Monitor ' Polski Nr 3 - 53 procesu, skoro uznaje za niedopuszczalne naruszenie każde­ go słusznego interes'u pracownika, a nie dopiero rażącego naruszenia usprawiedliwionego interesu strony (art. 203

§ 2przep. \\Ti

PI. Kc dopuszcza możli­ wość dokonania podziału bez zachowania podstawowej nor'my obszarowej w sytuacji, gctypbdział faiktyC'zn y gospodarstwa między spadkobiercami nastąpi! p.rzed tą datą i gdy ci 6padkobie'rcy (albo ich następcy prawni) w chwili działu użytkUją osobiście wydzielone części gospodarstwa. Zesta. wie.nie art. 1070 Kc z art.

§ 2przep.

wpr. Kc wskazuje na to, że przy istnieniu przestanek przewidzianych w 05tatniowymienionym przepisie nie mają również zas,tosowani'a miiiim~lne mirmy obszarowe. Prze.pisów o normach mi'nima'l' hyc h (art. 163, 165, 213 Kc) nie stosuje się w ogóle przy dziaH~ spadk'u, a ,to ze względu na samodzielne uregulowanie problemu norm obszarowych wart. 1070 Kc. Oza1itosoVfaniu .dys,pozycji art.

§ 2przep.

wpr. Kc decydują w poszczególnych wypadkach kryteria społeczno­ ;gospoda.rqe przy uwzględnięniu jednak długotrwałych sta.nów osobistego użytkowania ?, ydzielonych części Rospodar~twa. Długotrwalość osobistego użytkowania dla celow,rollI)iczych wydzielonej części gruntu w połąc zeniu Z takimi okolicznościami, jak poczynien·ie na ten grunt nakładów, wzniesien ie budynków, posiadanie przez spadkobiercę innych grun{ów, których uzlltpełni e niem jest ta część, sytuacja osobista i rodzinna ' spadkobiercy użyt:kującego grunt H,p., może przemawiać za dokonaniem podziału zgodnego z wytworzÓlIlym slci,nem faktycznym nawet w ra-zie wątpliwości co do g'OStpoIdarczej ce].owości takieg,o podżiał'll. . Prze ciwko podziałowi be'z zachowania noimy podstawow e j a za pozostawie,n iem całego gos'podarsitwa w rękach jedlIleg'o spadkobie rcy mogą natomiast .przemawiać takie okoliczności, jak p,osiadanie przez innego spadkobiercę, użytku­ jącego część gruntu spadkowego, własnego gospodarstwa rolnego stanowiącego wystarczające źródło utrzymania bez 'g os,p odarczo uzasadnionej potrzeby powiększenia tego 9'o s.po,darstwa o działkę pvchodzącą z gos,p odarstwa s.padkowe,go itp. Celowość dokonania w konkretnej sytuacji podziału bez 'Zachowania normy podstawowej nie oznacza konieczności lII1echanicz,nego podziałuwe<lług istniejącegO' stanu osobiste<go użytkowania, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na potl:rzebę dokonani a poą:ziału w inny, bardziej racjonalny sposób. '. . Dalszą przesłanką dokonania działu bez zachowania normy podstawowej jest ustalenie, że podział spadkowego gospodarstwa międ:zy spadkobierców użytkujących .osobiście wydzielone części tego gospodarstwa nie jest dopuszczalny 58 według przepisów o podstawowej n·ormie obszaro\ovej. Dlatego też w wypadku, gdy jeden spadkobierca użytkuje ' osobiście wydzieloną częsć spadkowego gospodarstwa przekfaczaj~cą normę podstawową, inny spadkobierca użytkuje wyod normy po<lstawowej, obsz.ar zaŚ gospodarstwa umożliwia utworzenie z niego dwóch ' nOWych gospodarstw,-każde , \tV granicach normy podstawowej, z reguły wskazane jest ' utwor'zenie w' dziale spadku ' właśnie takich dwóch ' gospodarstw" a tym samym odśtąpieriie od faktycznIe istniejącego stanu użytkowania. . Od tej reguły możliwe są jednak wyjątki. Mianowicie wtedy, gdy istniejący w chwili działu stan podzielnego, osobistego użytkowania ,p rzez spadkobierców części ' faktycznie !Wydzielonych z goslp odarstwa spadkowego Jest długotrwały. 'Utworzenie zaś w dz,iale nowych gospodarstw, z których każ­ de odpowiadałoby . n ormie podstawowej, prowadziłoby do gospodarcZ'Q szkodliwego wyniku, przepis art.

§ 2przep, wpr. Kc nie. stanowiłby przeszkody do zalegalizo,wania istnieją c ego stanu faktyczneg

O'. Ustalenie bowiem, że prowadzone przez spa ,d'kobiercę gospodarstwo rolne na f.a'ktyczni~ wydzielonej części s,padkowego gospodarstwa jest jednost~ ką żywotną, dającą wysokie plony i że likwidacja istniejące­ go stanu faktycznego byłaby s,p rzeczna z interesem społecz­ no-gospodarczym, może uzasadniać wniosek, iż podział, w następstwie którego powstałyby nowe gospodarstwa odpowiadające normie podstawowej, nie jest możliwy z punktu widze,nia ekonomicznego.

1. Jeżeli podział gospodarstwa rolneg'o nie jest prawnie . dopuszczalny albo nie jest gospoda.rc7!o uzasadniony i brak jest takiego spadkobiercy, na którego wyraziliby ' zgodę wszyscy ws,półspadkobiercy, należy całe gospodarstwo przyznać jednemu ze slp adkobierców we<lług kolejności przewidzianej wart. 107'1 § 2 Kc, chyba żes'padkobierca uprawniony w pierwszej kolejności odmawia pr.żyjęcia sche<ly w naturze. W szcze'g óln ych je<lnak wypa<lka'c h sąd może odstąpić wyjątkowo od tej kolejności, gdyby kor ~ystanie przez upra w nioneg.o z przysługującej mu kolejności bylo sprzecz,ne. ze społeczno-gospodarczym przezJllaczeniem teg'o prawa Jub z zasadami współżycia społeczneg,o (art. :5 Kc). dzieloną część mniejszą Jeżeli wszyscy spa<lkobiercy uprawnieni do otrzymania goslpodarstwa rolnego w dziale spadku (art. 1071 Kc) oświa<l­ czyli, że nie g'o<lzą się na przyznanie im tego gospodarstwa, ,s padkowe gospodarstwo rolpe ulega s,przedaży w myśl art. 1073 Kc .
2. Jeżeli spadkobierca nie dożył chwili działu spa<lku, wskutek czego na jego miejsce wstąpili jegO' spadkobiercy, odpowiadający 'warunkom przewi<lzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, warunki do otrzymania przez nich w naturze gospodarstwa spadkowe'go lub jego c.zęści stosownie, do kolejności przewidzianej wart. 107'1 § 2 Kc ocenia się 'Według osób tych spadkobierców. . Podobnie ma się rzecz w razie zbycia przez s,padkobiercę swego udziału spac;lkowego przed działem spadku. O kolej-ności uprawnień d,o otrzyma,nia w naturze gospodarstwa rolnego lub jego części w konkur~ncji z innymi spadkobiercami decydują warunki oceniane w chwili działu według 'osoby nabywcy, a nie zbywc_y udziału spadk'owego. W szczególnych je<lnak wypadkach, ~właszcza wtedy, gdy zbycie udziału w spa<lku osobie nie powołanej do spadku zmierzało do oddz1iałania na koleJność przewidzianą w art. 1071 § 2 Kc na niekorzY$ć i'n nego spac;lkobiercy uprawnionego do otrzymania w naturze spadkowego gospodarstwa i dająceg'o gwarancję jego należytego prowadzenia, korzystanie przez nabywcę z przysługującej mu kolejności może być ocenione jako spc:ze'c zne z zasadami. współżycia społecz­ nego (art. 5 Kc). Powyższe wyjaśnienia nie dotyczą zbycia udziału w spadku prze d dnie ID 5 lipca 1963 r, (art. LVII przep. wpr. Kc), .~~o~~~ .J~to~ . r~ .. ~P~p_ls~k_i__N_r_3_ · ______________________~______~~9 ____________________________.__________~~P~.~_?~ .. ~ . ~~_
3. Zgodnie ' z dyspozycją art. LV § 1 przep. wp~. Kc Poza tym spłaty ' przysługujące tym spadkobiercom, jak do spaQków ótwartychprzed dniem 5 lipca 1963 r. nie sto- rÓwnież innym spadkobiercom nie . wymienionym wart. 1075 stiJe się przepisu a.iL 1071 § 2 Kc ze względu na. to, że art. § 1 Kc mogli być, stosownie do dyspozycji § 2 tego artykułu,

§ 1priep. wpr. Kc przewiduje szerszy ·nit VI art. 1071 l

Obniżone. Przepis ten dotyczy wyłącznie spłat, nie przewidu§ 2. Kc krąg splldkobiercówuprawnionych do otrzymania je natomiast m<iżIiwości obniżenia dopłaty do wartości wyspadkowego gospooarstwa w dr·odze działu spadku. Nato- dzielonej spJldkobiercy cżęści gospodarstwa rolnego. Obniże­ miast do tych spadków .nalety stosow;1ć art. 1011 § 3 Kc nia . spłat, jeżeli jest ono uza'S~dnióne okolicznościami sprai zgodnie z dyspozycją tego przepisu nalety - w lazie. nie- wy, dokonuje się z urzę.du. Stopień obniżenia spłattależy Od możności doltOOlania działu w naturze - przyznać spadkowe , okoliczności k()nkretnej sprawy. Spłata może być obniżona gospodarstwo temu spośród spadkobierców : uprllwnlonych do nawet poniżej przysługującego osobie uprawnionej zacoowjego. otrzymania, który daje najleps,zą gwara.ncję należytego ku. Prze'pis art. 1075 §2 Kc nie daje jednak podstawy do cał­ prowadzenia gospodarstwa. Jako kryteria pomocnicze bierze k-owitego pozbawienia spadkobiercy przysługującej mu z go- , się pod uwagę vi szci:egóJnośd dotychczasową pracę w spadspodarstwa rolnego spłaty. kowym-' gospodarstwie oraz posiadane kwalifikacje do jego Z reguły ws,k azane jest ohniżenie · spłat przysługujących prowadzenia. " ,tym spadkohiewOJll, którzy dzied'ziczą gospodarstwo rolne, V. ale' w chwili działu spadku nie mogą się już wykazać wą­ runkami uzasadniającymi dziedziczenie . przez nich gospodarprzy wzajemnych rozlicze.n iach pomiędzy współspadko­ biercami z tytułu posiadania, pobnmych poiyUc6w i innych stwa f·olne.go, w szc.zególn6ści s.p adkobiercom zdomym do 'przychodów oraz z tytułu poczynionych na spadek nakładów pracy, którzy w okresie między ótwarciem ' spadku a działem (art. 6S6 K,

1. pc)należy mieć na względzie, że ' normalny dochód, spadku zerwali z tJracą w rolnictwie I podjęli zatrudnie'nie Jaki przynosi gos.podarstwo rolne, jest przede wszystkim wy- w ' innych zawodach. nikiem pracy i st~rań rolnika użytkującego to gospodarstwo. W stosunku d,Q spadkobierców ZWiąZ8111ych z rolnictwem T<?też udział w takim dochodzie ze strony współspadkobier­ (art. 1071 § 2 pkt 3 Kc) obniżenie spłat może okazać się uzaców, którzy nie przycz}"l1ili się swą pracą i staraniem do je- sadnione w sytuacji, gdy przyznanie spłaty · w pełnej wysogo powstania, jest s-tosunkowo niewielki i w ~asadzie nie .po- kości, nawet przy rozłożeniu jej płatności · na odpowiednie winien przekraczać czynszu dzierżawnego, jaki w konkret- raty, groziłoby egzystencji bądź istotn~mu obniżeniu zdolnych okolicznościach byłby obiektywnie uspraWiedliwiony. .ności produkcyjnej gospodarstwa mlnego przyznanego spadNie dotyczy to szczególnych korzyści uzyskiwanych z innych kobiercy obciąż'onemu spłatą. Stopień obniżenia, pIZy 'Przychodów, jak np. z wyrębu drzewa budulcowego w lesie Itlwzględnieniu wielkości 'g ospodarstwa, zależy od parównaspadkowym . alb:o z eksploata<:ji złoża gruntu (gliny, pia~ nia sytuacji osobistej oraz, majątkowej uprawnionego i zobosku itp.). wiązanego. Należy przy tym mieć na względzie , również inNormalne dochody, jakie przynosi gospooarstwo rolne, teres uprawnioneg-o. wyrażający się w tym, że ni,e stanowi podstawy d,o obniżenia spłat tylko ta okolicznośĆ, iż ,zobomają charakter okresowy. W taki sam s.posób powinni więc spadkobiercy rozliczać się z pobranych pożytków -(art. 207 wiązany przejściowo w okresie dokonywania spłat. będz;e i 208 w zwią:z.k.u ~ art. 1035 i 1058 Kc). Tym samym świad­ ogrank1Ony w zaspokaj&niu swych osobistych potrzeb. . . <:Z'e"nia; .do których współspadkobierca pobierający te pożytki Oznaczenia w postanowieniU działowym terminu 1 spo'Zooowilizany jest na rzecz pożostały€h współspadkobierców. sobu uiszcze'nia dopłat lub spłat dokonuje sąd z unędu, kles'ą świadczeniami okresowymi; Do roszc,zeń zatem o uplat~ !rując się ' przede wszystkim zasa,dli. że zapłata jednorazowo należności z tego tytułu stosuje się przedawnienie trzyletriie; natomiut roszcie<nia z tytułu innych przychodów przedaw- jestuza.sadnio'na tylko wtedy, gdy jej dokona;nie jest w okolicznościach sprawy moźliwe bez obriiżooia zdolności proniaj4' się z upły'wemłat dziesięciu (art. 118 Kc). dukcyJnej gospodarstwa i bez szkody dla niezbędnych gosp(X1arczo inwestycji. Te kryteria powinny równleź decyóoVI. wać o liczbie i wysokości rat oraz wysok-ości odsetek. kt9re . Przy ustalaniu wysokości spłat spadkowych ' oraz przy sąd może określić poniżej odsetek ustawowych . ohęślaniu terminu i sposobu ich uisz:czenia należy mieć na Prze-pis att. 212 § 3 Kc, mający z mocy art. 103S Kc zauwadze, :te jednym z celów ograniczeń dziedziczenia gospo- stosowanie do dzi-ału spadku, wiąże pOC1ątk.c>wy te-rznfn, od darstw rolnych jest dążenie do oddą±enia tych- gospodarstw którego przysługują uprawnionemu spadkobiercy odsetki. od na:4miernych spłat rc~dzinnych r pozostawienie w gospo- z terminem uiszczenia ' dopłaty lub spłaty. W rllzie więc rodarstwie środków potrzebnych na gospodarczo celowe in- złożenia dopłaty lub splaty na taty możliwe jest zasądzenie we~tYcje. . rOdselek dopiero od chwili wymaga-Iności poszczególnych rat. Według § 17 cytowanego rozporządzenia z 1964 r. spła~ Przy określaniu terminu wydania nieruchomości przyty w ratach miesięczn rcb o~reślon ych w jymprzepisie przyznanej spadkobiercy, a znajdującej , się dotychczas w posia~ sługują spadkobiercom, 'którzy wch wili działu .spadk.u byli daniu innego spadkobiercy (art. 624 Vi związku z att. gas Kp<:) małoI.etni albo pobierali naukę · za,w~du lub ' uczęszczali do nie można mechanicznie uzalei,niać terminu wv:hnia od terszkół- i to tylko do cta·su osiągnięcia pełnoletności albo ukoń­ czenia nauki lub ' żaptzestimia jej pobierania. Początkowym mirtu dokonania splaty spadkobiercy zobowiązanemu do wyterminem. od którego przY$lugują miesięczne spłaty, jest da- dania nieruchomości. Tak daleko idąca synchroniUlcja jest ta orzeczenia o dziale spadku, za czas bowiem do ' chwili wskazana w szczególnych wypadkach. gdy spłata ma stanowić podstawę da)s1.ej egZystencji żobowiązanego do ' wydadziału wspomnianym spadkobiercom przysługuje stOsowny nia nieruchomości. W innych wypadkach wcześniejsze wyudział w poźytkach. ' danie spadkobiercy przydW1!lonej mu nieruchomości mOŻe , Z powyższego unormowania wynika, że spadkobiercy, być wskazane właśnie dlatego. 'Ze stworzy mu to warunki ktÓreg.o prawo dziedziczenia gospodor~Lwa rolnegO' opiera do wywiązania się z obowiązujących go spłat z przyc~od6w się na pd:episie art. 1059 § 1 pkt 4 Kc l k.tóry w chwili dziaprzydzielonego gospo!j'arstwa. łu był jut pełnoletni i nie pobierał nauki, spłaty w ogóle Ponadto termin ' wydania poWinien byt w za~ad'tie okre'Die przysługują,. chyba że w tej chwili był on trwale niezdolny do praCy albo odpowiadał Jednemu z warun'kówprze- ślony w sposób urnotJiwiający dotychcz.asowemu p()sl;,daczowi zebranie plon6w .1 dokooanyt:b prUt niego zaSiewów, widzIanych- wart. H>11 § 2 pkt. 1-3 Kc. 60 - Monitor Polski Nr 3 .- ._ --- -- - I ~ VII. ". Właściwa realizacja przepisów prawa materialnego, dotyczących działu gospodarstwa rolńego, zależy w dużym stopniu od sprawneg'o i planowego przebiegu postępowania -i związanej z tym koniecznej koncentracji mąteriału dowodowego. Charakter spraw.działowych wymaga sztzególnie ścis ł ego wspó łdziałania sądu z uczestnikami postępowania, który.mi. w sprawie dziatowej są wszyscy spadk,obiercy oraz mabywcy udziałów spadkowych. Szc7egółowe wysłuchanie uczestników postęp-owania już w początkowym stadium Slprawy (art. 212, 682 Kpc) umożli­ wia , sądowi zebranie ni€zbędnych informacji stanowiących podstawę do podjęcia Włc;lŚci wego p'ostanowienia dowodoweQ'O (art. 236 Kpc), określającego już na początku postępowa_ nia, jakie kwestie i jakimi środkami należy wyjaśnić,- aby : lUżyskać materiał potrzebny w szczeg6lności do ustalenia krę­ gu i przymiotów poszczególnych uczestników postępowania z uwzględnieniem okoliczności wymienionych wart. 682 Kpc, składu i wartości gospodarstwa rolnego oraz innych przedmiotów mają tkowych, dotychczasowego stanu k,orzystania 'Przez spadkobierców .z go,s podarstwa spadkóweg'o lub jego części; dopuszczalnOlŚci .i celowości podzialugospodarstwa 'Oraz . ewentualnie sposobu tego podziału, ząsauy, wysokości i ter,m inów płatności spłat spadk,owych. umóW notarialnych ' lub .w'{ciągi z tabel likjwidacyjn ycn, .a także na innych środkach dowod,o wych. Odstą.pienie od: nadmiernego rygoryzmu, gdy chodzi ośrodki dowo-dowe, dla ustalenia własnośti spadkodawcy, nie mOŻe by,ć rozumianę jako rezygnacja z jakichkolwiek 'do,w odów. Przedwnie, ustalenie ·t akie powińno być oparte na , do..yodach przekonujących. Dla.tego też błędna jest praktyka tych ,sądów, które ustalenie co do tytułu włas:nośc.i s,pad:k-odawcy opierają jedynie na zg'odnym oświadtzeniu uczestników ,~ost~po'Wania. .
2. b)Punktem wyjściowym rozważań dotyczących sposobu ,podziału spadk!lwego gospodarstwa rolnego jest uprzednie stwierdzenie ' na -p odstawie kon)uetnego materiału dowodoweg'o, że podział w naturze jest w zasadzie dopuszcza:lny (art. 1070 Kc, a w stosunku do Sipadków otwartych przed dniem 5 lipca 1963 r. także art.

§ 2przep. wpr. Kc). W razie . tego stwierdzenia sądprz

E':l dopuszczeniem dowodu z opinii biegłego powinien .z ebrać dane niezbędne do udżie­ lenia opinii, zwłaszcza dotyczące stanu i s-posobu aktualne.g o użytkowania przez spadkobierców spadkowych nieruchomości rolnych oraz innych nieruchomości rolnych, których użytkowanie uwrzględnia się przy dziale spadku zgodnie z dyspozycją art. 1070 Kc w związku z art. 163 § 1 pkt l, 213, 1035 i 1058 Kc. W -tej fazie postępowania sąd powinien szczegółowo wysłuchać pro,pozycji i wniosków uczestników postę,pow~nia co do s,p osobu podziału oraz wyjaśnić niezbędne okoliczności faktyczne, takie jak dotychczasowy sposób użytkowania gospodarstwa, konfiguracja należących do niego gruntów, usytuowanie i stan budynków ' na działce siedliskowej itp. ' ~ Tak zebrany materiał umożliwi sąd-owi podjęcie prawidłowego postanowienia d'owodowego o dopuszczeniu dowo. du z opinii bieg/ego, określającego zakres, postawionych przed biegłym zadań i ukierunkowującego jego czynności, Aktywna rola sądu . w określeniu zasad, którymi powinien kier,ować się biegły przy opracowywaniu projektu podziału, zapobiegnie nierziidkim w dotychczasowej "praktyce wY'padkom kilka'k rotneg-o sporzą-dzania 'p rzez biegłego projektów Od wyczerpującego i zgoGneg-o ze stanem rzeczywistym rustaienia powyższych okoliczności faktycznych zależy prawiIdłowość ' orzeczenia o dziale spadku, wadliwa wi ęc jest prakI\;yka ' polegaJąca na dokonywaniu ustaleń co do tych (lik 0dkznoŚci , na podstawie oświadczeń uczestników postę,p owamia be,z . przeprowadzenia stosownego postępowania do'Wodowego. W, związku -z występującymi uchybieniami w zakresie ipostępowania o działy spadku, powodującymi nieuzas1l'dnio.ną ptżewlek~ość tego postępowania i stanowiącymi przyczynę ~hy~'ania orzeezeń dzia~Qwyc~ w zWY'kJ ym post~p~wa.niu re'W~zy'Jnym alb~ ''':' P?stępo~amu wywołanym. w~le~H:~lem re- ,podziału, powodującego zbędną przewlekłość j zwiększenie wlzJI ·nadz,,:,yczaJueJ: nal~zy w szczególnośCl ZWroCIC uwagę ,_ kosztów postę'powania. na nastę.puJące okohcznoscJ: '. Jeżeli poza biegłym geodetą konieczne jest zasięg'nięcie

1. a)'W myśl art: ' 680 ,§ 2 Kpc należy przedstawić d-owody opinii biegłego z zakresu innej specjalności, zwłaszcza gdy stwierdzające, że nieruchomość objęta . wnioskiem o dział chodzi o. dokonanie -oszacowania poszczegMnych składników spadku stano~ła własność s'p adkodawcy. Jeżeli dla tej nie- gospodarstwa, należy najpierw zasięgnąć opinii biegłe,go ruchomości jest prowadzona księga wieczysta albo zbiór doz zakresu tej specjalności, a zeQrany materiał udostępnił:- bie(kumentów, należy - w myśl arL 607 Kpc - d"ołączyć ~pis glerilu geodecie przed sporządzeniem przez niego końcowe­ oz księgi wieczystej albo zaświadczenie o . stanie prawnym, go _p rojektu -podziału. jak~ wynika z~ zbioru. dokuII:entó,:". D~ne Z k.sięgi wieczy'
2. c)W przeCiwieństwie do ustawy z dnia 31 lipca 1923 r. steJ lu~ ze zbloru. dokumento:-" Ole przesądzaJą . wpraw~zle o sca,l aniu ,gruntów · (Dz. U. z 1927 r. Nr 92, po'z" 833 z .pó"ln. ldecyduJ.ąco o prawie wła;noścl spad~odawcy, są Jednak Jedzmianami) i dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie lOym z. ls~otnych elemen,tow wyma~a]ących w!?zechstron~ego gruntów (jednqlity tekst Dz. U. z1S62 r. Nr 46, -poz. n6) usta~ rozwazema przy ustalamu rzeczywistego stanu własnoścI. wa z. dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów Niektóre sądy w sposób rygorystyczny uzależniają t y- (Dz. U. Nr 3, poz. 13) nie przewiduje zawieszenia postępowa­ tuł własności spadkoddwcy od ujawnienia go w księdze wienia działowego do czasu zakończe-nia postępowa:nia scalen~o­ czystej jako właściciela nieruch()ll1ości, w braku zaś księgi we go. Wszczęcie zatem postępowania scaleniowego albo wywieczystej od przedło~enia dokumentu stwierdzającego na- miennego na podstawie cytowanej ustawy z dnia 24 stycz- ' ,b ycie przez spadkodawcę własności tej· nieruchomości. Taki nia 1968 r. oprze d wszczęciem albo w toku -p·ostępowania dziarygoryzm nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących prze- lowego nie przesądza samo przez się o koniecznoścf zawiepisach prawa, które nie zna dowodów stwierdzających wła- szenia postępowania w sprawie o dział spadku. Wymienione sność w sposób bezwzględny i które przeciwko każdemu doostatnio postępowanie powinno się toczyć nadal, jeżeli zaś Wod~wi dopuszcza możliwość prowadzenia przeciwdowodu. jeston'o już w stadium końcowym, a postępowanie scalenioObowiązkiem sądu jest więc ustalenie tytułu własności spadwe albo wymienne dopiero w stadium początkowym; w zasakodawcy wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi. dzie może zapaść orzeczenie dokonujące podziału w naturze. W omawianym zakresie, pomimo zmienionego stanu prawne- Jeżeli jednak. postępowanie scaleniowe lub wymienne jest 9-0 , aktualne są naual wyjaśnienia zamieszczone w uchwale na tyle zaawansowane, że przewidywany w jego wyniku całej Izby Cywilnej z dnia 25 maja 1957 r. sygn. 1 CO 39/56 stan poscaleniowy (powymienny) miałby wpływ na sposób (OSN 1958, poz. 11). Wszcze!1ólnośd ustalenie własności fizycznego podziału' spadkowegogospodarstwarolneg-6, sąd. spadkodawcy może . być oparte nS dokumentach stwierdzają~ po przeprowadzeniu wszystkich : czynności potrżebnyćh do cych nabycie własnośd,jjłk odpisy z ksiąg wieczystych, od- pełnego . wyjaśnienia spra'wy,powinien '~ na podstawie art; !poWiednie orzecieni!ls.ąd~we lub administracyjne, odpisy 177 § 1 pkt 3 Kpc ..,.. '- zawiesićdalsze ' postępowanie działowe .<. Mó-trif:ar Polski Nr 3 -6) do czasu zakończenia postępo:vania scaleni:o wego (wymiennego). di Stosownie do dyspozycji art. 621 i 688 Kpc projektowany. sposób podziału nieruchomości powinien być zaznaczony na planie. Wadliwa jest więc praktyka tych, sądów, które zad,owalają się szkicem sytuacyjnym nie odpowiadają­ cym ·zasadom. obowiąz.ującYJl1 . przy oznaczeniu nieruchomości w księgach wieczystych. Wymaganie zaznaczenia projek'towanego podziału na planie nie ,dotyczy natomiast 'sytuacji, . gdy dział spadku jest przeprowadzony w ten sposób, że w jego wyniku pOSzcztlgóln~ s.padkobiercyotrzymują w całości należące do spadku ·odrębne, nie graniczące ze sobą nieru- - Poz. 30 zmarli, a zniesienie współwłasności i dział spadku dokonywanyjest między. ich spadkobiercami. Jeżeli podział gospodarstwa będącego przedmiotem jest możliwy, należy rozważyć, .c zy to gospodarstwo w wyniku zniesienia współwłasności powinno przypaść spadkobiercy zmarłego współwłaściciela czy też innemu współwłaścicielowi. W razie istnienia przesłanek uza~adniających przyznanie całego gospodarstwa spadkobiercy zmarłeg'o współwła­ ściciela należy obciążyć go spłatami na tlecz pozostałych współwłaścicieli według zasad przewidzianych w lut. 216 Kc oraz . spłatami na rzecz jeg\o współspadk·obierców według zachomości. sad . przewidzianych wart. 1075-1079 Kc. Według zasad W celu uniknięcia zbędnej straty czasu i . zwiększenia przewidzianych w ostatnio wymienionych artykułach powikosztów postę'powania należy wymaga,ćod biegłych, aby nien być obciążony spłatami względem swych współspadko­ · ,p rzy s,porządzaniu projektów podzi~u wykorzystywali mabierców spadkobier,ca zmarłego współwłaściciela również teriały geodezyjne znajdujące się w . składnicach geodezyjwtedy, gdy w wyniku postępowania przypada mu częśćdzie­ ~ych prezydiów właściwych rad nar·o dowych. lanego gospodarstwa odpowiadająca udział'owi spadkodawcy we współwłasności tego gospod'a rstwa, chyba że pozostali spadkobiercy z.ostaną zaspokojeni z ' innych przedmiotów VIII. spadkowych. . Natomiast gdyby. okazało się uzasadnione przyznanie caPrzy ,połączeniu w jednym postępowaniu działu spadku łego gospodarstwa innemu współwłaścicielowi, należałoby g·o i zniesienia współwłasności (art. 689 Kpc) nie można zapoobciążyć spłatami na rzecz spadkobierców zmarłego współ­ ·minać o tym, ż.e każda z połączonych spraw podlega odmienwłaściciela, jeżeli wszyscy oni odpowiadają warunkom . przenym ;asadom podziału, zwłaszcza ,z punktu widzenia obowią­ widzianym wart. 215 § l i 2 Kc. Gdyby jednak tylko niektózujących norm obszarowych (por. z jednej strony art. 1070 Kc, rzy spośród nich odpowiadali tym warunkom, należał·oby najz drugiej zaś strony art. 163 i 213 Kc) oraz zasad przyznawa- . pierw dokonać działu spadku obejmującego udział we współ­ nia spłat (por. z jednej strony art. lQ75-1077 Kc, z drugiej własności, przyznając go tym spadkobiel'com, którzy odpozaś strony art. 216 Kc). Choć więc ' końcowe orzeczenie sądu wiadają wspomnianym warunkom, i zasądzić (ld nich spłaty stanowi ostateczny wynik wskazujący, którzy uczestnicy pona rzecz pozostałych !padkobierców. Skoro w takim wypadku łączonego postępowania otrzymują gospodarstwo rolne lub żaden ze spadkobierców nie otrzymuje w dziale . spad~u gojego części, orllz określa. jący uczestników 'uprawnionych i ~o~ r.podarstwa rolnego lub jego części i skoro sp~dkabierc~m ·bowiązanyc.h do spłat lub dopłat. to jednak do uprawmen <zmarłego współwłaścicieła przypada jedynie ekwlw.~lent: , pIejednego współwłaściciela oraz '5padkobier.ców d,rugiego współ­ niężny udziału spadkodawcy we współwłasności, to między · właściciela należy stosować właściwe przepisyprawno-majeg,o spadkobiercami nie mają zastosowania przepisy ,o ~gra­ terialne. {liczeniu wysokości spłat (art. 1075 § 2 KcL oraz o ogralllc~e­ Połączenie postępowania w prz~dmiocie zniesienia współ­ niu spłat przypadających spadkobiercom małoletnim, · POblę­ wła§ności i w przedmiocie ' działu spadku po jednym ze zmar- . rającym naukę zawo<lu lub uczęszczającym do szkół (art. ,łych wspóiwła'ścicieJi gospodarstwa rolnego w zasadzie nie 1076 Kc). W IWll5ek wencji więc należy zasądzić pa rzecz po· może .powodować odmiennego ure'gulowania stosunków mię­ 'Zostaiych ' spadkobierców zmarłego współwłaścic~ela spła.ty, dzy uczestnikamij:lołączonego postępowania,. niż miałoby to bę<lące ekwiwalentem udziału we w~ółwłasnoścl, w takIch miejsce w razie 0drębnego przeprowadzenia postępowania częściach, w jakich dziedziczą oni gospodarstwo r.olne. w przedmiocie zniesienia, współwłasności i odrębnego postę­ Współwłaściciel, ' któremu ' w wyniku postępowania przypowania w przedmiocie działu spadkI.\. ,padłobę4ące przedmiotem współwłasności gospodarstwo rolD~ udziału zmarłego współwłaściciela gospodarstwa rol- ,n e, nie ma jednak obowiązku. qokonania spłat w wypad~u, nego w stosunkach m'iędzy jego spadkobiercami mają zasto- gdy w ch'w il i oTZekania w połączonym postępowaniu o z~le­ sowanie przepisy tytułu X księgi czwartej Kodeksu cywilne- s~nie współwłasności i dział spadku żaden ze spa.dko?lergo, i tego więc punktu widzenia wymaga przede wszystkim ców zmarłego współwłaściciela powołanych do dZledzl~ze­ rożważehia, któremu spośród spadkobierców powinien przy'n ia gospodarstwa rolnego nie odpowiada warunkom okreslopaść udział spadkodawcy vi takim góspodarstwie . . nym wart. 216 Kc. Po dokonaniu 'w, tym przedmiocie właściwego ustalenia IX. należy z kolei rozważyć, czy w wyniku zniesienia współwła­ sności, przy właściwym zastosowaniu przepisów art-. 214 Kc, Podział majątku, który był objęty wspólnoś~ią ~~jąt~o­ możliwe ' jest Wydzielenie części objętego postępowaniem ' gospo.d arstwa rolnego zarówno wspomnianemu spadkobi~r...cy . wą, oraz zniesienie współwłasności rzeczy, jak rO~lllez dZIał spadku mogą być połączone w jednym postępowanIu (art. 689 zmarłego współwłaściciela, jak i pozostałym współwłaściClew związku z art. 567 § 3 Kpc). 10m. De: podziału majątku. wspólnego po ustaniu małże~ski?j Wobecobowiązywani.a odmiepnych 'norm obszarowych przy zniesieniu współwłasności (art. 163 i 213 Kc) i dziale wspólności majątkowej w zasadzie stosuje się odpowledlllo spadku (art. 1070 Kc), n.ajpjerw należy rozważyć dopuszczal- przepisy o dzialE:! spadku (art. 46 Kro i art. 567 § 3 Kpc). ~ed­ nakże do podziału nieruchomości rolnej, która była. objęta noŚĆ fizycznego podziału nieruchomości z. punktu widz.e nia pierwszych norm, jednak hiena większą , liczbę częś~i, niż wspólnością ustawową, stosuje się ze w~gl~du.na ar,t. 216 , . było pierwotnie wsp6lwłaścicieli. Kwest-ię natomiast d-opUS1.- §. 2 Kc przepisy szczególne . dotyczące ZllleS!.ellla wspołwła­ c:z;alności dalszego podziału części przypadającej spadkobier- . s noś ci- takiej nie.ruchomości; amianQwicie. przepisy art. 213......,.. com zmarłegowspółwła,śc;iciela trzeba oceniać . z punktu wi- 218 Kc. Zamieszczone wyżej uwagi dotyczące zbiegu post~d.zenia norm obszarowych obowiązujących w dźiale spadku. . ,powania o . dział spadku i zniesi.e nie współwłasności mają · Tak sa~o należy .p,os.tąpiĆJ , g,dy · wszyscy współwłaściciele więc i tutaj odpowiednie zastosowanie. współwłasności nie , .'