesunięcia' kadrow:, 2) opracowanie dokumentacji organizacyjnej ustalającej zakres obowiązków i. system funkcjonowania komó '-ek organizacyjnych i stanowisk pracy w nowym układ 'de strukturalnym, 3) oprarowi'lnie w miMę potrzebY nowej dokl1.mentacii '1fIe,lmiolowej i ohieqowl"j (plaristyr-;nf'i. P{,N1IlkcvjI'Ci, materiałowe i, rozliczeniowej. flłac'o we j, 5fJL2 WOl.dd wC/ej iq)." Monitor Polski Nr 23 - .
- f)pr zeszkolenie pracowników i przygotowanie organizacyj~ ne i metodyczne komórek organizacyjnych przedsi~bior stwa. Przed wprowadzenIem bezwydzIałowej struktury orzałoga przedsiębiorstwa powinna być zawajamiuna z projektami organizacyjnymi . . 3 !J·atri. zacyjńe j 4. Wprowad zenie bezwyd zia lowej struktury organizacy jne j powinno się odbyć w taki sposób, a by nie' powstały zahamowania w produkcji ani na innych odcinkach działal t58 Poz. 91 ...... powInny być wykorzystane w miar~ potrzeby doświad cze nia i pomoc organizacyjna właściwych zjednoc ze ń wioclą cyth przemysl'u kfuczowego, przedsiębiorstw prowadzących I półtronackiGh oraz. tych,. które stQS\,lją już bezwydziałową Etruktur~ organizacyjną w praktyce: ~ 6. Zafeca się właściwym centralom spółd z i e lni zastosowanie bezwydziałowej struktury organizacyjnej w podległych im s pół dzielniach na zasadach za wartych w wytycznych, dostosowanych do warunków d z iałalności spółdzielń. no śc i przedsiębiorstwa. Komite t Drobnej W y twórc zoś ci oraz ministrowie sprav! ujący nad zór nad przeds·iębiorstwami usługowymi (re~ montowymi), nad państwowym przemyslem ter enowym itd. dost.osują zasady zawarte w wytycznych do potrzeb i. warunk ów działalności tych przedsiębiorstw oraz przekażą je prezydIom wojewódzkich rad narodowych (rad narodowych m iast wyłączonych z województw) w celu uruchomienia w nadzo rowanych przedsiębiorstwach oraz ich jednostkach nadrzędnych prac, o których mowa w § 3 i § 4. W pracach tych § 5. § 7. Wykonani~ uchwały porucza się ministtom (kierownikom urz ędów centralnych) nad zo ruj ący m pr zedsię biorst wa przemysłowe, Komitetov/i. Dto-bnej Wy t wórczoiici oraz prezydiom wojewódzkich rad narodowych (rad narov.owych miast wyłączonych z województw). § 8. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: J. Cyrankiewicz Załącznik do UChWilly nr 58 Rad y Minislr ó w z dnia 16 lut ego 1962 r. (poz. 97). WYTYCZNE W SPRAWIE ZASAD STOSOWANIA BEZWYDZIAŁOWEJ STRUKTURY ORGANIZACY"JNEJ ORAZ INNYCH FORM USPRAWNIENIA ORGANIZACJI PRODUKCJI WPRZEOOIĘBIORSTWACH PRZEMYSŁOWYCH Bezwydziałowa struktura organizacyjna przedsiębiorstw startowi je'dną z fotm oTganizacji wewnętrz »ej przedsiębiorstw, pozwalaJą c ą na slosowanie' w określo ny ch warunkarh bardziej uproszczonej struktury organizacyjne j i sprawniejszych metod zarządzania procesami procukcyjnymi. prżemysłowych B ezwydzi ałowy system zar z ądzania pr ze dsiębiorstwem polega na koncentracji funk cji administracyjńycn w "zar zą d z ie" przedsi ę biorstwa i pOlOsta wieńiu w "ruchu" głównie dozoru technic zno-produkcyjnego . Procesy produ kcyjne podzie lone są na odcinki produkcyjne stanOWiące pods'taw owe ognfwa organizacyjne "ruchu" o więzi technolog icznej, kierowane przez starszych majstrów lub majstrów :Hvo lnion yc h od prac przygo towania produkcji, ewidencji o raz innych c zynnoś ci pomocniczych i administracyjnych. Maj strowi e są podporządkowani bezpo ś r ednio dyrektorowi lub jego zas tęp cy . Ich praca polega głównie na nadzorze nad produkcją, tj. na organizacji i kontroli przebiegu procesu produkc y jnego zgodnie z ustalonymi dla odcinka zadaniami, instruowaniu prac o wników i informowaniu zwierzchników o pr ze biegu produkcji. przemysłowym z tym w "ruchu" przedsiębiorstw bezwydzianie ma pod z iału na wydziały (odd z iały) produkcyjne. a wszystkie funkcje planistyczne, administracyjne, sprawozd(łwc ze , rachunkowe, rozlic ze niowe itd. ił1a majstrów odcinków wykonują odpowiednie komórki "zarządu" przedsiębior stwa zamiast funkcjonalnych komórek wyd z iałowych (oddziałowych), . W związku łowych BE' z wydżiałowy sys tem órganizacji przedsiębiorstw przejes·t częścią składową ogólnego proc e su usprawnień w zakre'sie ekonomiki i organizacji przemysłu. Jakkolwiek system teń . ma z'astosowańie przede ws zystkim w mnie'j,szych i ś rednith przedsiębiorstwach, rozwijający się proces koncentracji i s pe::: jalizacji pTodukcji oraz związanej z tym mechanizac ji i aut oma tyzacji procesów prod llkcy jnych, a takco raz POWs7f'c hniejsze stosowan ie postępowych metod org.lł n izacji zauącl 7 dnia pflE'mys lcm 'z a pomo c ą mechanir znych l a utom a tycznych urząclz.eń apara tury zdalnego sterowimia, m vs łowych z.p samoczynnej kontroli, nowoczesnej łącz ności. maszyn do progtamowanIa, kalkulacji, ewidencji., księgowaiJid',statystyki itp .• umo ż liwi zaslosowante bezwydliałowf'j sttuktury organizacy jne j równ też W przedsiębiorst wac h duży c h, a zwłasl cza w przedsiębiorstwach nowo bud owa nych, w których zostaną stwo rzone wyż e j wymienione warunki. Wie le pr z edsiębiorstw. zwłas7cza nmiejS7yc h, posiada od dawna str'uktur ę bezwyd z iałową lub zbliżoną do bezwyd z iał o w e j. W przecłsiębiorstwach tych ·nle zastosowano jednak w calejpelni zasad postępowe90 be zwydzia łowe90 systemu zarządzania, a por.adto nie w pro'wadzono go w n iektórych większych pr ze dsiębiorstwach odma cza Ją c ych się dostatecznym_ poziome m automa tyzacji produkcji oraz w szeregu mały c h i średn ic h p r zedsiębi orst w, które cha rak leryzuj·ą się ni euzasatl n ionym organizacyjnie r ozdrobnieni em "ruchu" na ni ewielkie w ydziały i oddziały produkcyjne z ro zbudo wajuż ną adminis trac ją w y cl7.iał o wą (oddziałową), ro zcz ł o nkowaniem " za rządu" na nadmi erną il ość komóre k funkcjonalny ch ora z przerost em szczebli i stanowisk kierow niczych . Nadmiern a 'ro zbudowa wydziałów (oddziałów) produkcyjnych i pomocniczo-produkcyjnych byla głównie wy nikiem obawy prze d trudnościami kooperacyjn y mi i zwi- ąz anej z tym tendencji do tworzenia przedsiębiorstw o możliwie pełn y m cyklu prodllkcyjny\m i pomocniczo-pr odukcyjnym . W inn yc h przypadkach przyczyną nadmiern eg o ro zcz łonkowan ia komórek organizacyjnych "ruc hu" stała ~ię chęć po prawy warunków płac niektórych pracowników, d la któr yc h tworzono bez u za sadnionej potrzeby stanowiska kierowni C'o,:e ze wzglę du na upr z.ywilejowanie tych stanowisk w obowiązujących taryfikatora ch płac. Efektem te,g o rodzaju rozdrobnienia i ' rozr ostu komórek organizacy jnych było przeważnie obniżenie sprawności l o peratywno ści aparatu zarządzającego produkcją, o-słabienie wy'" ników d zi ałalności gospodarczej i technicznej prz-edsiębi o r stwa (np. trudności z dyscypliną technologic zn ą, jako ści ą produkcji, organizacją pracy, obniżką kosztów itp.). zb~dne rozpros zenie specjalistów, nieuzasadniony rozro~t e tatów i do" kumentacji oraz osłabienie roli dyrektora i majstra. POla ty~ Pal. 97 159 Jlie kt{)r~" ch przec1si{)b·i ors!.wach ro zhudow.a ne wyd zi ały (odQl.ial y ) pOlllo:nicze, a zwlpsz;czi! w ydzla:y (oclc17ipły) r emo nt(l ~ve , narz<;'{lziownie, od le w nie itp., s·'! prz-eważnie nie ctosla~cznie w y k.cr zyst<JI-e, PfilCujĘj z ni ew ielką wyclajn(xiciq, na ·g1s~im IW7iGlll)ie techniczno-organ iza cy jnym oraz bl ok ują nii:filz warlJ ~ c iowy spnęt te'chniClny, który je st ly lko w ni e wiicznylllsto!}niu obciążony zlec:eni.dBli. . fi( T e tend enc je s t oją w sprzeCl. no ści z post ęp owymi metodami zar zą cl z an;a posLcLególnymi przedsiębiorstwami oraz z ra cjoniJlnymi wsadami organizacji f-lrodl1kyi w yspecjalizowane j, w ie lk oseryjnej i masowej. or ganizowilncj kompleksowo w skali calej branży. Z go dnie z t ym i zasadami, pr 1.e clsię bi0Ts lwa i zj e clnoc zenia powinny z zasady ł ącz yć prolJtema-t ykę usprawni e ń orq ai1izacyjn ych związanych z w pr owad l ani em be zwy działowej s tr uktury oqanizacyj ne j z realiza c ją o wi e le szerszych zĘlciań prawi d ło'.,ej re kons tr u kc ji b r an ży , k oncen tracji i specj ali zacji produkcji orĘlZ organizacji praw :cll c wej koope racji. W zwią z ku z tym pfoi:y wprowadzaniu b e/ w y d zialow e j stru ktmy organila cy jn e j należy w miMę możności c1ą ż.y ć do li kw ici:3 c ji nadmierne CJ o rOLc zl onkowania "ru chu" oraz do usuni ęcia wydział ó w pomocniuych z niej; tór yc h zakładów, pr zy równoc zesnym wykorcystaaiu zwol. ni GHą e j ~owi€f L chłli produkcyjne j i llrz ą d z ei'l do p owiększen ia ,produkcji ZilsaclniC:7,ej do rozmiarów produk c ji wielkosery jl'IE'j lub masowe j. Wykorzystując istnieją ce "możliwości i waH1IDki nal e ży sJJ.€cjaliz.ow.ać większe wyd z iały pomoc nic y,e Gt re ś looy c h p rzedsiębiorstw w świadczeniu jedn orodny ch usług na r zecz kilku przedsiębiorstw, k o nc.ent ru }:1c ich zlec enia , co um ożli wi prze j śc ie równi eż w tyc h pr z e dsi ębior stwach tla bardziej ra c jonalną prod ·ukcję wielk osery'jną i masową, a t akż e l epsze wykorzystanie ich ba zy technicznej i za oszc,1.ęclz clJ ie powa ż ny cb nakład ó w inwestycy.inyc~ przez Qgra nicze n;e rO l budnw y nie których rod zajów wycl z i,lłów pom ocniczyc h w innych pr ze dsiębiorstwach. Tego mdzaju wyspe cjali zo wan e wydziały powinny św iad cz yć usługi kooperacyjne na rz ecz p u.edsi ę bior stw n al e żącyc h do branż y , a w miar ę m o żn oś c i rów nię ż na rzecz prz e dsi ę biorstw in.ny ch bran ż , ni ez al eżn ie od ich organizacyjnego pod porządkowania. Przedstaw:one w z ględy oraz konieczność u s prawnie·nia' s ystem u z ar zą dzania i or\janizacji pr<:cv w pr ze dsię biorstwa c h ,o ra z branża c h potraktowanych kompl e ksowo. a ' także potrzeba konc entra.c ji s pec jalistów w kom órkach pozwalających lejłiej wykorzystać ich umi e jętn oŚci . i doświadc z enie,przema wi<tją za cel o wością przejścia na bezwydz iał owy system @r9Mli zacji w tych przedsiębiorstwach przemysIowych jedrwzał<ładowych (lub zNkładach przed s iębiorstw wielozakładowych), które posic:dćlją do tego odpowIednie warunki - na wsada ch uregulowanych wytycznyali. I. Zasady bezwydziałowego systemu organizacji przedsiębiorstw. § 1. 1. Wprowad ze nie bezwyd zi ałowej struktury organiza cyjnej ce lowe jest w tych przedsiębiorstwach państwo wych pr z emysłu kluczowego, których ro zmiary, forma strukturalna i inne względy lokalizacyjne oraz organizacy jnote ch nologiczne pozwalają na usprawnienie systemu zar z ądza nia i na poprawę wyników ekonomicznych działalności przedsi ębio rstwa przez likwidację wielos zczeblowości w struktun e "ruchu" i uproszczenie organizql cJi kierowan ia procesami IProdukcyjnymi i pomocniczo-produk.c y jnymi. Przy r ozważa :niu celowości t mo'żliwości wprowadzenia bezwydziałowej 'struktury organizacy jnej ~Bależy przed e wszystkim uwzgl ęd .nić warunki, OG których zależy prawiclło.we kierowanie pr<il,cesami produkcyjnymi (i innymi·) w przedsiębiorstwie. D oly,czy to zwłas zc za możliwości ogarnię ci a pr zez jedneg o kieiI'@wnika zagadnień danego odcinka .pracy(calego ,Przeds.ię- biorsLwa oraz jedneg o · lub kilku odcinków prODukcyjnych), w zwiqzku z tym - możliwości pokierowania pracą okreśJone j li czby osób, przy zpłożeniu uzyskania wymav,anych ę fe kt ó w E!kc~omjcz.nych i t echni Cznych {poj em ność ki~row- . nictw.a).' Wiąże się z ty m pow i:ięc ie · {)ec:yzji c.o do rodz3.ju i ilości oclci nków procJul).cyjnych, ich wie lkości or.az mOżli wości koordyno wania ich d z iałalności przez dyrektora ,(j~ .g ,o zastępcę, szefa produkcji). / Gl 2. Do wprowadzenia bezw y działow e j struktury organizacy j nej k walitikują się w s zcze gólno śc i przedsiębiorstwa małe i średnie, a w niek tórych przypadkach również przedsiębiorstwa duże posiadające warunki wymienione w ust. 4. 3. Lic zba zatrudnionych, pr z emawi<ljąq ZiI celowością ewentualnego wprowil.d z enła be l.wydzialow,e j s't ruktury organizacyjnej, powinna byĆ traktowa na indywidualnie zależnie od branży or a z rodz.aju i str,.u ktury l~rzedsl~biorstw,3. 4. Do warunków sprzyjających w prowadzeniu bez wystruktury orga nizacyjn e j zalicza się zwłaszcza: dział owe j stru kt Luę or gaHiz.a cy jną przeds iG biorstwa; w i;HI,t nk i posiada prze dSięb iors two j e dno z akła dowe o typowej strukturze jednowyd zialowej I~lb o niewielu w y d z iałach (odd zi ałaCh) prod\lkcyjnych i pomocn iczo -prod\,li5.cy jny ch, 2) zW.;lr t o ść terytorialna przedsiębiorstwa; :okali zac ja wyd z iałów w jednej hali lub na jednym terenie sprzyja wprowad l.e niu l;>e z wydziałowej struktury organizacyjnej, w u z.as adnionych przypadkach może być ona równi e ż reali zo wana np. w przedsięb i orstwach w i elozakładowych, posiadających niewiele zakłaclów o typowej strukturze j e dnowycl z iałowej, z lokalizowanych w jednej miejscowGki .i tp.; 3) mniej złożony pro ce s techn ologiczny (no. niew ielkil ilo ~ć faz obróbki tego samego suro wc a luh mniej zł o żony wyrób kOIlrowy; wymagający mniejszej ' ilo ści detali, pijclz e społów i zespołów); 4) wyżs zy poziom kon centracji produkcji lub usług lN skali bri'lnży (mniejsza ilo ś ć "Yydziałów pOI)wcnicw-produkcyjnych w poszczególnych pr z.ed s lę biQrsl wa c h); 5) Wyższy stopień sp ec ja l izac ji proc1 ukc ji. (mni e jsz.a ilość asortym en tów, pro.Qlu'kcja se ryjna luh masowa); ·6) rozwini ęt a koo per acj a mi ę cłzy z akłaclowa umożliwiająca zmnie jslen ie ilości wydziałów, ich specjaliza c ję i produkcję seryjną lub masową w poszczególnYCH pr z edsię biorstwacu branży; 7) niższy współczyrinik zmianowo 5ci; praca Ie1 jedną zmianę sprzyja szczegó lnie wprowad zeni u bezwydziałowej struktury organizacyjnej, ni emniej za'stosowanie funkcji majstrów zmiaoowychumożliwia jej realiza c ję r ó wnież w przedsiębiorstwa c h pracujących na 2, 3 lub 4 zmiany, j e śli spr zyj ają również inne warunki; 3) wyżs zy stopień al1tomatyzi;ł c ji procesu pwdukcyjll€gol b ezwy d ziiJ łowa struktura org.arri z'acy jna nadaje się szczególnie do realizacji w przeclsiębiorst wach naw.et bardzo dużych, o jednorodnej produk cji, całkowicie lub W znacznym stopniu zautomatyzowanej (np. w elektrowniac h, w przemyś le chemicznym, S !)O ż ywczym ); 9) wyżs z y pozi om mechanizacj i lub a LltoLuatyzacj.i Junk c ji z a r ządzśm ia i organizacji prod ukcji (n.p . stQsow ante me<;:h.aniczr. ych lub automatycznych urządzeń apiUa.tury zdalnego sterowan·ia, samoc z.y nne j kontroli i s ygnalizacji, n o woc zesnej łąc znośc i, te lefonicznej aparatury koute.rencyjne j, ma szyn do prog ra.ti~ ow iwia, ka t.k.u,tacjj, ks i ęgowa nia, ewid e ncji, stGl tyslyo\.d i.t,p.); 10) wyż S7. y stopie ń c el1'tL:dj;-'ćl c ji f unkc ji ZMl,=\ dl.a nia ; ak t~ldl nie islnie jący w przeclsiębiorst w le sysle,ro clysp.ozytor- 1) mniej z:łożoną Il.a jl e.p ~ z e M@nitor PolskI NT' 23 160 ~----------------------------------------------- skiego kierowania produkcją lub spełnianie większości funkcji związanych z pr zyyotowaniem, organizacją i kontrolą procesu produkcyjnego przez odpowlednie komórki organizacy jne"za r lądu" przedsiębiorstwa stwar za korzystniejsze warunki do szybslego wprowadzenia bezwydziałowej struktury organizacy jne j; 11) wyższy poziom tachowy kadr majsterskich, przewidzianych na stanowiska kierowników odcinków produkcyjnych, oraz innych specjalistów za trudniony c h w "zarzą dzie", przewidzianych do obsługi "ru chu"; 12) pla'n rozwoju przedsiębiorst wa, przewidujący n p. koncentrację, specjalizację lub automaty z ację produkcji, mechanizację funkcji zarząd za nia, kOll1a s ację rOlproszonych wydziałów, likwidację nadmiernie rozbudowanych wydziałów pomoc niczo- prod ukcyjny c h połączoną z przejściem na produkcję kooperowaną seryjną lub masową itp. w ramach general!lej rekonstrukcji branży . struktura organ izacy jna może być wprowadzona w ty ch zakładach przedsiębiorstw wielozakładowych, które posiadają warunki wymienione w ust. 4; warunki takie mogą być stworzone przez komasację rozproszonych w różnych zakładach wydziałów produkcyjnych oraz pomocniczo-produkcyjnych i organizację prawidłowej kooperacji międzyzakładowej w' ram'a ch tego sam ego przedsię biorstwa wielozakładowego lub w ramach branży. 5. Bezwydziałowa również 6. W uzasadnionych przypadkach w pr zedsię biorstwie o strukturze bezwydziałow e j może istnieć wyodrębniony wydział produkcyjny odznac z ający się większymi rozmiara mi i odrębnością procesów technologicznych (produkujący wyroby nie . związane z pods tawowym asortymentem produkcji przedsię biorst wa). § 2. 1. Wprowadzenie bezwydzialowej struktury organiza'cyj nej w pr ze dsi ębiorst wac h produkcyjnych powinno zmierzać w szczególności do :
- l)zniesienia odrębności strukturalno-organizacy jn e j wydziałów (oddziałów) prodllkq;jnych oraz likwidacji ich ko• mórek i stanov/isk funkcjonalnych (np. planista, tec hnik normowan ia, technolog. kalkulator itp.), po skoncentrowaniu funkcji tych komórek w "zarząd zi e" przedsię biorstwa, 2) scentralizowania w "zarządzie" przedsiębiorstwa i przej<;cia przez jego komórki funkcji wykonywanych dotyc h'.......,_ czas przez komórki funkcjonalne wydziałów (odd z iałów) produkcyjnych (np. funkcji planowania wewnątnzakla dowego, ro zlic zeń, normowania, rachuby plac, księgowo ści mate~ialowej itp.), 3) reorg anizacji struktury "ruchu" przez utworzenie (zamiast istniejących wydziałów lub oddzialów produkcyjnych) odpowiednich odcinków produkcyjnych, kierowanych przez starszy ch majs trów (starszych mistrzów albo nadmistrzów) lub majstrów (np. mistrzów lub majstrów Salow ycl.!- itp .); nazwę "m istrz" lub "majster" stosuje się zależnie od aktualnego zwyczaju istniejącego w określo nej tranży; tytul "starszy majster ;' ("stars7Y mistrz" albo "nadmistrz") lub "maj ster" ("mistrz") przy slllguje kierownikowi odcinka produkcyjnego niezależnie od jego tytulu zawodowego (inżyni er , technik), -4} koncentracji i s pecjalizacji czynno ści pomocniczo-produkcyjnych l usług, świadczonych przez właściwą' komórkę organizacyjną dla wszystkich odcinków produkcyjnych, 5) wzmocnienia roli dyrektora (jego zastępcy) w zakresie organizacji i koordynacji procesów produkcyjnych, 6) ustalenia zasady, że starszy ma jste r lub majster jest jedynym pełnoprawnym kierownikiem danego odcinka produkcyjnego, któremu przysługują wszelkie uprawnienia . i obowiążki wynikające z zasady jednoosobowego kieIownictwa, - Poz; 91 ------------------------------------------ 7) wzmocnienia roli majstra od cinka produkcyjnego w za- kresie operatywnego kierowania i dozoru procesu produkcy jney o, wzmocnienia nadLOru technologicznego i jakościowego, natomiast odciążenia go od czynności przygotowawczych produkcji, ad minist racyjnych i manipulacyjnych, . 8) prLesunięcia w miarę potrzeby zwo lnion yc h fachov~ców z "ruchu" do odpowiednict komórek technicznych i ekonomicznych "zarz ądu" oraz przeriiesienia zb~dnych pra. co wników do innych zawodów lub zakładów, 9) llprOSZCZE'1i"a organ izacji kiero\\'lictwa, planowania, operatywnej koordynacji l kontroll wykonania oraz lll) roszcz enia dokumentacji i jej ob ir \ju, 10) prze niesienia czynności 7 wią z any c h z d l iałalnością po. mocniczo~produkcyjną (np. utrzymania ru chu, kon se rwacji i rernontu ma s zyn , transportu mięclzyoperacy jnego, maga ~y nów wydzialov. ych i kontroli technicznej) l wydz.ialów prod uk cy jn yeh do ws pól ny ch d la pr zeds:ę bior stwa pomocniczy ch komórek organizacyjnych " ruch u" lub do komórek lunkcjonaln yc h "zar ządu " przedsiębior stwa, tam gdzie jest to l..lasadnione organizacyjnie, 11) obniżenia kosztów własnych. 2. W więksl, ych przedsiębiorstwach o bezwydzia lowe j str ukturze oruaniza' ' jn ej, posiadają c ych z nacz niejSZą iio ;'ć odcil,l ków prod ukcy jnych, dopuszczalne jest ut wor l en ie stanowi s'. a szela produk cji kierującego pracą ws zystk ich lub niek tórych oclcinków produ kcyjny ch (np . pracą odcinków produkcji zasadniczej). II. Odcinek produkcyjny . § 3. . t. Odrinek produkcyjny stanowi poclstawowe lwa rte ogniwo orqanizacy jne "ruchu" o wi ęzi technologin.nej, kierowane prl,ez :najstra orlcinka (s tarszego majstra, majstra salowego itp.) . 2. Od c inki produkcyjne powi nny ob e j mować w zasadzie zamkniętą fa lę technoll)giczną lub kilka wiążącyc h się ze sobą pnedmiotowo albo technologicznie fa z obróbki (przeróbki) ~ np. wSl.yslkie la ły objęte wspólnym automatycznym transportem międzyfaz.owym lub nieprzerwanym proce sem kolejnej obróhki kilkutalowej tego samego surowca, montażem określnnego zespołu z kilku produkowanych przez róż n ych wykonawców elementów itp. Odcinki produkcyjn e mogą odpowiadać dotychczasowym wydziałom (oddziałom) produkc y jnym lub pomocniczo-produkcyjnym albo mogą obejmować część lub kilka doty c hczasowych wydziałów (oddziałów) w zal e żności od ich roz. mlarów i zakresu problematyki możliwej do opanowania przez ki ero wnika odcinka . 3. W uzasadnionych technologicznie przypadkach więk sze odcinki produkcyjn e można dzielić - stosownie do zwy-' czajów istniejących w określonej branży - na sal e, brygady, zespoły itp. Podzial ten może być stosowany zwłaszcza w przypadkach przewidzianych u;nowami lb ~ orowymj, usta-O nawiającymi ilościowe normy obsługi maszy n przez majstrów. . § 4. 1. Majster odcinka produkcyjnego kieruje osobiśc i e pracą podporządkowanego mu odcinka i podlega bezpośred nio dyrektorowi lub jego zastępcy, a w przypadkach omówionych w § 2 ust. 2 szefowi produkcji. 2. Majster odcinka produkcyjnego odpOWiada za całość pracy odcinka. Odcinek nie posiada w ·zasadzi e komóre k /J'ni stanowisk pracy funkcjonalnych, majster odcinka natomiast może mieć do pomocy asystenta lub pracownika pom6cniczo~ . biurowego do wykonywania czynności manipulacyjnych i pomocniczo-biurowych niezbędnych w pracy majstra. Sprawy przygotowania produkcji (technologii, kon st rukcji, planowania) i sprawozdawczo§.ci oraz natury pomo.::niczo-administra- -Monit{)r Polski Nr ~ 23______________________________~~~~~~ 161 ______________ ______________________~________~~ Poz . 97 cyjneJ wykonują dla odcinka produkcyjnego odpowiednie komórki "zarządu" przedsiębiorstwa. Majster. odcinka nie ma uprawnień do wydawania poleceń komórkom "zarządu", ma jednak prawo występowania z wnioskami oraz zwracania się do nich o wykonanie niezbędnych dla siebie prac związa nych z obsługą odcinka produkcyjnego. Kierownik komórki funkcjonalnej nie może odmówić pomocy ~ajstrowi odcinka produkcyjnego w sprawach należących do, obowiązków komórki funkcjonalnej, określonych regulaminem organizacyjnym przedsiębiorstwa. 3. W razie pracy kilkuzmianowej odcinkiem produkcyjnym w czasie drugiej i dalszych zmian kieruje majster zmia,nowy, podległy majstrowi odcinka produkcyjnego. 4. W razie podziału odcinka produkcy jnego na zmiany lub na brygady, sale, zespoły itp., kierowane przez majstrów lub brygadzistów podległych majstrowi odcinka produkcyjnego, majstrowi odcinka należy przyznać tytuł starszego majstra (stars ze go mistrza lub nadmistrza). 5. Na czas nieobecności majstra odcinka produkcyjnego zastępuje go jeden z podległych mu majstrów zmianowych . . 6. Majster' odcinka produkcyjnego jest przede wszystkim bezpoi;rednim kierownikiem i organizatorem produkcji wdrażającym na miejscu w produkcji (w halach produkcyjnych) instrukcje: technologiczne, organizacji produkcji, orga-n izacji pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy itp. W szczególno~;ci odpowiada on za:
- l)kierov,'anie wykonaniem zadań produkcyjnych ustalonych planem, 2) właściwy dobór załogi. prawidłową organizację pracy i nadzór nad właściwą obsługą oraz konserwacją maszyn i urząd zen, 3) bezpośredni nadzór procesu technologicznego w zakresie zgodności z dokumentacją techniczną, wymaganiami jakości produkcji, estetyki wykonania oraz organizacją kooperacji międzyfazowej, międzystanowiskowej itp., . 4) dozór obsługi stanowisk pracy w zakresie zaopatrzenia w surowce, materiały, narz~dzja, modele, paliwo, smary, części zamienne, artykuły techniczne itp.; majster interweniuje w razie zahamowania dopływu zaopatrzenia we właściwych komórkach zarządu; majster sprawuje nadzór nad właściwym wykorzystaniem surowców; materiałów i narzędzi. 5) instruowanie załogi przy wykonywaniu operacji technologicznych w zakresie właściwego wykonywania poszczególnych czynności oraz w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy; wpływanie na podnoszenie poziomu fachowego załogi i na jej wczestnictwo w ruchu racjonalizatorskim i współzawodnictwa pracy, 6) kontrolę bezpośrednią, bieżącą dyscypliny pracy oraz ' bezpieczeństwa i higieny pracy, 7) dbałość .o kulturę miejsca pracy i własciwą atmosferę współpracy pomiędzy pracownikami podległego odcinka oraz dbałość o atmosferę współpracy z innymi komórkami organizacyjnymi i pracownikami przedsiębiorstwa, 8) informowanie bezpośredniego zwierzchnika i zainteresowanych komórek organizacyjnych .. zarządu" o stanie realizacji zadań oraz o trudnościach i potrzebach odcinka produkcyjnego, studiowanie materiałów analitycznych i ocen pracy odcinka oraz wyciąganie z nich praktycznych wniosków dla usprawnienia pracy .odcinka, . / 9) inicjowanie oraz realizację w miarę możliwości usprawnień i ulepszeń techniczno-organizacyjnych, ' 10) wykonanie innych zadań wynikających z regula~jnu pracy przedsiębiorstwa oraz zarządzeń wewnętrznych. . . ·7, - Do majstra odcinka prodLlkcyJneg.o należy stawianie wniosków w sprawach przyjmowania, zwalniania i prze no- nenia robotników danego' odcinka oraz ustalania im sta wek zarobkowych, a także wyznaczanie zakresu i miejsca prac y oraz premii z funduszu premiowego pozostawionego do dyspozycji majstra odcinka. 8. Majster odcinka jest informowany bie żąco przez wła komórki organizacyjne .. zarządu" przed s iębiorst wa o sytuacji techniczno-ekonomicznej swego odcinka. ściwe 9. Uprawnienia majstra odcinka produkcyjnego nie monaruszane przez dyrektora przedsiębiorstwa, jego zastępców lub przez innych pracowników kierowniczych (szela produkcji). Kierownicy ci mogą oddziaływać na odcinki produkcyjne wyłącznie przez majstra odcinka lub -za jego wiedzą. Zwłaszcza zmiany osobowe, zmiany w wyposażeniu technicznym odcinka, procesie technologicznym, normach prac y, wynagrodzeniu robotników itp. mogą być dokonane po pqrozumieniu z majstrem odcinka produkcyjnego. gą być III. Zmiany w funkcjach "zarządu" przedsiębiorstwa. § 5. 1. W razie wprowadzenia bezwydziałowej struktu;y organizacyjnej funkcje wykonywane dotychczas przez komórki funkcjonalne wydziałów (oddziałów) lub przez komórki "zarządu" przedsiębiorstwa dla wydziałów (np. związane z planowaniem, ' przygotowaniem produkcji, organizacją i planową harmonizacją procesów produkcyjnych, z ewidencją, sprawozdawczością i kontrolą realizacji zadail plano- · wych, a także z wewnątrzzakładowym rozrachunkiem gospodarczym) wykonują dla każdego odcinka produkc yjnego odpowiednie komórki "zarządu" przedsiębiorstwa. 2. Przy wprowadzaniu bezwydziałowej struktury organizacyjnej należy w miarę możności dążyć do poglębier.ia wewnątrzzakładowego planowania i rozrachunku gospodarczego, pr;zechodząc na uproszczony, ilościowy rozrac:lunek poszC7ególnych brygad, a nawet miejsc pracy, jeśli to okaże się celowe. 3. Przykładowo podaje się ważniejsze typowe funkcje, które przechodzą w związku z wprowadzeniem bezwydzialowej struktury organizacyjnej z wydziałów produkcyjnych do "zarządu" przedsiębiorstwa lub do odpowiednich' komórek pomocniczo-produkcyjnych, które wykonują je dla właściwy c h odcinków produkcyjnych w zakresie dotychczas praktykowanym przez odpowiednie wydziały po odpowiednim ich uzupełnieniu i ulepszeniu. - "Zarząd" przedsiębiorstwa (komórki funkcjonalne .. zarządu") ustala dla każdego odcinka operatywne plany produkcji (zadania produkcyjne), przepisy technologiczne i normy jakościowe wyrobów oraz pfLygotowuje dokumentację konstrukcyjną, technologiczną, modele, wzory, narzędóa itp., które dostarcza odcinkom produkcyjnym. Rozd z iału robót dokonuje majster odcinka. - "Zarząd" opracowuje organizację procesu produkcyjnego i potrzebną dokumentację organizacyjną, którą majster następnie w praktyce realizuje. - .. Zarząd" dokonuje odpowiednich dostaw surowca materiałów pomocniczych, detali, półfabrykatów, artykulów technicznych, na rzędzi itp. na poszczególne odcin ki produkcyjne lub stanowiska pracy stosownie do planu produkcji. - Odpowiednia komórka "zarządu" anga ż uje, pr7enosi lub zwalnia na wniosek majstra odcinka pra ć owników odcinka oraz wypłaca premie ustalone przez niego z flinduslU postawionego do jego wyłącznej dyspozycji. - Odpowiednia komórka organi7.acyjna "zar z ądu" opracowuje normy pracy oraz oblicza i wypłaca zarobki i premie pracownikom. . - Obslugaremontowa i konserwacyjna odcinka wy.k onywana jest przez ·.komórki organizacyjne głównegomecha nika. Monitor Pol~Id Nr 23 162 Inne komórki .. zarządu" płiOwadzą ewiden,cje:, sprai kontrolę przebiegu procesu produkcyjnego oraz rozliczenia materiałowe i inne związane z wewnątrzza kładowym rozrachunkiem gospodarczym. - W razie istnienia służby dyspozyton.kiej w przedsię biorstwie służba ta wykonuje czynności związane z operatywną koordynacją produkcji i harmon izac jq kooperacji we- wozdawczość wnątrżzakładowej. IV. Tryb wprowadzania bezwydziałowej struktury organizacyjnej. § 6. Wprowadzenie hezwydziBlowej struktury organizacyjnej powinno przebiegać w dwóch etapach:
- l)w pierwszym etapie należy wytypować przedsiębiorstwa, -które w[Jrowadzą bezwydziałową strukturę organizacyjną w pierws zej kolejności, zbierając doświadczenia dla szer- . szej realizacji tego systemu, 2) w drugim etapie do końca 1965 r. bezwydziałowa struktura organizacyjna powinna być wprowadzona w dalszych przedsiębiorst wach, w których jest to uzasadnione z punktu widzenia organizacyjnego i ekonomicznego. § 7. . L Główny obowiązek wykonania prac przyg(}towawczych do przejścia na bezwydzialową strukturę organizacyjną spoczywa na zjednoczeniach, które powinny wciąg nąć do współpracy zainteresowane przedsiębiorstwa oraz wła ściwe instytuty~ (np. Instytut Ekonomiki i Organizacji Przemysłu, Instytut Organizacji Przemysłu Maszynowego, odpowiednie resortowe i branżowe instytuty), a także inne naukowe i , zawodowe organizacje i· stowarzyszenia. 2. Zjednoc zenia powinny w ramach prac orgcinizacyjnych: 1) powołać zespół do opracowania całości problemu i przebadania sytuacji w danej branży, 2) wytypować przeds iębiorstwii kwalifikujące się do wprowadzeni.a bezwydzialowej struktury organizacyjnej w l, a następnie w II etapie, 3) opracować wytyczne co d.o organizacji bezwydziałowej z punktu widzenia zadań przedsiębiorstw, struktury organizacyjnej branży, zmian w przygotowaniu i organizacji produkcji, gospodarce materiałowej i księgowości, rozrachunku wewnętrznego, zatrudnienia, pła·c, organizacji służb, organizacji prac przy wprowadl,eniu w życie nowej organizacji itp., a w miarę możliwości i potrzeb: 4) zapl,lilować i zorganizować zaopatrzenie większych przedsiębiorstw wytypowanych. do wprowadzenia bezwydziiiłowej struktury organizacyjnej w niezbędne środki mec:,haniczne lub automatyczne zdalnego sterowania, sa~ moczynnej kontroli. nowoczesnej łączności oraz maszyny matematyczne itd.., 5) opracować plan koncentracji l spec jalizac ji 'niektMych wyd;ziałów pomocniczo-produkcyjnych w skali branżo- . wej lub terytorialno-branżowej. 3. Uchwala kolegium zjednoczenia pOWZiętii na wniosek dyrektora zjednoczenia określi, które przedsiębiorstwa i zakłady oraz w jakiej kolejności mają przejść na bezwydzialQwą strukturę organizacyjną. 4. Sz c zegółowe w ytyczne w zakresie bezwydzialowej struktury organizacyjnej wydaje dyrektor zjednoczenia po zaopiniowaniu pIlez kolegium zgodnie z obowiązującymi przepisarp.i. Wytyczne te stanowią dla przedsiębiorstwa podstawę do opracowania i wprowadzenia w życie .struktury bezwydzialowej z uwzględn ieniem szczególnych potrzeb i Wiirunków działania przedsiębiorstwa. ł 8. l. Decyzję co do wprowadzęnia bezwydziałowej struktury organizą.cyjnej w określonym przedsiębiofstw;.e podejmuje konferencja samorządu robotniczego ~tosownie d,G obowią zującyc h przepisów. . 2. WprowiJdzenie w życie bezwydziilłowej struktury organizacyjnej w określonym przedsiębiorstwie (zakladzie) n;a. stęlJUje w drodze zarządzenia dyrektora przedsiębiorstwa wydanym po Zi!twierdzeniu projektu struktury organizi!cyjoej przez organ samorządu robotniczego przedsiębiorstwa w trybie obowiązujących przepisów. Zal eCi! się skonsultowanie ze zjednoneniem projektu organizacyjnego przed jego zatwierdzenierR. ' 3. 'vV celu kompleksowego opracowania. przygotowania dokumentacji organizacyjnej oraz wprowaclzcwia w życie projektu zaleca się powołanie w pr ze d.;;iębiorstwie zespołu lub komisji organizacy jno-prz ynotowawczej bezwydzialowej struktury organizacyjnej, która opracuje szczegółowy hartnonogram . prac z tym związanych włącznie z POil,c zególnymi etapami reali1,6cji i kompleksową dokLlInentacją oraz weżmie udział we wprowadzeniu wżycie zatwierdzonego projektu. 4. Przy opracowaniu projektu organizacyjnego i harmo. nogramu należy przewidzieć posuniqcia umożliwiające uniknięcie zahurzeń i zahamowaI1, które mogą powstać w normal~ nej działalności przedsiębiorstwa. . . . 5. W celu wprowadzenia struktury bezwydzia!owejzałecił się wykonanie następujących prac:
- l)przedyskutowanie wniosku i ogólnej koncepcji (założeń i trybu realizacji) na konferencji samorządu robotniczego, na podstawie referatu dyrektora przedsiębiorstwa, 2) . zaznajomienie załogi z propożycją i grwprowadzenie (}dpowiedniej akcji informacyjnej, , 3) opriłcowanie wstępnego kompleksowego projektu organizacyjnego, z ustaleniem. przewidywanych skutków et;}" towych, osobowy,ch, płacowych, finansowych, nakładó-w inwes tycyjnych itp ., oraz jego skonsultowanie z jednostką nad rz ędną, ił następnie akceptacj a, 4} opracowanie harmonogramu realizacji projektu organ iz a~ cy jnego z wyznaczeniem wykonawców i terminów wy~ konania p-oszczególnych czynności organizacyjnyc h, 5) opracowanie dokumentacji organizacyjnej, etatowej. OSl}bow,e j łącznie z nowym regulaminem organizacyjnym. określającym nową metodę pracy, schematy organizacyjne, plany obsad osobowych, przeszereqGwania itp., 6) opracowanie nowej dokumentifcji przedmiotowej (np_ pla- nistyczn e j, mat e riałowej, rozliczeniowej itp.) lub zmian w istniejącej dokumenta c ji, 7). opracowanie instrukcji (jednej lub kilku) dotyczącej Rj}wego obiegu dokumentacji i ewidencji produkcyjnej, ma~ terialowej, płacowej itp., 8) przeszkolenie przyszłych mi!lJstrów odcink ĆJ w produkcyj- ' nych, a zwłaszcza pracowników komórek funkcjonalny.ch "zarządu", w zakresie ich nowych zad ań i funkcji, 9) wprowadzanie nowej struktury orgiin izacy jnej (e we ntualnie odcinkami) i przesuwanie pracowników na nowe stanowiska, 10) (l{kowite przejście na nową strukturę organi~ acyjt1ą [łOO :'iclslą obs erwacją kierownictwa przedsiębiorstwa, 11) ,o pracowanie (po okresie próbnym) ostatecznego systemu funkcjonowania przedsiębiorstwa w nowej strukturze organizacyjnej z usunięciem niedociągnięć i wali sIwiec.. dzonrcb. w toku reaUzacji. projektu.