Kolumnę 4 wykazu uzupełhia się wyrazamI: pod lp. 7 - "oraz 1969 r. Nr 19, p.ez. 161", !pod' lp. 24' - "i 1970 r. Nr 11, poz. 1.01", pod lp. 30 - "i 1969 r. Nr 27, . poz. 210",
- e)dodaje się pozycje omaczone lp. 27ru-27f w: brzmi€-· niu:
- b)11} w tekście obwieszczenia oraz w tytule zaląoznika wyrazy "według stanu n·a dzień l lutego 1969 r." zastępuje się wy ra.zam i "wedł'ug stanu na dzień 1 lutego 1971' r.", 2} w wykazfe stanowiącym. zalą.c~ do. ohwieszczenia: al skreśla się pozycje oznaczone lp. 2, 5, 11, 12, 13, 36, 37 i 38, (rok, nT oraz poz. Monit.ora Polskie!Jo i , pófuiejsze zmfa;
- ny), Zarządzeruie ogłoszone i Tytuł zarządzenia Data zarządzenia Lp. -_. 1 2: 27a 26JII.1969, !. , l.VI.197& J:. 3 , uprawnio.nyc'h dtb nahywanfa 1S1HC;>W€& tytoniowego. oraz warunków uprawy tytoniu do celów n&uko'wo~adawczydl' ,i s.zkohmiawych : Określenie przedsiębiorstw ._ 27b (w s.prawie) , Og.ólne wa.mnki Wlil(~W sprzeda<Żiy mlekal i, jeg.o prze- 4. , 1969 r. Nr 15; poz. 116 l:97G r. Nr 18, ,poz. 141 tworów zbywanych przez jed<Ilo s1 ki organizacyjne ~ółmle·c zarskie j na zaO'pli'trzenie rynku wedzielczośc'i wnę:trznego 27c 26.VI.1970 r. -------- 27d . 10.VIII.1970 r. 27.xI.1970 r. -_.- 21f 1970 I •. Nr 22, PQz. 17& Normy zamiany awi:ee. przyjmQ.'WailydL naJ poczet ooo~ · dasta·w zwierząt. rZ'eŹJlych 1970: r. Nr 27, poz. 2130 i Nr 39, pOZ'. 288 Wliądowych _ . 27e Ceny załk.UpolL OIa7. zasa,dy klasyf~aciL li$ci i nasion tyton,i u krajowego 1-9..1.1971 r. , Zwalczanie szkodników magazynowych żywczych, produktów rol,n iczych i pas.z. artykułów 1970 r. Nr 42; poz. :mr spo- Normy ubytków naturalnych mięsa wie,przowe~ro w ~óttuszach zdekompJetowanych ! 19T1 r. Nr 6; ;IJ'O'z. 44. l , Minister Prz;emy:słu SpożywczegoJ i Skupu:. E~, KoładzieA 136OBW1ESZCZENIE PIERWSZEGO PREZESA SĄDU NAJWYŻSZEGO z dnia 2 mal',c a 1971- r . .,. wyt.yezn.ydł wymiaru sprawiedliwości 1 praktyki sądowej w sprawie odpowfedzialttości ' SkaTbu Państwa oraz państwo wych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcionariuszy państwowych. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego. f962 r. Q Sądzie Naj'wyzszym (Dr. U. Nr- n, pOZ'. 54') r § 6 uchwały Rady, Państwa z dnia 22 maja 1962 T. W sprawie regulaminu Sądu Najwyzszego (Monitor P'o lski Nr 45; poz. 2tO)' ogłaszam uchwałę powziętą przez Sąd . Najwyzs.zy na posiedzeniu pełnego składu Izby Cywilnej dnia I5 lutego' 197't r., ustalającą wytyczne wymiaru sprawie,q!iwości i praktyki są- dOw'ej w Siprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa ocalI osób' prawnycn Zp' szkody wyrz'ąd:ZIO;n:e- iprZfi funkcjonarius:zy państwowych .. pań-stwowycrr \ Treść uchwały Ip odana jest w załącz:ni·ku ,do I!1liniejszeg:o o.bwieSizczeni.a. Pierwszy Prezes Sądu Najwyzszego: w z. M. Mazur UCHWAŁA PEŁNEGO SKŁADU IZBY CYWILNEJ SĄDU NAJWYŻSZEGO rz dnia 15 lute\}o' 19ł1 r. Sąd Najwyższy w składzie następującym: Przewodniczący: Prezes Sądu Najwyzszego Jan Pawlak, Pierwszy Prezes Sądu NaJwyższeyo Zbigniew Resich, Sędziowie Sądu Najwyższego: W. BryI, H. Dąbrowski, · S. Gross, J. Ignatowicz, W. Kuryłowicz, B. Łubkowski, J. Ma.jorowic:z (sprawozdawca). W. Markowski, Z. Masłowski fwspółsprawozdawca), E. Mielcarek, J. Pietrzykowski" K. Piasecki, J. Policzkiewicz, Z. 1'rybulski, F. We'sely, M: God- l~sk~ IProtokola,nt: c'złonek Biura OrzecZJni.ctwa SN Te,le5foT Nowak, przy ud,ziale Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Kazimierza Zawadzkiego 'o raz przedstawic:ieH Pr,o kuratury Ge,neTalnej PRL: prokuratora Prokuratury Ge.ne,ralnej Walerego Masewicza i wiceprokuratora Pm'l mratury Generail.'nej ZdZ'isława . Jędrzejczaka, . na wniosek Pierwszego Prezesa. Sądu. Najwyższego I Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospe,lHej LucłQ;' we:j z OOia25 kwietnia 1970 r. na podstawie art., 2B ust. 1 MOOllitor Polski Nr 20 - 233 - i 2 USltawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyżgzym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) uchwalił: wytyczne wymiaru sprawiedliwości I praktyki sądowej w s,prawie oclipowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwo wych osób prawnych za szkody wyrząd,zone przez funkcjona.riuszy pal1stwowych. W przepisach aTt. 417-421 Kodeks cywilny pr:zejął pod,tawowe unormowa·nia ustawy z d.nia 15 listotpada 1956 r. o · .odpowiedzialności Państwa za szkody wynąd210ne przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243). K'Odeks, podobnie jak czyniła toO powyżs.u ustawa, przewiduj~ odpowiedzialność Państwa za szkody wyrządZOlne przy wykoIlywatni:uzarówoo czynności o charakte·rze władczym (aktów władzy), ja1 k i Clzyp.noścd gospodarczych, mln .normuje w sposób jednolity 'lasady od.powiedzialn.ości Ska,rb<u' Państ>wa I ()Il'ganizacji ,państwowych, mających odrębną ooobO'W'OŚĆ prdlwlIlII, za ich ftmkcjonćł'r~uszy. Przyjęcie w KodeksJe za WZlOrem ustawy z dni'a 15 ldstopa.da 1956 r. - 51tosunkOlwo szerokiej odpowiedzialnoOścI majątkowej Skarbu Państwa i państwowych o,sób prawnych !Za szkodliwe skutki działallltości praco~ników państwowych oraz ·osób działajq,cy.ch na zlecenie orgam6w Państ.'wa jest lWy.r·arzem dążenia ustawodawcy Połski Ludowej dlo zapewnienia pelnejpraworządności, jak również do rozsze:rzenia za. kresu ochrony uSlprdwiedliwiOUlych interesów obywateli. Jest więc wyra!7lem za·sady, że ws:zystkie organy władzy, a,dmw~tr·aoejli [ospoIdarki państwowej obowiąz&ne Sil IW swojej 'działa·Ln.ości ściślepr.zestrzegać przepisów i 7)asa'ti wSipółży cia ~?OłeOZ<Ilego oll"az że w r8lzie ujemnych ,s.kutków tej dJZliałalinośoi,pO'WSlt:ałych z w~ny funkcjollM'i'usza pańs twO'Wego , a w wyjątkowych "ytuacjaoeh również mimo braku tej wilny, Skarb Pań:stwa Lub państw'Owa osoba prawna obowiq,za.n• • ą do :na'prawi:enia wy,rzlłdronej obywa1teJ.owi slJloo.dy. Realiizując IW tpraktyce powyż!łze zasady, sądy lpowmy jecm.a.k nIlieć .n.a uwadze, że ujemne na9h~pstwa dZiałaLności fUTlik<:joO!nM'iuSlzy Ipań-stwOlWych mogą oboillżać Skarb Państwa lub ,pań'Sitwowe oSlOby prawn.e tylko w6wcrzaiS, gdy w.stajll !lpełniOlIle przesłaJllkl odipoowiedl2:.jalnośd przewi<dz!.ane szczegółowo w prze,pisach KodekS/u cY'.... i1nego. Wbrew temu w o.rzOC1JI1ktJwie sąiClów daje się niekiedy zaobsetr'W'O'Wać nie'IlZaIS8ldJn~na te'l1ldencja do r,07.Szerzenia odipawiedJZlia·1n:oŚ<:.1 Państwa .p ozazakres wym:i.kający z PrzBipisów prawa. W prtl'k!tyce .sądów wyłaniają s:ię także na tle wykładald ,p rzepis6w !nOrmujących ·oopowiedlZ'i.a'1ność Państwa zagadnietnia- budzące wąupliwości. Chociaż wiele z tych lla.gad,nień znalazło już ro21wiązanie 'W orz&!1lIJlktwie Sądu Najwyższego, niejedn.a wąbpl1wość pOZJostała nadal nie wyjaśn;j,ona. Zarówno t'a ·o.koaic7Jność, jak i celowość catośdowegó ujęcia omawIa,nej PI\Oblematyki dla skrys:taEzowania kierunk'll dalszegoO rozwoju orze,czn.ictwa, uz.a'sa,dm:iają potrzebę wydaillia wytycxnych wymiaru sprawiedliwości i prak:tyki sądowej w zakresie sl·oSlowa1llti.a wymieniOJlych na wstępie .prz~pisów. Poz. 136 stawach unormowanych w in.nych przepisach o czyna·ch niedozwolonych, czy też przepis ten zawiera be'lApośrednie unoOtrmowa.nie podstaw tej oc1powiedzia1ności, wyłączające 5t'O'5<Owa.nie do niej innych przepi.sów. Rozważając to za,g a·dnienie należy na wstąpie st wi erdrz i ć, że przepisy a.rt. 417-420 stanowią pewną całość normatywną, zawierającą kompleksowe, joonoliite unormOlwa,n ie o·dpawiedzielnoOśOi Skarbu Państwa oraz państwowych osób pra.wnych (w d.alszym ciągu będzie mO'wa o odpowiedzialności Ska'rbu Pallstwa w z,nac'looiu obejmującym również odpowiedzialność palls-two'wych osób prawnych), przy czym art. 411 normuje przesła.nki ogólne tej odpowiedzialności, natomia'sl art. 418 i 419 normują jej Iprzypadki szcze.gólne, sta.nowią więc w sto.sunku do art. 4017 lex specialis. Ze względ_una taką "kompleksowość" Uln<>.rmow81niaprawidlowa wykładnia art. 417 wymaga powiq,z&nia go z po'z,ostałymi przepisami. jak :również musi uwzględniać zasady ogólne odnos'zące slą do ocI;powiedzial11loś-C>i z tytułu czynów niedozwolonych. Umieszczenie przEllpLs6w art. 417-420 w czołowej części tytułu VI, be~poŚtredtnio po a'rt. 415 i 416, które normują 00powiedziaLność Siprawcy stkody .za winę własną oraz od~o wiedzialność o.soby prawnej za winę jej organu, . z drugiej ,tro.ny okolicxność, że przepisy te nie tylko nie znalarzły się w grupie pnepisów n()rmujących odtpO'Wiedxialn.ość ;,za cud!ze czyny" (art. 427-430), dJo których ze względu na podohną kOIl!strukcję prawną są bardz.o zbliżone, leoz z,ostały od nich O'ddziel()lne 'p rzepisami art. 422-426, traktującymi o w$półSlprawstwie I o wyłączeniu cHlJpowiedzjalnośc,i za wła.sne czyny, wskazują wyrażnie tIla to, że o{tpowiedzialno.ść SkaiIbu Państwa za funkcjona·riuszy ustawodawca potraktował Jako odrębny w sys,t ematyce czynów niedoow·o1Qinych rodzaj . odpowiedzialności, uoormowaony w ood<Zlielnych prz~isaoeh. Płynie stąd wniosek, ze przapLsy art. 41741 g llJO!rmują odrębnepods.tawy oopowied:ziaLoości za S7lkodę, kt6re OOIliOgzą si,ę tylko do odpowied-zialIl!ościSkatfbu Pań stwa Ul funkcJonariuszy państwowych i jedoocześnie wyłą cz.ajll Ilibo,SQwanie do tej ~p()Wieózialności - o.czywiśde w ~akresiQ przez siebie UIllOO'mi()WMym -:.. iorvnych ,pOOSttaw odpm'liM21la.1oośc i. Podnoszony jest niekiedy zarzut, że .n orma art. 417 tIl'a skutek braku wzmia'n.ki c winie funkcj-ona.rilus"llS }a.ko przesłal1lCe oopowiedzialności zawiera niapełną hi,potezę I wobec teg'o 'nie może sta,Il!owit odrębnej, niezaleimej od innych, pod- . stawy odpowiedziaLności, a w szczególnośai niezaleinej od podstaw unormowanych w alrt. 430 i 429 K.c. StoS'ując prawidłową wykładnię omawiatIlych przepisów, lIl.alezy pO'gląd taki oorzmdć. Artykuły 417-419, trakt<Ywame jalw zeSlpół przepi's ów reg,ulujących w sposób kompleksowy wszystkie postacie .od.powiedzialności Skarbu PańSltwa za :5Izkody wyrrządtwne przez funkcjonariuszy pańsl!wowych, po2lwalają na pnyjęcie 'lasady, ze wina funkcjonariusza stanowi lwn.jec.zmą przesłankę odpO'Wiedzialności opa.rtej na art. 417. Wynika to przede wszystkim ze ścisłego powiąz a.n'ia przapis6w o odpowiedzialności Państwa z innymi przepisami 'I o czynach niedozwolonych, które przyjmują winę jak.o pods tawO'Wą prze;sła.nkę odpowiedz'ia l lltości , przy równoczesny m Włącze!1ie do tyt'U łu VI księgi trzeciej Kodeksu cywilnego, .normują·cego odpowiedzialność Z tytułu czynów niedo- uwzglQdJnieni'u faktu, ze nic nie wskazuje na to, aby us,lazwolonych, treści . aui. l, 2, 4, 5, 8 ustawy z dnia 15 lis,tOlpada ' wodawc.a odpowiedz.ialność Pańs'lwa zamierzał generaln:e 1956 r. ~pra.wia, że ui!l!o.rmowalnia ustawy, 'llllajd'Ujące się do- oprzeć uaza.sadzie ryzyka. Pogląd powyższy pot wierdza tychczas fo rmalni e poza powszechnym ustawodawstwem cy- art. 419, który normują.c sz.czególny wdzaj odpowiedzialności wilnym, z kt6rym łączyła je tylko llto.n na odsyłająca a.r t. 3 Ska.rbu Pańs Lwa w ra zie braku podstaw od,pow i e·dzi u l r;o ści us tawy, stały się obe·c n,j.e ' składową czę ści ą prze:pisów Ko- według zasad o·gólnyc h, a więc ' przede wszystkim w ra z: e d eks'u o czyna,ch niedomvolonych i zostały z tymi prze,pisa- braku winy funkcjonariusza, daje implicite wyr fł'z. za5ac17ie, mi ściśle powiązane. W ZJwiązk:u z tą zmianą wymaga przede że przesłanka winy obowiązuje w odniesien.iu do ogólnej wszystkim wyjaśnienia zagadniel1lie stosunku przepisów Mt. od,powie!d:zi al l1!ości na podstawie art. 417 . Podo bnie art. 418. 417-420 do pozostałych przepisó_w tytułu VI i w związku normujący szc.ze.gólną f·orm ę ogra.nk-wn e j od.;J'owie{hi a ln.ośc i z tym r0 21strzygnięcia, czy art. 417 ma charakter przepisu rza szkodę wyr zą dzoną na skutek wydania orzeczenia lub zaprogramoweg·o, statuująceg.o jedynie za·sadę odporwie'dzial- rządzenia, opartej na dodatkowych prz e słankac h, m.in. w ponowi Sk,arbu Pailstwa, której realizacja opiera s. ię na pod- s.t aci s'z{Jzególlneg.Q hybu stwierdzenia winy funk,c jonariusza, zaś - Monitor Polski Nr 20 234 Po'z. 136 is tnienie winy sta,n owi prze- przepis ten takiej przesłanki nie przewiduje. Na podstawie ' te go przepisu Skarb Państwa odpowiada więc także za za sady ogólnej. Prowadzi to \ do wni·o sku, że wir:a funkcJonariusza, cho- szkody wyrządzone przez lekarza pacj e ntowi na skutek wadliwego postawienia . diagnozy lub stosowan'ia tempii ciaż nie wynlieniona expres.sis verbis w treści § 1 art. 417, stanowi przesłankę o·dpow:eclzialn-ości opartej na tym prze- oczywiście wówczas, gdy błąd nastiłpil z winy lekarza. pisie, wynikającą z w yk ładni logicznej i systema,tyczmej Do ·odpowiedz'ialności Skarbu PańSllwa za funkcjo,nalfi.us·z y przepisów art. 417-419 Kc . . nie może mieć również zas,to'sowa·nia no,rma art. 42'9. Prze.p is W świetle powyższej wykładni przesłanki odpowiedzial- ten pr1zew1duje o·dpowi e,dz,jaln·ość osoby ,powieorzającej wykonanie cz y.nności drugiemu, o.partą na zasadzie winy w wyności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 są lIlastępujące: borze, z tym że istnienie tej winy objęte jest domniemaniem 1) wyrządzenie szkody przez funkcjonariwjjza państwowego ustawowym, ws-kutek c ze..,go powierzającego o'bciąża dowód · w rowmieniu § 2 tego a.rtykuł,u; braku winy. Wynika e tego, że aoft. 429 może m i.eć zas,tos'o2) zawinione działanie lub .z aniechanie tego funkcjonariu.\ranie je·dynie w razie powierzenia czynności 'prz·ez 'osoby, sza; które mogą odpovvia.dać za szkodę na zasadzie winy wła,snej. 3) normalny związek przyczynowy między działaniem lub Do takich osób illależą OSoOby fizyczne 'oraz ,050by prawne niezaniechaniem funkcjonari·usza a wyrządzoną szkodą; lPańsLwowe, które stosownie do art. 416 odpowiadają za wi;nę 4) wyrządzenie szkody !przy wykonywaniu powierzonej swych ' o'rg.a nów jak za wi,nę wła,sną. Natomia~t w · świe.t1e f Uil'i ,kc j ona riuszo wi c ZyrulllOŚ·Oi. art. 417 Skarb Państwa nie od.powiada za wi.nę włas.ną. Na- '. wet bowiem ·wtedy, g.dy szk·oda została wyrządz,olna il winy·'orga,nu, Ska'rb Państwa o·dporwiada za wi.nę funkcjouar'iusza II {jzialająceg'o w charakteree organu jak za . Cizyn ·cudzy. Skarb Państwa nie ma więc ' w za,kre·s ie oc.powiediziallloścJ z.a winę Pnęsłank.i wymieni,one w roz:dz,iale !poprzednim stanowią jak tam wyjaśni,ooo - wysta.rczającą pod5'tawę 00- własną :zdoln,ości d.eliktowej i tym samym lIlie może ~polwia· daĆ boopośreodIJIi,o n-a lpodsta wie art. 429. , . ' powiooz'iaJności Sk-aIbu Państwa 'la funkcjo.n ariuszy państwo wych, do której z uwagi na odrębność jej uno.rmowal!l'ia nie Do takiego samegoW'Il'iosku ;prowa·dz4 oko l iCZlIliOŚĆ, że " &t{)suje się innych ,p odsta.w i .i nnych przesłanek unolr mowa- przepis a'rt. 417 Kc. normuje w spols ób wyC'zerpujący zak,r es nych w przepisach () czyma·c h niedozwolonych. W szczegól- osób, za które Skarb Państwa ocljpowi,a da. ~prawia to boności do odpowiedzialności Skarbu Państwa ruie mają w tym !Wiem, że wyłąoza on z.a:sboSio.walll,je art. 429 Kc. Ja.k·o podzakresie zastoso·wa.nia podSltawy przewidz'iane w a.r t. 416, 430 stawy odpowied'tia'1noOści, jeżeli osobą, której powi·e.rz1olTIo i 429 Kc. wykonanie czynności, jest furukcjonariusz Ipań!>twowy w 1'00zumieniu art. 417 § 2 K.c . .W stosunku do tych .przepisów art. 417-420 mają charakter. n·OO'1ll szczegóLnych, odnoSlzących sięwyłąc.ZJn:ie do odNatomi.aSlt art. 429 wchodzi w :rachubę w sytua·cj:i, gdy ' powiedzialności określonego ro·dzaju ipOdmi,otów, a mianowifunkcjonariusz ipaństwowy, działając w tym charakter1ze, pocie Skarbu Państwa oraz państwC'lWych osób prarwnych. Wy- iWi er:z a wy kondln.i e cZY'nn.ości osobie nie będącej takim łączają zatem zastosowanie do tych pod.miotórw norm ogólfunkcJonariuszem (oazy.wiśc.i.e w waifunka·ch, które ,n ie dają nych - oczywiśoie w takim tylko zakre.sie, w Jakim eaiWie- !podstawy do !przyjęcia, że wyk,onawca "dJ~iala na zlecenie" rają własne unormowania, takie same lub odmienne. / w rooumienliu § 2 art. 417). Ska.r b PańslJwa oodpoowiad.a wó!wczas za wInę funkcjonariusza n.a ,podstarwie a,rt. 417, Ij)rlzy Z tej ' już przyczy.ny dla IpowstalIl:ia odpowiedzialności Ska,r bu Państwa nie ma znaczenia oko.Jiczm.oŚć, czy s:zJkodę czym tPoszkodowil,ny ffiO-że .przeciwko Skalrbowi PańSJtw a p!()wołać się na domniemanie winy funkcjolnariuna. Wy,nika to wyrządził organ, czy tez zwykly funkcJonariuSlZ ,państwa lub z zasady, że Skarb Państwa , odpowia.da 'na Ip,ods.tćlJwi e a·rt. 417 państwowej osoby prawnej, art. 417 i następne no,rmują bonie zamiast Iun,kcjonarius.za, leoz za funkcjon,alr'iuslZa, a ZIawiem odpowiedzialność Skarbu Pańs,twa :l!a wszelkich funkcjona'r iuszy bez względu na z.akIes ich uprawnień. Wynika to tern wówcza,s, g·dy odjpowiedzialln,ość 'Pon,osi funkcjlOlD.ariusz osobiście. Jeżeli więc odpowie.d2iialność funkcjonari'uSlza ' opartakże z art. 418, który normuje odpowiedzi.alność Skarbu ta jest na domD!i€man,iu willy, domniema.nie t,o . SItanowi poPaństwa za szkodę powstałą lIla skutek wydalruia orzeczenia średnio przesłal!l'k-ę odpowiedzialności Skarbu Państwa. lub za,rządzenia, a 'Latem takich czynności, które lIlajczęśc.iej należą do dzia/a1nośoi o.rgalnów Ipańs1twOlwych. P.odobnie ks· ZJtałtuje ' s'ię odpowied:l!ial'oość Skatrpu Państ.wa w sytuacjach przewidzianych w aoIt. 427 K.c. Należy podWy/ąmenie, o którym mowa, dotyc·z y rórwnież alTt. 430, skoro art. 417 nie z/IIwieraprzewidzian-ego w tym IPrzepiSlie kreślić, że w razie gdy Ipie.azę nad os,obą, której iWi[ly !p!l1zyogra,n kze.nia odpowiedzialności tylko do wy'paodków, gdy !pisać nde można, s,p rawuje organizacja państwowa (np. SZlpispraowca szko'dy pozos·taje w stosunku po-clwładmośc:i do po- ta,l, sllkoła, dom dziecka lub tp.), za szkodę wyrządzo[lą przez tę ' osobę odpowiada fUinkcj.ona:rius'z wykonujący nadzór (piewierzającego wykona.nie czynności. Potwie,r dza to w sposób lęglniarz, nauczyciel itp .) z tytułu d·omniiemalniia whny w nadwyrażny zarnie·szcZJOne w § 2 aTt. 417 wyliczenie funkcjozorze ,p rzewidzianej wart. 427. Natomiast Skarb Państwa odnariuszy, za których Skarb Państwa ponos'iod;powiedJzialpowićlJda za tę w1nę funkcJo'na.riusza na podstarwie ao rt. 417. ność. Wyliczeniem tym bOwiem objęte są również osoby, Należy jednak mieć na uwadze, że jeżeli piecza Slprawoktóre ze względu na cechy niezawisłości i niezależności !peł nionych przez siebie funkcji nie mogą być uważane !Za iJXld- wana jest nad oso,b ami, którym można :przY'P1sać winę (np. starsi uczniowi€), to o·dpowiedJziaLność osoby sprawującej władnych Vi rozumieniu art. 430, jak np. sęd'ziowie, po.sło wie, radn.i Itp. nadzór (np. na'uc.zyciela) ocenia się nie ua pods>tawie art. 427, le· c z na .podstawie art. 415, co uzasadnia ko'ni eczność przeTak szeroki zakres h1potezy att. 417 ma w praktyce szc zególnie donio·słe znaczenie dla ocenYO-cIJpowiedzialności prowadzenia dowodu winy. Podobnie ''Iv ostaileczmym wyniku przedst,a wia s'ię od!poSkarbu Państwa za le·k arzy zatmdnionych w s~użbie zdrowia. Pogląd o nieodpowiedzialności Państwa za szkody wy- wiedzialność Skarbu Państwa na podstawie aTt. 431 § 1, i w vwiązku z tym np. państwowe gospodarstwa J'1O-lne odpowiarządzone przez leka,rzy na skutek błędów w zakresie diagruostyki i tera.pii, opa.r ty lna założeniu, że lekarze tym żakTe dają za szkody wyrządzon.e prrzez zwierzęta na zasad:z'ie domrriema,nia willy s<wolich funkcjooarius'Zy. eie nie są podwładnymi zakładów służby e,drowia, stracił nierzależnie · od innych argumentów, które mogłyby Ul tym Rozpoznając sprawy o odsz.ko.dowanie z tytułu odpo,wiepriemawiać - SiWą aktualność na gruncie aIt. 417 KoC., skoro dzialnO-śc·i Skarbu Państwa i ~aństwowych osób .prawnych na . wyraża poś.rednio myśl, że slan kę odpowiedzialności według w - Mo,nitor Polski Nr 20 235 podsta wie art. 417 i nast. Kc., sądy powil1lny mieć na uwadze, że odpowiedzialność przewidziana w tych przepisach <Jgwnicza się do od:powiedzialno ści deliktowej i że wskutek tego ,powołane ,przepisy nie mają zastos,owania do odpowiedzialności wynikającej ze stosunków umownych. Nie wyłą' ma to jedn,ak możliwości zbiegu 'o bu rodzajów odpowiedzialn,ości. Przykładem tego mogą być przepisy ustawy z dnia 31 styc.zn:ia 1961 r. o łączności (Dz.U. Nr 8, po'z. 48) ograniczające w pewnym zakresie odpowiedzialność przeds i ębiorstwa państwowego "Polska Poczta, Telegraf j Telefon". Unorm()iwa,na w tej ustawie odpowiedzialność kontraktowa lilie wyłącza jednak ,odpowied z ialności na podstawie a,rt. 417 w związku IZ art. 420 Kc., jeżeli szkoda jest następstwem czynu niedozwO'lonegg funkcjo,narius.za poczty. Występuje wówczas zbie'g obu 'podstaw odpowied.zialności, 'Przy czym stosownie d,o art. 443 K.c. nie wyłąc'zają s:ię one wzajemnie. Un,ormowa,ilie wart. 411-420 Kc. odpow iedzialności za , szkody · wyrżąd:z,one przez funkcjonariuszy pańs.twowych nie " wyłącza od po wie d:zia,lności Ska,rbu Państwa i państwowych " osób IPrawnych na podstawie dalszych przepisów o czynach , illiedozwolo,nych. Podmioty te bowiem mogą ponosić odpowiedti;a1ność na 'r ówni z każdym podmiotem prawa cywilnego jako pO'siadacze rzeozy, prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład WpIdwiony w ruch za pomocą sił przyrody, posia:dacze . mechanio:zmych śrOlków komun:~kacJi, a więc na :podstawie a,r t. 433-436 Kc. iI II przez ustawę 'Z dnia 13 czerwca 1967 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 108), której wyłącznym zadaniem jest ws.półdrz:iałanie z organami Milicji Obywatelskiej i innymi organami a,dministracji państwowej w ochronie porządku ;publicznego oraz mienia Sr;:>ole,c znego i mienia ,obywateli. Działalność ORMO jest nadzorowana, kontrolowana i koo.rdynowana prze:z właś ciwe prezydia rad narodowych, a nadzór zwierzchni nad nią sprawuje MiuiSlter Spraw Wewnętrznych. Członkowie ORMO :pr'zy wyko,nywa,niu swych obowiązków kOif1zystają z ochfiOny 'p rawnej przysługującej funktjona.riuszolffi MilicJi Obywatelski·ej, a za przestępstwa popełnio,ne w czasie ich wykonywa,nia odpowiadają tak jak urzędnicy. Rola i sytuacja człon ków ORMO są więc tak zbliżone do roli i sytuacji pra,cowrników służby bezpie,czeństwa. że zaliczenie ich di() funkcjonariuszy państwowych w rozumieniu aTt. 417 § 2 K.c. jelSit w pełni uzasadnione. Dodać należy, źe ze względu na opisane powiązania statio fisci Sk\łrbu Państwa zobowią:zarną do napra wie,noja szkody w wypad'ku jej wyrządzenia prze,z człOll1ka ORMO jest komenda Milicji ObywatelSikiej właściwa miejscowo ze względu na teren działania danej jednostki ORMO. Nie są na:tomia,st funkcjonariuszami państwowymi w rozumieniu a'rt. 417 członkOIwie orga,nizacji społecznych, k,tór.zy .spełniają w ramach statutowej działalności tych organizacji lPewne funkcje o charakterze !;' połeczJDym, g,ospodalTczym i kultui:alnym (llip. członkowie Ligi Obrony Kraju. Polskiego ~zerwonego Krzyża, PTTK i fn.), chociażby funkcje, przy kt6iTych wykOlnywa'niu wyrządzono szkodę, należały dawniej do orga,nów państwowych. Pa,ragrr af drugi art. 417 normuje lPojęcie funkcjo,nariusza wf'orz:umieniu Iprzepisów tytułu VI księgi trzeDrugą grupę zaIiozoną według art. 417§ 2 do fwnkcjoociej Kc., tj . as,orby, 'la którą Skarb Pań,Sltwa odpowiada przy nariuszy państwowych stanowią osoby powoła,ne w drOdrze islndellliu \przesłanek ustawO'wY'ch określo'nych w tym tytule. wyboru d;() 'Organu pańSllwowego.Do tej grupy należą nrp. Za,warte w tym ,p rzepisie wyliczenie po'z wala na wyodręJ:mie ,posłowie, radni, ławnicy itp. Nie łączy ich z organami Pań .nie trzech g,ru,p osób, które rnależy zaliczyć doQ funkcjonafoiu- stwa stosunek ,p racy, a jedynym źródłem ich obowiązków 'm y :państwowych. Pierwsza grup,a obejmuje "p.racowników . i uprawnień je'sol wybór, dokonany w sposób przewidr.z.iany oIgCllnów władzy, adminis.tracji IU:b gospoda:rki państwowej". w us tiliwie. Stos'oiwnJie do art. 420 inależą do tej grupy również PI1lc'owOstatnią wreszcie g,rupą o,s ób zaliczonych według art. nicy państwOIWych rQsób prawnych, a więc Iprzedsdębiorstw 417 § 2 do funkcjonariuszy państwowych są o $loby ,,&iała pań stwo:wy,c h , wyższych zakładów noukowych, instytutów jące na zlecenie" organów władzy, administracji lub ' gos,poibp. Należy do tej gru,py także zaliczyć wymienionych osobno darki 'państwowej. Lakoniczne sformułowanie tego przepisu w § 2 sęd~iów i prdkuratorÓ'w, jak również żołnierz y ,z awo- ll1akawje szczególnie .ostrożną jego wykładnię. Przede dowych. wszystkim należy stwierdzić, że działanie na zlecenie, poSf'ormułOlwa:nie omawianego przepisu, posługujące się tak mimo podobieństwa termitwlogiczmego, nie je,st jedno,z na.czsze,T'o:kim pojęciem :prac'owrnika, pOłlJwala na uz,n anie za fun- ne z umową zlecenia uno.rmowa,ną wart. 734 i następnych kcjonariu,srzy ' :państw()Iwych wszystkich osób ,powstających Kc., chociaż może się zdarzyć, że umowa taka stanie się z ,o rganami Państwa lub ,pań!Otw()lwych 'Osób prawnych w ja- .podstawą prawną "dcziała,nia na zlecenie" w 'w ZJumienJu art. kimkolwiek stosunku zatrudnien'ia bez względu na rod:zaj 417 § 2. i charakter pełnionych funkcji, a więc zarównoQosób pełnią Jak to wynika z samego brzmienia powyższego przepisu, cych czynności wchod'zące w zakres podstawowych funkcji zlecenie musi pochodzić od orga,nu wlaruzy, administracji lub dane.g'o orgal1'u władzy, admi.rrist.racji lub gos,podarki pań- gospodarki państwowej, jego przedmiotem zaś jest wykony6'twQiwej na wszystkich szczeblach, jak i osób s.pełniających wanie czynności, które spra;wia, iż wykonujący je, nie będąc cz)"nności o charakte.rze gO'.5ipod a rc.zym, lporządkowym lub funkcjonariuszem państwowym, ma być za takiego uważany. usługowym (n,p. wożni, S1przątaczki itp.). Obojętny jest rówTakie unoirmQlwa,nie wskazuje na toQ, że nie mo'gą tu wcholIliież sposób powstan:ia ,sto,sunku za trudnienia, a w srl.ozegól- - dzić w grę czynności czystoO technic'Z'lle, usługo' we (oC'zywiś lloQści, czy st,o sunek ten ,powstał w dro,dze umowy o pracę, cie, jeżeli nie należą one do zwykŁej działalności lPaństWlO powoła,nia, mianowania, czy też wyb()lru będącego po,dstawą wej osoby prawnej. o której odpowiedzialn.ość chodZi), do zawiązania stos,unku pracy. Z osobami pozostającymi w stozlece,nia bo'w iem wykonania takich cZyl1ilJJośoi os'Obom nIe sun,\{.u zatrudnienia zrównani są żołnierze sił zhw}nych. będącym funkcjonarius,zami wystarcza bogaty arsenał umów Chodzi tu oczywiście 'o osoby odbywające 'obowiązkcxwą usługowych cywiln,oprawnych, 'ochro,nę zaś interesów osób służbę woJskową (ustaiwa z dnia 21 listÓrpada 1967 r. -Dz. U. trzecich zapewnia dostatecznie 'przepis art. 429 Kc. Zresztą Nr 44, poz. 220), żolnie.rze bowiem zawodowi są objęci zda- czyruności usługowe zleca się z mguły je,d.nostkom uspołecz niem :pri erwszym § 2 art. 417. ni'onym, działającym zaś na zlecenie w rozumieniu art. 417 Po,nad'1o w świetle art. 417 § 2 należy uz,nać · ta kże za § 2 może być wyłącznie 'o,soba fizyczna, gdyż tylkoQ taka funkcjonariusiz y państwowych czło,nków takich organi zacji oso ba może być u z.nan a za funkcjonariusza państwowego. ' S'p;ołecznych, które zostały powołane wyłącznie d,o bez,p.oProwadzi to do wniosku, że zlecernie, 'o jakim mowa w aift. średnie.go wSIpółdziałania w wykoQnywaniu funkcji państwo 417 § 2, może mieć za przedmiot jedynie takie działanie, wych i znajdują się pod stałym i bezpośrednim nadzo.rem które mieści się w sferze działalności i funkcj.i orga,n u zlePaństwa. Przykładem takiej organizacji jest Ochotnicza Recająceg'o. Ponieważ w zasadzie nie jest dopuszczalne .przekazerwa Milkj1 Obywatelskiej (ORMO) powołana d!() żyda zywanie funkcji państwowych os.obom nie będącym funkcjolPańsilWiOWego - ~36 - nariUSlzami Ipaństwowymi, udzielenie takiego ~lecen,14 mus.1 prlWWa lub za:rz~azeJ1iiam:l wła.ścl wyeh orga;nów. W konsek.wencJi należy wię<: umać, że działa,ll!ie :na zlecenie organów Państwa w wZJUmieniu M"t. 411 ma miejsce w razie Sipełniem.ia kumulatywnie naS'tępujący{;'h przesłanek:
- a)zlecenie musi pochodzić od organu władzy, admi.nistracji lub gospodarki państwowej aloo organu 'Państwowej lOS.oby prawn-ej,
- b)wykonawcą żlecen-ia może być tylko indywidualn,ie oznaczona osoba tlzyoz,na,
- c)zlecenie działania musi mieć OIpf1rC'ie w pr~is'ie pr8IWnym lub za.rządzeniu właśCiiwego organu,
- d)treścią zlecen:ia musi być d'1Jiałanae wC'h:odzące w zakres działaln()ści ()rganu Państwa lub pańs.twowej oSoby Jprawnej,
- e)działanie to musi być wykonywane tak, jak wykonuje je funkcjonćl'I'ius1., to 2lnaczy w imiemi·u i na mecz orgllJOu być zgodne z ' przepisami Illecającego. ,Przez organy PaństJwa w znaozeniu użytym w art. 411 § 2 rozumieć należy o,rgany określone na podstatWie tprzE!lpisów prawapań·stWO'wego i admJ.nistraq'jnego, Orga;na.m;i zaś JpaństwowychOlSób prawnych są -ich ()fgany statutowe. Jeżeli przepis prawa upowa'Żm'ia do wydania zle-cenia funkcjolllariuSUl, który nie dxiała .w charakterze organlu, zl-ecenie wydane przez takiego funk.cjonMiusoza w grani<:ach jego uprawnień odpowiada tll'kże wymagM)iom art. 411 § 2. Należy przeto uważać za funkcj-ona,riuszapaństwowego o'Slobę, kóra na żą.danie funkcjona,rrusza MnieJi Obywa'te,ł-sk'iej urliz:iela mu dOil'ainej pomocy w zatr:zymallliu !przestępcy. Chociaż bowiem funkcjOlIl'OO'iuszMi1icJi Obywatelskiej w świetl&prze pisów dekretu Il dnia 21 grudnia 1955 r. o orglllllizacji i zakresie działania Milicji Obywatels·kiej (Dz. U. Nr 46, ,pall. 311) Ill·ie jest o.rga,oem Milkji ObywatelskIej, 00 jedn-ak z mocy alrt. 1 pkt 6 tegoż deroretu jest on upowa71Il!l()Q1y do zwróceIll'ia się w Illagłych W)"padkach do kaŻJdeg'o obywatela o udz:ie'lenie doraŻllej pomocy. Obojętna jest na:Łomia,st z punktJu widrenia art. 411 § 2 forma prawna zlecenia. Z reguły jest OO'll przewi'dz;iana rw akc:ie prawnym będącym pod·stawą z'lecenia. Zlecenie może mieć formę decyzji administracyjnej lub z,a,I1Żą.dzen'ia, 00 ma miejs.ce zwłaszcza wówcza.s, gdy przyjęcie zlecen'ia jest oholW'ią.7Jkiem obywatela. Zarzą.dzenie może być pisemne lub nawet ustne. Decyzja lub zarządzenie musi być skierowane do konkretnego obywatela lub co najmniej 00 ściśle określonej grupy obywateli. Inną formą prawną zJecelIllia mocie być usbne wezwanie, jak to ma miejs.ce w pod·a.nym wyż-ej .p rzykładzie udzielenia doraźnej ,potmocy fUinkcjOlna.rius:zowi MilicJi Obywat elskiej. WreSlz,cie zJ.ecenie rliziała,nia przybiera często postać umowy cywilnoprB<wnej, lllaJczęściej umowy 1l1ecenia. Działanie na zlecenie może być zalfówn·o meod{płatne, jak i za W)"nagrodzeniem. Jako dalsze przykłady działa·nia lIla zlecenieprze'w~dzialne wart. 411 § 2 można przytoczyć: wyloonywani e świadczeń osobistych w celu 7lwalczania klęsk żywilałowych, przewidziane w dekreci-e z dnia 23 kwietnia 1953 r. (Dz. U. N.r 23, poz. 93) oraz w roz-poTządz€<lliu wykonawClZym z dn.ia 14 litpca 1953 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 158), udział w postaci świadczeń oSJobistych w akcji bez;pośredniej ochrony przed powo-d.zią, iPrzewi·dzia·n y w wzporządz eniu Rady MLnisuów z dnia 13 lul1:ego 1963 r. (Dz. U. Nr 5, poz, 32), wydanym na podstawia a.rt. 104 ust. 3 Prawa wodnego 1; 1962 r. (Dz. U. Nr 34, po'Z. 1158); pełnienie funkcji rachmistrzów spis·owych pOlWołamych !przez komis'any spisowych, przewidziane w I1OZlporządrzendtU Rady Ministrów z dnia 10 lipca 1970 f . W $prawie przepro:wadzenia Na.rod.owego Spisu Powszechnego 1970 r. (Dz. U. ~r 11, ,poz. 141). Jeśli chodzi o umowy cywilnoprawne, to i'j.o7Jlle przykłady działan'ia lila zleceThii! w rozumieniu att. 411 .l 2 K.c. Qo.tyoz.<l w sz,c,zegól.ności: leka.rtzy pawjących w za- Poz. 136 kł.adach służbywirowia na warunkach umowyzlecenda w cha'rakterze konsultantów; chirurgów wyk()l,Rujących na takieJ podstawie pr.awnej zabiegi specjalis-ty<:7me itp.; specjali.s.tóW różnych dzied'z~n 1>riWujących na wllirunkach umowy 'i1eceatla w~nstytutach naukowych; naukowców !pJlOlwadzą cyeh zlecone 'zajęcia Illa wyż9Zych ucre,1n:iach; naucrlydeli pmwadzących lekcje zlecone i4p. Poję<:ie "działania ·n a zlecenie" organów Państwa w rQ,z umieniu art. 417 § 2 nie obejmuje funkcji, których wykonywani-e zoslalo w drodze aktów 11'onuatywnych powie,~o,ne do wyłącrnej realizacji oslQloom .p rawnym niepaństwOIwym lub 'organizacjom społecznym. Praco,wnicy tych organi,z acji Illie ~ą ftm.kcjonariuszami .państwowymi i lilie d:lliałają na ,zlecenie orgamów państwowych, wykonywane zaś IPfzez nich czynoości nie są funkcjami Olrgan6w Państwa ze względ'u na iPrzekazCłlnie tych funkcji organ,i:zacji nie.pańs,twowej. Z tej IPrzyc'lyny nie mogą być U'waża:ni za funkcjooa'riuszy 'Pań stw()wych pracownicy in.spekcjlprttey, ,ponieważ zakres funkcji Państwa w dlztiedtzi!me wykonywania ustarw o ochronie, be21pieczeńs1wie i higienie pracy oraz w d-zi&drinie inustawę z dnia 10 Usropada s.pekcji pracy wstał 1954 r. (D.z. U. z 1968 r. N~ 8 IpoiZ. 47) ,p rze,kaza,ny zwi.ą:zkom przez ~oOiÓ<YWym. Nie są również funkcjonadtus.zam:i .pańs.bworwyml w roztun:ieniu aort. 411 § 2 biegli sądowi, o,pioeruno'Wlii:!, kura·tlOrzy, zaifządcy mają tku hub inne osoby wylronl.ljące niezawodowo tego 'r odzaju lub podobne funkcje mimo Ipo.W!Ołarui·a kh 00 ,wykonywa,nia ty.ch ozyn.ości .przez s·~d Iub .ilony organ !państwowy, oso·b y te bowiem !przy wykonywaniu tych czynIll·ośoi działają nie w imien,iu .i na rzecz Sk,a.rbu Pań sitwa , lecz w 'imieniu własnym, a wykQ!Ily:wa.ne pl1Ze'Z nie cZY'IJl!lo()Ś'C:i oie wchodzą w zaoklfes dział,aloości orgallliu z.1easjącego. IIV Pod:stawową ,przesłanką o.QpowiedJtia'~I'I!OŚ<:d Ska,rbu Pań Slbwa oraz państw{)Wych osób prawny.ch na !Zasadzie art. 411 § 1 K.c. jest be71prawl1!ość działam·a lub za.niechanJa funkcjolIlariusza państw{)WeglO o,ra'Z istnienie jego winy. Obsenwacja orzecznictwa sądów ,powsz,ecbnych wykazuje, że chociaż przeosłaJllkę tę sądy c·o do zasady uznają. to jednak ree zawsze - zwłaszcza g.dY chodzi ' o winę -iprrzyjmują ją na pod: stawie wysta,rcz ają'cych ustaleń . Za·chowa,nie się funkcjona'riuS'za Je9t be21pra'WiM., jeżeli po.w staje w sprzecz,n,ośd z obowiązującym ipOl'ządk.iem p.rawnym, ,prz,ez który .na,leży rozumieć nie tylko oborwiązujące ustawoda wstwo, ale również przyjęte ogólnie w $połec'leń s'twie zasa,d y współżycia. Jeżel.i postępowa'nie f.UinkcjOina,r:ius'la wy.rządzające szkodę nie je51t be2'lprawne. ja,k np, w razie stanów fa.ktycznych przewidzia,nych w a·rt. 423 lub 424 K.c., to Skarb Państwa nie odpowiada z·a szk od ę :na pods,tawie a:rt. 417, 00 nie wyłącza oczywiście odpowi edzi aln.ości z art. 419 w razie iS'bnJienia przesłam·e k w tym przepisie przewi-d'llia,nych. Należy mieć n-a uwad'7.e ,przy rozstrzyganiu sporów o ods'Z kodowanie, że be zprawność Jako cecha z a·chowania siię funkcj onari us za nie jest prze'dm'Lotem dowodzenia, leru wy.łączn.i e oceny s ądu , zobowią.zywanie więc poszklooQ!Wanego do zło żen ia dowodó w na s·twierdzenie, że tpoSltępowanie fUinkcjonariuSlza by ło bez-prawne, jest lIliedopuszczalne. Oceniając w in ę funkcjo nariusza, !sądy powi-nny mieć na uwadze treś ć art. ;355 K.c, Przepis ten, stanowiący, że dłuż Illik ma ohowiązek zachtowa;Jtia "na,leżytej starannośc.i", wy.raża zasadę ogólną, która odnosi się nlie/ tylko do stoSlUi~k6w 7lObowiązaO.'i,owych ex ocmt.rac-tu, ale rówruież do obowiąikou lIlieczynienia drugiemu szkody. Przy określaniu miernika s't.arai!llności (w71orca tpOSlt~pO. wamlia) dla oceny niedbal,stwa funkcjona:rius'ld na:leży mieć lIla uwadze - /Zgodnie zresztą i,/; dotychcza.so.w ymi iPoglą,danJ,1 Menit.e,r PoIski Nr 20 - 23>1 O!rz&zru€twa i w&.@ókzesne·1 doktryny - że miemik ten. st,a Sil<wIJi-e do tr.eści art. 355 ~"nal-eżyta . s,taranność"). powinie·n byt ob-iektyw.n y i OOn-o·sić się d,(} konkretnej s;ytuacjL Oce-. niają€postęlj)OIWatI1Le· spr.a\wcy. nie R,aleiy więc: br:a.ć pod Uiwa~ j~gQ. o'5ohis;tycll , wtaściwo·śd psychicZlllych i fizycznych natomiast, należy uYII~zglę.dniać calollzta.łt. okoIicznośCi, w Jakiti:h n-astćjpBo wyr~ąwe[j,j.e szkody_ ]]0 powstanir~ odpowied:ziaJ,n;o.śc;i Skarl:m ?ańs-twa ko.lIJi'eczne jest is:tm,~er:rLe .l'lonnalnego ~wiąrl.u p!1zyczyn()lw~o, ,pGm-iędz:y z·awilrtionym· zacn'O-wanrem się fWlkcj!0I'NłI'i.usza. pań stwowe·go a szkodą. Nie jest Illilltamrast. is.t'Dtne, ktÓiry z furu&.cjOt'lla<ufuS'.!Y oopuśd1ł się winy. DAatego brak:. winyZie strony fml.kcjo."l-aJ:i.usził, ktĆtrega dzia·fanf,e s,powodow<t1!1> ,powstMłi'e ;!U'ltedy, nie uwal'lli'a S1raarhm Pańmwa 00. O>dperwiedzi.a1nościl,. jrieoti;. !U'k-od~. po~ast.je w n(i)fmalnym ZlłliCFku PfiYCZln'ow.ym: a, :r:artiedbcw:rlem ooowiązkó<w' shLżhow~m. przez ftwJ:lu:j()!lla.ri,~ JSEYin.ad:mruJącychdaRy: odcinek dzia91ności pot.!itstwawej:.. lłówni-eź- nie u<wall!lJia> SkMbu. lP'auitslwa' od odą:)Qwioo'Zial.ooŚ€.it iltielłł'Oim0'Ść ustilllerria osooy SIJor<ł,wcy szJ.OOy. jeże<li "ZQsI_e< .- tr~woo.nio(!)ne, :te: wi,nę . ,pooooi jeden z człankoiJw określoónego , :I!~łóld f>unkG: jo0tMr!USZY. Jeżeli 9l:koda< jest wTnikiem za-niechaniao, t~ cl'0- pl'.z .yjęcra winy fl'lnkcj'onarius,zit kON'ieczne je5't ustalenie ka.nkretnego . obowiązku dz iałania z jego ~roll:y, Dotyczy to również 5ytuacj'i., w której sz.k()da. po.wstda Ild skutek !1liewydania .lub . o&pó,~eni-ił, wydalllia orzeczenia lub zarządzen,ia,. jedynie bo~ wiem istnienie ko,rrkretneg.o ·€lt!)()lwią:zku wydaónia w okreś.l-o .1l'L'Yll! ,terminie orzeczenia; lub zarzą;clJzeni:a uzasa<dni'a: za.n ut .. winy funkcjo.narius:za. Istnienie takiego obowiązku !powinno .. by,t ustal{me sLo'Siownie do. prrzepisów taktuJących () podIS-tawie material,n ej. wydania da.n-ego orzecz.e. nia lub zćllf,zą.dze Iłllłat oraz st-0'5~wnie 00 ,p rzepisów reg'ulują;€)'{:h tryb. Jeg,o wydania·. W razie wąt·p.liwoś,ei celo.we jes.t :zwrócenie się' do OorgamÓiW Daodrz.ędnych na.d orqanami, k:to.re mdały wydać IPrzoedmioo,to.we Oofzeczenie lub zarządzeJli.e, Q. wyda.nie optILi.i co cl.o .pouI'zeay t ,();oowią1Jku Jeg-o wyd a.ni a. Wina funkcjonariusza oraz · isŁIliienie norma1neg,0 'ZlWiąz ku 'P<f'Zyczyn-oowegp. pom.iędz.y szkodą. ~ zawi;nionym jego działćl?n1em lub zaniechiillłiem ipowtnny być udowodnio.ne. Domni'el1'ldlIl,ie winy m.GŻe hyć przy.lęte tylko wtedy, gdy 1Pf'Z:9widują je pr~episy, na. których podstawie odpowiada za mkodę. funkcjoe<llwrius>z, który ją wyrzą~ił tp. rozdrzJiał I). Nie u€hy1a t,o, oez))wiś.ti:ie możliwośd sto·S{)IWani·a .przez sądy pr:r:y ug,talaniu winy domniemań faktyczny€h,. jeżeli ist:nieją jpL'Zesłauaki przewidziane wart. 231 K.p.c. Nale't y jednak przy tym ZlWrOOić nwagę, że. w sytuacji, w której ob owiązek funkcjonariusza państwoweg.o ograni!cza s,ię- d,o nadi:rofu i konkoIii' nad wyk,onywarIi;em obo'wiąz łów' pTZ'ez osoby fizyczn.e lub prawne, fakt że be7.(poŚ'redrrl'i mcf-zór w konkretnej sytuacJi illrEl' był wy k,onywa:ny , sam przez się nie u,zasa'dnra win'Y fun,kcj-o.nariuSlz.a zobowiązaJlego Gtl, niidJzO'l'u. D łatsg.o Jl'a'le'Ży UMaC za~ bł-ęd:ne stanowisko. s.poty:kalll·e ni·e kiedy w wyrokach sądów, kctóre przyjmują, że sam ftillkt istnienia: go ł<illed'z.i Illd: chodniku ,przylegającym do nderucho~ośC'i miejskiej, świadc:zący o zaniedbaniu ze strOJ'l.y Q/iób zohowi.ązaJlych d'O' utrzymania porządku na terenie niemm:hom'ośd, uzasa·E1nia takż e w dr·o dze domn1emarna faktyc 2iI3iego winę funkcjonariusm prezydium rady Jlarodowe j' polega;j:ącą na naruszeniu obowiązku nadz,OTu ·przewid.ziallleg:o w art. 1 ustawy z dnia- 22 kwietnia 1959 .r. o utrzymani u czystości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27-, poz. 167) i daje .iJ>Odstawę do przy jęcia o,dpowiedlZialności Skarbu Państwa za skutki wypadku, któremu uległ przechodzeń. W podobnych ~ra'Wach sądy Q;bowiązane są badać i wyjaśnić, czy funkcjolIlarius'z dopuścił si ę konkretnych zaniedbań w zakresie wy.kooywa,nia nadz.oru. Sam oowiem ustawowy obowiązek czuwania n,ad utrzymaniem czystości i pa.fządku, oraz nad zafPewnieniem przestrzegan ia obmvią:zujących przelpisów nie u'llas.adnia wniosku, że w ko.nluetnym . wypadku zaniedbanie .. - Poz. 136 nad:z.oo:u n.liato. mle}Sce,. z. jstoty howiem te.go rodzaJu nad7Joru wynika" że nie może on ,pal'egać na stałym czuwani'll' Illad przest'IZeg,aniem obowiązków,. lecz polega' na, aktach spoiTadyczn.e j ko,ńlroli. Dopiem wi'ę(: wykazanie, że takiej kOlntroli nia było, uza.sa.dnfa· ,przyj'ęde w~ny [unkcjonarht57a obQ!Wi,ąz.aneg,o do Jladzoru. Naganne' zaG:howan.i:e się ol...ywattela - Jeż;eli wyslępuJe wma iinterVileniując~ funk€je,fiuiuS'ziłl paf!,s:LwQ;wego, - !lli~ zwalrria Skarhll: Państwitod od:powiecl:z:fallN>05€1ii rL. art~ 4>t7 § 1 K.c.. Obywatel OOiWiem. które@(> Z'a-.c!lIi>wan,ie: "tę; wym:a§3I wlŁroiCzen.ia: orgilIlu państwo-weg:o, lno~· i. p0)-' !Winien ponos:ić tylko konsekwencje wY'rrikające ze zgoG.nagQ z prawem działa,nia funkcjonariusza pań$lwoweg, o, nie' ma lIlatomiast obowiązku liczyć si~ z ,przekroczer.ie1U · ul1i'awn,ień tego Qofg.a.n u. Jedna.kże sąd powinien w takim wypadku roz'l\rGti:yć" CfLy lla~ zachEllW1l1rie. się ~'Od0Witne-tJo. n~e. 1L2!asoonIa ołmtż'enia OOS'lkoclowimłił Illa; jx).(1stawie art. 362: Kc.. !}t<im'nież v Stosownie do a.rt. 417 § 1 K.c. Skiłrb Pallislwd .ponQ:si od.powiedziaLn,o·ść za szkodę s!ilOwodowaną zawinionym i.ac;:howa.niem się funkcJo.narius,z a pallstwoweg;o tylkO. ' wówczas,. yd,y szkoda ta p.o.wstała: ",przy wyko,nywaniu powierwlłej, mu Zg;odnie z us.tala.ną judykaturą powieTliel1is to nie tylko funkc.j:o-llarius:za wyrządUljącego b-ezpośrednio szkodę, lecz odr1ooi się również do funk.c j o,na,iri'Us.zy pańs,twowych wykOilrujących czynności ' na,dzorcze lub kontro.lne nad be~poś.rednim sprawcą szkoody. Zauważyć dalej należy, że "powierzenie wykonania czynności" może ' '\-vyn;kać nie tylko z polecell1ia dokonania koónkretnejcTyności, lecz również z charakteru pehli()nej przez funkcjonoa.rius.z.a funkcji i rodzaju zajmowaJlego stanowiska. W świetle tego z.a uzasadnione należy uzmać stanowisko dotychcza soweg,o orz.ecwictwa. które ze wzg)ędu na. cha,ra kte,r spefn-ianych przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej funkcji' polegających na za.pewnieniu pwządku i bezpieczeństwa r)rzyjęło, że wykOinywanie przez funkcjo'n arius'za MilicjI Obyw atelskiej !powierzonej mu czynoości występuje również w sytuacj'i, gidy clizi:ala,n ie Jego ,odbywa się w czasie, kiedy nie pełni fo.rmaInie swej służby, ale mimo to podejmuje decy z ję o potrzebie i zakresie inte~encjL eZyllllI·o.Ś€.i". maże Ze dotyczyć sfo,rmuł!iJwania "przy wyka.nywamdupo;wierzonej mu wynika. że dla obciążenia Państwa odpowiedzialno·ścią. musi i,s,tn.i:eć z.wiąu:ek między wyko·nywaniem p-owierwnej fUinkcjonarius.zowi czynnośc.i a powstałą s zkod ą . Oz.nacza to. że odpowiedzialnoś. ć Skarbu Państwa na zasadzie art. 417 i następ.nych K.c. jest wyłączona wówczas,. gdy funkcjonariusz wyrządził szkod.ę tylko. przy spo"obności wykonywania po'wierzonej mu czy,ruuości. O tym, czy szko·da została wyrząd'Zo.na pTZe:Z funkcjonariusza przy wykonywan.iu powierzonej. mu czynności, ozy tylko przy s,pos,ohnośd jej wykonywa,n ia, decyduje cel działanfa sprawcy. Zg,o.rnnie z tym Skarb Państwa odpowiada tylko wówczas, gdy zawinione działanie Lub zanie,~hanie funkcjonariusza było zwią zane z reaIizaclą celu wynikającego z P'O'wie.rzonej mu cz~n [lości, chociażby było 0 ·110 nawet wynikiem nieudolności lub tPrzekroczenja i.nstrukCii służbowej. Skarb Państwa nie pon-os'i natomiast od;:>nwiedzialn,ości wtedy, gdy funkcjonariusz, wykorzystu.jąc. fakt powierzonej mu cozynności. dąży do os.ią.g, nięcia innego celu niż ten, który wynika z powierzone j mu funkcji (np. czynność należącą do powien~ onego -mu ZBk~s·u dzifllania wykorzystuje do o~iągnip'cid celu osobistego). czynn.a.ści" Zgodnie z utrwalan ym już {)Irzecznictwem na·l eży jednak gdy sz.kodę wyrządza funkcjonariusz par.st wawy jedy. nie przy sposob ności wyk onywania powierzonej mou cZyTI!I1!iJści, nd sytua.cji, g,dy wprawdz ie ~zkoda zos,t ala ,odróżnić sytua,cję, .. MonitoTPolslkl Nr 20 ' Poz.'1J6 lldrn:in'istracyj.nym lub sądowym orzeczenia lub zarządzenia IPrzez wyższą in,stancję z powodu narusz,e nia przepisów prawa lub nawet dlate,g,o, że zostało ono wyda;ne be'z podstawy !prawnej; Uchylenie bowiem zaskarŻOiI1egoO orzecze nia przez wyższą inSltan-cję, jalw nde mające na celu podmi'ot:owej oce- . lI1y dzialal.noOścj fUink,cj<OIIlariusza, który wydał orzec'zenie w instancji niżs'zej, n'ie uzasadnia s,amoOprzez się wni'osku, że przy jego wydaniu na,stąpiło n.aruszenie ,prawa śdgatIle w trybie postęporwalll,ia karnego lub dys,cyplinarneg'o, ani też lilie jest równoznacZine ze stwierdzeniem, że o-rga,n przełożoO IIlY uznał ,taką winę sprawcy szko dy. Uma,nie winy sprawcy szkody powLruoo koonkretnie ikucję. 'Określać wadliwość 'Orzeczenia lub zarządzemia ze wg,k azaniem oOSloby ~awcy o,r az czynu decydująceg'O <> jego winie, VI !pl1zy czym- musi być 'podjęte przez przełoOżonego dz.iałającego , Pl"Z~pis art. 418 K.c. przewiduje ograniozenie odpO'W,jeurzędo<wo w tym właŚiIlde charakterze. Nie czyniłoby zatem ' dzi.a!.lwśd Skarbu Państwa za szkody wyuąwon.e rP,rzez zadoOść wymaga,niu a.rt. 418 K.c. stwie.rdzen,ie iP rzez przek>żo fUinkcjo,nariuszy państwowych, UID,oOrmowanej wart. 417 K.c. nego w toOku zez,nań prżed sądem ,w charakterze świadka, , że , Przy stoSlowaniu tegoO przepisu sądy powinny mieć w S ZA:2 e- podległy mu funkcj.on.ariusz zawinił czyn, ~tóry wy,rządJził szkodę. Nie jest nat'Omiast 'konieome :doO skutecz,n'ości omagólnośoi na uwadze, co nast~puje: wianegoO uZlnanill, aby ,obejmowak> o'no również pod<stawę odArtykuł 418 Kc. dotyczy odpowiedl7lialoośc.i Ska,rbu Pań litwa w sytuacji, w której- szkoda zostaje wy.rządzollla przez powied1JialU'oOśc,i i wYlpowi.,d,ało się w kwestii roszc:zę.nia od~ funkcjonariu5'zil' państwoweg'o lila skutek 'wydClJn,ia orzecze- szkodowawczeg'o. Nie jest również ko,Iliiecm.e, abyu7.nan,ie." n.ia lub zarządzenia. W konsekwencji ip rzelp isu tego nie s-tJo- byłoO adresowane do za,L nteresowanego oby wa·te,la. , suje Slię do wypa.dków, w któr),~h szkoda je,s t wynikiem nie Przez "okolicz.noOść .wyłączającą ściga,nie" (art. 4,16 § 2' samego wydanlia o,I1zecze:nia lub zarządzenia, lecz. wadliwego K,c.) wzumieć lIla'leży lPI1Zeszkody uniemożliwiające ' W9'lCzę~: jegowYkona'nia. OcIJpowiedzialność Skarbu Państwa wy.niJka- cie lub prowa,dze.nie Ipos,tępowll,nj'll karnego. DookoO)iicMQ,śd,'" jąca z decyzji prawidł'owej, ale wadliwie wykonanej, podletakich należą w szczegóbno~l śmierć Slprawcy s'1;kooy, ,pr.ze-, ga więc og'ólnym zasadom a,rt. 417 K.c. Te ogólne za,s ady daWIl'ienie śoigan'ia lub wy;rokowan,ia, abolicja. mają równJeż zastosowanie wtedy, gdy szko,da jes't nast\WPrzez orzoczenie lub zarządzenie, <> których mów!' aJIt. stwem nie wydania przez organy pańsbwo,we orzeczenlia lub 418 K.c., należy rooumieć akty M"ganów państwo,wych ~ję" zarządze,nia oOczywiście w wy.padku, gdy isbniał obowią te w sprawach i.ndywidua,lnych, a więc dotyczące sy,buac}i zek wyda,nia jednego z t.akich aktów. konkretnde wskaza,nych adresa tów w indy;w;id,ua.JnILe oOmaczoOVI niektórych51,Jrawach w rachUlbę ~hodzi O\djpowie- nych Sipra,w ach. Wymieniotny iPrzepis lIlIie rozctiąga się :natodiiallnoOść Skil,r bu Państwa 'Z·arÓ'Wno oparla wylączruie na przemiast na za,rząd'Zenia o chMa,kterze alktów n()irma,ty.wny~h, a Ipisie art. 417, jak i p()ldlegająca -ograniczellliom przewid7.lia- więc aktów 1Il0,rmujących prawa i Qbowiąz'kJi nie,olkteś'lonej lIlym ' w art. 418 K.c. Do,tyczy toO zwlas,zcza wy.padkÓ>W, gdy 1ioiby ,o bywateli lub o's ób iprawnyoh. . roszczenia 'oOd,s zko,d owawcze wynikają rue tylko z fakt'U wyPoO,nadto sądy powiruny przys.t'O'soOwandu tegoO 'przą.ol:su da,nia orzecz enia, lecz również 7. inn~h działań funkcjon</ł mieć na uwadze, ź'e 'Oik,reślenie "orzeczenie lub zalrządz enie" riusza państwowego 'nie związanych oz: samym wydaniem należy rozumieć w s.po,sób ścisły, a nie rozszerzając y. ChodZIł orzeczenia. Przykładem takiego zbiegu może być wY'dan,ie tutaj o akty Ofga,nów państwowych, wydane przy Zta,c howawadliwej decyzji nakazującej eksmisję, a następnie wadliwe ,n~u określonej iproced\la"y, z 7:ilipeWlllieniem toku po,s,tępowa jej wykonanie. Podkreślić jednak należy, że zakres i mdzaj ni a, możliwości odwołania s>ię do wyższej instancj'i i~p. Taki &~kody w obydwu wypadkach jest z reguły in.ny, charakter mają w szczególlllośCi oOrze.czen,i,a sądowe, orzeczeKonie,czną przesłanką stosoOwania art. 418 K.c. jest ustania komisji arbitrażowych, akty admiru1stracy jne, orzeczen.i·a lenie, że
- a)przy wydaniu oOrzeczenia lub zarządzen:ia nas,lą KIZ i wojskowych komis}! lekarskich. Charakteru takiego piło narus'ze:nie prawa ścigane . w trybie PoOstępowania kar. nie mają .zaś z reguły zwykłe poleceni,a i nakazy, jaik rup. lIlego lub dyscyplina,rnego oraz
- b)wina SlPifawcy bądź to ,roOzkaz wydany żołnier1lOWi pr,zez przełoOżonego , poOlecenie z'ostała stwierdz.ona wyrokiem karnym lu'b orz'o czeniem dy5wyda,ne uczniowi przez n>lluc'z yciela, a,pel skier9wCIJny do Jud- ,' cypFnamym, bąd:z też U1Jnana przez organ przełarony nad ności o wlączenie się do określonej akcji społec'znej, decy-: sprawcą szk,ody. zja lekatza o u71naniupllc.jellta za chor'e g'o i~p. Wymaganie stwie.Nlzenia w wyroku kar,nym Lub OI"ZleWyjątkowy chalTakter og:rain,icze.nia przez Ulstd/wodawcę cz,eniu dyscyplinar.riym bądź też uznania przez organ przeło wart. 418 K.c. ogólnych zasad o<i!powiedziaLnoOśd, polegają wny nad, SiprilwCą szkody dotyczy drugiego ograllliozen:ia od- cego na uzaleŻln.ien~'U odpowiedzialności za s7.kooę s.powodo- · powied7.ialn,ośd Skarbu Państwa 'Pl',zewidzia'llego wart. '18 wa,n4 wydaniem orzeczenia lub zM'Ządzenia od speŁnienia K.c., tj. winy. Skoro więc nie każde zawin100le dzdala:nie szczególnych przesłll>nek co dQ wi.ny~ wskazuje na to, że prze'- ' funkcjonarius'la ,państwoOwe,go przy wydaniu oJ~oczen,ia lJUb , .plis ten sta,now:i - razem z art. 417 K.c. - wylącmą podstazarządzen,ia uzasadtni</ł odpowiedziaLność Skarbu Państrwa, wę praw.nąodpowied7JaLności za tego rodzaju szk'ooy. Umlecrz. tyllw ta,kie, które stanowi przest@stwlo lub występek sadnia to wniosek, że alit. 419 K.c. nie może być sloOsowalllY , dyscyplinarny, to w ra'zi·e uznania winy sprawcy przez orga,n wtedy, gdy szkoda została wyrzącIJzo.na na skutek wydll>nia !przełożony sąd mtlsi ocenić, czy przy wyda:niu przez orzoczen'ia lub mrzą.dzen.ia. a odszkodowania ze wzgl ęd'Una . funkcjonariusza - orzeczelnia lub zarządzenia nastąpiło na- ograniczenia ;przewidziane w airt. 418 nie ni,ożna d'ochodlzić. ruszenie prawa ' śCigane w t:rybie poS'tępowan,ia ka>mego lub dyscyplinarnego. Takie boOwiem uzmanle - odmienn.ie aniżelii VII wyrok :kamy I orzeczenie dyscy,pHlIlame - nie rozstrzyga samo przez sIę o charakte,r ze niewłaśCiwegopostępÓIWam:1a Ostatni z przepisów normujących odpowied:ziaI.ność Skar;' funk,c jonariusza. bu PaństWa, a mianowicie art 419, ma charakter wyjątkowy, Zauważyć dalel' należy, że . nie jest równoznacme bo prz~widuje możliwość takiej o<t>ow'ied:zJialIlJOści wwy~ cu~ncilruiem ' winy fuitkcjonaI\i<usZ4 uchyieni~ w postępowciJild'U pad:kB.ch, ~y ' hInkcjcm/lriuszom państw'owym 'nie mozhil iprze-zeń wyrządzona w celu osobistym, ale tylk,o dlatego, że !wykonywanie czynno ś ci służbowej umożliwiłQ mu wyrządJze lIllie 't ej szkody, w tym mianowicie znaczeni'u, że ze względu na iPIiZymus,owy cha:rakteif wykomywalnej czy,nnośCi, iPoszlwdowarny obywatel nie mógł przeciwstawić się naduży<:<i,u i w ten Slposób za.p:obiec .szkodzie. Przyjąć należy, że w wypadku takim szk:o da została wyrządz,oilla przy Wykonywaini'U, a n.ie przy sposobności wykony wania powierzonej fu:nkcjOillaJiusz.owi państwowemu cz ynności. Ja,k,oO ,przykład takiej sytuacji wskazać można wypa,dek kradzoieży przedmiotu należąceg'o do dłuim;ika przez funkcjonariusza przeprowa,dzlającego egze- Monitoc Polski Nr 20 przypisać --- 239 - winy. Celem jego jest więc łagodzenie szCzególnie dotkliwych następstw wyrządzenia &zk{)dy, których usunię cie na podstawie przepisów ogólnych nie je5t m<>żliwe. Ro~po",nając sprawę w płaszczyźnie art. 419 K.c., sąd powinien mieć n.a uwadze, że jednym z podsta·w<>wych wa,runków uzasa,rlniających dopuszczaln<>ść za·stosowania tego prze;pisu - jest ustalenie, że ' szkoda wstała wyrząd:wna p1.I:ez fWlkcjonariusza państwowego przy wykonyw<łrniu powierzonej mu cz ynności. Podkr eślić przy tym należy, że chod7li tu lO konkretną czynność, a nie o ogólne stwierdzenie, że szkoda powstaj e w ogólnym zw i ązku z działalnością określonego orgainu. Dlateg'o np. nie je.st wystar<:zające d,o zastosowa.nia tego przepi·su ustalenie, że szk,(Yda łączy się z działalnością zakła du lec zniczego lub że w wypadkach _gdy odpowiedzia.Lność Skarbu Państwa za szkody wyrz ądzone żołnie'rwm IPodlega w zp.ozmaniu przez sądy - szkoda ta poz'ostaje w ·z.wiązku ze służbą wo }skową. P.onadt,o ko,niecm·e jest ustalenie, że między wyrządzo.ną s zkodą a wykonywan iem powierzonej fUllkcjornariuswwi czynności istnieje norma·Lny związ ek pr zy czynowy. Norma art. 419 ma zastosowanie tylko wtedy,- gdy Skarb Pańs'twa "nie pon<>si według przepisów ni,n iejs zeg<> tytułu odlP'o.wiedzia].ności za szk<>dę wyrządz,oną przez funkcjonariusza ipaństwoweg'o". Sformułowanie to oznaoza, że przeip is art. 419 · obejmuJe takie sytuacje, w których nie można funkcj<l!Ila.riusZJowi wyrządzającemuszloodę przy.pisać ' winy. Wynika z tego, że sąd m<>że oprzeć o,dpowiedz.ialność Ska.rbu Państwa na tym przepisie dopiero wtedy, gdy stwierdzi, że brak jest p<xlst aw do zastosi()wa.n,i a pI1zepisu art. 417 K.c. Przy21nanie odszkodowania pomimo braku winy funkcjona,rilllSzapaństW'Oweg'o je·s t jednak oopuSlzczalne o tyle, Q 11, <>dpowiada to. za'id·dom współżycia społeczneg'Q, na co. 7JWła-sz eza moie wskazywać nJiez,dolnQść posz:koo<>waneg<> do pracy a.loo jego c.iężk'ie :położenie ma:terialne. Ł/lC.ząc ,poWY2lsze pl'zesłankd, d·o tychGza50we o.rze<om:!ctwo. wykształciło trafny pogląd, że przyznanie odszk,o d·o,wan.ia na !podstawie art. 419 K.c. jest dop uszc7;alne z reguły wtedy, gdy . o.kreślone, nie Mwi,IlIi,one postępowa,nie funkc}ona,r iusza. pań s·twoweg<>, które wyrządzHo Slllkodę, ~os:taro podjęte w interesie ogólnym, a nie w tym celu, aby chro.nić d<>hw PQszko. oowaiIlego. Nawiązując do wypacltków w praktyce najbalfdziej tYlpowy ch, należy 2'!a'Zlnaczyć, że jeżeH uszIoocllze,nie dała łub rozstrój z.d'l'(}wia albo śmierć żywicie.Ja jest następstwem leczen,i a lub zabiegu lekarskiego przeprowadzonych w sposób prawidłowy, to dla oceny w świetle zasad 'Ws.półżycia sux>łecz nego zasadności rosz.czeń oosz.Iood.owawczych pokrzywdzo.nego nie może być obojętna okolicZJD,QŚć, cr.y n.iezawin.i<>ne działanie funkcjonaJiusza wyrządzająceg'o sz.k<>dę miało na celu przede wSlzystkim ochronę i zabeZlpioczeinae be.z,poś.red lD'jego dobra konkretneg<> obywatela, czy też działa·ma te wst,aty p<>djęte dla realizacji celów o.gólnych, w interesie dobra powSlzechnego. W świetle t-eg:o kryterium uzasadnione był<>by Illp. pl"Zyztrla.n ie od,szko.d·owania dziecku, które ws;k utek prawidłowo dokona,nego szczepie,n,ia przec'iw os,pie stało $ię kaleką, ponieważ s'Z'kooa powstała 'Przy realizacji celu ogólnego podjętego dla dQbra powszechnego. Do działań ,p odjętych w interesie ogólnym należy zaliczyć także wykon ani~ - nawet za .zgodą chorego - nie stosowimego do1yche Z.a s zabiegu, któreg·o z'a stosowa,nie ma znaczenie dla rozwoju 'Il<>wych metod le,czernia. Podobnie realizacja celu ogólnego, jakim jest obronność kraju, uzasadniać może w świetle zasad współżycia 5'połecz nego zasądzenie st·o sownego o<lszkodowania na IP odstawie a.rt. 419 K.c. za szkodę d<>.z.naną przez żołnierza w okresie niebezpiecz.nych ćwiczeń, chQciaż samo zarządzenie takich ćwiczeń Qraz ich organizacja nie lDasuwają zastrzeżeń. W świe.t1e podanego wyżej kryterium uzasadnio:ne z punktu widzenia zasad współżycia społOCZlDeg<> może być również P<l"l. 138 pr7.yz.nanie odszkodow4,nia pr:rechodniQwi, który przypadko- wo został postrzelo·nY przez milicjanta ścigającego prze,stę;p. cę, pomiino że milicjantowi nie m.ożna z racji użycia bro tj w da,n ych okolic.znośdach uczynić zarzut ... Nie m<>71na by natomiast z reguły umać za uzasa,dnl~ne przyz:nall'ie odslikodowania na .podstawie art. 419 w razie IP'rawidłQwo dokonanego za zgodą ,pacjenta, normalnie stQs(}wanego zabiegu lekacs,kiego, który nie dał pożądanego wyrniku, zabieg ten bowiem wstał podjęty dla dobra poszkodowaneg<> przy I'last<>sowa.niu wszelkich możliwych ś-rodkó-w. Dla oceny, czy zćłs·ady współżycia społecznego uzasadlDilają w konkretnej s.pJawie przyznanie stosownego o.dsrzkooo'Wania, nie bez 'lillaozenia Jest również zachowanie się sameg<> po's zkodowanego. Nie może bowiem spotkać się z aprobatą społooZJDą zasądzenie odszkodowania tylko. ze wz.ględu lila skutki wypadku, jeśli pos'zkodowany do z.nał szkody wskutelk nie zawi.nionej i,nterwencji orga,nów państwowych; spawodowalnej jego. własnym zachowimiem się, w istotny .sposób naruszającym za,sady wSIpółżycia &PQłeczneg·o . Ni~ s-posób bowiem obCliążać Państwa Jako podmiotu mienia ogól1D0-ulaw1doweg<> i tym samym rozkładać na społeczeń.s.two ciężaru szk<>dy, jakiej doz.nał obywatel, który nie chce pod!porządkQwać się no·r mom po,stąpowalDiaokreślon ympnez IPI'zE!ipisy prawa j zasady współżycia społec~neg, o. Dalsze ogra·IJJiczenie zast,osowa,nia art. 419 K.c. wyraża s1ę w tym, że na jego podstawie dQPuszclZalne jest naprawieIlde tylk<> takiej szkody, która je'st nastąpstwem uszko,dzelnia dała lub r,oz,stro ju z.dro.w ia albo utraty żywidela. W zwiąZiku 12: tym oraz mając n-a uwadze wyjątkowy chal'akter normy, art. 419 K.c. w stosunku do ogólnych iprze-pisów Q oopow;jedzia·LnoŚC'i Ska,r bu Państ'Wa za sZlk,ody wyrządz.one przez funkcjonariuszy, sądy pawi,nny na tej podstawie przyznawać odszkodowa'IlILe przede wszystkim pod postacią renty orlliZ Z'Wrotu ip<>'niesionych kosztów (art. 444 § l zdanie pier'wszę, § 2 i 3 oraz art. 446 § l i 2 K.c.). W masadni,onych jednak !Wypadkach nie jest też wyłączone przyz.na.n ie poszkJodQwa~ . Illemu odpowiedniej sUIlIly pieniężnej z tytułu zadośćuczy'nie lDda za dQzna.ną krzywdę (ał"'t. 445 § l K.c.), a także przyznalDi~ najbliższym członkom rodziny zmarłego stosownego 00szkodowania na zasadzie art. 446 § 3 K.c., jeżeli znacme pogQr'Sz€ln ie !ch sytuacji iyci<>wej Z'Wiąza1ne jest z utratą ży fWliciela. Oceniając lfoszc.zemJ.a odszkQdowawcze pols 'lkodowanego :w płaszozYŹll'ie zasad współżycia społecmego, sąJd powinien IPO'nadto rOlZważyć, w jakim zakresie Illaieiy je uwzględnić. Zgodnie bowiem .z wyraźną dYSlpozycją art. 419 możliwe jest także na jego 'POdstawie częściowe tylko uwzględnienie żą dań poZJwu. Lege tliO-n dtisbi.nguente należy uz.nać, że ogranicze;n,ie to. może polegać zarówno na uwz.ględnieniu niek{6If)"Ch tylk<> r'Oszczeń, jak też ,na zasąd!Zeniu części roszc.zen dochodz.onych prze.z jpOszkooowaneg<>.. D<> wypadków, w których Sk~rb Państwa lub .państwowa osoba prawna odpowiada - tak jak każdy podmi()lt - na dm.n.ejpodstawie pra,w nej niż sZJCzególne przepisy o oc1powiedzia!.oości za funlocjonariuS'zy ,państwQwych, w szczegóJn<>śd na zasadz:ie ryzyka przewidzianej wart. 433, 435 i 436 K.c. iprzetpis art. 419 K.c. nie ma zastosowania. Sformułowanie bowiem art. 419 nawiązuje - Jak t,o już wyżej zaZillaczono do staoo faktyczneg<> ob jętego normą art. 417 K.c., tzn . . że jego wyjątkowa n.orma może miećzast<>sowanie wtedy, gdy szkoda jest następstwem określo,nego działania lub za,nicchania funkcjona.riusza państwoweg·o, a na prze,s zkodzie zastosowania art. 417 stoi brak winy tego funkcjonari'usza. _ Zaiuważyć jednak należy,że okoliczność, iż w kQnkretnym stan.ie faktycznym wchodziłaby w rachubę od,powiedzia,lność Skarbu Państwa na zasad'zie ryzyka, gdyby n.ie jedna z okolic'Zl\llOści taką odpowiedzialność wyłączająca, nie wyłą.cza sama przez się możliwości za.9to90waIllia artl 419 K.c., je.żeli ,ponadto w tym stanie fak.tycznym wstała spełniona Ul- 136 _._... __ _ - - - - - - - - - - - - ----240 - -- -- - - - - , - - - - - - - - - - - - - - - - -- Monitor Polski Nr 20 ... '1' 07:. •... saunicza p r zesłanka o dp owie dzia ln oś ci przewid zian e j w art. 417-419 K.c., tzn. gdyby w yrządze n ie szko dy w i ą7.alo się !Z wykon ywa niem przez funkc j-onari usza państwowego powieIl"zonej mu c z ynności, a wi ęc gd yby w ra c h u b ę m óg ł wc h o d zi ć zbieg tych przepisów z od po wiednim przepise m p rl.ewi,clu j ą cym odpo wi e d zialność na za sad zie r yzyk a. Przyk ła dowo m oż ,n a tu podać, że jeżeliby bez winy kie ro wcy, a z w y łączn e j IWiny osoby trzeciej, która zmusiła go do niebezpi ecz nego manewru, do szło do wypadku, w któ rego na stąpst w ie in ny prnecho-d z eń dO'znał uszko dzenia ciala, to ods zkodo wanie na •- aeklamaej_ • powodu nJedoręczenta Powslńska . D1,tr6w (WaruawI 3-4, uL Opłata Ul po ds tawie a rt. 419 K.c. mo g ło b y b y ć przyzna ne. W ta kie j bow ie m sytu acJi szkoda pows ta je w ' z.wi ą z k u z o kr e ślo n y m, choć ni e zawini onym, d z i a ł an i e m słu żbo wy m fukc jona riusza p a ństwowe g o . N al eż y jedna k dv d ać , że za stosowanie p rz·episu a r t. · 419 w ta kim wyjątkowym wypadk u powinn o by ć szczegó lnie o st r ożne . Nie by ł ob y zw ła szcza podsta w do zastosowania tego przepi su, gdyby ofi ar a wypa dk u mog ła .uzys k a ć ods"l kod owan ie od oso by, z któ re j w i~ y do wypad ku d o s z ło. poszczególnych numerów wnosiĆ nl!lety do AdministracjI Wyd/lwnlctw Urzędu R/ldy Mi69/11 - skrytka poc2towa nr 3) w terminie 10 do 15 dni od daty wydania następnego 'kole jnego numeru. prenumeratę Monitora Polskiego wynosI: rocznie 100,- 11, pólroC'lnle 60,- zł. Prenumeratę Da rok naslępny (ro('zn<1 lub p6/roclfl<1) przyjmuje się do dnIa 30 listopada. Prenumeratę mołna zgłaszać wstecz za ,I p6lrocze bteż<1cego roku do dnia 3ł marca, za Ił p6łrocre b.,di fa cały blet<1cy rok do dnia 30 września. [)o abonent6w, kt6rzy opłacI! prenumeratę po tych termIO<'lc:h, wysyłka pIerwszych numer6w dokonana zostanIe % op6fnlenlem, a ponadto zoslan<1 policzone koszty przesyłkI. Opłata za prenumeratę powinna być dokonana pr7elewem lub trzyodcinkowym prze· kazempocztowym Da kODlo AdministracJI WydawolcIw Urzędu Rady MiDistrów w Na- rodowym Banku Polskim, IV Otldzlal Mlel.kl, Warszawa nr 1551-91·43745. Rachunków za prenumeratę nie wystawia sIę. Na odcinku wpłaty naleiy podać dokładnI! nazwę Instytucji (bez skrót6w), na1wę I numer doręcz!llącego urzędu pocztowego (jak Warszawa lO, Pozna~ 3 Itp). powiat, ulicę, nr domu, nr skrytkI pocztowej oraz ltczbfl zamawlanyl"h eq zemplarzy Monitora Polsk iego. Poledyncze egremp1arze MonItoT! Pohklego nabywać motna w punktach sprzedaży w Warszawie: al. J ArmII Wojska Polskiego 2/4, "Dom Ksl.,ikl" - KsIęgarnIa Praw. no-Ekonomiczna - ul Nowy Swlat l, kIosk .,Domu KsląikI" w gmachu sądów al. Gen. Swlerczewsklego 121, w kasach Sądów Wojewód l klch w: Białymstoku, Katowicach, KIelcach, Koszalinie, ŁodzI. Olszlynle, Opolu, Rl eS1owle, WrocławIu I ZIe.loneJ G6rze, oraz w kasach Sądów PoWiatowych w: Bydgoszczy, Bytomiu, Cieslynle. Czę stochowie. Gdańsku, Gdyni, Gliwicach. Kll IISlU, KrakowIe, LublinIe, Nowym Sączu, Ostrowie Wlkp., Poznaniu, Przemyślu, RacIborzu , RadomIu, Sl czeclnle, Tarnowie. Toruniu I Zamościu. Redakcla: Urząd Rady MInistrów - Biuro Prawne. W ars1Bwa, al. Uja zdowskie 1/3. AdmlnlstracJal AdmInIstracja Wydawnictw Ur zę du Ra d y Ministrów, Warszawa 34, ul. Powslńska 69/11 (skrytka pocztowa nr 3). Tłoczono l polecenia Pre7esa Rady Ministrów W Zakładach Grartczhych "Tamka". Zakład nr I. Warszawa, ul. Tamka 3. Za.m, 520. Cena 2.40 zł . ,.~