Zarządzenie Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacji i Miar z dnia 5 st

~~p~n_i_ to_r__ P_o_ls_k_i~N ~T_ r_4________________~_______________ 39~'t'__~________________~________~____~P~o~z~ .. .1_ 8_ _i_l_~ . z 1971 .•. Nr 31, poz. 283 i z 1972 r. Nr 19, poz. 317) zarzą d~.a się, .co nast ę puje: nione są jednostki wl"znaczone prze z wojewodów i pr ezydehtówmiaśt ' stopnia wojewÓdzkiego. . §

Od obowiązku świadczenia usług przewozowych zwolnione są jednostki wymienione w § 2 ust. ~ rozporzą~ dzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 1964 w s·pra.wie obowiązk,owęgo świadczenia uslugpfzewozowych w . kra jow ym transporcie drogowym (Dz. U. i964 r. Nr lO, poz. 65, z 1971 r. Nr 31 ~ poz. 283 i z 1972 r. Nr 49, poz: 317). Wprowadza się . na okres od dnia 15 do dnia 23 , marl=a .1.976 r. na obszarze całego krąju Qb()wiązek świadczenia usłllg przewozowycl) samochodami osobowymi na ce le zwią~an e z wyborami do Sejmu Polskiej RzeczypQspolitej Ludo we j i rad narodowych stopnia wojewódzkiego. , § l. r. z §
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. §
Do dysponowa~ia pojażdami samochodowymi do- starczonymi do świadczenia usług przewozowych upoważ- Prezes Rady Ministrów: P. Jaroszewic• . 19 ZARZĄDZENIE PREZESA POLSKIEGO KOMITETU NORMAliZACJI I MIAR z dnia 5 stycznia 1976 r. w sprawie ustalenia definicji, nazw I oznaczeń jednostek mI ar_ Na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy z d.ruia 17 czerwca 1966 r: o miar ac h i narz ę dziach pomiarowych (Dz. , U. z 1966 r. Nr 23, poz. 148 i z 1972 r. Nr II, poz. 83) oraz § 4 rozpo rządzenia Rady Ministrów z dnia 17 października 1975 r. w sprawie ustal enia legalnych jednostek miar (Dz. U. Nr 35, poz. 192) zarządza się, .co następuje: § l. Ustala się: 1) de finicje i oznaczenia legalnych jednostek miar, 2) pochodne jednostki miar wybran ych wielkości należą ce do ukł a du SI, 3) pochodne jednostki mi ar nie należące do układu SI, a określone ja ko leg alne w roz porz ądzeniu Rady Ministrów z dnia 17 pa ź dzi ern i ka 1975 r. w sprawie ustale nia legalnych jednostek miar (Dz. U. Nr 35, pOiZ. 192) wymienione w wykazie legalnych jednostek miar stanowi ący m zał ą cznik nr l, 4) jednostki m iar wybranych w i elkości dopuszczone przejściowo do stosowa.nia jako legalne bez ograniczenia zakre su ich stosowania lub w ograniczonym z,akresie - wymi eni one w załą c zni ku nr 2 do zarządzenia, 5) zasady wyrażania dziesiętnych wielokrotności i podwiel<JkrotnoŚCi jednostek miar .-: okr eślo ne w załącz niku nr 3 do zarządzen.ia, 6) wytyczne w sprawie stosowania oraz zasad budowy i pis·owni nazw i oznaczeń jednostek miar - wymieni one w z a łączniku nr 4 do zar z ądzenia. §
Traci moc zarządzenie Prezesa Centralnego Urzę du Jakośoi i Midll' z dnia 21 grudaia 1966 r. w spra w'e ustalenia definicji i ozna·czeń legalnych jednostek midr oraz ustalenia poch<Jdnych jednostek miar i jednostek miar dopuszczonych prZe]SCIOWO do stosowania . jako le ga lne (Momitor Polski z 1966 r. Nr 74, poz. 356 i z 1971 r. Nr 25, poz. 160). . §
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem 15 lute go 1976 r. Prezes Polskiego Komitetu Normaliza1cji i Miar: B. Adamski Załączniki do zarządzenia Prezesa Pol· skiego · Komitetu Normalizacji i Miar II dnia S stycznia 1976 r. (poz. 19). Załącznik nr l. WYKAZ LEGALNYCH JEDNOSTEK MIAR , Jednostka miary Nr poz. Definicje i relacje Wielkoś6 nazwa Ioznaczenie , mi ędzy. fednostkamł , Wyrażenie jednostek pochodn ych za pomocą jednostl'k podstawowych i uzupełniających Uwa gi A. Jednos~kl podstaw~we . l Długo ść, metr m odlegloś6 , " Metr jest to długość. równ~ l 650763,73 długości fali w " próżni, promieniowania' odpowiadającego przejściu między poziom~!lli 2P10 a Sd. ato~!1 uKc ~kryp- .' ,. '. to~u . 86,). .' Nr poz. , Wielkoś6 Poz. 19 ,(0 MonlJor Polski Nr 4 . J......... nazwa "';'''1 lozn~czenle 'i". ~'t Wyroenie jednostek Definicje i relacje między ' jednostkami Ma,a kilogram s ClOU 8ekunda • Sekunda jest to czas równy 9192 631770 okres6w promieniowania odpowiadają cego przej ściu między dwoma nadsubtelnymi poziómamł stanu podstawowego atomu me. (cezu 133). Prąd amper A Amper jest to elektrycznyl) 6 kelwini) K mol Llcznoś6 jednostek podstawowych i uzupełniających Kilogram jest to masa międzynarodo wego wzorca tej jednostki masy przechoWY1Qanego w Międzynarodowym Biurze Miar w Sevres. 2 Temperatura pochod'ńych za pomocą materiP) prąd elektryczny nie 1) Stolowana jest zmieniający si~, kt6ry płynąc w dwóch równie~ równoległ ych prostoliniowych, nie sko ń natę~enie pr ądu czenie dł ugich przewodach o przekroju kołowym znikomo małym, umieszczonych w próżni w odległo ści l m (metr) od liebie - wywołałby mię~ dzy tymi przewodami silę 2· 10 - 7 N (niutona) na kody ,metr długości. elektrycz~eg o. nazwa I 8ię Kelwin jest to 1/273,16 temperatury termodynamicmej punktu potrójnego wody. 1) Stosuje Mol jest to IIcmo'e! materii WY8tęPUją ca, gdy liczba elląltek jest r6wna liczbie atom6w zawartych w masie 0,012 kg (kilograma) uC (węgla 12). 1) 'Stalowana jest r6wniet. nazw'a : iloś6 materii. do temperatury r ermodynamicznej" T i r6~nicy temperatur. wyrażania l) Prsy Itosowaniu mola należy okre'li6 rodzaj ~zą Itek. Mogą nimi by6: atomy,drobiny (cząstecz ki), Jony" elektrony, inne czą Itki albo o kre6lone Eespoly takich cząstek. T kandela cd . ':Kandela jest to 'wiatło'6, jaką ma w kierunkuproiltopadłym powierzchnia (1/600 000) mi (metra kwadratowe~ go) promiennika supełnego w temperatur" krzepniocia platyny pod ciśnie niem 101 325 Pa (paskali). : :' Ił. JednMtkl uzupełniające • .< radian rad • , Radian jest to kąt płaski, tawarty mlędsy dwoma promieniami koła, wycinającymi • jego okręgu łuk o długości r6wnej promieniowi 't ego kola , 1 rad a [1 m I (lm) - 1] Monitor Polski Nr 4 ~ - 41 Jednostka miary Nr poz. Definicje ' i relacje między jednostkami Wiełko§6 nazwa 9 steradiau W yrażenie jednostek pochodnych za pomocą jednostek podstawowych i uzupełniających Steradian jest to kąt bryłowy o wierzchołku w środku kuli, wycinający z jeJ powierzchni część równą powierzchni kwadratu o boku równym promIeniowi tej kuli l sr a, (l m' : (l mi) =- l] 81' Poz. 19 \ .. Uwagi / C. Jedń08tki pochodne wybranych wielkości , I l. W i'e ł koś o i m e c h a n i c • n e 10 Powierzchnia') 11 Objętoś!! 12 13 14 15 16 Częstotliwość mi Metr kwadratowy jest to powierzchnia równa powierzchni kwadratu, którego bok ma długoś!! lm (metr) l mi = l m·l m 1 mi Metr sześcienny jest to objętość równa sześc,ianu, którego krawędź ma długość l m (metr) l mi = l m·1 m·1 m l mi sześcienny objętości hero , Herc jest to częstotliwość zjawiska okresowego, którego okres jest równy l I (sekunda) l H. = l :

(11)1.- 1 ,Metr na sekundę jest to prędkość Iiniowa, z jaką poruszający się punkt przebywa drogę o długości l m (metr) w czasie l 8 (sekunda), l m/s ... l m : (1 .) 1 m"-~ rad/~ Radian na sekundę jest to prędkość kątowa, z jaką poruszający się po okręgu koła punkt zakreśla łuk odpowiadający kątowi l rad (radian) w czasie l s (sekunda) l rad/I =- l rad : (1

l)l • - l . rad metr Prędkoś!! metr na liniowa sekundę') m/I radian na kątowa sekundę Przyspieszenie liniowe metr na kwadrat sekundy m/sl Metr na kwadrat sekundy jest to przyspieszenie liniowe, przy jakim pręd~ość liniowa zmienia się o l m /s (metr na sekundę) w czasie l s (sekunda) lm/si = (1 m/
s): (1
s)l m'l - I , Przyspieszenie radian na kwadrat sekundy rad/si Radian na kwadrat sekundy jest to przyspieszenie kąt!>we, przy jakim prędkość kątowa zlnienia się o ,. I rad/s (radian na sekundę) w czasie l 8 (sekunda) l rad/si = (1 rad/
s): (l
s)1.- I ·rad kilogram na metr sześcienny kg/ mi Kilogram na metr sześciennyjeBt to 1 m- 3 · kg Gęstość (masy)
l)StoBowana jest również nazwa: pole powierzchni. 1) Stosuje się również do wyraża nia prędkości akustycznej. Prędko ś !! kątowe 17 metr kwadratowy gęstość ciała mającego masę 1 kg (kilo- gram) i objętość 1 m" (metr sześcienny) , l kg/m" == l kg : (l m S ) 18 Pęd kilogramometr na sekundę kg' m /s Kilogramometr na sekundę jest , to ręd ciała l> 'masie l kg (k'i logram) poruszającego s ię z prędkością l m /s (metr na sekundę) l kg'm/s= l-kg'(lw/
s)1 m' kg . ~ -1 , .' Jednostka miary Nr [l0.- Poz_ 19 . 42 Monitor Polski Nr 4 Wielkoś6 Dazwa Definicje i relacje między jednOIitkaw Ioznaczenie Wyrażenie ' jednostek pochodnych ~a pOLllOcą jednostek podstawowych , . uzupełniających 19 Sila niuton N Niuton jest to .siła, jaka w kierunku jej . dzialanianadaje mmie l kg (kilogram) przyspieszenie l mi" (metr na kwamat ·lokund
y)I N =- I kg'(l m/
sl)l m-kg-.-. 20 Moment .iły niutonometr N-m Niutonometr jest to moment siły l N (niuton) względem punktu położonego w odległości lm (metr) od kierunku działania tej siły l N-m =- IN·l m I m"'-kg-s-' 21 Ciśnienie paskal') Pa Paskaljest. -t o ciśmenie występujące na l m-l-kg-.-· l m" (metr kwadratowy), na którlldziala prostopadle sila l N (niuton) I Pa =" ł N : (l-ni") pOWler~ płatlkiej 22 Napięcie powierzchniowe niuton na"metr N/m Uwali ł) Stosuje się odpo- wiednio do wy, rażania napręże nia mechanicznego, , ciśnienia akustycznego itp: Niut&n-- na' metr jeet ·to ' uaplęCle po- lkg-lI-· wierzcl:iniowe-cieczy występujące-, ·gdy . Ulloocineko długości l m (metr) elementu linio.wego, leżącego - Da po• wierzchni -swobodnej tej cieczy, aziała śiła l N (niuton) prostopadle do tego elementu i stycznie- do powierzchni cieczy l -N/m"," iN :(1 m' 23 Energia, praca dżul') J DżułjesttO' euergia 'ł'Ównapracywykonanejcprzez siłę l · N -(niuton) w k,e. ruDku jejdziałania,-na driXU.o o długości l m (metr) l m".kg-II-· IJ7'lN-lm 24 UdarnoU dżul , na metrJ/m' -kwadratowy ' Dżul 'DR "mett' Wadrnłowy jest, to , . ,~ -j.aką ' ma . -eiało ·Oc .p rzekroju '.. ~y:mi~.(met..:kwAdr.iltowy), kt6rego uawanie, wymaga -energii 1J ' I)Stosnje się r6wnież do wyraża nia en"cgii cieplnej (ciepla). energii elektryenergii cznei, promiyniowania, -:energii wewnę trznej, entalpii itp. T .kgra.-· -(dżul) lJ/m" =łJ: (lm·) 25 Moct) watl ) w Wat· jest_ to . ino.. prży kt6tej praca l J' (dżul) wykoIl1lna <jest w czasie l s (sekunda) lW= ł-J :

(11)1 mO-kg -lI-'

l)Stosowana jest również mazwa: strllmleń energij" ') Stosuje się , również do wyraża niamoc.y clepl-nej, mocy elektrycznej, mocy promIeniowania itp_ 43 Monitor PaJskl Nr 4 ~. Jednostka miary Nr poz. 26 Definicje I relacji milldlly jednostkami WielkoU Iłowa G~8tO'~ mocy (powierzchniowa)
l). wat na metr kwadratowy") oznaczenie W/mi Poz. 1' . Wyrażenie jedno.tek pochodnych za pomocą jednostek podstawowych Uwa,1 r uzupełniających Wat na metr kwadratowy jelt to mocy wystopująca, gdy moc 1 W (wat) przypada na powierzchnio 1 mi (metr kwadratowy) l W/mi - l W I (1
mi)1) StoBowana jest gęstoś6 rownież nazwa: lO.t08~ strumie- nia energii
l)StoIuje się odpowiednio do wyrażania gęstości mocy cieplnej, natężenia napromienienia, natężenia dźwię ku, gęstości mocy promieniowania jonizujące lO itp. 27 Ll".pko'd dynamiczna paskałosekun Pa', da Paskałosokunda jest to lepkoU dynamiczna, jaką ma jednorodny .płyn. gdy podczu prostoliniowego ruchu laminarnego powierzchnio równych pręd kości &4 równoległym! płaszczyznami, na których występuje naprężenie iltyCZne ·1 Pa (pukał), jeżeli ·różnica pręd kości płynu w odległych od siebie o l w (metr) płaszczyznach równych pręd kości wynoll l W/I (metr na sekundo) l Pa', - l Pa: [(1 m/I) : (1 m)] 28 Lepko~d kinetyczna metr kwadratowy na sekun- m"/. Metr kwadratowy na lelrundę jest to lepkość kinetyczna, jaką wa płyn, którego lepkoś~ dynamiczna wynosi l Pa', (paskałosekunda), a gostość wynosi l kg/m" (kilogram na wetr Iześcienny) l ml/I- (1 Pa·.) : (1 kg/w S) ml/. Metr sześcienny na sekundę jest to atmmień objętości, przy którym przez dany przekrój poprzeczny przemieszcza lię ciało o objętości l mi (metr sześcienny) w czasie l s (sekunda) l mSJI = l m· I (I I) d, 29 Strumień objętości 1 ) metr .ześcienny na sekundę') 1 m""-' 1) Stolowana Jest również nazwa: przepływ obję tości•. ") StoIuje li, równioi do Wyraża nia prt;dk06ci objętościowej akuatycznoj. 30 Strumie4 · masy1) kilogram ,na· ·· sekund, kg/. Kjl(J~!tm . na 8eknnił~ jostto stn$11eń'· masy, przy którym przez dany prze.. 1) Stosowana jest rownież nazwa: krój poprzecznY'przemieszcza sięcialG prsopływ m~y. l kg"-" ó wasie l kg (kiI0gram) w czasie 1 I (sekunda) l kg/a = l kg I (1
s)31 GęstoU 8tm,. mienia masy') ,k ilogram na seImndę - i metr , kwadratowy kgj(s'
ml), Kilogram na sekundę i metrk_wadrato- 1 m-le. kg' l-l . . wy jest to -taka gęstość strumienia: ma&y, przy- której .przez przekrój poprzeczny l m' (metr kwadratowy) prostopadły do kierunku· przepływu przemieszcza się ciało -o masia 1 kg (kilo g, I ć ram) w czasie łs (.ekunda) _ l kgj(som2) = (1 kg/
s): (1 mI) 1) Stosow.a na, jest _ również , nazwa~ gęstość przepły wu masy. Poz. 19 44 Monitor Polski Nr 4 Wyrażenie jedilOstek pochodnych 'za pumocq ' jednostek podstawowych i uzupelniających Jednostka miary Nr poz. Wielkoś.! natwa \ oznaczenie Definicje i relacje między jednostkami UW ,agi 2. W i e I koś c i c i e p I n e 32 Pojemnoś.! dżul na kelwin JjK 33 Entalpia właściwa Dżul na kelwin jest to pojemność ci e- 1 m"kg's-"K-l plna ciala, którego temperatura wzras,a o l K (keI win) po pocWonięciu przez , •• el energii cieplnej 1 J (dżul) 1 J/K = 1 J : (1 K) cieplna dżul na kilogramI) JJkg Dżul ną. kilogram jest to entalpia właściwa, jaką nia układ o masie l 1 m"'s- I kg (ki- logram) i entalpii l J (dżul) l Jjkg = l J : (1
kg)') ~tosuje się również do wyraża nia energii wlaści~vej, energii wewnętrznej właściwej dżul na kilogram i kelwin J j (kg' Iq Dżul na kilogram i keI win jest to ciepło właściwe ciala o masie l kg (kilogram) i o pojemności cieplnej l JjK (dżul na kelwin) , 1 J/(kg'K) = (1 J/K) :(1
kg)l m" s - I. K -1 właściwe l ) 35 Przejmowalnoś«l energii cieplnej ,wat na metr kwadratowy i kelwin Wj(m"'K) Wat na metr kwadratowy i keI win jest to taka przejmowalność ene~gii cieplnej, dla której przy gęstości mocy cieplnej l W/mi (wat na metr kwadratowy) występuje na granicy środowisk różnica temperatur l K (keI win) l Wj(m··K) =(1 W/
mi):(lK) lkg-s- a·K-l 36 Gradient temperatury kelwin na metr KjrIl K~lwin na metr jest to gradient temperaiury, przy kt6rym w' środowisku jednorodnym występuje różnica temperatur l K (kei win) między dwoma punktami odległymi od siebie o l m (metr) l K/m =- 1 K : (1
m)l m-I·K 37 PrzewoclnoM cieplna właści wa, konduktywnoś.! cieplna wat na metr __ i kelwin Wj(m'K) : Wat na metr i keI win jest to przewodnoś«l cieplna właściwa środowiska, w którym przy gęstości mocy cieplnej l Wjm' (wat na metr kwadratowy) gradient temperatury jest równy l K/m (keI win na metr) 1 W/(m'K):z (1 W/m") : (1-K/
m)38 Przewodnoś«l wat na keI win W jK Wat na kelwinjest to przewodność ci eplna, jaką ma kan al cieplny o przekroju poprzecznym 1 m" (metr kwadratowy) i o długości 1 ID (metr) utworzony ze środowiska, które ma przewodność cieplną właściwą 1 W / (m' K) (wat na metr i kelwin) l W/K = [1 W/(m'K»)'(1 mi: 1
m)1 m··kg·.- I ·K-l metr razy keIwin na wat m' KjW Metr razy kelwin na wat jest to opór cieplny właściwy środowiska, którego pl":.:ewodność cieplna właściwa wynosi 1 W/(m'K) (wat na metr i kelwin) lm · K /W = 1: (l W/(m'K)] lm-1.Jtg- 1 oB1 ·K keI win na wat KjW Kelwin na w.at jest to opór cieplny ka- l 'm- l ·kg- 1 ·.'·K 34 Ciepło cieplna 39 Op6r eleplny właściwy, rezy.tywnoś.! cieplna 40 ' , Op6r cieplny nału cieplnego o przewodności cieplnej l WjK (wat na kelwin) l K/W = 1:(1 WjK) . itI'_ ') Stosowana jest również nazwa: pojemno ść cie- , plna wlaściwa. t1onlto'r Polski Nr -4 POŻ. ' 19 Jednoatb miary . Nr pOL omaozenie a. Gęsto't! prądu elektrycznego amper na metr kwadratoW)' Wielkośol A/mi Wyrażenie jednostek pochodnych za pomo Gą . jednostek P9dstawowych i uzupełniających 'DefiniCje i relacj e mio;dzy jednostkami .lektryoane Uwagi l magnetyczne Amper JOla metr kwadrato~ jest to gę- lm - i 'A stośd prądu elektrycznego występując a, gdy prąd l A (amp~
r)ro zkłada się równomiernie na powierzchni l m' (metr kwadratowy), prostop a dłej do kierunku iej go;stości prądu eiektrycznego l A/m" - l A : (1 m") 42 Ładunek kulomb a 43 Kulomb jest to ładunek olektryczny w czasie l. (sekunda) przez powierzchnię, gdy prąd elektryczny płynący przez tę powierzchnię wynosi l A (amper) lC-1A·1. ls·A l m' S' ~ I) Stosowana, jest również nazwa: moment dipolowy elektryc:lny. ~ m' kg'l -I. A -~ ') ~t08owana jest rówcld nazwa: natężenie pola elektrycznego. przepływający elektryczny Moment dipola elektrycznego') kulombometr C'm Kulombometr jeat to moment dipola elektrycznego utworzonego przez ' dwa ładunki różnoimienne o wartościach l C (kulomb) każdy, znajdujące się w odleglo'ol l m (metr) od siebie l C'm -1 C'l m Napl~cie elektryczne, sila : olektromotoryczna, potenej al elek try4zny wolt v Wolt jest to napięcie elektryczne: występujące między dwie~a po~ierz. chniami ekwipotencjalnymi jednorodnego przewodu prostoliniowego, ~ którym płynie nie zmieniający .ię prą~ l A (amper), a moc wydzielana przez przewód mię,dzy tymi powierzchniami jest równa {W (wat) ' .. ; l V - l W :(1 A) i 45 Pole elektrycznet) wolt na metr V/m Wolt na metr jest to równomierne' pole . elektryczne, w' którym różnica. p~tencjalów między dwiema płaszczyznami ekwipotencjalnymi odległy~ od siebie o l m (metr) wynosi l V (wolt) l V/m ... 1 V: (1
m)46 Indukcja elektryczna kulomb na metr kwadra- Kulomb na metr kwadratowy jest to indukcja elektryczna, przy której na powierzchni przewodnika ' równej l mi (metr k.wadratowy); prostopadłej do linii pola elektrycznego, indukuje się ładunek elektryczny l C (kulomb) l C/mi - l C : (l
mi)towy 47 48 Strumid elektryczny') kulomb a Pojemnośd farad J! elektryczna l m-I·.·A Kulomb jest to strumi eń. elektryczny l •• A przez' powierzchnię zamkniętą stanąwiącą brzeg obszaru, w któryJ;ll znajdu- . je 8ię swobodny ładunek elektryczny l C (kulomb). Farad jest , to pojemno ść elektryczna, jakąma kondensator, w którym mię d zy elektrodami występuje napięcie elek'tryczne l V (wolt), gdy zllajduj ą się na nich różnoimienne ładunki elektryczne o wartości. l C· (kulomb) każdy lF =- l C : (1 V) l m~2·kg-'·ał·A' ') Stosowana Jest równid nazwa: strumień. indukcji elektry~znej. Jednostka miary Nr poz. 49 Wielko" nazwa Przenikalno'6 elektryczna farad na metr Ioznaczenie . SI Opór elektryczny Opór elektryczny właściwy, 1 m-a-kg-'-.ł.AI n Om jest to opór elektryczny między dwiema powierzchniami ekwipotcncjarnymi przewodu jednorodnego prostoliniowego, gdy niezmienne napięcie elektryczne l V (wolt) występujące między tymi powierzchniami wywołuje w tym przewodzie prąd elektryczny l A (amper) l n = l V: (1 A) 1 ml-kg-s-a-A-' 1} Stosuje się do wyrażania:rezy stancji, reaktaneji i impedancji_ n-m Omometr jest to ,opór elektryczny właściwy, jaki ma jednorodny przewodnik, gdy wykonany z niego przewód o przekroju poprzecznym l mi (metr kwadratowy) i długości l m (metr) ma ' opór ~Iektryczny l n (
om)l n-m = l Q-[1 mi :(1 m)] l m4g-.- a -A-· simem!) S Simons jest to przewodno~ć elektryczna przewodu o oporze elektrycznym l n (
om)l S = l n-l = l : (l
n)1 m -I- kg -.,- SS - Al ') Stosuje się do wyrażania: konduktancji, BU.ceptancji i admitancjl. simem na metr Sim Simens na metr jest to przewodność elektryczna właściwa przewodnika jednorodnego o oporze elektrycznym właściwym l Q-m (omometr) l Sim = l : (1 n-
m)1 m- a-kg-1. s S-AI 1) W odniesieniu elektryczna Przewodn04d elektryczna właściwa, kon- Uwagi omometr elektryczna 53 Wyrażenie jednostek pochodnych za pomocą jednostek podstawowych i uzupełniających Farad na metr jest to przenikalność elektryczna (bezwzględna) środowiska • izotropowego, w którym polu elektrycznemu 1 V/m (wolt na metr) odpowiada indukcja elektryczna l C/mi (kulomb na metr kwadratowy) l F/m -= (1 C/
mi): (1 V Im) rezyst.ywność Przewodnoś6 Definicje i relacje między jednostkami F Im (bezwzględna) 50 Poz_ 19 46 Monitor Polski Nr 4 duktywnoś6 elektryczna1 ) do elektrolitów bywa też stosowana nazwa: przewodność elektrolityczna właściwa_ 54 55 StmmieI1 magnetyczny') weber Wb Weber jest to etrumieI1 magnetyczny, który malejąc jednostajnie do zera w czasie l s (sekunda) indukuje siłę elektromotoryczną l V (wolt) w obejmującym ten strumień magnetyczny obwodzie zamkniętym jednozwojowym wykonanym z przewodu o przekroju kołowym znikomo małym lWb=lV-l. Indukcjli tesla T Teala jest to indukcja magnetyczna pola magnetycznego równomiernego, przy kt.órejna przekrój póprzeczny lm l (metr kwadratowy) przypada stm'mień magnetyczny l Wb (weber) l T .. 1 Wb : (1
ma)magnet~~zna '.' l m 2 -kg-i- t -A-l ') Stosowana jest również nazwa: .trumień indukcji magnetycznej. 47 Monitor Polski Nr " Poz. 19 --~--~~----------------~--------------------~------------------------------~~------- Jednostka miary Nr poz. 56 ,i Wielkoś6 nazwa Pole magnetyczne1) l Definicje i relacje między jednostkami amper na metr oznaczenie A/m Wyrażenie jednostek pochodnych za pomo~ jednostek podstawowych i uzupelniających Amper na metr jest to pole magnetycz-ll m-··A ne, jakie występuje na powierzchni bocznej walca kolowego o obwodzie l ID (metr), stycznie do powierzchni bocznej tego walca . I prostopadle do jego tworzącej, gdy przez znajdujący się w os. tego walca przewód prostoliniowy nieskończenie dlugi o przekroju kolowym znikomo małym plynie nie zmieniający się prąd l A (ampf'
r)l A/m = l A : (l
m)57 Indukcyjnoś6 henr H Henr jest to indukcyjność obwodu, w którym indukuje 'się sila elektromotoryczna l V (wołt), gdy prąd elektryczny płynący w tym obwodzie zmienia się jednostajnie o l A (amper) w czasie l 8 (sekunda) l II = l V :11 A : (ls)J = l V·ls : (l A) l m ' ·kg·s- 2 ·A-· 58 Przenikalnoś6 henr na metr H/m Henr na metr jest to przenikalność magnetyczna (bezwzględna) środowiska izotropowego, w którym polu magnetycznemu l A/m (amper na metr) odpowiada indukcja magnetyczna l T (tesla) l H/m = l T : (1 A/
m)l m·kg·.-··A-· ampe17 A Amper jest to siła magnetomotoryczna występująca wzdluż dowolnej krzywej zamkniętej stanowiącej brzeg powierzchni, gdy 'przez tę powierzchnię przenika jeden przewód z nie zmieniającym się prądem elektrycznym 'l A (amper) lA=l·IA l A magnetyczna (bezwzględna) 59 Sila magnetomotoryczna. napięcie magnetyczne 4. W i e I koś c i o P t Y c z n e 60 Zdo)noś6 sku- . metr do potęgi minus pierwszej m-l Metr do potęgi minus pierwszej jest to zdolność skupiająca układu optycznego, którego ogniskowa ma dlugość l m (metr) lm-1=1:(
lm)l m-l Liczba falowa metr do potęgi minus pierwszej m-l Metr do potęgi minus pierwszej jest to liczba falowa Cali mającej długość l m (metr) l m-l = l : (l
m)l m-l Natężenie wat na metr kwadratowy W/m' Wat na metr kwadratowy jest to natę- l kg's-' piająca układu optycznego 61 62 napromienienia żenle napromIenienia występujące, gdy moc promieniowania l W (wat) przypada na powierzchnię l m' (metr kwadratowy) l WIm' = l W : (l m") "- 63 Napromienienie dżul na metr kwadratowy JJm' Dżul na metr kwadratowy jest to napromieniem e, jakie powstaje w czasie ł s (sekun!
la)przy natężeniu napromienienia l W/m' (wat na metr kwadratowy) l J/m' = (1 W/m')·I. l kg·.-a Uwae i
l)Stosowana jelit rówmeż nazwa: pola magnet ycznego. natężenie Monitor PÓłskł Nr'~' =-48 Jednostka miary Nr po.. WiełkoU .uwa Natężenie lomaczenle Definicje I relacje mł~dzy jednostkami Wat na lteradian jelt to natężenie promieniowania, przy kt6rym DlOC promieniowania l W (wat) jNt ..warta w kęcie bryłowym lar (.teradian) l WIar .,. l W: (l
ar)Wyrażenie jednostek pochodnych za poDlOCą jednoltek podstawowych I uzupełniająeych l kg·m l •• -I'U-I wat na promieniowania Itwadian · WIu 65 Luminancja energetycma wat na metr kwadratowy i .te:radian W/(ml·
u)Wat na metr kwadratowy i steradian jeBt to luminancja energetyczna, jaką ma w kierunku prostopadłym powierzchnia l mi (metr kwadratowy) . prlly Iiatężeniu. promieniowania l W/ar (wat na Iteradian) l W/(ml'
ar).,. (l W/
er): (l JDI) 66 Stmmle4 lum... Im LUDlen jeet to .trmniel1 'wietlny wYsyi.nY w kącie bryłowym l ar (steradian) przez punktowe iródło światła o 'wiatlośei l ed (kandela) llm=-led·l.r l cd, u lm', Lumenosekunda jelt to ilośc! 'wiatła przenossona w cusie l s (sekunda) przez ·ltrmniel1 'wietlny 11m (lumen) . llm·l-llm·ls · 1.·ed·u Luks jNt to natężenie o~wietlenia wytworzone przez Itrumień 'wietlny 11m (lumen) na powierzchni l mi (metr kwadratowy) lix E : l Im : (l Dl") l m - I; cd '111' l m-I'ed 64 'wietlny 61 I10§c! 'wiatła . lumenolekunda 68 Natężeni. lub oświetlenia 69 Luminancja kandela na metr kwadratowy cd/mi Kandela na Dletr kwadratowy jest to luminancja powierzchni l mi (metr kwadratowy), której 'wiatłośc! w Iderunku prostopadłym do tej powierzchni jest równa l cd (kandela) l cd/mi =- l ed : (l
mi)70 Naświetlente lubolekunda Ix" Luksosekunda jelt to naświetlenie wywolane ilością 'wiatla 11m'. (lumenosekunda) na powierzchni lm" (metr kwadratowy) llx'l"" 11m·. I (l
mi).. l m-I"'cd'u II. Wielkołei a1:u.tyoan. 71 Ciśnienie paskaJ Pa Patrz po.. 21 l m-1'kg"-. akuBtycan. ~ 72 73 Prędko'~ metr na akustyczna sekund~ Prędko'~ objętościowa m/s Patra poa. 13 l m"-' metr ..eścienny na sekundę mil. Patrz poa. 29 .1 m l •• - ' wat na metr kwadratowy W/mi Patrz poz. 26 lq·.-I akustyczna 7. Natężeni. dźwięka " MonUf>r PolskI Nr 4 49 - Poz. 19 ----------------------------------~~----~------------------------------~-- r---~------------------------~--------------------~--------------~----------. Jednostka miary Wyrażenie jednostek " Nr Definicje, i r,e lacje , pochodnych za pomocą '" W:ielko'~ Uwagi pos. między jednostkami jednostek podstawowych 'nazwa oznaczenie i uzupełniających I 75 Op6r akustyczny paskalosekunda na metr Pa'8/m' sześcienny 76 Op6r akustyczny paskalosekunda Pa • l/m .' , na metr właściwy Paskalos~kunda na metr Iześcienny jest to opór akustyczny układuakustycznego, 'w którym przy ciśnieniu akustycznym l Pa (paskal) prędkoś.:! objętościowa akustyczna, wynosi l ml/s (metr sześcienny na sekundę) l Pa's/m 3 = l Pa : (1 mI/I) l ID - ' . kg·.- 1 PaskaIósek'unda na 'metr jest t6 opór akustyczny właściW)'. jaki ma środo wisko. w ktÓrym : układ akustyczny o przekroJ~ lm" (metr ' k~adratowy) prostopadłym do kierunku rożcho dzenia si{ ' fali aku8tyćznej ma opór akustyćzny l Pa "im" (paskaIosekunda na metr sześcienny) . .. l Pa's/m = (1 Pa-s/m")'l m' 6. Wielko'ci fhykochemiczne 77 78 , kiJoKram na: ,mol ·" kg/mol Kilogram na, mol jest to mala molowa : jednorodnego , ciała o masie l kg (kilogram) i o ' licsn04ci , mateńi l mol (mol) l kg/mol - l kg ; (1 mol) l kg'mol- a Objętośd metr mi/mol .?'O" cienD1 Metr Iześcienny na mol jest to objętoś~ molowa jednorodnego ciała o objętości l mi , (metr sześcienny) i o liczności mateńi l moł (mol) l m'/moI- l m 3 : (1 mol) l ml'mol- a molowa l/mol Dżul na mol jest to energia wewnętrzna molowa układu o liczności materii l mol (moł) i energii wewnętrznej l J l mi. kg·.-I·mol- 1 Masa molowa na mol 79 Energia dżul na mol wewnętrzna molowa (dżul) l J/mol =- l l : (1 mol) ao Pojemno'~, ciepina molowa 81 StęienJe molowe 82 MolaInoJ4 dżul na mol iblwin J/(mol·K) Dżul na mol i kelwinjest to pojemność cieplna molowa układu o liczności materii l moł (mol) i pojemności cieplnej l lIK (dżul na kelwin) l J/(mol'K) - (1 J/K) : (1 mol) l ml·kg·.-I·K-l·mol:-' mol na metr ssc4cienny moI/mi Mol na metr sześcienny jest to stężenie molowe roztworu O ' objętości 1m3 (metr sześcienny) zawierającego rozpuszczone , ciało o liczności materii 1 mol (mol) 1 mollml ~ l mol : (1
mi), 1 m-"mol mol na kilogram mollkg Mol na kilogram jest to molalność roztworu, który zawiera ciało o liczności mateńi l mol . (mol) rozpuszczone w rozpuszczalniku o_masie 1 kg (kilogram) l molfkg "" L mol : (1
kg)') -MonItor PolskI Nr ~ 50J ednoltka miary Nr poz, -Iluwa oznaczenie DeqnIcje i relacja mil,ldzy jednostkami Wyrażenie jednostek pochodnych za pomocą jednostek podstawowych i uzupełniających 1.- W l e l k o, o l p r o m i • Il lo w a n la j o Il i. uj Il c e g o 83 Dawka po- pJ chłonięta Gy/l Grej jeat to dawka pochłonięta pl;'Omieniowania jonizującego, przy jakiej energia l J (diul) zostaje przekazana ciału o masie l kg (kilogram) l Gr - l J I (1
kg)l w l ,.-' Grej na sekund, jelt to moc dawki pochłoniętej promieniowania jonizującego, przy jakiej dawka pochłonięta l Gy (grej) jeit wytworzona w czasie l • (sekunda) l Gr/' - l Gy : (1
s)l wl ,.-. Kulomb na kilogram jest to dawka ekspozycyjna promieniowania fotonowego, przy jakiej ładunek jonów jednego znaku wytworzony w suchym powietrzu jest równy l C (kulomb), gdy elektrony uwolnione przez fotony promieniowania w elemencie przestrzeni zawierającym l kg (kilogram) powietrza .utracll W powietrzu zdolnoś~ jonizowania l Cfkg = l C : (1
kg)l kg - l,S' A , pochłoniętej grej na sekund, 85 Dawka ek.. pozycyjna kulomb na kilogram 86 Moc dawkI ekspozycyjnej amper na kilogram AfIq Amper na kilogram jest to moc dawki ekspozycyjnej promieniowania fotonowego, przy jakiej dawka ekspozycyjna wzrasta o l Cfkg (kulomb na kilogram) w czasie ls (sekunda) l A/kg = (f Cfkg) : (1
s)l k,-l'A Aktywnoś6 bekerel l Bq Bekerel jest to aktywnoś~ ciała promieniotwórczego, w którym jedna samoistna przemiana jądrowa zachodzi w czasie l I (sekunda) 1,-1 84 87 Moc dawki ciała promie- niotwórczego . l Bq = l : (l.) 88 GęstoM strumienia cząstek ( metr do potęgi minus drugiej razy sekunda do potęgi minus pierwszej m-I's-l Metr do potęgi minul drugiej razy sekunda do potęgi minus pierwszej jest to /gęstoś~ strumienia cząstek jonizujących, przy jakiej do kuli o powierzchni kola wielkiego l m' (metr kwadratowy) wchodzi jedna cząstka jonizująca w czasie l 8 (sekunda) l m- I •• - 1 - [l :

(18)] : (l

mi)l m- I .• - I Moniter Polski Nr 4 51 n. J e d n o s l k' Dl i a r 11 i e Poz. 19 ~ a Ie ż ą c e d·o u k I a d u 51 8 ) Jednostka miary Ńr' Wielkość poz. nazwa I oznaczenie R elacje międ z y jednostkami lub definicje Uwagi Długo ść, odleglo ś ć l jednostka . astronomiczna UA, AU długości') 2 pc --M a~ a I 3 _ _ o - tona J edno stk .. astrono miczn a dl u g ości jest to dł ngość pro· mi en ia meperturbowanej orbIty ko łow ej e Hił a o mas i ~ znikomo malej . k tóre kr ąż y dookoł a Sł o ń ca z pręd . kośc i ą kątową gw i az dow ą 0,017 202098 \1 50 .radlan a na d o b ę mającą 86 400 sek und efemeryd a lnych l UA = 1 4~ 600·10' m 2) minuta godzina doba 6 7 8 9 10 11 ___ 'l Warto ść przyjęta w układzi e stały ch astronomicznych . • l t = l Mg = 103kg ruin h d dzień tydzieó l mlD = 60 s l h = 60 min = 3 600 s l d = 24 h = 86 400 8 I k~,"d.".w. • • • j,d,",,1o mi esiąc kwartał rok stosowania w astronomii i dzi edzinach zwi ąz anych. .P arsek jest to odl egło ść środka kola od jego cię cIw y o długości l UA (j"dnostka a8tronomlc~na d ługo ś C I ) op artej na łuk u o dpo w iad ają cym kątow i ś rodko we mu l " (sekund
a)l pc ~ 206 265 UA ~ 30857.10 12 ID Czas "5 1) Do a, r. o Temp eratura stopień 12 Dla różnicy temp eratur l oC = l K Celsjusza Stosuj e się do wyra ż a rlla tem p"· ratury Celsju sza t i ró żł Jlcy teu!peratUl {t}oc = {T h . -2n1 5 (trc - w a rto.ć hC.lbowa tern· peratury t wyrażłlu "i w oC {T}K -,- wartość Iiczhowa temp"ratury" T wyrażou e ) w K Por. cz. l po"'. 5. - --- Kąt plaski I o 13 stopień 14 minuta 15 sekunda " 16 grad I l° = -~ rad 180 10 1t l' = -". = _ __ rad 60 10800 l' 1t l" = - - = - - - rad 60 648 000 o l~ = ~rad 200 Powierzchnia hektar 17. • ha • • • l ha = l hm" = lO' m" Stosuje się do wyrażan i a powierzchni gruntów. • Objętość, I------------------I·--------~~--------~-------------il ---------------------I pojemnoś6 18 . Stosuje się do pomiarów obję tości płynów I ciał sypkich• Nie należy stosować do wyraża nia wyników pomiarów o dużej litr dokładno ś ci. Prędkość liniowa 19 kilometr na godzinę km/h l l km/h = - - m I s 3,6 &) Odsyłacze w ' kolumnie 6 oznaczone gWIazdką wyjaśniono na końcu załącznika. Monitor Polski Nr 4 Nr pOlio Jednostka miary WielkoU nazwa I Relacje miodą jednostkami lub dtllalcJ. oznaczenie Stosowana jm r6wnie~ nazwa: CIIęstoś6 !obrot6w. Prędkoś6 obrotowa 20 obrót na ... kundo obrót na minu- 2l obr/. l obr/l- 1.-' obr/min ' l ohr/m.ID - - .-a , . 60 kgfl l kall-lO' kg/w tę l Gęstośc! (masy) 22 kilogram na litr Patrz uw... do pOlio 18. ". Enercia, praca . 23 , 24 kilowatogodzina elektronowolt 1 kW·ll- S,6'10l,J eY Elektronowolt jest to energia ldnetyczna, jaką uzyskuje alektron po prlejściu ,.. pr6żni drogi między dwoma punktami, Idy r6żnlca potencjałów między tymi punktami jest równa IV (wolt) l eY fI$ 1,602 19.10- 18 J Do stosowania w technice jądro. wej i dziedsinach związanych. StrumieJi Stosowana jest r6wnid nazwa: objętości przepływ obj~toś ci. 1 metr sze'cienny na minut, 25 metr sześcien ny na godzin, litr na sekund, 26 27 m'/h 1 ml/m.ID - - mi!. 60 1 l mlfa - - mi'. 1f. 11f- - 10-0 , • 3600 l mi'. Patrz uwagi do poz. 18. .10- 1 mI/a Patrz uwqi do poz. 18. 28 litr na minutt lfmln lI/mlD. - - 29 litr na ' godzinę l/h 11/h - --.10- 1 mi/_ 3600 ' 60 • l Patrz uwagi do poz. 13. Stosowana jeat równiei nazwa: muy. StrumieJi masy przepływ 80 kilogt:am na godzin, 31 tona na godzl- _ _ I~___________ I _n_ę__________ kg/h 1 kg/ll _ _ , _1_ kJ/I 3 600 t/h '" 101 k '" I tlM - , g,,I M - 1 k l8,6 gl- ---------.----------~-----------------------------I--------------------~----I Ładunek elektryczny 82 1 A'll- 1600 amperogodzina e Moa 34 woltoamp. Y·A l Y·A-l W WIU' VIU' l VIU' - Do wyruanIa mocy elektrycznej pozornej. Do wyruanIa mocy elektrycznej biernej. 1\'" Hośd 'wiatła 35 lumenogodzina ,----- -----------Poziom (be.. wzgl~dny) mOcy elektrycznej 86 bel Im' h llm'h - 8600 lm·_ ------I-------~--------------- B, Bm') l B .. [Iog ,o ( l ~ 1 11 •••_ _ _ _ _ _ _ _ 0 decybel •••• 0 ••••••_ _ dB, dBm ' )
l)Oznaczenia: Bm. dBm dopuszcza _i~ do stosowania w telekomunikacji l B :a. (P -10· lO-IW = 10-1W) '" P mot elektryczna ... .. Bel jeat to poziom mocy elektrycznej występiIjący, gdy logarytm dziesiętny stosunku tej mocy do mocy odnletienla 10-1 W (wata) jest r6wny l ..... P lO-IW ) =- l] ---_.......---_...... .. l dB - 0,1 B 1 dB .. [10 lo,,, _ _--~._ ("lO-IW .p , )-1] ... _---_._._ _ 1 dB ~ (P _tV10.IO- I W ~ ~ 1,258925'10- 1 W) Monitor Polski Nr 4 Nr poz. 53 Poz. 19 Jednostka miary Wielkość nazwa ltelacje między jednostkami lub definicje I oznaczenie Uwagi Poziom (bezwzględny) napięcia elektryc:lOego bel 38 fi Bel jest to poziom napięcia elektrycznego występują cy, gdy podwojony logarytm dziesiętny stosUllkn tego napięcia do napięcia odniesienia yO,6 V (wolta) jest równy l l B == [ 2 l~gl. tv0~6 V ) = l] ==(U=00·Yo:6"vy6 V ~ 2,449 490 V) lB = U - napięcie elektryczne decybel 39 dB l dB = 0,1 B l dB == [ 20 log,. ( y;6 V) l] = l dB = == (U = 'lIIi> . yo~ V = '}I 0,060466176 V ~ ~ 0,869 111 8 V) Stosowima jest również nazwa: tłumienie. Jednostki tłumien ności stosuje się odpowiednio do Tlumienność wyrażania mmocności (wielkoś ci przeciwnej do t1umiennoś<ii). bcl 40 B Bel jest to t1umiennośc! występująca gdy:
a)logarytm dziesiętny stosunku dwoch wartości wielkości proporcjonalnej do mocy jest równy l l B == (~~ = 10) P" p. - wartości wieikości proporcjonalnej do mocy (np. mocy, energii, gęstości powierzchniowej energii).
b)podwojony logarytm dziesiętny stosunku dwóch wartoścI wielkOŚCI proporcjonalnej do pierwIastka kwadratowego z mocy jest równy l l B ,] == ,[2 log,,. (U,) U. , = l l B -~ (~ U. = , ·fiO II lU ~ ~ 3,162 278) wartości wielkości proporcjonalnej do pierwiastka kwadratowego z mocy (np. napięcia elektrycznego, ' prądu ~lektrycz nego, ciśnienia akustycznego). UH U, - , decybel 41 dB l dB = 0,1 B, skąd
a)l dB == [10 log,. ( ~) == l] I dB lV-10 ~ p == ( p. .~ = ~ 1,258 925) 2}10'Ul l dB == ( U. = , 10 ~ ~ 1,122018) Wżmocność Stosowana jest również nazwa: wżmocnienie. , ., . 42 bel' B Patrz poz. 40 43 decybel dB Patrz poz. 41 ;' Monitor Polski Nr 4 Nr poz. Poz. 19 54 Jednostka ' miary Wielkoś6 nazwa ' Relacje mł~day jednostkamł łub definicje I oznaczenie Po ziom (bezw zgl ę dny ) ciśni e nia akustycznego 44 bel B Bel jest to poziom ciśnienia akultycmego WYltępU jący, gdy podwojony logarytm dziellotny Itolunku tego ciśnienia do ci'nienia odniellenla J'10-' Pa (paskala) jelt równy l l B ,--------------------------- ----------------- 45 decybel dB 1 B A (p -llIo.J.lO-1 Pa~ ~ 6,324556'10-' Pa) , - ----------------------,~,---------------,- - l dB = 0,1 B , l dB " ~ [2 logto( 2·10-·Pa p ) - l] ~ [20 logto( 2·10p IPa ,) ;.. 1] - -- -1 dB a (p -2lho.2·1O-·Pa~ ~ 2,244036'10- 1 Pa) p - ciśnienie akultyczne Poziom głośności 46 fon fon Fon jest to poziom gło~no~cł dźwięku o częstodiwolei 1000 Hz (herc6w) I poziomie ciśnienia akrtltycznego l dB (decybel). Interwal czę s totli wości 47 oktawa 48 dekada Oktawa jest to Interwał częstotllwo8c1 wyltOpUjący, gdy logarytm przy za~adzie 2 ItOlunku tych CZęltO tliwości jest rowny l l oktawa ~ [log.(f./f t ) - l] Dekada jest to interwał częstotliwo' ci występujący, gdy logarytm dziesi,:tny stosunku tych CJlę8tótliwo'ci jest równy l l dekada .a. [logto(fJft} - 1] l l dekada - - - - oktawy ~ 3,321 928 oktawy logto2 ' l oktawa Ił: [({.1ft) - 2] l dekada ~ [(falCt) - 10] Cu C. - wartości częltotliwo4c1 Masa atomowa 49 j ednostkoa masy at omo wej u Jednostka masy atomowej jest to masa atomowa równa 1/ 12 części masy atomowej liC (węgla 12) l u ~ 1,660 57·10- n kg litr na mol l/mol l l/mol = 10-1 mi/mol Patrll uwagi do pOIl. 18. mol na litr mol/l l mol/l = 10lmol/m l Patrll uwagi do pOIl. '18. jednoM l Jednostka pH jelt to wykładnik Itę!enla jon6w wodorowych, gdy cologarytm dziesiętny wartości licz. bowej stężenia molo","ego aktywnych jon6w wodorowych wyratonego w mol/dml (mol na decymetr sześcienny) je.t równy l l ... [-logll{C}...ol/dm' -
l)Przy Itosowanlu tej jednoltkl wielko'ci wyraża li, tak jak liczby oderwane. Słowa "jedno'ó" ani oznaczenia "l" nie dopiluje li,.· {C}mo1/datl -::- warto't! liczbowaItęienia molowego- wyratoIlego w mol/dml l .a. (C .. 0,1 mol/dml )' O bj ę to ść molowa 50 ---- ----------- I ------------ I ~_~------I! ~~--------~-----------------------II-------~--~----~---I S tężenie molowe 51 p Il, w ykł ad nik jonów wodoro wych stężenia 52 --, -------~'------~ . ~ . ~ ' --~ wartości Stosunek dwóch warto ści tej samej wielko ści 53 jednoś6 l J ednoU jest to Itosunek dwóeh jednakowych wartości tej lamej wiełko§cl. Przy Itosowanlu tej jednoltki wartości wielkości wyraża lię tak' jak liczby oderwane. Słowa "jednośó" ani oznaczenia "l" nie dopiłuje lię.· 54 55 procent , % 0/00 Proceńt jest to 1/100 .tosunku dwóch jednakowych wartości tej lamej wielkości. ' , Promil jest to 1/1000 stosunku dwóch jednakowych wartości tej lamejwielkości. • • MonITor Polski Nr 4· Nr pOL - • Jednóstka · miary Wielko'~ Relacje między jednostkami lub definicje I oznacsenie nazwa llo'~ informacji bił 56 [łOg.(~) - l] , l bit :2: ( P = ~) p -'- prawdopodobIeństwo 3d.. rzenia Strumień informacji bit na· sekundę 57 Bit na sekundę jest to strumień informacji, przy którym iloU informacji l bit (bit) przcplywa przez dany przekrój kanału informacyjnego w czasie l 8 (sekunda) bitl· "., - -- Uwagi Bit jest to ilo'~ informacji, jaka odpowiada zajściu jednego z dwóch przeciwnych zdarzeń, gdy1logarytm przy zasadzie 2 odwrotności prawdopodobieństwa tego zdarzenia -jest równy l bit I bit :2: -- Poz. 19 55 - Zdołnoś~ skupiająca okładu optycznego l dioptria - 1 m-l dioptria 58 • wielokrotności i ' podwielokrotności,fzieaiętnycb ale wyraża &ił według Alad okrcślonychw .§2 załącznika .ar 3 do zarządzenia. Załącznik nr 2. JEDNOSTKI MIAR WYBRANYCH WIELKOŚCI DOPUSZCZONE PRZEJSCIOWODO STOSOWANIA JAKO LEGALNE BEZ OGRANICZENIA ZAKRESU ICH STOSOWANIA LUB W OGRANICZONYM ZAKRESIE·, Jednostka miary Nr pOL Wielkośó 'nazwa Długość, odległości l angstrem 2 mila IIl(Kska Relacje między jednostkami l Uwagi oznaczenie A lA"", 10-10 m I mila morska"'" 1852 m . kabe.! 3 , 1 kabel = 0,1 mili morskiej = = 185,2 m l stopa ... 0,304 8 m 'stopa Do stosowania w łegIn. , dze,'" Do śtosowania w ieglu. dze.Do stosowania w leglu. dze.* Masa 5 'kwintal , karat .·mctl'ycuy 6 -- Kąt .q l q'" lO' k, b l bo - 20O,mg ... 2-10-' kg .., pIliski 7 Arąt ··płaIJki pełny 8 ' rumb ._Kąt bryłowy · 9 . , ..ateran, ._.qt ~,bąłowy 1, lcąt .bryłowy .'pełny = 4/t sr pełny Powierzchnia . 1 . kąt płaski pełny =2 lt:fad lt rad l mmb= 16 J Do stosowania w ob:.ocie plodami rolnymi.· Ho stosowania w obreci.e kamieniami szlachetnymi . i perłami," • • -. = 1 cater.an = • 10 8l' a l a = lO' mi U barn b l b = lO' fm l = 10-'u mi 12 .tona rejestrowa · RT ... 13 . <sto pa , sZCllcienna Dostosowania w .tegtuI RT = 100 stóp ueściennych ~ dze.· ~2,8317 m' l Ittupa sześcienna . ~ . 0,028317 m S . Do, stosowania w ieglu• . dze,- Objętość Do pomiarów ,powierzchni gruntu.· Do . stosowania w fizyce atomowej i jądrowej.· :.) Odsy/aeze· oznaezonegwia3dką ' w.'kglumnie 6' wyjaśniono na' końcunłącznika. '. J ;...... 56 - Monitor Polski. Nr ,4 Nr po.. I Poz. 19 Jednostka miary Wielkoś6- nazwa Prędkoad liniowa 14 Relacje między jednostkami I oznaczenie węzeł l węzeł ~ l mila morska : l h 1852 =- - - m/I S 600 gramocentymetr na sekundę l g·cm/I =- 10-· kg" m/I I Pęd 15 ~iła Uwagi Do etosowania w żeglu dze.· 16 dyna dYB
l)Wielokrotności i pod. 17 kilogram-liłal) kG kilopond 1)1) kp l kp ... l kG = 9,806 65 N tne wyraża się za pomocą przedrostków, analogicznie do wielobotności i podwielokrotności kilograma (kg). (Patrz zal. nr 3, § 2 pkt 5) ") Tylko dla importowanych narzędzi pomiarowych. kilogram-siła razy metr kG'm l kG'm =- 9,80665 N'm 20 kilogram-aiła na centymetr kwadratowy kG/CJą. 21 atmosfera techniczna at 22 kilopond na centymetr kwadratowy kp/cm. wielokrotności dziesię - 18 19 Moment siły Ciśnieni. 24 • 1kG/cml - 1 at ~ 1 kp/cm l - 98066,5 Pa Tylko dla Importowanych narzędzi pomiarowych.· "kGi;i---' ...._-~-----_._--_... • 'kii~g;~;;;:;ii~--;;-~~;-" 23 • kwadt:atowy _. kilopond na metr kwadratowy kp/mi Tylko dla importowanych narzędzi pomiarowych.· 1 kG/mi - 1 kp/mi ... =- l mmHIQ - 9,806 65 Pa • 25 _ _-----_ _-_ 26 bar ...... 27 atJllosfera fizyczna ........ 28 ....... bar ........ l bar =- lO· Pa ..................................... ........... __...... l atm "" 101 325 Pa atm _._.._---- .. _ _--_ _ - - _......................._ .._... ......... .. 1 l Tr - l mmHg == -.- atm ~ 760 ~ 133,322 P. tor Tylko jako warto U l atm przy obeślaniu tzw. ciśnienia normalnego.· • 29 milimetr ełupa rt..cI mmHg • ---I---~-------I----~~~~---I--~~--I---------------,----------I N aprężenie mechaniczne 30 kilogram-siła na centyl kG/cm l = 98 066,5 Pa • kG/cm· metr kwadratowy 31 kilogram-siła na milil kG/mml = 10 1 kG/cm" =• kG/mm· metr kwadratowy ! = 9806650 Pa --- Napięcie powierzchniowe 32 --- dyna na centymetr dyn/cm l dyn/cm = 10-- 1 N/m erg watosekund. kilogram-sila razy metr kaloria erg W'I kG'm cal l e"g>oC 10- 7 J l W'I-IJ 1 kG·.IU = 9,806 65 J l cal = 4,186 8 J e1'g na sekundę _ koń mechaniczny ergI· l ergI' = 10- 7 W l KM= 75 kG'm/s ==- 735,498 75 W l calI' = 4,186 8 W l kcaljh =- 1,163 W Energia, praca 33 34 35 36 Moc, strumień energii 37 38 --·_-------I-~-------_· KM kaloria na sekundę ~-~-- .r • kilokaloria DII!odzinę __._______L__ I calI_ kcaljh ~_~_~~_~ ____ ~_~ ___ ~~ ___ Do wyrażania mocy silników spalinowych.· ~~ ____ __ . ". ~ ~ Monitor Po1ski Nr .( Nr poz. 57 - Poz . . 19 Jednostka miary ; ,j:, o, ~: Wielko'" I i nazwa l ' I Relacje ~it;dzy jednostkrum Uwagi oZJlaczenie Gt;sioś6 mooy. gęstoś6 Itrninienia energii , . 41 erg na centymetr kwadratowy i .ekundt; ergf(cm··,) l ergj(cm"
s)= 10- 1 W/mi 42 kaloria na centymetr kwadratowy i sekundt; cal/(cm··,) l calj(cm 2 '8) = 41 868 W/mi 43 kilokaloria na metr kwadratowy i godzint; kcal/(m··
h)t" kcal j(m··
h)= 1,163 W/mi 44 erg na gram i kelwin ergf(g·K) l ergj(g'K) =- 1O-'J/(kg·K) 45 kaloria na vam i kelwin cal/(g·K) l calj(g'K) = 4 186,8 J/(kg·K) 46 kilokaloria na kilogram i kelwin kcal/<kI' K) 1 kcal{(kg' K) = - 4186,8 Jj(kg'K) 47 erg na centymetr kwadratowy. sekundt; i kelwin erg/(cm··.·K) l ergj(cm 2 's'K) = - lO-s Wj(m.·K) 48 kaloria na oentymetr kwadratowy, sekund, i kelwin cal/(om··,·K) l oalj(cm··s·K) = - 41868 W/(m··K) 49 kilokaloria na metr kwadratowy, godzin, i kelwin kcal/(m ł • h· K) 1 kcal/(m"·h·K) = 60 erg na centymetr, sekund, I kelwin era/(om·.·K) 1 erg/(cm·s·K) =- 10- 6 W/(m·K) 51 kaloria na Mntymetr, lekund, I kelwin cal/(om·.·K) 1 oal/(cm·s·K) =- 418,68 W/(m·K) makswel ~]I[ 1 Mx = 10-'Wb gaus G. 1 Gs = lo-aT ~ Ciepło właściwe Przejmowalno66 energii cieplnej - 1,163 W/(ml'K) P~zewodno'" oleplna właściwa, kondukt;ywnoś6 cieplna --Strnmiel1 magnetyczny (strnmiel1 Indukcji magnetycznej) 52 --Indukcja magnety:'czna 53 I i Pole magnetyczne (nat.,żenie pola magnetycznego) , 54 ersted O. l l Oe = -,10' A/m , , 4n gilbert Gb ' 1 1 Gb = -~10 A 4n dyna na centymetr kwadratowy dyn/cm· l dyn/cm' =- 10-'1 Pa Siła magnetomotoryczna, napit;cie magnetyczne 'SS Ciśnienie aku.tyczne 56 Lepkoś6 T ,' I dynamiczna puaz 57 P l P = 10- 1 Pa·s , St 1St = lo-a m"fe Lepkoś6 kinetyczna stoke. 58 I LepkoU wagłodna, - stopieI1 Enałera 59 ;. I bE ,, 60 I ; rad tad, rd , ; ,, : ; Dawka pochłon!ęt~ .' . rad =9;OI 'Gy , ,, Do wyrażania IJpkości względnej mierzo~ej za "\ pomocą wiskozymetru En, i glera. ! ... Monitor Pc Iski Nr 4 Nr poz. Poz. J~ 58 Jednostka miary ' Wielkoś~ na zwa Relacje między jednostka.n;u I oznaczenie " Uwagi Moc dawki po chloniętej 61 rad na s~kund, rad/s, rd/_ l rad/a ... 0,01 Gy/_ 62 rad na minut, rad/min, rd/min 0,01 l rad/min = - - Gy/s 60 rad na godzin, radjh, rdjh 0,01 l radjh ... - - - GY/I 3600 rentgen R ., 63 ~ . "- - - Dawka ekspozycyjna 64 --- Moc dawki ekspozycyjnej I_~" -I " 65 rentgen na sekund, R/_ 66 rentgen na minut, R/min 67 rentgen na godzin, R/h l R/a .. 2,58'10-' Ajkg l l R/h - - - - ,10-' A/kg 3600 " Aktywnoś6 (ci a ła promie- niotwórczego) " kiur 68 Poziom (bezwzględny) mocy elektrycznej 69 Ci neper l Ci =- 3,7 .10 10 Bq Neper jest to poziom mocy elektrycznej wy s tępujący, gdy polowa logarytmu naturalnego stosunku tej mocy do mocy odniesienia ' 10- 1 W (wata) jest równa l 1) Oznaczenie Npm dopuszcza się do ItosOwania w telekomunikacji. l Np .&. [ ,~ log. ( l Np ~ (P=e'·lO-IW~ ~ 7,389056'10- 1 W) , 2 .___ 70 P ,) _ 10-' W l] P - moc elektryczna Relacje między neperem i belem oraz decybelem por. poz. 71. --------------:------------------~----------------------l~~~~------I Poziom (bezwzg l ędny) napię cia elektrycznego Neper jest to poziom napięcia Np neper elektrycznego występujący, gdy lo· garytm naturalny stosunku tego napięcia do napięcia odniesienia YO,6 V (wolta) jest równy l l ~ Np [lOg, (Vo~~
v)=-1] l Np ~ (U = ~ ' 2,105 572 V) e'y0.6 V ~ U - napięcie elektryczne Relacje między neperem i belem oraz decybeiem por. poz. 71. Stosowana jest również." nazwa: t/umienie. Jednostki tlumienno,ścL stosuje się odpowiednio do wyrażania wzmocno-, ś ci (wielko~ci przeciwnej do tlumienności). Tlumiennoś6 . 7l .... '. ': ~ .' I ; , ~ : '.;, . nepa Np Neper jest to tłumleni:to~t! wystę gdy: pująca,
a)logarytm naturalny stosunku dwóch wartości wielkości proporcjonalnej do pierwiastka kwadratowego z mocy je.t równy l Monitor Poi ski Nr 4 Poz. 19 59 Jednostka miary Nr poz. Wielkość nazwa I Relacje między jednostkami Uwagi ~ [108<' ( ~:) - l ] Ul lNp ~ ( -=e:::: U, oznaczenie 7led. l Np :::: 2,718 282) , , D) połowa logarytmu naturalnego U u U, - wartości wielkości proporcjonalnej do pierwiastka kwadratowego' z mocy (np. napięcia elektrycznego, prądu elektrycmego, ciśnienia akustycznego) ltosunkU dwóch wartości wielkości proporcjonalnej do mocy jest równa l i Np ~[~ log. ( ::) = l] l Np ~ ( -Pl = e':::: p. :::: 7,389 056) p .. P, - warto śc i wielproporcjonalnej do mocy (np. mocy, energii, gęstości powierzchniowej energii) - kości l Np - (2 10głO
e)B :::: :::: 0,868 589 O B l Np - (2010glo
e)dB ~ ~ 8,685 890 dB • wielokrotności i podwielokrotności dziesięt~ych nie wyraża się według lIUad określonych w § 2 załącznika nr 3 do zarządzenia. Załącznik nr 3. ZASADY WYRA1:ANIA DZIESIĘTNYCH WIELOKROTNOSCI I POWIELOKROTNOSCI JEDNOSTEK MIAR § l. Dziesiętne wielokrotności i powielokrotności jednostek miar można wyrażac! przez dołączanie (odpowiednio) do nazw lub oznaczed. jednostek miar przedrostków lub ich oznaczed wyratających mnożniki dziesiętne. Zestawienie tych przedrostków I oznacze6 zawiera poniższy wykaz. Przedrostek eksa peta tera giga mega kilo hekto deka decy centy mili mikro nano pilio remto atto I Oznaczenie I E P T G M k h da d 'c m ~ n p f a Mnożnik 10" 10" 1011 lO' lO' lO' lO' 101 10-1 - l 000 000 000 000 000 000 - l 000 000000 000 000 - l 000 1>00 000 000 - l 000 000 000 - l 000 000 - 1000 -100 -10 10-' 10-' 10-' 10-' 10-11 _ 10-11 lO-U - 0,1 0,01 0,001 0,000001 0,000 000 001 0,000000000001 0,000000000000001 0,000 000 000 000 000 001 I %. Zasady ogólne stosowania przedrostków I oznaczed wymienionych w § l 8ą następujące: 1) przedrostek (oznaczenie) dołącza 8ię do nazwy prostej (oznaczenia) jednostki mi"ry, umieszczając go bezpośrednio przed naswą (oznaczeniem) jednoliki miary (bez pn:el'wy oddzielającej, bopki lnb tp.), J) do nazwy prostej (oznaczenia) jednostki miary dołącza lit tylko jeden przedrostek (oznaczenie), , np.1 10-' m ~ 1 nm, a nie l mlJ,m, 10-' kg - l g, a nie 1 mkg, II} przedrostki (oznaczenia) pisze się w druku czcionką prostą, 4) mnożnik wyrażony przedrostkiem (oznaczeniem) odnosi sil!! do jedno.tki miary w potędze pierwszej. Wykładnik potęgowy odnoszący się do jednostki miary dotyczy również mnożnika wyrażonego przedrostkiem (oznac_ niem) dołączonym do nazwy (oznaczenia) jednostki miary, ap.lleml -1·(10- l m}l-l·10-· 'm', l ml- 1 - l/lUI _ 1'(10-' 8)-1._ 1.10' .-1, I) włelokrotnoścl I podwielokrotno~ci dzie.iętne kilograma wyrat. II, przez dołączenie przedrostków (omaczed) do lilowa gram (oznaczenia - g), np.: 10- 1 kg - 1 dag, 10-'kg - l g, 6) - nazwy I oznaczenia dzle81~tnych włelomtn04c1 I podwielokrotno~cI jednostek miar utworzone .godnie s pkt 1 i 2 by6 użyte do budowy złożonych nazw l oznaczeń, Dp.1 1 kW/(m'·K) - lO· W/(m··K), l km/h - 10' m/h, l kB/dm' - lO· kg/m', 1 g/mI - l kgfl, 1 MeV/(cml'I}- lO" eV/(ml·s). I 3. Za8ad określonych w § 2 nie stosuje się do jednostek miar nie należących do układu SI zaznaczonych gwiazdką w załączniku Drl oaęU II I w aallłczniku nr 2, Dp.1 h, min. mo,. ~o Monitor Polski Nr 4 Poz. 19 Załącznik nr '- WYTYCZNE W SPRAWIE STOSOWANIA ORAZ ZASAD BunOWY I PISOWNI NAZW I OZNACZM JEDNOSTEK MIAR I 1.1. Nazwy i oznaczenia jedno.tek miar podane w .&łącznikacla 4. Mnożenie wyraża wy.tępujące po dzieleniu (w mianowniku ułamka) nr l i 2 do zarządzenia naldy .to.ow&6 jako obowiąsują. w ukresie określonym art. 3 Ult. l ultawy a dnia 17 cserwoa ' 1966 r. o miarach i narzędziach pomiarowych (D.. U. a 1966 .. Nr 23, poz. 148 i a 1972 r. Nr 11, po.. 83).
l)"i" - gdy poprzedza ostatnią nazw, prostą wy.tępującą w n .. I. Do wyrażania legalnej jednostki miary .to.uje li, pełną nazWf 2) "," (przecinek) rozdzielający kolejne nazwy proate występo .wie złożonej (równid gdy w mi!U1owniku występują tyIke 2 nazwy proste jedno_tek miar), jące jednostki lub jej oznaczenie. w mianowniku, z wyjątkiem wypadku wymienione,. '!' pkt 1, .. Do wyrażania legalnej jednoltki miary, dla której Ili. IIOlt. ustalone oznaczenie, należy .tosowa~ nazw, jed;'ostld 'W pełn}'lll brzmieniu. ł. si, przes:
l)"o" - gdy przez zastosowanie tego łącznika uzyskuje .it złożoną nazwę jednostki miary utworzoną zgodnie z zasad, określoną w ust. 2, np.: dżul na kilogram i kei win, kaloria na metr, .ekundo i kelwin, kilogram na, kilowatogodzin,. 2'-' Oznaczenia, o których mowa w Ult. l, i usady okre'lone w § nie obowiązują w odniesieniu do automatycznycla ' środków łączności i przetwarzania informacji. II. Nazwy i oznaczenia jednostek miar ze względu na ich budow, I 5.1. Oznaczenie jednostki miary pisze lit bez kropki na koIicu, w druku - dzieli się na:
l)proste, np.: metr kelwin weber la K stopień Celsjusza-- ' - W'b ·C metr kwadr.atowy m' li. Oznac~enia innych jednostek miar pil" się małą literą (minu". · Ikułą), np.: in; s; cal. I 6. Oznaczenia złożone można wyraża~1 I) złożone, np.: niutonometr
l)w postaci zwykłego ułamka akreak, ułamkow, sko'n" 'W tym wypadku mianownik zawierający więcej niż jedno oznaczenie proste jednostki miary ujmuje siO w -nawias, np.: m/sl; N's/ml; J/(kg'K); 2) w postaci zwykłego ułamka a kreak, ułamkową poziom.. m N·. J np.1 -;.-' --;;.-' kg' K N· m kaloria na centymetr kwadratowy, sekundt i kelwin cal/(cm··.·K) •••1. Nazwy jednostek miar pisze się małymi literami (minuskułą). jeżeii ogólne. reguły pisowni polskiej ni ••tanowią inaesej; w dnt. ku - 3) w postaci iloczynu potęg jednostek miar, z zachowaniem koleJ- . n08ci oznaczeJi według nazwy jednoltki miary, np.: m-s-I; Pa·.; J·kg-1·K-l. czcionką prostą. I. Nazwy jednostek miar odmienia li, polskiej. według zasad deklinacji 17. W oznaczeniu złożonym mnożenie omacsa się kropk" rozdziel .. l. Nazwy j ednostek miar pochodzenia obcojęzycznego pisze II, · I ł.l. Nazwy proste jednostek miar występujące w n~. złożonej łączy się za pomocą łącznik6w wyrażających odpoWiednio mno- lub dzielenie. I. Mnożenie w nazwie wyrażającej iloczyn jednostek miar lu w części nazwy Itanowiącej licznik ułamka wyrua lię przea. "o" lub "razy", przy czym łącznik "razy" stosuje .i, tylb wtedy, gdy zastosowanie łącznika "o" prowadzi do niejednoznaczności lub nie jest pożądan. ze względów fonetycznych, np.: niutonometr kulombometr woltoamperosekunda kilogram-8iłai.~..... .ię oznaczenia składowe proate. nr 2 do zarządzenia, których budowa lub pisownia nie odpowiada zasadom określonym w § 5-7, -ą naltępująCOI jednoatka astronomiczna długości · AU, UA tona rejestrowa RT koli mechaniczDY KM elektronówolt eV kilogram-siła kG milimetr słupa wody mmH.O milimetr .łupa rtęci mmHJ .topie4 • minuta lekunda grad rok r. oC Itople4. Celsjulu _: stopie4 Englera "11 angstrem A !.procent % promil 0/.. • kulom!łFraey- mem14-.1r.-wy, "u I; . DZfelenie wyraża jącą I 8. Oznaczenia wymienione w części II załącznika nr l i w załącznik,. fonetycznie lub spolszczone, np.: niuton, kei win, wat, kiur, dżuł. żenie czcionką prostą. 2. Oznaczenie jednostki miary, której nuwa pochodzi od imienia własnego, pisze si, (rozpoczyna) wielk, literą (majuskułą). np.1 N; Wb; Oe. .wol" .. przeSI "na", np. : . metr na sekund, dżul na kelwln. Redakcjal Urząd Rady Ministrów - Biuro Prawne, Warszawa, Al. Ujazdowskie 1/3. Administracja: Administracja Wydawnictw Urzędu Rady Ministr6w, ul. Powslńska 69/71 - 00-979 WarlZawa (skrytka pocztowa 81), tel. 28-90-01 ~ 608 I 42044-78. Tłoczono I 'W Zakładach Z4m.8. polecenia Prezesa Rady Mlnlstr6w Graficznych ..Tamka", Zakład nr l, Warszawa, ul. Tamka 3. Cena '7.20 zł

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.

Zarządzenie Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacji i Miar z dnia 5 stycznia 1976 r. w sprawie ustalenia definicji, nazw i oznaczeń jednostek miar.