Zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Jakości i Miar z dnia 21 grudnia 1966 r. w sprawie ustalenia definicji i oznaczeń legalnych jednostek miar oraz

(1)z. U.- NT 25; poz. 154) zarządza się, co następuje: § 1. 1. Ustala się:

1. l)definicje podstawowych j uzupełniających miar układu SI - określone w wykazie stanowiącym zaląc/.­ nik . nr 2 do zarządzenia. § 2. 1. W załączniku nr 1 do zarządzenia ustalono zasady wyrażania wielokrotności i podwielokrotności tych jednostek miar układu SI. do których nie stosują się o~jólne zasady wyrażania wielokrotności i podwielokrotności ustalone w § 2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z. dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie ustalenia legalnych jednostek miar (Dz. U. Nr 25, poz. 154). Jednostek jednostek (SI), oZlJ.aczonego w dalszych .przepisach w skrócie "układem SI", 2. W zalącznik u nr 2 do zarządzenia ustalono przypadki 2) pochodne jednostki miar układu SI dla wybranych wielwyrażania wielokrotności i podwielokrotności jednostek kości, oznaczenia tych jednostek oraz relacje definiu- miar, przejściowo dopuszczonych jako legalne według ogól. jące, nych zasad ustal on ych w ' §2 ust. 1 rozporządzenia powolaCkTPślone w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do zarzą­ nego w ust. 1. dzen;a. m~r Międzynarodowego układl! 2. Ustala się jednostki miar - nie należące do układu . SI .,- ~ przejściowo lub w ograniczonym zakresie dopuszczone do 'itosowania jako legalne, oznaczenia tych jednostek i rela~je definiujące je w zależności od odpowiednich jednostek § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 31 grudnia 1966 r . Prezes Centralnego Urzędu Jakości i Miar: Z. Oslrowski Zalt)czniki do Znrzłjdzenia Pr~zf'sa Centralllc!!,o Urzędu Jako<\ci i Miar z .Inia 21 grudnia 1966 r. (po?. 35(,). Załącznik nr 1 . JEDNOSTKI MIAR UKŁADU SI '(LEGALNE) DLA WYBRANYCH WJEtKOŚCI Wyrażcni,,' / . Lp. Jednostka miary Definicje i rf'Jacje między jednostkami WieJkoś6 nazwa oznaezen le ., ------- -----l 2 3 -- - , - - - - - - - - - - -- - ---- - -- 4 5 jednostek !l0('!lodnych za pomocą jedno. stek pod~ta. ,,·owyi.,h i I1ZIl' Uwagi pclniających 7 6 A. Jedł10stki podstawowe'·) l / 2 długość metr·) m') metr jest długością równą l 650 763.73 dlul!oAci fali w próżni promieniowania odpowia.laj'lCCj!O prz<'jśriu pO/lli ... dzy poziomami 21',,, a Sd, atomu kryptonu 36 masa kilogram·) kg') kil"ę;ram jest masą mi.,.dzy"arodowf'- go wzorca t"j jf'dnosl:ki przł·~ho­ wywallego \\r }li('flzyuafoJowyul Biurze Miar w Shrcs \Vi"lnkrotl1ośei i podwie1okrotkilognuna wyraża się przez zastosowanie p,zedro,I~.ów wymieniouych \V S 2 II ,t. l ruzliorządzellia Rady ~Iinistrów·*·) dollJ(·zanych do rdreni .. : I!'ram (g). P .. " kład: 10-' kg = l mg = = l en lligraln Ilo~ci Monitor "PolSki Nr . 74 Poz. J58 764 - '--~~~',--'--- ----- -----------------------------~------~----~--~--------------------------------------~------~--~---\ Lp. Definicje i .relacje między jednGstkami ' Wiełkośd oznaczenie nazwa . ----l 2 3 .. czas 4- natęż.,nie . prądu elektrycz.nego A,..) amper") . : t . 5 ~ ./ \ 6 telJ1:peratura lermod.yualnU:zaa T stopfet\ . światłoM bndela~) , "K·) Ke~vil1a-) --- ... ----- 5 6 sekunda jest l : 31 556 ~25,cn-ł 7 eę­ ścią roku zwrotnikow~go .l900stycznia O godzina 12 CZR·S U efemeryd amper jeat natężeniem prądu elektrycznego niezmieniającego .ię, ktÓry - pJynąc w dwó" h .równoległych prus toliuiowyt.h" nie~koB­ <;zeuie długich przewodac h o przekroju okrągłym znikomo małym, umiesz.c zonych w próżni w odległości l m jellen od drlłgiego wywołałby między tymi przewodami silę 2.10- ' N (niutona) na, każdy . metr długGści stopień K-I!łvina jest j~nostką temperatury termodynamiczuej w skali, w której temper;atura p"łlktu patrójn.ego wody jest równa kładnie 273,1'6 ' OK kandela j..,st 8wiatlością. którą ma w kierunku prostopadłym pole 1 ---- mi powierzchni ciala doeko- 7 Dla rMnlcy tempet'atur terinodynamicllLlyeb. atoIłu:' _lit oznaczenie: des ..mia.ł o ..... ezeW.a: OK. 1 OK - l .d.et w.- ed~) lJwasf pełniającyeh " ~----~ - ----------I 4 ) "'" sekunda-) \. 3 / / •• Wyraunie jedn,ntek pochod/iych żli pomoc ą jedno8t~ lłodst .. wowych· i uzu- 6.10- nale czarnego, promieniu j ą('cgo w temperaturze krzepni ęc ia pła­ tyny pod ci~nienielll .jeltnej atmosfery f;z YC7,l1ej B. jednostki uzupełniające 7 kąt. płaski 8 kąt bryłowy radian jest kątem płaskim zawartym . między dwoma promieninmi. kola, wycinają c ymi o: okręgu tego kala łuk o d/ugo~ci równej Ilromielliowi .teradian jest kątem bry/awym o wierzchołku w środku kuli wycinającYfll z powierzchni tej kuli połe ró~ue k. wadratowi jej pra\.uienia radian·) C. Jednostki poebodne I. 9 Dra wybranych włe· lko§cl geometrycznych or. all dl • .CI~,.tot-liwo'el pole. powierzchni metr kwadratowy·) m··) obj.ętoś6 !1letr ny') 8ze:Ścien- mi.) Wielokrotności l ml-I m . l m podwielokwadrato\v..go nie w y raża się wg § . 2 ust. l rllzporzątlzt'nia· Rad·y Ministrów'·'). Stosnjl' się' kwadrat}' wielokrotności i . podwielokrntno,<ci J.n et.ra. /Np.: l km.'~ l (km).' .= 10' mi ' Wie lokrotno ści " i . podwielokrotno ści metra sześc.iemwgo ni.., wyra?a się wg § 2 ll~t 1 rozporządz"n ia Rady Mi~i­ str,,;, "'). Stosuje s'ię, sześciany' wi .. lllkrotllości i potlwidokrot""śf.i metra. ]'\; p': :" '1. " dm ' =a krotności m~tra 1111 -1 m!. l m I . = l (ihn)" = 10- ' ~I ~ Monitor Polski Nr 74 ., - • Wyrażenie . Jt>.dnostka miary /'- . Lp. --------->0\. - - - - - - ' - - - - - - - - - - Poz . .35fl .765 . ~ jednostek pochodnych za pOInnCł) jednostek pod.tawowy"h i uzu- Definil'je i n,hu'je między - WielkoU jedno8~kami oznaczenie naz\\,l'a \ Uwagi , pełurających _ l 2 .3 I _ o .. ! 6 5 4. • 7 I 11 czę8totliwoś~ herc') 12 ?dolno~ć dioptria r!łJąca zbie- l Hz = 1': l ~z·) l S-l 8 / 11. D I. w y b r a n y c h pr~dkość Ii- metr ' na lekuudę*) radian na Be- niowa 14 , układu optycznego 13 - 1 m-l l diop tria = 'l : l m ' . ką- prędkość m e ~ h • n i cz n y c h w Le I k o II c i m /s·) l m/s = l m: 1 8 1 m.s- 1 rad/s') 1 radjs = 1 nld : 1 s l s-'.rad towa kund~') 15 przyśpieszenie m / s' = (1 m/
2. s)~ 1 8 ' '16 metr n.a kwadrat sekundy·) radian na kwadrat sekundy') kilogram na metr sześcienny')" m/s") :Iiniowe ' przyśpieszenie rad/s") rad/s' = (1 rad /
3. s): l kg/ m">". kg/ m' = 1 kg: l m' kilo!(ramometr na sekundę kg.m/_ l kg.m/s = .1 kg:-l m /s m.kg.s~ niuł.on·) NO) niuton,o m etr Iliu tOl1,ose- N.m N.s l N=1 kg. l m /s' l N.m= 1 N.I fIl N.s = l !':l.ls m.kg,s-I m'.kg.!-I m ,kg.s- 1 N/ m'·) - l N;m' = '1 N: l ' ~. kątowe 17 18 gęstoś~ r~d (iloM ru - chuj 19 .iła 20 21 Innłnent . popęd 22 ciśnif"nie, na- preżenie nu"!- siły chanicz-ne 23 2l\-· I I kwadrlltnwy') po- I niuton' nil metr wierzl'lmiowe niuton na metr ciężar )Yłaściwy naplł;,cie I l m.s- · - 1 s-I.rad 8 Wielokrotności podwielokilograma Illl metr sześcienny wyraża się tak .jak w poz. 2 Wielokrotności podwielokrotno,ci wyraża si\) tak jak w poz. 2 l m -'.k, krotności • "- kUłlda nilllori na nl ....tr , "-... - ; Nim N~m = l N: 1 m N/m" IN/ m" = l N: l m' J') t j = l N.I m '- _ __ o m-1 .kg .• - I, kg.s-· szcśeiclllly 25 26 27 p1:aca, energia dżul') m'.kg,.-I J jm' = l J : l mi 1 kg .s-I udarność ' dżul na metr kwu,lrato.wy J /m" moc~ wat') W*) l niutono'f'kllnda na metr kwad,r atowy') N.s/m") l N .s/m'= (1 N/m'): [(l m /s): 1
4. m)/Rtrumicó W """. 1 J ,: 1 • l m'.kg.8-· enerl(ii 28 lepkoś~ dyna- 'n,iczna 29 lep kog~ kinematyczna m~tr towy kwadrana se- l m - l.kg.a- 1 podwielo.e Wielokrotno~ci kwadratok rnt Il ości metra wego na eekundę · wyraża eię tak, ,jak w poz. 9 m'/s = (1 N.s/m' ) : (1 kg/m') . kun.l.ę*) . natęł,enie przepływu tości obję­ l m'/s=~ m':l e metr sześcien­ ny na .ekundę .. (objętoM etrumienia) / 32 natężenie prze- kilop;ram pływu sekundę masy na kg/8 l kg/s = l kg: l kgj(s.m·) l kg/(e.m 2 ) 0= (1 kg/
5. s): l m" I (strumień ma~
6. y)gę8to~~ at rumieuia masy kilop;ram na ,",kuudę i metr kwadratowy, / porlwielometra eześciennego na ·sektlll,lf wyrażll ai", 1.łlk, jak w poz. ro Wlelokrotnn~ci krotno~ei ./ . - Monitor Polski Nr 74 .... P('}z. 356· 766 ------------------------------- , , ... , W yTażmi.ie jedu.. ~tek po· chodnych za pomocą jedno· ~tek podstawowych i uzu- Jednos tka minIY 'Lp. Definicje l ' relacje między jednostkami WielkoU nazwa oznaczenie i _. J ~ Uw:orgi pełniających - -l 2 4 3 5 --- - 6 7 III. D 'a w y b r a Ił y c h w i e I koś c i c i e p I n y c h 33 84 35 86 cicplo, energia ci:etl to właściwe (właściwa pojelILność ciepl. Ha) gę s tośc! strntnielIla· energii współczynnik przenikania lub wnikania • df.uIO) dżul na Imogram i' stuvień Kelvina J O) J / (kg.deg) J /(kg.deg) = l J : (l kg.l deg) wat l1a metr kwadratowy wat na metr kwadratowy i stnpie6 Kelvina W /mi W/mi ~ l W: l mi W/(m'.deg) l W/(m' .deg) ~ l W : (l m'J de
7. g)wat na Jlletr i stopień Kelvina W/(m.deg) l W/(m.dec) .- l W : (l m.l deg) J = l N.l m mi . k ~l . ~-I ciepła 37 współczynnik przewodzenia ciepła IV. D I a wybranych 38 gęstośc! wielkośel . elektrycznych l lO'.s- l.deg- 1 r m.kg.a-'.deg.- ' magne 'tycznyela amper na metr . kwadratowy elek- . kulomhO) A/mi A/mI = l A: l mi CO) C = ..1 A.I ,woltO) YO) l Y=1 W: l A l m'.kg.a-".A - I wolt nil metrO) V/mO) l V1m ='1V:] m m.kl!'.~-' . A - I faradO) F·) l F=1 C: l V m-'.kg-I ..s'.A' ornO) nO) n =1 V: l A m·.kg.s-I.A- omometr n.m D.m = l n.(l m': 1
8. m)l m'.kg.s-'.A - I sinleul S l 5 = l: l n l m - l .kg- 1 ••' .A" .imeus na metr SIm l 5 /m = l S : (1 m"; l
9. m)m - ·.kg- 1 ••• .A prądu m-'.A el~ktryc znegu 19 iadunek try.ezny 40 napięcie '" elek- • s.A \ tryczne, '/ . różnica potenelektryezuych, sił a elektromotoryczria cjałów \ 41 nat..,żenie 42 pojemność 43 4.4 45 pola d""y",,,,. _I elektryczna opór elektryczny OJ.>ór elektryczny właściwy J.>rzew()dno~ć .'f ~ el~k tryezna 46 przewodl1o ś ć ele.ktryczn ... .,- wła ściwa 47 stru lRień ma- weloerO) . WbO) l Wb= l V.I • m'.kt;.s-I.A-I tesla 0) Pi l T=l Wb: l ni' Kg.s- I.A-l amJ.>N l1a.metr'} henrO) A/m-) A/ m = l A: l 111 HO) H=1 Wb: l A ~miler') AO) ~lt t :tyczny 48 49 intłnkc.ja magudycsna .... teienie poili Jłl :-t~ netyczllego 50 ill<lukcyj ilOŚĆ ~l sit:. magneto· lIlu luryczua " l w - '.A l m'.kg.s- '.A -I / amper jest lilą m,,~n.·tomory"7.ną '·.. ywolaną · w p , różni przez prąd o u a tężen 1 u l A płyn~ cy w zafUkni ę tym obwudzie o jednym zwoju lA I - ,. Monitor Polski Nr f.4 Poz. 356 767 ------------------------~--------~-------------------------------------------I I Wyrażenie Jednostka miary DefInicje i relacje mi~dzy jednostkami Wielko'~ Lp. nazwa - l I p e łniających , 2 ollnacllenie 3 " I 5 I 53 naprl\mieniowanie natęż e nie napromieniowania dżul na metr J/m" kwadratowy wat na . metr I W/mi kwadratowy 54 jl;ę@toś ć kątowa wat na Iteradian 55 56 57 58 --- - V. D I a w y h r a n y c h w i e I koi c l 52 jednostek pochodnych za po mocą jednost ek pod8tawowych i uzu· -- -- Uwagi , -- 7 6 , ś w ie t I n y C h l J/m" .". (l W/m' ).1 • l l kg .• - I W/m' - l W: l mi 'o 8trumienia ,energii ' luminancja ener- wat na metr gelyczua kwadratowy I stera.iian strumień lumen-) świf'tlny ilość światła łumenolO­ nntfżenie kunda luks·) l m'.kg .•-I.u- ' W/ar l W/ar - l W: l ir W/(m".
10. ar)l W/(m" .•
11. r)= (l W/m"): l u , Im.1 l Im - l ed.l el l cd.ar l Im .• - l Im.l I l •. cd .•' l Ix - l lm : l mi l m-l.ed.1r oświ e tlenia 59 IUlllilllill~ja 60 na~wietlenill kandela na metr kwadratowy. -) nit luksosekunda cd/ml-) l od/mi - l nt = l cd I l m' nt Ix.1 l lx .• - l lx.l VI. D I a w y h r a n ye h l m-I.e.cd .•r . wi e I k o , e l • k u I t Y c II n y e h .' 61 ("i~. Jdf'!nie aku- 8 l)TZ lle 62 ",Hlr aliuet.ycllny ,- 63 "pór nku styczn)' \d aśc i"y niuton na metr kwadratowy ·) n.iutonosekunda na pią tą potęgę metra niutoun8ekunda na metr Izdcienny por. pOL 22 N/m"-) l N/mi - l N: l mi N.e/ml l N .•/ml - (1 N/m') I (l mi/I) N.e/m" l N.I/m" - (1 N.8/m').1 mi VII. D I al w y h r a n y e h w le I k o 'ci f II Y k o e h e m i e II n y e h 64 I gęp.toM 65 lep k o ś~ kilogram na me tr ue'ciellBy·) kg/m") l kg/mi - l kg: i. mi niutonolekuuda na metr kwadratowy-) metr kwadratowy na lekundę·) N.e/m"-) l N.s/ml - (1 N/m'): [(1 m/
12. e)I l
13. m)m'/.·) 1 m't. - (l N.s/ ml); (l k&Jm") '- . dyna- miczlla 66 lepko~ć kine- matyczna 67 68 69 el"ktryc:r-ny J kulombometr eldtLruhl)'u.tie , l m-'.k,.1- 1 1 m" .• -ł podWieloWielokrotnoAcl metra kWIHlra tllwego' Da sekundę wyraża ~ l ~ t.. k jak w po •. 9 (por. poa. 29) krotnoł:ci l Dlomcnt diPO-/' low)' ~.z~tec zki pOIHr)'Zowalkulomh razy ność '("Z'lst"czki mdr kWlldratu wy na wolt przł"w n1t łli.rtwo S llHCU S JUt wetr . . podwieloWielokrotno'ci k~otn()ści kilograma . na metr eze ś cieillly wyraża li~ lak jak w pOll. 2 (por. pOL 17) (por. pOll. 28) •• C.m l C.ni ~ 1 C.l m c.m"jV l C.ml/V- (1 C.m): (IV/
14. m)Sim l l m .••A Sim - (1 A/m') : (1 V/
15. m)I / -, .J " Monitor Polski Nr 74 . - Poz. ' lS6 768 ----~--,---'-- , / W y rażenie Wielkoś6 Lp. Defmlcje I relacje między jednostkami I nazwa --2 I S VIII. nIa wybran ych diul pa kil0 7 'I J /kg gram m ilC dawki po~ wat- ' nil' ,kiloW / kg chłoniętej gram du'wka ekspo- ' 'kulomh na , ki- i C/ kg zycyjna ł t'gr.t in i moi, dawki atnjlCr na kilo- : A/kg ekilpożyc)'jnej gram strugęstość wat na metr W/mi kwa,lralowy mieU!8 energii aktywno ść .cku/lda do po- S-l tęgi minus pi .. rwszej gęsto~ć stru- metr do potęgi m-·.a .... l mienia cZ'ls lek rninul dru~i~j se kunda do potęgi m:uu's nięta 71 I 73 74 75 76 .', I Uwagi ,. ~" w i e I k o , e i p r'o m i e n i o w a n i a j o n i z u j ą c e g o W /kg - (I J /
16. kg): l I 72 .' 6 -' l Ik, - 1 J : 1 q dawka pochlo~' - • - - - - - -- 5 4 - pdniających I' , l 70 - oznaczenie - jednostek pochodnycQ za pomocą jednoMek podstawowych i U7.ą.... Jednostka miary In1.s-· , ' l ml.s-· l 1 C/ki - 1 C: 1 ki l A /kg - . (1 C/
17. kg): 1 , kg- l.s.A- , 1 kg-I.A ' W/w" - l W: 1 mi kg,s-I ,-l S-l m- I •• - l _ - l .-1 : 1 mi ; r ien\'Oz"j ' .) wymienione w uchwałach XI Generu.lnej Konferencji Miar 1960 r. / .0) definicje jednostek podstawowych pr~yh·to zgodnie ,I uchw~łami XI Generalnej Konferenrji Miar 19ÓO r . • 00) § 2 u.t~ l rozporządzenia Hady Ministrów z dWa 23 czerwca 1966 r. sprawie ustalenia legalI~ych jedno~lek miar (Dz, U. Nr 25, poz. 15.1). w Załącznik : nt" : 2 - JEDNOSTKI MIAR PRZEJŚCIOWO DOPUSZCZONE JAKO LEGALNE m.A WYBIUNYCH WIEJ.KOŚCI " Wielkoś6 Lp. -l- Nazwa jednostki miary Oznaceni. 3 , I 2 I Definicje i relacje między jednostkami Uwagi! 1 S 6 '\ I. Jednostki dra wybranych wielko'ei geometrycznych czasu długo!6 l mikron 2 3 4 5 'angstrem rok ~wietlny parsek Jednostka astronomiczna długości mila ,,1ll0nka , kabel stopa 6 7 8 9 10 11 "- punkt typogCllficzny cycero poprawną naT.wą tej porlwi .. lokrotno<ici m .. tra , w ukladzie , ,S I jest: mikrometr {iLm) 10-' m ~ = l lUIl (ror, § 2 lI,;t, I rozriorządzenia Rady l\lilli~trówOOO)) l !J. - lO-I m A fil AU A_lO-lO m , l ,r ok świetlny ;ą 9,460 5.10" m , l p' - 3,084.1011. m IAU - 1,495 .10 11 m l mil,a mC~l'ska = l 852 m • • l punkt typugrafiezn)·. = 12 cycero = -2 660 m l kwadrat = ~ , 2660 lU stoAdwani. w astronomi do stosowania ' w astronoll\ii i kosru.ollautyce kabel = 0,1 illiIi mor~~ej = 185,2 stopa b 0,304 80 ID ' ,t s kwat:rat \ do lU 2 {JOU I lU tło slosowania w żegludże l Monitor P{)lskf Nr 74 -- 769 --------------------~------~------------ Pot; 356 -----------------------------~~~--~= __~----~----~----__------__--------------~--~JIł~----~ Lp; Oma~nie Nazwa jednoetki miary WielkoU Definicje I Nłacje n;Uędzy jedaOll!tkami 5 '.1 pole cboi -k Uw~ 6 1- po~e.:z­ 12 ar hektar 13 l a = 10" mi l h. ~ 10" a = 10' m' a ha do pomiarów powierzchni grun tu . . objętoś6 . 14 lot \ID pomiarów obrętości płynó" l l -= l dm' (dokłatlnie) jitr i--eial sypkich oraz pojemllości na(,zyń i zbiorników , Nir łlal e ży stosowne .do wyrażania wyników pom:arów wY"łlkiej dokładno!lci, Wiełokrntiwśc.i i podwiel·<>k,..,tności litra wyraża 8i~ wg § ' 2 rozporządzenia Rady Ministrów"') ., I \ 15 .. RT tona rejestrowa .s topa ueścicnna 16 , .- objęto'" '. l RT ='JI31 7 mi l stopa ~ześ{' ieJlua = 10"'" RT~ 0,028 317 mi k,t płalki do Mtoaowania w ·żegludze ,kąt 17 plolki pełny l 18 Itopleń ...• 19 minuta ... ,20 ~ekund. ..." Zł grad ...I l° - --- rad 360 10 27t l' - - .- - _. - - rad 60 21 ti,OO l' 27t l" - -- - __ rad 60 1296000 I o l' - '1t --- rad 400 l .rumb = obrót " , 24 ' Iteran 25 kąt bryłowy pełnT 27trad 2" rumb 23 kątpłaekiptJny = - 211: rad 32 .} ohr'= 2rr· rad ' obr l kąt hrylowy pęlny = llltel'Bn = 4n sr ~-----------ł-----------------1------------- ---------------~----------~I-----------~--------- 26 minuta gOlbina doLa, dziell 27 . 28 . 29 30 lI1 l min = 60 8 l h = 6O - min = 3600. min h d l d = tydr;ień Jft;esłąc l kwartał 32 ro& a b = 86 '400 I • l tydzie!. = 7 d relacje między tymi jednostkami ł dobą nie są jednoznaczne jednostki 'kalendauowe • II. JedDoltld d -la w)'hraąych wielkości meehanieznyc .h maea .. 53 kwintal q l q = 10' kg ' 34 tema t l t=' 10' kg do sto~Qwania w obrocie . "lo'dami ~olll)'lni povrawną nazwą tej wielokrotno ści - J; ilograma w ukladzie ··11 . jest: megagram (Mg). l Mg (por, § 2 ust. 1 _ 10' porządzenia Rady MiniItrów·'" i poz, 2za1. nr
18. l), . do stosowania w obrocie .~ mieniami Izlachetnymi.1 .... kg= / 35 karat metryczny l kr = 200 mg= 2.10-' kg łaroi - -' , \ • , < . Monitor Po!śki Nr 74 , 770 <;ii.'O'-------'-----~.--------_---------------------'- l p. Wielkość _ .--- , 2 l '- ,Poi. 356 - - - -- - - - - - - - --, -- .-- - Definicj~ i relacje między jednostkalni Oznaczenie Nazwa jednostki miary ' Uwagi - - -- ----------- 1----------- ----------------------- I ----~------------~-~5 3 6 prędk.. ść liniowa metr na minl1t\) m /min '1 m/min = 37 kilometr na godzinę km/ h l kmfh ~ - 38 węzeł .. 36 l 60 m I l " l węzeł ~ - l 3,6 m /I , . \ = l mila morska: l h=- do stosowAnia w żegludze l 852 - m /I 3600 - - - prędko ść _. 39 kąlowa 40 - -".. obrót na sekund\) oorót na minutę obr/s oor/Jllin l obr/s = 2 n: bd/I 2n: l obr/min = rad/I 60 ohrót na l;:wadrat sekundy obrót na kwadrat minuty obr/s' l obr/s' = 27t rad/ s' prz y'~pieszeui e kątowe .," 41 ':" \ 42 --- , obr/min' l obr/min' = , 2n: " -- --- rad/s' 3600 " go,: stość 43 gra m na celltyrnet.r sze- l g/ cm· = l kg/dm' = lO' kg/m' g/cm' ścienny 44 , kilogram , 45 na decymetr " kg/<lm' 8ześeienny ,kilogram na litr l kg/I =; l g/mI = lO' kg/m' kg/ I nie należy l! tosowa~ do wyrawyników pomiarów wysokiej dokładno ści (por. po z, 14.) żania 46 gram ilU mililitr ki logram ua hektolitr 47 ' g/mI kg/ hl l kgfhl = 10-' kg/ I = 10 kg/m' do pomiarów gęstości zboża w stanie z~ypnym - - - ------ - - ---~--. --------- ---------------1____________________ _____ ________ _ _ p ęd (ilo ś ć - ruchu) 48 L ' _ _ ____ gramocentymet.r na se- g. cm/a. , l g.cm/s = 10-' kg.m/I kuu,[ę - - siła 49 l dyn =10-' N . 50 51 , l kp = l kG = 9,80665 N (dokładnie) tylko dla importowanych narzędzi pon~iarowych - -m oment siły 52 - -- l kG.m = 9,80665 N.m (dokładnie) - ---~-----~ -------------------- :. -------~~--~---- ciśnieni., 53 oar l bar = 10' N/m' , 54 55 56 wielokrotności ponwielobara wyra:'1l . się wg § 2 list. l rnzponądz e llia Rady Minislrów·· *) krotności I kilogr" m - sil" na rt"n- I lylllelr kwa(lratowy atłllO~fera' tech" iczna al - kilopotld Ila kwaJralv\\ y eChl) metr kp/cm' 1 k(; /rm' = l at = l J<r.'rm: =o = 9lJ UótJ,S i\ i ru' (dokiaduie) tylko ("a ;mpo~towall)'ch r:i.i ~Jzi płJIUlat·O\\) ~h ua- , .. M<>:nłter ' 771 P.olskl Nr 74 --------------------------~----- ~ Poz. 35ft ----~------------~------------------- W ' Lp. Wielkoś6 Nazwa jednostki u~iary Oznaczenie Definicje i relacje między' jednostkami Uwagi 5 6 --- - - - - - -- 2 l 3 kilol!ram - sila na metr kG/mi kwadratowy kilopoIId na metr kwa- / kp /mi dratowy mm H,O milime tr słupa wody atm atmosfera fizyczlla 57 58 59 r 60 l kG/mi = l kp /m" = l mm H,O - 9,806 65 ,Nfm' (dokładnie) tylko dla importowauych napomiarowych rzędzi l atm = 101 325 N /m" (dokłtidnie) tylko jako wartoś~ l ailu przy tzw. ' ciśnienia Dormajnego określaniu ~' . 61 tor Tr 1 l Tr = l mm Hg = - - atm 760 - 133,322 N/m" milimetr slupa rtęci mm Bg 62 -' - - 0----_,_-- - - ----=----- -- - - ' - - - - - 1 - - - - - - - ' - - - - - - - - -__ 1 - - - - - - - - - - - Ilapn;żenie mechaniczne 13 64 kilogram - liła na centymetr kwadratowy kilogram - .ila na ,milimetr kwadratowy kGjc'm' kG/mm' dyi.a na centymetr dyn/cm l dyn/cm = 10-' N/m erg erg l erg = 10- ' 1 kGjcm", = 98066,5 N /m' (dokładnie) 1 kG/mm' ~ lO' kG /cm"- 9 806 650 N/Dl' (dokladnie) napięcie powierzchniowe ,. " - 65 praca, energia " e6 67 \ J<..-C_d_o;...k_ła_d_l1_ie_.)_--- __ _ _ _ _.:........_ _ _ _ __ kil<!grf\Rl - si/a razy metr l_k_.G_·_.m ______ 1__l_'_k_G_.m_=_9_,_B_06_6_5_' --" J ~\OC.., . ; 8trumi~4 '~ , ell~rgii . l er"!~ = 10-' W .." l KM = 75 kG.m/s = 735,49875 W (uuklad"
19. ie)~rg na 8ekund~ koó mechaniczny 68 69 --gęstość do wYTażania mocy silników spalinowych stru- I mienia energii I erg na ' centymetr kwadratowy i sekundę 70 erg/(cm',
20. s)1 erg/(cm'.6}= 10 ~1 Wlm' " - -lepkość dyna- miczna p puaz 7l " , --~---------------- ! _-------------- ; --------------------------------'-----~------------------- ' l P = dN,sjm' ~ 10- 1 N.s/m' wielokrotności podwieło- krotności puat'a wyraża się wg § :i ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów· U ) ___ 'o lepko"~ kine- mat)',' zna ,stokes 72 5t l St - 10-· m'l' e I .. ---- wielokrotności l podwieJo,tokela wyrda lit WI I 2 ust. 1 , rozporządzenia Rady Ministrów···) krotności lepko'~ " w:<ględlla stopień 73 , • • Englera °E cle wyrdania lepko'eł ws.11tdneJ mierzonej sa pomoc, :,wil~o.y­ metru Englera I / " . :~- ' / ~ Monitor PolskI Nr 74 ~ - -----------.,.------- 772 ~- - Poz. 358 " ' --~~----------------------------- :: I ) I ~ Lp. - -- ./ Wielkość Nazwa j.edllo~lki miary 2 3 OZll<lezellic \ l?efiuicje i relacje między jedno'stkami - Uwagi 5 6 --- .1 l 4. , - ltat~f,ellie prze- . pływu ŚCI i objęto- . / (objętuść ~tcum.ellia) .74 mf'tr ~ze~cienny na tui. IIUlę , fIlptr 75 sześcienny na go- dzinę / 76 de"yml'tr" 8ześcienny na lLodzil1~ 77 8ześcicuIl y decymetr I l mS/min = m'(h -- m'/I 3 600 l l dm'/h = - -- .10- 1 w'/. 3 (,00 l ;1 dm'/min = . . 10-1 mI/I 60 , l l l/ h = - - - .10-1 m'/I 3600 l .10-· m"/I l I(min = l <hil'/min = 60 l m'/h ~ I I " l ~ll/min rlrn'/h na . dm'/min ' " minutę 78 litr na godziuV I(h 79 litr na rnil1l1 tv I /min 60 _ .. l ' - 80 litr na sekundv . strumień _~ . - _ . - .. ' l/ s Us = l d~:/s = 16-' m'/a kgjh l kg/h = t/ h l t/h = 10' kg/h = - .. ~ ..... l .. ni~ nnł .. t.y ~tMowac' do wvra- żelllia wyuików pUllłlCirów wysok'cj dokładności Wo! poz. Ho) l • '. m"'1 ... I _~- masy 81 kilogram na godzinq 82 tona na godzinv . l ~ . - 3600 kg/. l 3,6 kg/~ .. "- III. J e d II o 8 t k i d la w y b r a n y c h w i e I koś c i c i e p I n y c h I tf'rnperatllra te ru IOtl yuaIUICZU.. t 810pipń 83 ( .. I_jusza termo- dy,uUI.icZI1Y . .'"" ', °C«(herm) .,. . dcg ...
21. l)OT,riftf'T,l"nie: deg ~to~ll.je st, do wyr:iżellia rMni cy '" lem,,"tatur IcrmoJ.y"amicznycD· dlA rMnicy temperatur tprmodynainieJl~ . ny eh Pqlhcrm.)~· rOK" =1 d~g . 1 2} \ • ------~ f ' Clthenn.) -- " " '1; l ~ l 'K ·(por. saL 27315 . , nr l poz . .
22. s)----------- --------------------I-----------~-------------------------------- ~------~~~-----------' t.emperatllra lIl'ędzynarodo­ wa prak.tyczna tiu' .topif'ń (plsjll~7.R rni~(l",y- 84 ' nar",lowy 1948 ~C(Int. 1948) Slol'ień C.. lsjll"za międ'zynnrOflowy prnk~ y ('. zny 19·i8 j~.l lo j .. dllo.tka IpIIlp"ratury w Międzynarodowej PraktY"z""j Skali Telllpcrutu,r1948 praktyczny w przypadkar.h, w któ.rych .l,1le z"r1rn.lzi ohawa niejcdll" .. n~~.. no~ci, zaJntast oznK('zeni. 1948) dopuszcza ai, ----- I ---------~-I -------~----------~'-------------t~!npera ł lITa·' mi~(ł7.yll.ro<io­ wa praktyczllll Tint stopień... Kelvina mi~dzy­ 85 narodowy 1948 °K(llIt. 1948) /praktyczllY I kaloria ' J°KOnt. 1948) "'yeh pruk t ynuych I 1"K(lut. 19411) = l "C(l lIl. 1948) cieplo 86 ~la róf.nrcy t .. m"l'rHtllr mil"d7.yIHlrod?- l cal = 4.186 8 J (dokładnie) cal ,; + 27:\,15 l,,·j ~..łnkrł)tno ś ci Jlorlwielokalorii . wyr~żR .ię :" ,g S 2 " •. l :'rnzł'urz'l.!~11Ia HII.J.y Milllstrów',") k"'lllości :, ; 1<' " ," Monjtor PO'lski Nr 74 .. .173 . , Poz. 356. --- , Lp. l 3 2 moc, strllłHień j" energii 17 "ało.:i. .s k~...k:ałoria na sekun.tę ' na godzin., cal!1 kcaijh 1. 'ca l(s ;.. 4,11\68 W (dokładnie) l kcaljh = 1,163 W (dokladnie) cicp10 wlaściwe po- {właśc iwa / jemIlo ś ć cieplna) erg na gram ł etopiell ergj(g.deg) Kelvilla " kaloria na gram i .topień calj(g.deg) 'Kelvina kilokaJoria fili kilogram , kcal/(kg.deg) i 'stopień Kelvina 19 91 g~łA'ł.U l <erg/(g.deg) = 1O~' J /(kl(.deg) l .ca! i(g.deg) ""' 4186,8 J j(kg.deg) (dokładnie) Ikcal /(kg.deg) - 4 186,8 J ( kg.deg) (dookładnie) łItnł- mienia energii kaloria: na centymetr kwadmlo ....;y i sekundę kilokaJoria ,na metr kwadratowy' i godzinę 92 '93 - --- calj(cm':
23. s)1 .ca1/(cm".8) = 4Hl6JlW Im' (dokładnie) kcalj(m' .
24. h)1 kcaJ/(m·.
25. h)= 1,163 W /m" (dokładnie) • współczynnik ., przenikania lub wnikawa ciepła na centymdr kwa- , ergj(CIIl".I,deg) !ira to wy , sek,!mdę,· i 8,topień Kelvina kawria na centymetr. kwadratowy, sekundę ' i ' stopień Kelvina , , kilokaJoriana metr kwa_O kcalj(m'.h.dea) dratowy, godzinę j stopień Kelviaa · '" ~rg 94 " , ' , ~. ' , " l. " ' ł6 e~j(cm·.I.deg) '= IO~1 .Wj(m~.deg) 1 .ca11(cm.lI .tI.deg) =41'41611 , W/(m~ .dog) (d,okladnie) lkcalj(m·.h.deg) - 1.1'63 . W j(m' .deg) , (doldlH1nie) ~,,~------------------~~--------~ ; --------------------------- j.; " wep.ółc,zynJl.i.k przewodzenia ciepła ) . erg na rentyml'tr, sekundę , ergj(cm.lł<deg) i titopień Kelvina kaloria na centymetr,se- calj(i:1Il.8.d~
26. g)kundę i stopień Ketvina 97 98 ' l erg/(cm.l.deg) = 10~1 W/(m.deg) , l calj(cm.l.deg) ,;,=418.68 Wj(m.dcg) (dokładnie) . IV. J'ed 'o ostki d'la wyb-ranye ,h wielkości elektrycz.ych magoetycznych ,t energia 99 ·100 / , W.B W.h l W.s= l J l W.h= 3,6.10' J 101 wofi~amper.vselmnda V.A.8 lV.A.! = l 102 'woJtoaJllperogodzina V.A.li lV.A.h = 3,6.10' J ·'103 warosekunda var.8 ' l '(or.s = 1 J 104 warogodzina var.h l :vor.h= 3,6.10' J ..~ . ' \,0 watosekunda watogodzina , J wielokrotno~ciwato,l!'odziny wyraża się , wg, ' §2 u ~t. l rozporz"t1zcnia nildy Mi.nislr,ó w···) ! ~'o WY,ra iR nia eilergii elektrye-z} ~ nej ' powm-ej wieIókrn tllo';ci woltomnperogodziny wyraża się wg!! 2 ust. l rozporząd"enia Rady Ministrów· U ) do wyrażan i a energii elektrycznej biernej wiclokrQlności warogodziny wy'raża 'Się wg § 2 u st. l rozporządzenia Rady Millistrów"·) 1 .. .. ., ~ ' l. , .. , .:.; ' ., ... Monitor Polski Nt 74 Wielkoś ć Lp. - - - -l I 714 ---- Nazwa jednostki --2 ", ~ m;"y Definicje i relacje między jednostkami Oznaczenie 3 / .. . :',:;' 'l I - 105 V.A- woltoamper l V.A= l W - '\ . - '. ~ , '106 l var = l W var war . 6 S moc, I I f - - - , , -- 4 Uwagi strumieJ1 euergii ,. ~ ; /.. P.n:. 158,--~, do wyrażania mocy elektrycznej pozornej. W,ielokrotnośd i podwielokrotności woltoampera wyraża się wg § 2- ust. l rozporządzenia Rady - Ministrów""") do wyrażania ' mocy elektl',Ycsnej bierpej. Wie lokrotności I podwielo krotno ści wara, wyraża się wg § 2 ust. l rozporądźcllia Rady Ministrów····) I g ęs toś.: pq du elektrycznego 107 _ _ _o ładunek amper na milimetr kwadmtowy A/mm' amperogodzina A.h l -A/mm' = 10' A/ m' l elek- tryczny 108, l A.h = 3600 C wiel okrotności ł pod~\·ielo- . .' krQ.tuości • amperogodziny wyra' ża się wg § 2 usL l Rozporz,dzellia Rady Ministrów·· .) " I 'strumień 109 .~ L=- •• makswel Mx l Mx = 10- 8 Wb . gaul Gs l Gs = 10-' T indukcja mag-o netyczna 110 -- natę7. ...nie pola rllagnetyczuego , ~ ila magnetomotoryczna, napięcie mag"etyczne ll~, 1 J - . ) - V. / 1 ~ l Gb= - ' 1 0 A 4 1t J ed n o 8 t ki d Ia /Iumenogodzina ,- I wi eIk o , c i w y 'b 'r a n y c h il ość światła 113 . . .. I -" -- / Gb gilbert - .. . . , ,- ::'~ .. , . . ,! ,~~ \:. ~. l l Oe = - - '10· A/m 4. 1t 00 ersted Hl - -- ....<:. ~ , mag- netyczny ,- -- '''3 _., \ }'1 świetlnych 11 lm.h = 3 600 Im.• Ilm.h ..1 O" VI. J e d n o 8 t k i d' a dyna ·na centymetr kwadratowy - " l dyn/cm" = 10- I/N/ml dyn/.cm' ~ , , puzio1n ciśnienia a kustyczuego lIS ak u st y czn y c h - ciśnien ie akustyczlle 114 w y b r a n y c h w i e I k 0'\ c i " decybel JB l dS odpowia']" ci",,;"ni.. aku stycznemu p sp .. lniaj ącemu warunek: 20 Ig P = 1 P. gdzie ,.Il:u =:.2.10- 1 ,lijm' .- '. l, ;. . .~:J.~ 7- .", ,: jł v.: . , ', ) ':\ ' "".) Monitor Polski Nr 74 775 -- Poz. 356 --' ~ ------ --------------------------~--~~------~----------------------------------~----- . Wielkość ' Lp. - -l Nazwa jednostki miary . . '4 3 6 5 poziom głośno- '. \ ści , 116 fon l fon , ,. VII. J e d n o 8 t k i d l a w y b r" n y c h . gęstość 117 ., Uwagi ' I 2 Definicje i relacje między jednustkami Oznaczenie gram na centymetr szekilogram 119 . w i e I koś c i f i z y k o c h e m i c z n y c h por. poz. 43 g/cm' ścienny . 1).8 - fon odpowiada . poziomowi gło ś no ś ci dźwi ęku o często li iwo ś ci l kHz i o po ziomie ciśnienia akustycznego l dB I na decymetr ., por. poz. 44- kg/dm' l kg/dm' = l g/cm' = 10' kg!" kj.Jogram na litr gram na mililitr kg/l g/mi l g/mI = l kg/I = 10' kg/ ma puaz p l P = dN.s/m 2 = 10- 1 N .s/m" por. poz. 7l stokes 5t l St = 10- 4 m'/. por. poz. 72 mol mol l mol jest ilością substancji układu za· wiera:i ącego liczbę czą s tec zek lub cZI!stek równą liczbie al.onlów zawartych w masie 0,012 kg (dokładnie) czystego nuklidu węgla 12C , sześcienny 120 lepkość por. poz. .45 por. poz. 46 , f"" dyna- nUczna 121 lepkość kinematyczna 122 _J ''- , ~, .1.~~ • '" ilość lubstancji l ,\. . ' 123 .~ ~\r . ,~, 't DłaBa molowa .12d. 125 poJwido- . się wg § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów· **) wielokrotności krotno ści mola wyra ż a I kilogram na mol gram na mol kg/mol g/mol metr sześcienny na mol litr na mol .m"/moI l/mol '1 kglmol = l kg: l mol l g/mol = 10- 3 kg/mol , objętość molo- wa 126 127 l malmol = l m': l mol Ił /mol;' lo - a m'/mul _ molowa energia wewnętrlł:na, powinowactwo chemiczne, potencjał składnika dżul na mol l J /mol = ;-,1 tv'~ -., ----:------ 1-,,----------- - - - - - - - - - - - 'molowa l)()j~m.· 1l6ŚĆ : cieplna, enł.ropia Iliolo- .,~ " ... . dżul na mol ' i Kelvina • 129 .., stopień we l ), ró",'no,vażniko .. we stę:tenie jo- .," , ~ 130 i .' 131 nu ') l J /(mo l.deg) = (1 I /mol) : l dcg I I i l' ·1 - , ----------------------- I----------------~--- J /(mol.deg ) ------.7----------,----------------------steżenie molo- t J : l moJ I - - - - - - - - - - -- - -- - 'j - - _._ -- - -- - -- . i I I mol na metr 8ze; cienny moL/m' l moll m' = l mol: l m' mol na litr mol/ f l -moii i = lO' moi/m" I) w o(lni".il'niu do ollj~ lości .\ ' / / , lnicszau~lly ' .. " _ " f' .' 1 ' " l ,.. . Lp. Wielkość ' - l molaluośc') , 132 > - " , mol na kilogram molowe 133 . simens me tr kwadrat owy IUl mai ,.. . 6 S , 'moljkg l. molfkg = l mol: 1 q S.lll'! HiIll l S.m' /mol =

(151m): (1 moIJm~) --- prz~woclnictwo \ Vwagł , 3 2 . . Definicje i relacje między jednostkami 9 zn ac zęnio Nazwa ' jednostki mia;y - -- , , " '- 2) w odniesieniu do, puszczalitika mur l , --. ..... ~ .' I 1'0 . . , .'. '.i V III. J e d n· o st k i d l aw y.h r.a n ych ,· w i ol k o'ci p. ro mi enlowanla jo nizują ce So I energia , 134 l 8 V "'" 1,-ii02 10 .10-u J eV elektronowolt wielokr,otnoścł , ,I . pod~lo- .. ·elektronowolta· "WY- ' raia się ' wg S 2 ust; l rozpo- c:r:ą dze.Ua Rady ·Ministrów···) krotllośc,i • " '. ',. wielokrotn o§ci I .podwie!ok ro lności elek tronowoltit; na c.,..- .. tymetr. k\vad~atowy i sekund. 'ryraża się wg .S 2 ust. 1 1'__ porządzen ia Rady Mil1~trów··~) " . .1' J .. ') ' '" .. 1,_ ~ wielokrotno~cI podwieJo. krotnośei r ada . wyraża się .... . § 2 ust. l rożpol:ządzenia R~7 J\Iinlstrów· U ) wielokrotności ł pod WieJo- . rada n a sekundę ...,.... raża się wg.;§ 2 ust .. I riiw.p~' rządzenia Rady r.'linistró~·,··) · . krotności wielokrotności \ podwielołro;' ności wyraża się: j ak w poz. 1"1" wjclokro t no~ci ,J ~:rf~~ .' ;'~" f' ~. ~ .' ~Jr, " . .....:t. _. ; ~....:t ).' i , pod".relokrot- Ilości reutgena wyraża się wg § 2 ust . l rozporządzenia- Rady l\'Iinist rtiw· · · ) . .' , < wielokrotności ' i. p odwiel o~­ no ści rentgena na sekund, wy- ra' ża ~ i ę wg § 2, ust .. l -cozporzlł-. , (henia Rady Miftistrów···) .. . " -~. ' '! '. ;l ( wi e lokro tności I pl.ldwielokrot> no;ci kilna wyraża się: wg § 2 ust, l rozporządzenia Rady Ministrów"·) . ,,-,, , J', " :"! ... ) § 2 ust. r rozporządzenia Rildy Ministrów z dnia 23 czerwca 1966 r . w sprawie ustalenia legaInychj ednostek miar (Dz. U. N r 25, poz. 154). . I / ....... ~