Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r. w sprawie wytycznych w zakresie wykładni prawa i pr

Monitor Polski Nr 6 Poz. 59 i 60 72 osób zatrudnionych w warunkach określonych w § 7, wraz ze wskazaniem liczebności tych grup,

1. b), dane o maksymalnym i średnim zagrożeniu, stwierdzonym w , środowisku pracy. ' § 13. "Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłosze­ nia, z wyjątkiem § 4 i § 8 ust. 1 i 2, które wchodzą Vi . życię z dniem 1 września 1988 r. ' Prezes Panstwowej Agencji Atomistyki: M. Sowiński ' 60 UCHWAŁA PEŁNEGO SKŁADU IZBY CYWILNEJ I ADMINISTRACYJNEJ SĄDU NAJWV2:SZEGO z dnia 16 grudnia 1987, r. w sprawie wytycmych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty. Sąd Najwyższy w składzie następującym: , przewodniczący: ' Prezes Sądu Najwyższego -W, Slłt­ kowski, sędziowie Sądu Najwyższego: T. Bielecki, G. Bieniek, Cz. Bieske, B. Bladowski, T. Bukowski, H. Ciepła, S. Dmowski, A. Gola (sprawozdawca), Ł. Grygołajtys, K. K6łako'Wski, W. Łysakowski, Z. Marmaj, T. Miłkowski. J. Niejadlik, W. Patulski, K. Piasecki, W. Skierkowska, J. Sokołowski, K. Strzępek, J. Suchecki, M. Sychowicz, J. Szachu łowicz, Z. Swieboda, A. Wielgus (sprawozdawca), M. Zakrzewska, T. L:yznowski, ' protokolant: członek Biura Orzecznictwa B. Pustelnik, Sądu Naj- wyższego. z ildzi<łłem podsekretarza stanu w Ministerstwie SpraJ. Musioła, wiedliwośdi kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k ,r.o.). Re'gulują one ' obowiązek alime~tacyjny między krewnymi i powinowa- ' tymi (art. 128-144 k.r.o.) oraz obowiązek przyazyniimia się do zaspokojenia potrzeb rodziny jako całości (art. 27 i 28 k.r.o.). Jednym z podstawowych założeń polskiego prawa rodzinnego ' jest obowiązek wzajemnego wspierania ' się członków rodziny, skonkretyzowany w przepisach opra~ , wach i ' obowiązkach małżonków (art. 23-30 k.r.o.) przed · i po rozwodzie (art. 60_i 61 k.r.o.), rodziców wobec dzieci , (art. 133 § 1 i art. 135§ 2 k.r.o.) oraz w przepisach regu- . ' lujących . obowiązki alimentacyjne czlonków rodziny " względem innych krewnych (art. 128-132 k.r.o.). W prak- , tyce społecznej najbardziej doniosłe są obowiązki rodzr~ ców względem ich dzieci w zakresie utrzymania i 'wychowania. W większości przypadków obo\riązki w zakresie do- o starczania środków utrzymania i wychowania spełniane­ są dobrowolnie. Jest to zjawisko normalne i prawidłowe. ' na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego Niemniej jednak stwierdza się poważną liczbę ' spraw z dnia 5 listopada 1986 r. nr I Prez. 191/86, na podstawie o alimenty. ' Obowiązujące uregulowania prawne w tej art~ 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 ' wrrz;eśni'a 1984 r. o Sądzie ' istotnej sferze życia pozwalają w znacznej mierze na Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241), realizowanie ząmierzonych prżez ustawodawcę -celów. W praktyce sądowej występują .jednak uchybienia uza~ · · uchwalił sadniające pot'rzebę ujednolicenia orzecznictwa w sprawach związanych z dochodzeniem alimentów. wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej Prawidłowe ukształtowanie praktyki sądowej w tym w sprawach o alimenty. Konstytucyjną zasadą jest, że małżeństwo, macierzyń- zakresie może przyczynić się do usunięcia dostrzeganych nieprawidłowości. stwo i rodzina znajdują się pod opiek-ą i ' ochroną Polskiej · Rzeczypospolitej 'L udowej (art. 79 ust. , ' l Konstytucji). zastępcy Prokuratora Generalnego Polskiej ,pospolitej Ludowej W. Sliwy, Rzeczy- Rodzina jako podstawowa ' komórka życia społecznego wobec swych członków ispołeczeńst'wa szereg istotnych funkcji. Warunki bytu rodziny wywierają istotny wpływ na spełnienie przez nią wszystkich jej funkcji, zwłaszcza ekonomicznej, ' opiekullczo-zabezpieczającej, prokreacyjnej i socjalizującej. Zasadniczy ciężar zapewnienia śrQdków utrzymania spoczywa na samej rodzinie. spełnia Państwo zapewnia realizację praw i obowiązków alimentacyjnych' (art. 79 u~t. 3 Konstytucji). _ W warunkach socjalistycznych stosunków społeczno­ -gospodarczych istotne znaczenie ma polityka socjalna naszego panstwa w zakresie różnorakich świadczeń społecznych, zapewniających rodzinie jak najdalej idącą opiekę i pomoc. Chodzi tu zwłaszcza o system zasiłków rodzinnych, rent rodzinnych i emerytur oraz funduszu alimentacyjnego. Główną rolę w " zakresie zapewnienia rodzinie środ­ ków utrzymania spełniają instytucje prawnę zawarte w ~ Mał'żonek może dochodzić zaspokajania potrzeb' na zasadzie art. 27 k.r.o. zarówno wtedy, gdy rodzinę tworzą małżonkowie i dzieci ł;lędące na ich utrzymaniu, jak i wtedy, gdy w rodzinie dzieci takich me ma. ' Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w mał­ do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 k.r.o.). . żeństwie . Są obowiązani Obcje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych ,sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątko­ wych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 k.r.o.). ' , O potrzebach rodziny - w rozumieniu art. 27 k.r.o.- można mówić w zasadzie wówczas, gdy rodzińa jest zw'ią­ zana węzłem wspólnego pożycia. Tylko bowiem w takiej potrzeby dotyczące zespołu osób twoNie ma przy tym znaczenia ,to, że mał­ żeństwo jest bezdzietne lub wprawdzie ma dzieci, ale te utrzymują się samodzielnie {pracują i zarobkują) .. Także bezdzietni małżonkowie tworzą rodzinę, której materialne potrzeby muszą być zaspokojone. Dotyczy to zarówno rodziny, której członkowie . tworzą wspólnotę gospodarczą, jak i takiego przypadku separacji faktycznej, gdy tylko jeden z małżonk..ów pozostaje z dziećmi we wspólnym gospodarstwie rodzinnym. Separacja faktyczna bowiem nie powinna wywierać ujemnego wpływu na zakres zaspokajania potrzeb dzieci z małżeństwa, a potrzeb tych ' w praktyce nie da się oddzielić od potrzeb tego z rodziców, przy którym dzieci pozostały. Dlatego nawet zupełne zerwanie pożycia małżeńskiego nie uchyla obowiąz­ ku przewidzianego wart. 27 k.r.o., ale może wpłynąć na .jego ukształtowanie i zakres. -sytuacji I 73 Monitor Polski Nr 6 Poz. 60 powstają II rzących rodzinę. Potrzeby rodziny stanowią, oprócz utrzymania i wy'chowania dzieci. potrzeby z istoty swej wspólne, jak i indywidualne potrzeby małżonków. Mogą być one za. liczone do kategorii potrzeb rodziny, gdy zaspokojenie ich jest w danych okolicznościach usprawiedliwione interesem rodziny i odpowiada zasadom współżycia społecz­ nego, a przede wszystkimza~adzie jednakowej stopy życiowej wszystkich członków rod.ziny. Poziom stopy życiowej rodziny określają możliwości zarobkowe i majątkowe obojga małżonków. zasada, że stopa w faktycznym rozłączeniu, powinna być z reguły równa. Dlatego też . obowiązek małżonka z art. 27 k.r.o. nie powstaje i nie, zależy od tego, czy drugi małżonek znajduje się w niedostatku, lecz od tego, by jeden z małżonków nie mógł " zti,spokajać swoich potrzeb w takim zakresie, w jakim moze to uczynić małżonek drugi. ,Zakres tego obowiązku kształtuje życiowa małżonków, choćby pozostających c ' Przesłanką roszczenia z art. 27 k.r.o. jest (często) nie- .. zdolność do pracy uprawnionego małżonka lub ograniczenie jego możliwości zarobkowych, wyni~ające z prowadzenia wspó'l nego gospodarstwa. Taka sytuacja zachodzi w szczególności w razie korzystania przez małżonka z urlopu wychowawczego, jak również wtedy, gdy mał­ żonek niezdolny do pracy lub ograniczony w możli­ wościach zarobkowych nie ma wystarczających źródeł dochodu na zaspokojenie swych potrzeb, przede wszystkim z majątku odrębnego. Poza tym na cele utrzymania . małźcmka powinny być przeznaczane dochody z majątku wspólnego. Ządanie dostarczenia środków utrzymania na podsta,wie art. 27 k.r.o. powinno podlegać ocenie na tle wszystkich okoliczności danego przypadku. Obowiązek gaśnie wskutek rozwią­ razie zmiany stosunków każp.y z małżonków mQżeżądać zmiany prawomocnego wyro~u na podstawie art. 27 k.r.o. z art. 27 k.LO. zci.ńia (ustania) małżeństwa. W Spełnienia ' obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrz.e,b rodziny małżonek może dochodzić na dro. - dze procesu cywilnegO'. Rozstrzygnięcie o zaspokajaniu potrzeb rodziny następuje przez nakazanie wypłacania wynagrodzeniaza pracę, które obejmuje zarówno płacę, zasadniczą, jak i wszelkie dodatki, dopłaty i ekwiwalenty pieniężne, oraz rent, emerytur, a także wszelkich &talych i powtarzających się świadczeń albo ino ych należności. Jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspól .. nym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę lub . inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części. wypłacane do rąk drugiegd małżonka (art. 28 § 1 k.r.o.). Oznacza to wyłączenie możliwości zastosowania tego przepisu w sytuacjach, gdy wspólne pożycie małżonków zostało zerwane. Wydany nakaz zachowuje jednak moc mimo ustania pO' jego wydaniu wspólnego pożycia . małżonków . Oprócz wyraźnie wymienionego wart. 28 § 1 k.r.o. wynagrodzenia za pracę wchodzą w rachubę wszelkie należności powtarzające się. W praktyce art. 28 § l k.r.o. może mieć zastosowanie najczęściej .do ,wynagrodzenia za pracę, w tym takfe pre'mii z wszelkimi dodatkami (np. dodatkami za pracę w godzinach nadliczbowych, 13 i 14 pensją, deputatami pracowniczymi i innymi świadczenia­ ,mi związanymi ze stosunkiem pracy), nie wyłączając odszkodowania za bezpodstawne zwolnienie z pracy bez wypowiedzenia lub ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop, do należności członka spółdzielni pracy lub rolniczej spółdzielni produkcyjnej z tytułu udziału w dochodach (łącznie z zaliczkami na poczet przepracowanyeh dniówek obrachunkowych), do rent; emerytur, czynszów dzierżawnych itp., również donąleżności za pracę w tzw. zespołach gospodarczych, gdy należność tę cechować będzie trwałość i periodyczność. Jako nie nadające się do objęcia orzeczeniem z art. 28 § 1 k.r.o. wyIJlienić naleźy natomiast wierzytelności ze sporadycznych prac zleconych (publicystycznych, literackich, recenzyjnych itp.), choćby nawet stanowiły one jedno ze źródeł -,utrzymania rodziny. Wniosek o wydanie nakazu, aby wynagrodzenie za albo inne należności zbliżone do wynagrodzeni Q za pracę, należne małżonkowi dłużnikowi, były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka, .podlega rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym. pracę Wyznaczenie rozprawy nie jest konieczne, jednak wydanie przez sąd nakazu wypłaty ,, (uwzględnienie wniosku w całości lub w części) może nastąp}ć dopiero pc umożliwieniu złożenia wyjaśnień' małżonkowi obciążo ,· nemu zarzutem niewykonywania obowiązku utrzymywania rodziny ,fart. 514. i 565 § 2 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.)). Odpis postanowienia sąd przeSyła pracodawcy mał­ zobowiązanego lub dłużnikowi innej jego należ­ ności z wezwaniem, aby przypadające od nich wynagrodzenie za pracę lub inne należności wypłacali wyłącz­ Sądy w tych sprawach powinny poucz.ać o możli-' nie do rąk uprawnionego (z mocy nakazu sądu) małżon­ wości uzyskania środków na utrzymanie rodziny poprzez żądanie wydania nakazu wypłaty wynagrodzenia lub ka. W razie uchylenia lub zmiany postanowienia sąd poinnych na!€żności do rąk współmałżonka (art. 28 k.r.o.) winien zawiadomić o tym dłużnika, przesyłając mu odpis . postanowienia uchylającego lub. zmieniającego nakaz wyi sugerować zmianę zgłoszonego pierwotnie żądania. żonka 74 Monitor Polski Nr 6 płaty naleiności. W razie zmiany miejsca ' pracy przez konieczne jest złożenie nowego wniosku i wydanie nowego postanowienia. ' małżonka zobowiązanego, Wykonanie orzeczeń wydanych na podstawie art. 28 następuje bezpośrednio przez sąd, bez udziału komornika. § l k,Lo. Nie mają tutaj zastosowania przepisy k.p.c. o zabezpieczeniu powództwa, skoro chodzi o sui generis postę­ powanie zabezpieczająco-wykonawcze, w którym realizuje się roszczenia nie w stosunku do dłuznika należności podlegając'ej wypłacie na rzecz małżonka uprawnionego, lecz w stosunku do ~spółmałżonka, który jest wierzycielem tych należności. . Wszczęcie postępowania o wydanie nakazu wypłaty wynagrodzenia lub ' innych njlleżności do rąk drugiego małżonka na podstawie art. 28 , k.r.o. nie wyklucza wszczę­ cia i przeprowadzenia procesu o dostarczenie środków utrzymania na podstawie art. 27 k.Lo. ani też wytoczenia powództwa o alhnenty (art. 133 k.Lo.). III Poz. 60 pewni a godziwą egzystencję. W takim kontekście można zaspokojeniu potrzeb usprawiedliwionych, które każdy uprawniony powinien mieć zapewnione. Są one uzależnione od indywidualnych cech uprawnionego, tj. od wieku, stanu zdrowia, zawodu, pozycji społecznej i dótychczasow.ej stopy życiowej. mówić ' o Zaspokojenie potrzeb każdego' człowieka powinno przede wszystkim z jego własnych środków. Do- " tyczy to dochodów z pracy, z majątku, ze świadczeń ' z ' ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego. Do śród-' ków takich zalicza się także renty przyznane na podstawie art. 444, 446 § 2 i 903-907 kodeksu c~ilnego (k.c.) oraz z umowy o dożywocie (art. 908 k.c.) · ' nastąpić ,c , Za znajdujące się w niedostatku nalęży zatem uważać osoby, które nie mogą własnymi siłami zaspokoić usprawiedliWionych potrzeb, nie posiadają ~łasnych środków , w postaci wynagrodzenia za pracę, emerytury czy ręnty , ani też dochodów z własnego majątku. Do środków właF nych nie można jednak zaliczyć tych środków, które zo: stały uprawnionemu do żądania alimęntów dostarczone .,' przez inne 'osoby bez obowiązku prawn(!go czy w wykonaniu obowiązku alimentacyjnego, lecz poza jego obo- ': •. wiązkowym zakresem. ' , Obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewięń­ stwa albo z więzów prawnyc,h , z którymi ustawodawca wiąże jego istnienie. Przy ocenie, czy na pokrycie potrzeb ' uprawmonego do alimentacji powinny być zużywane tylko dochody z jego majątku, czy , też i w jakim zakresie można wy~ : mag,ać zbycia samej substancji ,majątku, trzeba przyjąć . Na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek za regułę, że nie można mówić o niedostatku osoby, która. alimentacyjny stanowi przede wszystkim zobowiązanie prawno-rodzinne wynikające ex Iege z różnych powiązań przez zbycie 'swego majątku lub jego części mogłaby sama' . rodzinnych. ,Jest on uzależniony od bliskości pokrewień­ i to na ,c zas dłuższy (jakieś krótkie okresy nie wchodziły~ ' .,', by tu w grę) z własnych środków zaspokoić swe uspra~ ' stwa, powinowactwa lub przysposobienia oraz od tego, wiedliwione potr~eby. Regułę tę stosować należy Jednak ' _ '.) czy osoby uprawnione mogą utrzymać się własnymi siła­ mi. Kodeks rodzinny i opiekuńczy do obowiązku alimen- ze szczególną ostrożnością" uwzględniając wszelkie oko- \ liczności, m.in. stan majątkowy, położenie materialne ito.. tacyjnego zalicza także zobowiązania wynikające z poosoby, która w pierwszej kolejności byłaby: (w razie niewiązań podobnych do rodzinnych, normując obowiązek ojca pozamałżeńskiego dziecka zapewnienia matce tego ' zbywania majątku) zobowiązana do alimentacji. Za zasadę ogólną można przyjąć w każdym razie brak obowiązku dziecka przez pewien czas środków utrzymania (art. 141 i 142 k.Lo.) oraz -obowiązek dostarczania środków utrzy- naruszenia przez uprawnionego substancji rzeczy służą­ mania i wychowania w stosunkach między pasierbem cych do bezpośredniego zaspokajania jego potrzeb~ ktÓi- ' a, ojczymem lub macochą (art. 144 k.Lo.). Obowiązkiem rych mógłby , dochodzić od zobowiązanego. Uprawniony nie ma też . obowiązku · naruszania substancji, gdyby sprze· .~. alimentacyjnym objęte zostały także osoby, międzyk.tó­ ciwiały się temu zasady współżycia społęcznego. rymi więzy rodzinne ustały. Dotyczy to obowiązku ali-, mentacyjnego między byłymi małżonkami (art. 60 k.Lo.) Jeżeli chodzi o rozwiedzionych małżonków, przyczy- , oraz możliwości utrzymania alimentacji po rozwiąZaniu ną powodującą niedostatek u jednego z małżonków (w, " przysposobienia (art. 125 § l k.Lo.). przeważającej większości przypadków ' u żony) jest częstó " ;; Przesłanką obowiązkU alimentacyjnego , unormowa- konieczność zajęcia się wychowaniem dzieci i pracą Vi ,: nego w ait. 128-144 oraz 60 § l k.Lo. jest pozostawanie gospodarstwie domo,"\'yrn, co uniemożliwia danemu rnał~ ; osoby uprawnionej w.niedostatku: Przesłanka ta nie od- , żonkowi wykonywanie dział-a.lności zarobkowej lup " było' przeszkodą do uzyskania kwalifikacji zawodowych nosi się do obowiązku alimentacyjnego rodzicÓw wzglę­ niezbędnych 'do wykonywania działalności zarobkowej. -'';; dem l:lziecka, ' które. nie osiągnęło jeszcze samodzielności, oraz do podobnego obowiązku obciążającego małżonków która - ze względu na jego w:iek, stan zdrowia, wy- '~ w zakresie zaspokojenia potrzeb rodziny w ramach ksztaicenie ogólne, zawód drugiego małżonka i do- ' tychczasową pozycję społeczną obojga małżonków ~ art. 27 k.Lo. mogłaby być uważana dla niego za odpowiednią. Jeśli od małżonka ządającego dostarczenia mu środ· ' Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie określa pojęcia medostatku. Pewną _wskazówkę interpretacyjną w tym ków utrzymania można byłoby wymagać - przy' wzię­ zakresie zawiera art. 135 § 1 k.Lo. Z jego brzmienia ciu pod uwagę jeg,o wieku i sił - by odbył naukę można wnOSlC, iż niedestatek wY$tępuje wtedy, gdy potrzebną do zdobycia kwalifikacji, to niedostatek tego ,uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z włas­ małżonka trwa tylko przez czas, w ciągu którego może , " nych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych on uzyskać odpowiednie kwalifikacje zawodowe. potrzeb. ' Jeżeli możliwości zarobkowe i majątkowe danej osoPotrzeby materialne i niematerialne każdego czło­ by wystarczają na pokrycie tylko cz.ęści jej usprawiedli- ' wionych potrzeb, zakres obowiązku alimentacyjnego uleg~ wieka kształtują się inaczej. Obydwa te rodz.aje potrzeb są ze sobą sprzE;żone i tylko ich łączne zaspokojenie zanie odpowiedniemu ograniczeniu. ~;.. \ - 75 Monitor Polski Nr 6 IV Poz. 60 Zgodnie z · u t rwaloną w orzecznictwie zasadą , dzieci prawo do równej stopy życiowej z . rodzicami i to zarówno wtedy, gdy żyją z nimi wspólnie, jak i wtedy, gdy żyją oddzielnie. Oznacza to, że rodzice powinni zapewnić dziecku warunki materialne odpowiadające tym, w jakich żyją sami. Nie będzie to jednak dotyczyło potrzeb będących przejawem zbytku. ' mają Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu odpowiedni do jego wieku i uzdolnień - prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych, nle zaś rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie" czy też oddzielnie. rozumieć Obowiążek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków ' ,. "; wychowania. o zakresie obowiązku alimentacyjnego decydują w każdym razie usprawiedliwione potrzeby uprawnionego (art. 135 k.r.o.). Pojęc i a usprawiedliwionych potrzeb nie można jednoznacznie zdefiniować, ponieważ ni'e ma jednego stałego kryterium odniesienia. Rodzaj i rozmiar tych potrzeb jest uzależniony od cech osoby uprawnrionej oraz od . splotu okoliczności natury społecznej i gospodarczej, w których osoba uprawniona się znajduje. Nie jest możli­ we ustalenie katalogu usprawiedliwionych potrzeb pod_, legających zaspokojeniu w ramach obowiązku alimentacyjnego i odróżnienie ich od tych] które jako przejaw zbytku lub z innych przyczyn nie powinni być uwzględ­ nione. W każdym razie zakres obowiąZku alimentacyjnego wyznaczać będą poszczególne sytuacje upra\łnio­ nego i zobowiązanego, konkretne warunki społeczno-eko­ nomiczne oraz cele i funkcje obowiązku alimentacyjnego. Dopiero na tym tle będzie można określić potrzeby ży­ ciowe - materialne i intelektualne uprawnionego. Zakres potrzeb dziecka, które powinny być prze t rodziców zaspokajane, wyznacza treść art. 96 k.r.o., według -którego rodzice obowiązani są , troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie odpowiednio do jego uzdolnień - do pracy dla dobra społeczeustwa. Rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego na tej podstawie, - że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla nich nadmierny ' ciężar. Są obowiązani podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami. W szczególnych przypadkach, gdy sytuacja dziecka tego wymaga, rodzice mają obowiązek wyzbywa~ia się posiadanego majątku bądż jego niektórych składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu, np. dla ratowania zdrowia dziecka. Podstawą oddalenia powództwa o zasądzenie alimentów może być tylko brak wszelkich możliwości po stronie zobowiązanego, nie zaś szczupłość środków, jakimi on rozporządza. Nie można wymagać od rodziców naruszenia przez zbycie substancji majątkowej, takiej jak gospodarstwo rolne, warsztat rzemieślniczy czy też inny zakład usłu­ gowy, jeżeli stanowią one ' żródło utrzymania rodziny. Nie byłoby to celowe także ze względów gospodarczych. Dopuszczalne jest natomiast zbycie przedmiotów stanowiących własność osobistą o charakterze nieprodukcyjnym, takich jak biżuteria, dzieła sztuki itp. Zachodzi zawsze potrzeba zachowania rozsądnej równowagi Wmię­ dzy zaspokojeniem potrzeb uprawnionego a poziomem życia zobowiązanego. Uwzględnienie roszczenia dziecka nie może doprowadzić do niedostatku rodziców. Możliwości świadczenia alimentów nie ma ten, kto nie posiada majątku, nie jest, ze względu na stan zdrowia, zdolny do pracy zarobkowej i nie otrzymuje świad­ czeń. Nie dotyczy to sytuacji przewidzianej wart. 136 k.r.o., gdy.. osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w ciągu trzech ostatnich lat przed sądowym dochodzeniem alimentów, bez ważnego powodu, zrzekła się prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do' jego utraty albo gdy - zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewido tej dyrektywy rodzice w zależności od dują także formę wykonania obowiąZku alimentacyjnego. swych możliwości są obowiązani zapewnić dziecku środki w całoŚci lub w części, w postaci osobistych starań ,do zaspokojenia zarówno jego potrzeb fizycznych (wyży ­ o utrzymanie i wychowanie dziecka (art. 135 § 2 k.r.o.). wienia, mieszkania, odzieży, higieny osobistej, leczenia W normalnie funkcjonującej rodzinie działania obojw razie choroby), jak i duchowych (kulturalnych), a tak- ga rodziców polegają na jednoczesnym ''wykonywaniu że środki wychowania (kształcenia ogólnego, zawodoweobowiąZku zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych dziecka
2. go)według zdolności, dostarczania rozrywek i wypo- (art. 135 § 1 k.r.o.), jak też na osobistych staraniach czynku. Przy ocenie, które z potrzeb uprawnionego po- o jego wychowanie (art. 135 § 2 k.r.o.). Następuje wówwinny być uznane za potrzeby usprawiedliwione, należy czas jedność dwóch sferswiadczeń majątkowych i osojednej strony brać pod uwagę możliwości zobowiąza­ bistych. Prawidłowy przebieg procesu wychowawczego, nego, z drugiej zaś zakres i rodzaj potrzeb. Będzie to polegającego na oddziaływaniu na osobowość dziecka mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w jakiej mierze możli­ i zapewnieniu mu odpowiedniego wykształcenia oraz zdo- , bycia zawodu odpowiadającego jego zdolnościom i zamiwości .zarobkowe i majątkowe zobowiązanego będą wzię­ te pod uwagę przy oznaczaniu zakresu obowiąZku ali- łOwaniom, uzależniony jest zarówno od zapewnienia środ­ mentacyjnego. Za wsze -jednak każde dziecko musi mieć ków utrzymania, jak i od osobistego starania o wychozapewnione podstawowe warunki egzystencji w postaci wanie dziecka. Dlatego ustawodawca uznał, że obowiązek alimentacyjny może polegać także na osobistych starawyżywienie:: zapewniającego jego prawidłowy rozwój fizyczny, stosowną do wieku odzież, środki na ochronę --Iliach o utrzymanie ; i wychowanie dziecka. Taka forma zdrowia, kształcenie podstawowe i zawodowe oraz na spełnienia obówiążk.ll alimentacy jnego dotyczyć będzie sytuacji, gdy matka dziecka przebywa na urlopie wychoochronę jego osoby i majątku. Wyjście poza wymien)ol)-e potrzeby zależy już tylko od osobistych cech dziecka wawczym w celu zapewnienia dziecku opieki albo gdy. oraz od zamożności i przyjętego przez zobowiązanego z uwagi na stan zdrowia dziecka zmuszona była przerwać pracę i zająć się jego wychowaniem. modelu konsumpcji. Stosownię -z 1_ Przez ustawowe określenłe "możliwości zarobkowe i majątkowe" rozumieć należy nie tylko żarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane ze swojego majątku, lecz · te zarotlki i te dochody, które osoba zobowiązana może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej- staranności i przestrzeganiu zasacj. prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Możl~wości zarobkowe zobowiązanego nie mogą być zawsze utożsamiane z faktycznie osiąganymi zarobkami. W przypadkach uzasadnionych obejmują one także wysokość zarobków, które zoboWiązany jest w stanie uzyskać, lecz nie osiąga ich z przyczyn nie zasługujących na usprawiedliwienie. Chodzi tu o przypadki, w których osoba . zobowiązana nie wykonuje wyuczonego i dobrze wynagradzanego zawodu, pracuje w niepełnym wymiarze godzin bądż też pracuje dorywczo. Podstawą oceny możli­ wości zarobkowych w odniesieniu do pracownika będzie zarówno Jego stałe wynagróClzenie, obejmujące wynagrodzenie zasadnicze, premie i dodatki. jak i świadczenia w naturze stanowiące uzupełnienie wynagrodzenia· (deputaty) oraz świadczenia i wypłaty przypadające pracownikowi lub członkom jego rodziny z różnych tytllłów w związku z zatrudnieniem. Są to np. nagrody, świadcze­ nia z funduszu socjalnego, wynagrodzenia za projekty wynalazcze itp. Przedmiotem oceny możliwości zarobkowych cżłon­ ków rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz spółdzielni pracy będą wszelkie dochody w postaci udziału w zysych, zarówno w formie pieniężnej, jak i w naturze . W środowiskach twórczych podstawą ustalenia możli­ zarobkowych będą należności pobierane z tytułu wynagrodzenia za wszelkiego rodzaju dzieła wraz z tantiemami za ich rozpowszechnienie. wości W indywidualnych gospodarstwach rolnych lub zakładach ,rzemieślniczych dochodem będą wszelkie wpły­ wy w formie pieniężnej lub w naturze, uzyskane w oznaczonym ązasie po uwzględnieniu poniesionych. nakładów · pieniężnych, . materiałowych lub pracy · ludzkiej. Mogą • wch~dzić tu w grę także wpływy z tytułu czynszów dzierżawnych czy najmu. . W odniesieniu do osób, które zakończyły aktywność zawodową, o zakresie możliwości decydować będzie wysokość pobieranych ods~odowań. Poz; 60 76 Monitor Polski Nr 6 rent, emerytur i wszelkiego rodzaju Spowodowana odbywaniem zasadniczej służby wojskowej niemożność pracy zarobkowej, przy równoczesnym braku majątku i innych dochodów, sprawia, że męż­ czyzna taki nie ma możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego. W takich przypadkach uprawniony do alimentów otrzymuje świadczenia z ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. · U. z 1984 r. Nr 7, poż. 31), które zastępują świadczenia alimentacyjne ojca. Pobieranie powyższych świadczeń nie stoi na przeszkodzie do odpowiedniego zwiększenia alimentów w okresie późniejszym, po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, co do ' nie zaspokojonych potrzeb, jeżeli możliwością­ robkowe i majątkowe zobowiązanego będą tego rodzaj(I, że może on sprostać zarówno bieżącym, jak i poprzednio nie zaspokojonym potrzebom. W praktyce sądowej częste są przypadki procesów o alimenty przeciwko osobom, które nie łożą na utrzymanierodziny z powodu odbywania kary pozbawienia wolności. Wykładnikiem możliwości zarobkowych zobowiązanego, jeżeli nie ma on m8_jątku, z którego dochody • by przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb uprawnionego do alimentów, są naleŻ!lości, jakie skazany może uzyskać za pracę wykonywaną w zakładach karnych. . ., Skazani. obciążeni świadczeniami alimentacyjnymi. ·zatrudni ani są w pierwszej kolejności przy pracach wysoko wynagradzanych, a przypadająca im należność może być znacznie podwyższona. można v Osiągnięcie pełnoletności przez uprawnionego · samo prżez się nie wyłącza obowiązku alimenta- " cyjnego. ..' ~ Kodeks rodzinny i opiekuńczy pqewidujeobowiąiek .:. alimentacyjny rodziców względem dziecka zarówno . < zrodzonego w małżeristwie, jak i dziecka pozamałzeńskie . . , "" go ,-- jako indywidualny obowiązek matki i ojca dostarczania mu/ środków utrzymania i wychowania. Obowiązek. ._-. ten podlega · regulacji specjalnej, uprzywilejowanej i jest . wyrazem właściwej dla naszego ustawodawstwa rodzinnego zasady dobra dziecka. To szczególne unormowanie obowiązku alimeI].lacyjnego polega na tym, że obowiązek rodziców dostarczania środków utrzymania i wychowapia trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich _ uzdohiień i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku (art. 133 !§ l k.r.o.). Uzyskanie pełnoletności nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdo: bywanie kwalifikacji zawodowych. . W praktyce mogą występować różnorodne stany tak-.. <: -, tyczne, - mające wpływ na istnienie obowiązku .alimentacyjnego. Jeżeli np. czas pobierania nauki wydłuża się nadmiernie poza przyjęte ramy, gdy . studiujący nie czyni ' -;j należytych postępów w nauce, nie zdaje egzaminów i za. swej winy powtarza lata nauki w szkole lub na uczelni oraz nie kończy jej w okresie przewidzianym w ptogra~ ­ mie, a ze w:r;ględu na wiek .i ogólne przygotowanie do . '. pracy może ją podjąć, rodzice nie są obowiązani do alim,e ntowania pełnoletniego dziecka. Obowiązek ten · może .,. natomiast istnieć w sytuacji, gdy takie dziecko w pierwszym roku po ukończeniu szkoły średniej podjęło tymczasową pracę zarobkową w celu uzyskania preferencji w przyjęciu go na studia - po pierwszym niepowodzeniu:' w tym względzie - a jego dotychczasowe' kwalifikacje · .;;. nie zapewniają mu odpowiedniego poziomu życia. . ',; Zamiar podwyższenia kwalifikacji zawodowych przez / ! pełnoletnie dziecko pracujące zawodowo także <fiie zawsze będzie rodzić obowiązek dostarczenia mu środków utrzymania przez rodziców. Istotne znaczenie powinna tu mieć okoliczność, czy dotychczasowe' przygotowanie zawodo- . we i nabyte wcześniej kwalifikacje pozwalają w pełni na :. samodzielne, regularne zarobkowanie, a więc na pokryCie. - . własnych środków utrzymania. Obowiązek alimentacyjny rodziców nie ustaje wogóle, jeżeli dziecko na skutek kalectwa wrodzonego lub nabytego albo w związku z niedorozwojem umysłoW}7ln , nie będzie w stanie samodzielnie zdobywać środków ' . utrzymania. Przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności oboalimentacyjny rodziców może ustać wczesmeJ :· \tylko wówczas, gdy dziecko uzyska zawód czy też podej- · wiązek ... . , mie zatrudnienie w czasie pobierania nauki, a osiągane zarobki pozwolą mu na zasp~kojenie jego potrzeb. Zwolnienie bądź , ograniczenie obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka ' może też nastąpić w sytuacji, gdy pobiera ono r~ntę rodzinną na podstawie p~episów ustawy z dnia 14 g(udnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracQwników i ich rodzin (Dz. l!. Nr 40, poz. 267, z 1984 r. Nr 52, poz. 268 i ,270 oraz z 1986 r. Nr 1, poz. 1) bądź też innych ustaw szczególnych albo rentę zasądzoną i mocy art. 446 § 2 k.c . Obowiązek alimentacyjny może równ,ież ustać, gdy dziecko posiada własny majątek, z którego dochody wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania. ' / ' I Jeżeli dziecko po zdobyciu samodzielności zaw?dowej wajdzie się w niedostatku, jego uprawnienia alimentacyjne w stosunku do rodziców mogą wynikac "jedynie z art. 133 § 2 k.r.o. Szersze uprawnienia, przewidziane ':" § 1 tego przepisu, raz wygasłe, nie mogą powstać na nowo. VI Zasądzenie alimentów w ułamkowej części zarobków jest dopuszczalne w zasadzie tylkó wtedy. gdy: Dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych; mogą to być świadczeń.ia pienięż­ ne lub w naturze; jej wybór odpowiadać powinien celowi, jakiemu obowiązek ten służy, 'i uwzględniać okolic mości każdego konkretnego przypadku. Kodeks rodzinny ł opiekuńczy tylko w ograniczonym zakresie określa, w jakiej posta~i obowiązek alimentacyjny może być realizowany, stanowiąc wart. 135 § 2 k.r.o., iż wykonanie tego obowiązku względem małoleŁ, niego dziecka, które nie może się .samodzielnie utrzymać, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie i wychowanie. Oznacza to, że , pod rządem k.r.o. dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych. Przy określeniu postaci tych świadczeń istotne jest to, aby stanowiły one dla uprawnionego efektywny śro­ dek pokrywania jego potrzeb w sferze utrzymania i wy" , ' chowania w stosunku do małoletniego, tj. aby zabezpieczały jego interesy, a jednocześnie nie były.--szczególnie dotkliwe dla zobowiązanego. Srodki utrzymania mogą być dostarczone ' bądź w postaci świadczeń pieniężnych, bądź w naturze. W prawidłowo funkcjonującej rodzinie, gdy małżonkowie mieszkają razem, a dzieci ' wychowują się w domu rodzicielskim, ,spełnienie ciążącego na rodzi· cach obowiąZku utrzymania i wychowania dzieci polega zarówno na osobistych staraniach we wspólnym prowa, ,' dzeniu gospodarstwa domowego, jak i na uzyskiwaniu "" środków finansowych. Dopiero w rodzinach nie spełnia­ jącychnależycie swoich funkcji występuje problem wyboru postaci obowiązku alimentacyjnego. Wybór ten powinien odpowiadać celowi, jakiemu instytucja obowiązku -alimentacyjnego służy, i powinien uwzględniać okolicz'" ności każdego przypadku. , \ I ' Najbardziej rozpowszechnionym w praktyce sposobem określenia zakresu obowiąZku alimentacyjnego jest śwIadczenie pieniężne, płatne periodycznie, w wysokości' oznaczonej kwotowo bądź też w ' określonej ułamkowo wysokości , dochodu zobowiązanego. Ten drugi sposób p,o dlega istotnemu ograniczeniu w naszym kraju ze wzglę­ du na bardzo różne systemy określania zarobków. '- nie potrzeb uprawnionego, możliwe jest z reguły tylko w lakim stanie faktycznym, w którym jest niewątpliwe, że zobowiązany pobiera stałe wynagrodzenie za pracę, gwarantujące regularne, w zbliżonej wysokości zarobki, i że jest ono jego jedynym źródłem dochodów. Tylko bowiem w takich przypadkach ułamkowe określenie obowiąZku alimentacyjnego spełniałoby swój cel automatycznego wzrostu alimentów wraz ze wzrostem wysokości zarobków. a tyin samym zmniejszenia liczby . spraw o zmianę wysokości alimentów. W warunkach gdy . zobowiązany uzyskuje. oprócz wynagrodzenia za ' pracę. także inne dochody. pracuje na więcej niż jednym etacie albo w godzinach nadliczbowych czy też wykonuje prace sezonowe ' lub zlecone. taka forma określania alimentów nie jest wskazana. ponieważ budzi obawę, iż przy wykonaniu takiego orzecze nia mogą być brane pod uwagę nie wszystkie dochody zobowiązanego. co naruszałoby dyspozycje art. 135 § 1 k.r.o. , .{ .•.. ,Poz. 60 77 Monitor Polski Nr 6 Określenie ułamka, w którym osiągane przez zobowiązanego ' zarobki : mają być przeznaczane na zaspokoje" aj uprawniony ma prawo do równej stopy życiowej z zobowiązanym. ;; więc głównie w razie określania alimentów należnych dziecku od rodziców;
3. b)zarobki zanego stanowią stałe źródło utrzymania zo,bowią­
4. c)system wynagradzania gwarantuje regularne. żone do siebie zarobki okresowe (z reguły zblimie- / sięczne). ' Przy określaniu alimentow w ułamkowej CZęSCl wynagrodzenia nie jest wyłączona możliwość jednoczesnego kwotowego określenia dolnej granicy alimentów. tak aby przy obniżeniu się wynagrodzenia. często z winy pracownika. nie doszło automatycznie do zaniżenia wysokości alimentów~ Jak wyżej wspomniano. pod rządem k.r.o. dopuszczalne jest także wykonywanie obowiązku alimentacyjnego poprzez świadczenia w 'naturze. jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie także wygodniejszy dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Sposób ten będzie mógł być stosowany w odniesieniu do członków najbliższej rodziny. np. względem współmałżonka i pozostających we wspólności dzieci, i polegać będzie także na osobistych staraniach przy ich wychowywaniu oraz zapewnieniu mieszkania albo też przy świadczeniach , alimentacyjnych. gdzie - oprócz środków utrzymania - istnieje konieczność zapewnienia opieki, np. starszym, chorym rodżicom. rodzeństwu czy też innym krewnym uprawnionym do alimentacji. Orzeczenie sądu, może polegać na wydaniu nakazu. aby zobowiązany udostępnił uprawnionemu posiadany lokal mieszkalny bądź jego część (np. domu jednorodzinnego żonie i dzieciom) albo by przyjął do wspólnego domu oboje lub jedno z rodziców. ' Orzeczenie , Ł\łkie może również polegać na zobowiązaniu , dostar~zenia uprawnionym o~powiedniego lokalu mieszkalnego. O możliwości takiego rozstrzygnięcia decydować będą nie tylko warunki miesZkaniowe. ale także stan stosuhków pomiędzy stronami. sprzyjający przebywaniu pod wspólnym dachem. W warunkach wiejskich. oprócz , orzeczenia o przyuprawnionego do wspólnego gospodarstwa bą<;iź udostępnieniu mu lokalu miesZkalnego, możliwe będzie jęciu \' -, .... ..... 78 Monitor Polski Nr 6 P.oz. 60 takż e zobowiązanie do dostarczenia naturaliów, jeżeli taka p ostać alimentowania był aby właściwa ze względu na warunki życiowe uprawnionegQ. tytułu wykQnawczego. Przepis ten wymienia trzy podstawy PQwództwa QPQzycyjnelJ.o:
5. a)przeczenie zdarzeniom. na których oparto klauzulę , VII
6. b)zaistnienie po PQwstaniu tytułu egzekucyjneg.o zda.rzenia. wskutek którego zQbowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane.
7. c)wykazanie przez małż.onka dłużnika . przeciwk.o któremu zQ s tał wydany tytuł egzekucyjny na podstawie art. 787, k.p.c.. że egzekwQwane świadczenie się . nie wykonalności, Zmiana orzeczenia lub umowy o obowiązku alimentacyjnym może nastąpić w drodze powództwa z art. 138 k.r.o., które wyłącza powództwo opozycyjne z art. 840 k.p.c. należy. Potrzeby uprawniQnegQ oraz możliwości zobQwiąza­ Orzeczenie , wydane w wyniku powództwa .oP.ozycyjnego ulegają zmianie; tym samym może ulegać zmianie nego nie narusza ' prawomocności wyrQku. w przeciwieil ~ wysQkość alimentów. DlategQ w razie zmiany stosunków zarównQ uprawniony, jak i zQbowiązany mogą żąda ć stwie dQ wyr.oku w sprawie o zmianę zakresu obowiązku zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku ali- alimentacyjnego. który niweczy prawQmocne ustalenia co mentacyjnego (art. 138 k.r.Q.J. Zmiana stosunków mQż,e dQ wysQkQści alimentów. czasu trwania obowiązku alimentacyjnego i. określa je na ' nQWo. Dlatego zmiana .oboprowadzić do uchylenia obowiązku alimentacyjnego bądż . ,~ do podwyższenia lub .obniżenia alimentów. Obowiązek wiązku alimentacyjnego . może n astąpić w drodze poalimentacyjny wygasa. wtedy, gdy uprawniony uzyska wództwa z art. 138 k.r..o. Powództw.o z .art. 840 k .p.c. natomiast jest procesową formą obr.ony dłużnika. zwalczazdolność do samQdzielnego utrzymania się (art. 133 § t k.r. Q.). Następuje to również w sytuacji, gdy ZQbowią­ jąceg.owykonalność prawomocnegQ wyroku. zany dQ alimentacji na skutek zdarzeń 10SQwych utraci Ze względu na odmienny charakter .obu powództw, całkowicie mQżliwość .osiągania jakichkolwiek docho~ów . . sądy nie bacząc na sformułowane żądania powinny wyPodwyższenie alimentów następuje wówczas, gdy zwięk­ jaśniać rzecz1'Wistą jego . treść i podejm.owane czynności szeniu uległy potrzeby uprawnionego albQ wzrosły mQżli­ proces.owe d.ostosować do właściwego r.odzaju PQwództwa WQści zarQbkowe i majątkowe zQbowiązaneg.o. Obniżenie (z art. 138 k.r.o. alb.o z art. 840 k .p.c.). alimentów uzasadnia zmniejszenie się PQtrzeb uprawnio' VIII nego lub pogorszenie sytuacji. materialnej i majątk.owej zo bowiązanego. W razie rażąco niewłaścJwego postępowania os.oPQwództwo z art. 138 k.r.o. wyłącza dopuszczalnQść by · uprawnionej do alimentów, budzącego poewentualneg.o powództwa przeciwegzekucyjnego z art. 840 wszechną dezaprobatę, dopuszczalne jest oddalek.p.c. Dla stwierdzenia, czy nastąpiła zmiana stosunków nie powództwą w całości lub w części ze wzglę­ w r.ozumieniu art. 138 k.r..o., należy brać p.od uwagę. czy du na zasady współZycla społecznego (art. 5 koc.). istniejące warunki i okoliczności na tle sytuacji ogólNie może to nastąpić, gdy uprawnionym jest )Qanej - mają 'charakter trwały. d.otyczą ok.oliczności za.łoietnie dziecko. ' sadniczych. ilościow.o znacznych i wyczerpują te przesłanki, które w istotny sposób wpływają na ,istnienie czy W praktyce zdarzają się przypadki rażącego nar;uzakres .ob.owiązku alimentacyjneg.o. Zmiana orzeczenia dopuszczalna jest tylko w razie zmiany stosunków powsta- szenia przez osobę uprawnioną do alimentacji zasad. współżycia w rodzinie. Takie sytuacje fąktyczne wystęłych PQ jeg.o wydaniu. a jej ustalenie następuje przez ' pują zarówn.o przy istnieniu obowiązku alimentacyjnego porównańie stQsunków obecnych z warunkami i .okoliczrodziców względem ich dziecka nie mogąceg.o jeszcze nościami uprzednio istniejącymi. Za trwałą zmianę st.osunków w rQzumieniu ' art. 138 k.r.o. w zasadzie nie należy rozpocząć samodzielnej działalnQści zawodQweji zarob- ' kowej (art. 133 § , 1 k.r.o.). jak i przy alimentowaniu rouważać .ograniczenia możliwości świadczenia alimentów dziców przez ich dzieci oraz wykonywaniu obowiązku przez skazanego. odbywającego karę pozbawienia wolalimentacyjnego pomiędzy innymi krewnymi , (art. f33 ności. § 2 k.r..o.). a także przy alimentacji małżonka w czasie '," Okoliczność, że zasąqzone alimenty egzekwowane trwania małżeństwa i p.o jego ustaniu (art. 27 i 60 k.r.o.). są z renty dłużnika tylko częściowo. nie uzasadnia ustaRażąco niewła~ściwe postępowanie uprawnioneg.o m.oże lenia przez sąd alimentów tylko w takiej wysokQści. Popolegać między innymi na : dobnie wprowadzone instrukcją służbową Narodowego
8. a),zachQwaniach god~ących w życie i zdrowie członka Banku Polskiego w sprawi.e udzielania indywidualnych rodziny, zezwoleń dewizowych ograniczenia co do wysokości kwot
9. b)zachQwaniach naruszających godnoś~, dobre imię przekazywanych za granicę nie są równoznaczne z ograi inne dobra .osobiste 'człowieka, niczaniem wysokości alimentów do kwot przekazywanych. Okoliczności te 'n ie czynią jednak bezprzedmiotowym
10. c)zawinionym popadnięciu w / niedostatek lub umyśl­ powództwa o zmianę wy'sokości alimentów na skutek nym wywołaniu sytuacji prowadzącej d.o żądania alimentów; zmiany stosunków. Orzeczenie wydane na podstawie art. 138 k.r.Q., zmieZawiniQne zachowania są powszechnie potępiane W niające zakres obQwiązku alimentacyjnego lub czas jego sp.ołeczeństwie i nie można zakładać, ażeby .osoba do; trwania. może działać wstecz i obejmować okres przed znająca krzywdy w każdym przypadku mimo to ZQbowią- ' . wyt.oczeniem PQwództwa. Musi to jednak wynikać wprost zana była do świadczenia alimentów na rzecz .osoby ją z treści sentencji orzeczenia. w przeciwnym razie obowią­ krzywdzącej. tylkQ dlatego. że .obowiązek alimentacyjny zek alimentacyjny ulega -zmianie lub wygasa z dniem wynika z pokrewieństwa. małżeństwa albo z innych Wię­ uprawomQcnienia się wyrQku. zów. z którymi ustawa łączy ten obowiązek. Przedmiotem powództwa przeciwegzekucyjnego z art. W kodeksie r.od~jnnym i opiekuńczym przewidziane 840 k.p.c. nie jest zmiana. lecz pozbawienie wykonalnQści zostały przypadki, w których ustaw.odawca uzależnia Monitor Polski Nr 6 79 skutki prawne od zasad współżycia społecznego (art. 56 § 2 i art. 144 k .r.o.). ' W odniesieniu do pozostałych stosunków prawno-rodzinnych istnieje możliwość odwołania s i ę do klauzuli generalnej zawartej w 'art. 5 k.c. Odmowa przyznania środków utrzymania z powoła­ niem się ną , zasady współżycia społecznego powinna mieć miejsce bardzo rzadko, w przypadkach szczególnie uzasadnionych i wówczas, gdy budzą one powszechną dezaprobatę. Sto's owanie art. 5 k.c. może dotyczyć roszczeń aUi-1 mentacyjnych między dorosłymi członkami rodziny. Gdy! np. współne pożycie małżonków ustało i dochodzi do rozstrzygania o alimentach na rzecz jednego z nich, nie bez ' ' wpływu na ocenę zasadności takiego roszczenia pozostaje zachowanie się małżonka, zwłaszcza zaś wina w doprowadzeniu do rozkładu pożycia, której ustalenie wpływa na orzeczenie o obowiązku dostarczania środków utrzymania. Nie do przyjęcia '- ze względu na zasady współ­ życia społecznego ,byłaby sytuacja, w wyniku której małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego odnosił­ 'by korzyść ze swego niegodziwego postępowania. Zachowanie takie nie zawsze prowadzić musi do zwolnienia od obowiązku alimentacyjnego, jednakże w rażących okolicznościach wpłynie na jego ograniczenie. Poz. 60 IX ZiJbezpleczenle wykonania należnych dziecku alimentów od tego z rodziców, które zamierza wyjechać za granicę, należy do istotnych spraw dziecka (art. 97 § 2 k.r.o.). Zabezpieczenie to może nastąpić przez: ,
11. a)złożenie na książeczkę PKO sumy pieniężnej należnych alimentów, obliczonej za okres do osiągnięcia przez dziecko możności samodzielnego utrzymania się,
12. b)zabezpieczenie sum ' odpow!adających świad­ czeniu alimentacyjnemu na nieruchomości lub ruchomościach albo wierzytelnościach zakła­ du rzemieślniczego czy przedsiębiorstwa lub innych wh~rzytelnościach i prawach,
13. c)umowę poręczenia, w której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela spełnić zobowiązanie alimentacyjne dłużnika, jeżeli ten nie wywiąże się że swoich obowiązków. Przedstawione przez strony propozycje zabezpieczenia wykonania świadczeń alimentacyjnych podlegają ocenie sądu ; • W związku ze znaczną liczbą wyjazdów obywateli polskich za graniCę coraz częściej wyłania się w prakOdmiennego potraktowania wymaga natomiast kwe- tyce doniosły społecznie problem alimentacji osób uprawstia dopuszczalności stosowania art. 5 k.c. do obowiązku nionych da alimentów (głownie' dzieCi) pozostających w " alimentacyjnego pomiędzy rodzicami a dziećmi. ' Obowią­ kraju. zek ten ma charakter szczególny i podlega specjalnej reguKwestia ta, ze względu na szczególny charakter lacji prawnej, korzystnej dla dziecka. Dlatego przyjmuje prawno-rodzinny świadczeń alimentacyjnych, nie może się, iż roą.zice powinni wykorzystać wszelkie swoje możlibyć pozostawiona wyłącznie osobom bezpośrednio zainte,\ wości, aby zapewnić dziecku konieczne utrzymanie i praresowanym, widłowy rozwój. Każde zachowanie się rodzica dziecka, Możliwość dochodzenia alimentów prZez uprawniozmierzające do uniemożliwienia wykonania obowiązku alimentacyjnego, należy uznać za sprzeczne z zasadami nych" zamies~kałych w kraju od zobowiązanych przebywających za granicą zagwarantowana została w zawarwspółżycia społecznego. Nieporadność dziecka, jego cał­ kowite uzależnienie od dorosłych, a przede wszystkim od tych przez Polskę umowach dwustronnych o obrocie rodziców, uzasadnia stanowisko, iż nie mogą - oni uchylić prawnym. Istotne znaczenie ma też Konwencja o docho · dzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzona się od swego obowiązku mimo nagannego z,a chowania' się \ ' .dziecka i bez względu na trudności wychowawcze, jak: w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz, U. z 1961 r. < " , , t jego postawę wobec rodziców. Dlatego żądanie spełnie- Nr 17, poz. 87), którą ratyfikowało wiele państw, w tym ' nia obowiązku alimentacyjnego przez rodziców względem Polska. Z niektóryini krajami. które nie podpisały. tej konnie , usamodzielnionego dziecka nie może być uznane za wencji. Polska nie zawarła umów, które ułatwiałyby do · chodzenie roszczeń alimentacyjnych. 'sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wyegzekwowanie alimentów od osób przebywająPowyższe stwierdzenie nie zawsze znajdzie zastoso- ' ' cych poza granicami kraju nastręcza wiele trudności wanie w sytuacjach, gdy uprawnione do alimentacji dziecko, mimo osiągnięcia pełnołetności, z własnej winy i wydłuża się w czasie. Dl atego konieczne staje się podnie- uzyskało stosownego wykształcenia oraz nie pode j- jęCie praktycznych działań, na podstaWie obowiązujących w Polsce przepisów, zmierzających do zapewnienia uprawmie pracy zarobkowej. nionym uzyskania świadczeń alimentacyjnych od osób, , Pełnoletnie dziecko, które w cz'asie studiów kilka- które wyjeżdżają za granicę. Możliwość taką stwarza już krotnie powtarza poszczególne lata studiów albo też nie art; 4 ust. 2 pkt 3 lit.
14. a)ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. / Js.ontynuuje nauki i nie podejmuje pracy zarobkowej i z o paszportac'h (Dz. U , z 1967 r. Nr 17, poz. 81. z 1971 r. tego względu nie dysponuje środkami utrzymania, nie', ,N r 28, poz. '261. z 1983 r. Nr 66, poz. 2~8 i z 1984 r. Nr 31. może domagać się ich od swoich rodziców. Także rezygpoz. 172), według którego organ paszportowy może od,nacja przez dziecko -- w celu , dokuczenia rodzjcom mÓWlC wydania dokumentu uprawniającego do przekro-.,~ z pomocy stypendialnej udzielanej przez państwo może czenia granicy, gdy przeciwko jego wydaniu przemawiają ;", . , być uznan'a za szykanę, ktÓra narusza zasady prawidłoważhe względy społeczne, a w szczególności konieczność wego współżycia w rodzinie, a tym samym zasady współ­ zapewnienia osobistej opieki lub środków 'u trzymani a ży<;ia społecznego. osobie pozostającej pod opieką ubiegającego się o paszTak samo za nadużycie prawa podmiotowego moż e port. ' ,Prawo do uzyskania środków utrzymania jest szczególnie chronione i stanowid6bro nadrzędne w stobyć uznane żądanie alimentów przez osobę niezdolną , ' 1; , 'do samodzielnego utrzymania się, która z własnej winy sunku do przysługującego obywatelowi prawa do uzyskaznala,zła się w niedostatku. Dotyczyć to będzie osób, któ- nia dokumentu uprawniającego do wyjazdu za granic ę, re mimo starannego ich wychowania i opieki ' rodziców ,Ocena priorytetu tych dóbr nal eż y do wyłącznej kompesame doprowadziły się do nałogowego alkoholi'Zmu czy tencji organów paszportowych, narkomanii i odmawiają poddania si ę Je_czeniu. W sytuacji, gdy dziecko ma zapewnioną opiekę ze j ....." Monitor Polski Nr 6 Poz. 60 80 w postępo- . strony jednego z rodziców. a brak jest porozumienia mię­ bezpieczającego (art. ' 742 § 1 k.p:c.). jak waniu egzekucyjnym (art. 883 § 2 k.p.c.). dzy rodzicami co do jego praw do środków utrzymania należnych od drugiego z rodziców. starającego się o paszX port, istnieje możliwość rozstrzygnięcia tej istotnej spraPrzyznanie uprawnionemu świadczeń z funduszu wy dzieck~ przez sąd opiekuńczy w trybie art. 97 § 2 alimentacyjnego nie zwalnia zobowiązanego k.r.o. Kwestiasposob'u realizacji należnych dziecku aliz obowiązku płacenia alimentów. ', mentów od tego z rodziców, które zamierza wyjechać za granicę, stanowi jeden z podstawowych interesów Realizując ideę , pomocy państwa dla nie zaspokojodziecka:. Dlatego szczególnej oc;:enie sądu pod~egać będą nych wierzycieli alimentacyjnych i wzmożenia opieki propożycje i wybór sposobu zabezpieczenia świadczeń ali~ nad dziećmi i innymi osobami, utworzony został ' 'w na~ mentacyjnych zależnie od ' okoliczności danego przypadku. szym kraju fundusz alimentacyjny. Fundusz ten, którego W swietIe przepisów z I,akresu postępowania zaoez- dysponentem jest Zaklad Ubezpieczeń Społecznych, skła­ pieczającego dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczenia da się z należncści ściągniętych od osób zobowiązanych o świadczenia, których termin spełnienia jeszcze nie na- do świadczeń alimentacyjnych. dotacji z budżetu państwa, stąpił (art. 730 § 3 k.p.c.). Podstawową przesłanką takiego dobrowolnych wpłat i innYGh wpływów. zabezpieczenia jest ustalenie. że brak zabezpieczenia Założeniem ustawy' z dnia 18 lipca 1974 r. o fundumógłby pozbawić wierzycie~a zaspokojenia. Przesłanka ta szu alimentacyjnym (Dz. U. z 1983 1:. Nr 10, poz. 54 i z będzie występować wtedy. gdy dłużnik zobowiązany do 1984 r. Nr 3. poz. 13) jest wypłacanie świadczeń alimenalimentacji zamierza wy;jechać za granicę. tacyjnych ustalonych w sądowych tytułach wykonawJedną z form ' zabezpieczenia płatności alimentów czych wówczas, gdy wierzyciel Vi drodze egzekucji nie może być zobowiązanie dłużnika do wpłacenia na ksią­ uzyskał tych świadczęń przynajmniej w zakresie kwot. żeczkę oszczędnościową PKO. wystawioną na . nazwisko które mogą być wypłacone z funduszu alimentacyjnego. dziecka, określonej sumy piemęznej z jednoczesnym ' nie otrzymuje pełnego utrzymania z funduszy publicznych upoważnieniem tego z rodziców. które pozostaje w krai przeciętny dochód miesięczny na osobę w jego rodzinie ju. do pobierania comiesięcznych kwot. W razie braku nie przewyższa , kwoty określonej każdorazowo w przezgodności rodziców co do określenia wysokości sumy pil'ach szczególnych (np. według rozporZądzenia Ministra zabezpieczenia. rzeczą sądu opiekuńczego będzie. w po- Pracy. Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 marca 1987 T., stępowanfu toczącym się na podstawie art. 97 § :2 k.r.o .• Dz. U. Nr 10, poz. 67 ....:.. 8.000 !zł *). Świadczenia!, funduszu szczególnie staranne ustalenie stale rosnących potrzeb nie mogą przekraczać kwoty 3.000 zł *) miesięcznie na dziecka i przypuszczalnego cząsu trwania obowiązku alijedną osobę i nie mogą być wyższe od zasądzonych alimentacyjnego (osiągnięcia przez dziecko wieku, w któ:mentów. -, rym ukończy szkołę bądż studia i uzyska samodzielność Sąd przy rozstrzyganiu o alimentach nie może zasą­ życiową). Zabezpieczenie roszczeń o należne w przyszłości świadczenia alimentacyjne jako roszczeń pieniężnych­ może nastąpić również w sposób określony wart. 747 k.p.c. W ' praktyce zabezpieczenie takie może być skuteczne tylko wtedy. gdy dłużnik jest właścici€:lem nieruchomości, zakładu rzemieślniczego czy też przedsiębior­ stwa albo wartościowych ruchomości lub wierzytelności. Formą zabezpieczenia wykonania obowiązku alimentacyjnego względem dziecka w okresie nieobecności zoo ' bowiązanego w kraju jest też poręczenie (art. 876-887 k.c.). Zawarcie umowy 'poręczenia nie ma żadnego znaczenia dla bytu zobowiązania alimentacyjnego rodziców względem dziecka. a osoba trzecia poręcza jedynie 'jego wykonanie ; umowa taka nie jest zatem wyłączona przy zobowiązaniach alimentacyjnych: Zawarcie takiej umowy nie zwalnia zobowiązanego do alimentacji z obo~ wiązku świadczenia alimentów na rzecz uprawnionego. o czym sąd powinien pouczyć uczestników postępowania. Rzeczą sądu opiekuńczego w takiej sytuacji jest sprawdzenie, czy umowa poręczenia gwarantuje reaIizacj} zobowiązania alimentacyjnego i zabezpiecza w dostatecznym stopniu interes dziecka. ,Dotyczy to w szczególności tego. czy poręczyciel dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi, które mogą się okazać potrzebne na .długi okres trwania obowiązku alimentacyjnego, gdyby zobowiązany do alimentów nie powrócił do kraju. Czas trwania poręczenia nie musi być oznaczony końcowym terminem kalendarzowym, lecz może wynikać z treści umowy zawartej przez poręczyciela z wierzycielem. Obowiązkiem sądu rodzinnego jest kontrola treoci umowy poręczenia. , tak aby jej brzmienie chroniło w pełni interes dziecka. Możliwe jest złożenie określonej sumy pieniężnej do depozytu sądowego, zarówno . w toku postępowania za- dzić wyższych alimentów. aniżeli wynika to z możliwości płatniczych zobowiązanego. tylko w tym celu, abyumoż­ dziecku uzyskanie odpowiednio wyższych świad­ czeń z funduszu alimentacyjnego. Przyznanie świadczeń z funduszu nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku pła­ cenia alimentów. Organ egzekucyjny prowadzi nada!' egzekucję, a uzyskane w jej wyniku sumy wpłaca na rzecz funduszu alimentacyjnego, aż do pełnego icjl · pOkrycia., .., ',' Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje względem dłużnika alimentacyjnego odrębne materialnoprawne roszczenie o zwrot kwot wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. w szczególności roszczenie przewidziane wart. 140 § 1 k.r.o. Przepis fen. nie może stanowić pods't awy prawnej roszczenia zwrotnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych względem osoby zobowiązanej do alimentacji, gdyż Zakładu nie można traktować jako osoby, która "dostarcza drugie!llu środki utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowią­ zana". Przyznaje on i wypłaca świadczenia z funduszu ' alimentacyjnego jako dysponent tego funduszu. wykonując zadania i cele określone ustawą o funduszu alimentacyjnym. Zobowiązany do alimentacji nie może skutecznie ~ w trybie art. 138 k.r.o. -'- żądać uchylenia tego' . ' zobowiązania, jeżeli uprzednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił uprawnionemu świadczenia z funduszu' alimentacyjnego. a uchylenie to naruszałoby prawa Za-, kładu do ściągnięcia od tego iobowiązanego wypłaco­ nych sum. liwić *) W czasie druku uchwały wielkości , te uległy zmianie stosownie do § l i 2 ' rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia l lutego 1988 r. w sprawie wysokości dochodu uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wysokości tych świadczeń (Dz. U. Nr 3, poz. 28) i wyniosły odpowiednio 13 tys. zł i 6 tys. zł. Monitor Polski Nr 6 Poz. 60 81 pracę n~ rzecz jednostek gospodarki na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (ustawa z dniu 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 146). Wprowadzony od 1 sierpnia 1975 (rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja 1974 r. Dz. U. Nr 21, poz. 127) system zasiłków rodzinnych przewidywał dwie grupy wysokości zasiłku rodzinnego: podstawową i podwyższoną, uzależnione od dochodu pracownika na jednego członka rodziny. Zasiłek w wysokości podwyższonej był przeszło dwukrotnie wyż­ szy od zasiłku w wysokości podstawowej stanowiąc odczuwalną pomoc piemęzną dla rodzin wielodzietnych o niskich dochodach. W ciągu ostatnich lat wysokość zasiłku rodzinnego była zmieniana, ale utrzymane zostały zasady, które uzależniają jego wysokość od przeci. ętnego dochodu przypada· jącego na jedną osobę w rodzinie oraz od liczebności rodziny (rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984 r.w sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych Dz. U. Nr 4, poz. 21, z 1985 r. Nr 15, poz. 65, z 1986 r. Nr 9, poz. 50 i z 1987 r. Nr 10, poz. 66).·) . W dotychczasowej praktyce, ukształtowanej uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grud.ności. nia 1967 r. (OSNCP z 1968 r., poz. 200) przyjęto, że sąd XI zasądzając dZiecku alimenty nie bierze pod uwagę zasiłku rodzinnego. Zasiłek rodzinny. pobierany przez jedno z roZasadę tę rozszerzono następnie także na świadcz.e­ dziców powinien być uwzględniony przy orzekania .pobierane z innych tytułąw, w szczególności na zaniu o wysokości alimentów. siłek miesięczny przysługujący członkom rodzin żołnie­ RodZina 'powiązana więzami pokrewieństwa swoich' rzy odbywających zasadniczą s.łużbę wojskową bądź poczłonków jest także powiązana ze społeczeństwem, które wolanych do odbycia długotrwalegoprzeszkolenia wojją wspiera w wielu płaszczyznach jej działania. Służą skowego (ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechtemu świadc~enia socjalne, zwłaszcza . zaś zabezpieczenia nym obowiązku obrony PolSkiej Rzeczypospolitej Ludospołe9ne reaIlzowane w różnorodnych formach. Jedną wej ~ Dz. q. z 1984 r. Nr 7, poz. 31). Oznacza to, że zasiz nich, zmierzającą . do wyrównania poziomu życia rodzin łek, o jakim mowa, nie ma. wpływu na wysokość ~asą­ ze względu na liczbę dzieci, jest system ubezpieczenia dzonych alimentów na rzecz dzieci od osób odbywają­ rodzinnego. Zgodnie z dekretem z dnia 28 października cych zasadniczą służbę wojskową ' bądź powołanych na 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. Nr 66, poz. 414 długotrwałe ćwiczenia. oraz z 1950 r. Nr 20, poz. 170 i Nr 36, poz. 333) ze zmi'a.Pogląd zawarty w powołanej wyżej uchwale, wpisa.nami wprowadzonymi ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. nej do księgi zasad prawnych, wyrażony został w zupeł­ o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin nie odmiennych warunkach i w okresie obowiązywania (Dz. U. Nr 40, poz. 267, z 1984 r. Nr 52, poz. 268 i 270 podstaw wypł3.cania zasiłku rodzinnego nie powiązanych oraz z 1986 r. Nr 1, poz. 1) prawo do zasiłku rodzinnego ani z poziomem zamożności rodzin, ani też z progresją mają pracownicy podlegający ubezpieczeniu na wypadek ś wiadczeń na każde kolejne dziecko i nie uwzględnia· choroby i macierzyństwa. Z mocy szczególnych przepisów jących realnych kosztów utrzymania dziecka. W obecnej · uprawnienia takie posiadają także członkowie rolniczych sytuacji, gdy wysokość zasiłku rodzinnego ulega systemaspółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych tycznemu podwyższaniu w miarę zmiany warunków spo(dekret z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecz­ leczno-gospodarczych, jego 'Vysokość,uzależniona jest nym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych przede wszystkim od zamożn oś ci rodziców dziecka oraz, i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich- rodzin -- Dz; U: liczebności rodziny i jest powiąz.ana . z kosztami utrzyz 1983 r. Nr 27, poz. 135), osoby wykonujące pracę namania, celowe jest przyjęcie stanowiska, iż zasiłek rokładczą (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 gruddzinny powinien być uwzględniony przy ocenie możli­ nia 1975 r . .w sprawie uprawnień pracowniczych osób wości zarobkowych i majątkowycfi zobowiązanego do . wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, alimentacji w rozumieniu art. 135 § 1 k.r.o., tj . tego poz. 19 i z 1985 r. Nr 37, poz. 175), rzemieślnicy (ustawa z rodziców, które zasiłek . pobiera. Zasiłek rodzinn-y poz dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym bierany jest z racji zatrudnienia rodzica; jego przyznanie rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących następuje wtedy, gdy spełnione są przesłanki wymienione · działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich row aktach normatywnych regulujących podstawy jego wydzin - Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147 i z 1986 r. Nr 42, ' płacania (cytowanych wyżej), zależne od postawy pra:poz. 202), adwokaci z tytułu pracy w zespołach adwokaccownika, np. ' przestrzeganię. dyscypliny' pracy, związania kich (ar!. 24_ ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo z jednym pracodawcą. o· adwokaturze - Dz. U. Nr 16, poz. 124 i Nr 25,poz. 16'f, .) Póżniejsza zmiana: Dz. U. z 1988 r. Nr 3,. poz. 26. z 1983 r. Nr 5; poz. 33 i z 1986 r. Nr '. 42, poz. 202) oraz ' Z mocy art. 15 ustawy o funduszu aHmentacyjnym jest także możliwość skuteczn~go wytoczenia powództwa z aTt. 138 k.r.o. za okres miniony, w którym alimenty z te§o funduszu były wypłacone, co do kwot wypłaconych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie Wyegzekwowanych od dłużnika. . W sytuacji np., gdy dziecko pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego wobec niemożliwości wyegzekwowania ' alimentów . zasądzonych od jego OjCil, a pUmo to jego t1sprawiedliwione potrzeby nie są zaspo-o kojone, nie ma przeszkód, ażeby dochodziło ono uzu~eł­ niających alimentów od dZiadków na podstawie art. 132 k.r.o. Zasądzenie jednak alimentów od dziadków powinno nastąpić w takiej wysokości, aby w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszu alimentacyjnym małoletni nie został pozbawiony świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym wprowadZiła nową zasadę, że w razie beZSKUteczności egzekucji w całości lub w czę$ci uprawnionemu do alimentacji przysługuje świadczenie z fundus'z u alimentacyjnego, ale nie uchyliła art. - 132 k.r.o., ani · niel ,- wprowadziła do niego żadnych zmian. Prowadzi to def . wniosku, że uprawniony do alimentacji, posiadający tytuł wykonawczy i nie mogący go zrealizować, może według swojego wyboru ubiegać się zarówno o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. jak L o zasądzenie alimentów .od osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejwyłączona osoby -' wykonujące uspołecznionej r. _., 82 Monitor Polski Nr 6 Ustawodawca uz<!leżnia przyznanie zasiłku rodzinnego także od tego, ażeby dzie·cko nie posiadało własnych docnodów bądź ni!;! korzystało z innych środków utrzymania (§ 6 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia - 1984 r.). Gdy uprawnionym do alimentów jest małoletnie dziecko, dysponentem zasiłku rodzinnego jest to z rodzi<:ów, do którego rąk . zasądzone zostały alimenty (§ 35 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984 r.). Pobrana z tytułu zasiłku kwota przeznaczona je§t dla uprawnionego do alimentacji. Z jego istoty oraz celu wynika, że powinien on · służyć . zaspokojeniu pewnych - limitowanych jego wysokością -.:. potrzeb. Tym samym zasiłek rzutuje np. zakres obowiązku alimentacyjnego i powinien być uwzględ­ niol.lY przy orzekaniu o alimentach. Nie oznacza to wszakże, aby zasiłek podlegał wprost zalicżeniu na poczet alimentów. Intencją ustawodawcy nie było potraktowanie tego świadczenia jako (:zęśći alimentów, skoro postanowił, iż nie podlega on zaliczeniu na P?czet alimentów. XII Obowiązek małżonkami obowiązku świadczeń alimentacyjnych między po - rozwodzie stanowi kontynuację wzajemnej pomocy, powstałego przez zawarCie związku małżeńskiego. jest związl}iem dwojga osób, obejmują­ cym w zasadzie całość ich życia. Cel i społeczne znaczenie związku małżeńskiego wymagają, by niektóre kon e $ek:wen~je jego zawarcia trwały nawet po rozwiązaniu łDałżeńs~wa. Jednym z takich skutków jest istniejący w przypadkach określonych w ustawie obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami,uregulo­ wany wart. 60 i' 61 k.r.o. Pozostawienie tego skutku jest :te społecznego punktu widzenia konieczne, gdyż nie dało­ by się pogodzić z zasadami współżycia społecznego pozostawienie bez . żadnego zabezpieczenia po rozwodzie mał­ żonka potrzebującego pomocy, zwłaszcza tego, który nie dał powodu do rozwiązania małżeństwa, a który poświę­ cił wspólnocie rodzinnej wiele lat swego życia. Z tych przyczyn ustawodawca utrzymuje obowiązek alimentacyjny po rozwodzie, z tym że uzależnia go od dodatkowych przesłanek oraz w sposób szczególny normuje jego zakres i czas trwania. Do obowiązku tego mają też of..powiednie zastoSowanie przepisy o obowiązku al.imentacyjnym .między krewnymi. Istnienie obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi małżonkami zależy od równoczesnego spełnie­ nia dwóch przesłanek. Pierwsza z nich wiąże się z udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy któryś z małżonków, a jeśli tak, to który z riich, ponosi winę rozkładu pożycia . Obowiązany do dostarczeni a środków utrzymani a swemu rozwiedzionemu małżonkowi jest: - małżonek ponoszący winę rozkładu pozycia; mał ­ żonek taki obowiązany jest dosta r czać środk ć)1N na iltrzymanie zarówn o małżonk o wi nie ponoszącemu w iny lozkladu pożycia , . jak i małżonko wi; który winę taką ponosi, gdy ten znajduje się w niedostatku, -, małżonek nie ponoszący winy rozkładu poż ycia; małż onek , taki obowiązany jest dostarczać środków utrzymania swemu m a ł ż onkowi tylko wtedy, gdy ten małżo­ nek winy rozk ładu po życia nie ponosi. Tak więc nie może żądać dostarczenia mu środków utrzymania tylko małżonek winny rozkładu pożycia od małżonka, który winy rozkładu nie ponosi. Przy ocenie, czy jednemu z rozwiedzionychmałżonMałżeństwo -;.- Poz. 60 "; ków przysługuje w stosunku do drugiego małżonka (rozwiedzionego) prawo żądania dostarczania mu środ­ ków utrzymania, miarodajne jest wyłącznie orzeczenie o winie, zamieszczone w sentencji wyroku rozwodowego. Jeżeli natomiast sąd na zgodne żądanie małżonków za/ niecha orzekania o winie, następują skutki takie, jak gdyby żadne z małżonków nie ponosiło winy rozkładu pp~ j życia. Gdy jeden z małżonków już w procesie o rozwód dochodzi alimentów na wypadek orzeczenia rozwodu; a roZwód następuje z zaniechaniem orzekania o winie, sąd ~',>/, obowiązany jest orzeczenie zasądzające alimenty oprzeć na tym, że żaden z małżonków nie jest obciążony winą, ' cho~by nawet wina ta wynikała z dokonywanych w uza- ' sadnieniu ustaleń dotyczących przyczyn rozkładu pożycia. , Spełnienia przesłanki wyłącznej winy, decydującej. ' o ' istnieniu obowiązku alimentacyjnego pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami, należy dopatrywać się w kli.żqym przypadku, gdy orze~zenie ·rozwodu następuje z winy-"· ".~,~ jednego tylko małżonka, przy czym nie zmienia sytuacJi ." .fakt, że do rozkładu pożycia mogły się przyczynIc lDne-' jeszcze okoliczności, niezawinione przez żadnego z ·mał­ żonków. . ." . Drugą przesłanką; od ktÓrElfj zależy istnienie obowiąz- , . ku alimentacyjnego między rozwiedzionymi, jest niedo- , statek po stronie małżonka żądającego dostarczenia .mu środków utrzymania. Należy przy tym posługiwać się pojęciem niedostatku w rozumieniu przepisów k.r.o. o oboe wiązku alimentacyjnym (art. 133 § 2 w związku z art 61 k.r.o.). Była już o tym mowa wyżej. " Obok "zwykłego" obowiąiku alimentacyjnego mię­ dzy rozwiedzionymi małżonkami kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 60 § 1 k.r.o.) zawiera uregulowanie tzw. "roz- '.szerzonego" obowiązku pomocy materialnej pomiędzy ta- , . kimi małżonkami. Mianowicie według przepisu art. 60 § 2k.r.o" jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą · isfotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewin- , _ nego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, . że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyn\ać się w odpowiednim z.a kresie do zaspo~ajan{a uspra- " . wied1iwionych potrzeb małżopka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedąstatku. W przepisie art. 60 § 2 k.r.o. występują dwie przesłanki, od których zależne jest powstanie tzw. "rozsze-- . rzonego" obowiązku alimentacyjnego. Pierwszą przesłankę stanowi wyłączna wina rozkładu pożycia, istniejąca Po stronie małżonka, na którego ma być nałożony ten obo:' ··;wiązek alimentacyjny. Przesłanka ta występować .będżie . . >:.z we· wszystkich przypadkach, w których orzeczejlie , 'roz- :,-' wodu następuje z winy jednego tylko małżonka. Jest ' przy tym rzeczą obojętną, czy istnieją, a jeśli tak, to p() czyjej stronie, niezawinione priyczyny rozkładu poiycia małże ńskiego . O winie rozkładu pożycia była już~ -, mowa wyżej. O drugiej przesłance mowa jest poniżej. XIII Przy ocenie, czy nastąpiło istotne pogorszenie\ sytuacji materialnej m cuż onka niewinnego (art. 60 § 2 k.r.o.), należy brać pod uwagę warunki materialne tego małżonka, jakie miałby, gdyby dru- " gi z mał'żonków spełniał należycie swoje obowiązki i gdyby małżonkowie kontynuowaliPo< ' życie. Przesłanka, obowiązku od której także zależne jest powstanie .. : ali~entacyjnego małżonka poposząc~go wy- ' ,,) '. ..... .' ;; . Monitor Polski Nr 6 Jączną winę rozkładu pożycia, jest spowodowanie przez rozwód istotnego pogorszenia sytuacji materialnej mał­ żonka niewinnego, nie mającego jednak cech niedostatku. Dla oceny, czy przesłanka istotnego pogorszenia sytuacji materialnej występuje, przeprowadzić należy ' porównanie. każdorazowej sytuacji materialnej małżonka niewinnego z tym położeniem, jakie istniałoby, gdyby rozwód nie zo' stał w ogóle orzeczony i gdyby małżonkowie kontynuowali pożycie. Nie są natomiast istotne ewentualne zmiany, jakie nastąpiły w położeniu materialnym małżonka . niewiIlllego w czasie p<:.>między faktycznym rozejściem ' się małżonków a orzeczeniem rozwodu. W omawianej sytuacji uprzywilejowanie małżonka niewinnego polega na t~, że chociażby nie znajdował się w niedostatku, może żądać alimentów od małżonka winnego. Przyjęte ure~ gulowanie nie daje- wprawdzie małżonkowi niewinnemu prawa do równej stopy życiowej z małżonkiem zobowią­ zanym, lecz małżonek niewinny ma prawo do bardziej dostatniego poZiomu życia aniżeli tylkO zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb. Pojęcie stopy życiowej stanowi element, który przy określaniu usprawiedliwionych p.o trzeb małżonka niewinnego .trzeba także brać pod on uwagę· alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego nie istnieje obligatoryjnie w każdym' bez wyjątku przypadku, gdy tylko spełIiione są , ogólne przesłanki wyraźnie określone wart. 60 -§ 2 k.Lo. Ustawodawca uważał za konieczne uwzględnienie wszystkich nie dających się ująć ściśle i z góry przewidzieć okoliczności każdego przypadku. Przez użycie słów "sąd może orzec" dał wyraz pewnej , swobodzie (nie dowolności) sędziowskiej, która pozwoli sądowi na oddalenie powództwa, jednak tylko wyjątkowo, gdy będą ·za tym przemawiały konkretne, bardzo ważne powody. . Poz. 60 . 83 Obowiązek Z reguły wieloletnie trwanie małżeństWa będzie częś­ ciej. stwarzać sytuacje, w których możliwe będzie przyjęCie istnienIa "rozszerzonego" -Obowiązku alimentacyjnego małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Nie można bowiem pomijać, że sam wiek małżonka niewinnego i szereg innych okoliczności będą często sprawiać, że małżonek ten nie będzie mógł własnymi siłami wyrównać istotnego pogorszenia własnej sytuacji materialnej, spowodowanego rozwodem. Dotyczyć to będzie częściej kobiet niż mężczyzn, skoro po dłuższym trwaniu małżeństwa, w którym zużywały one swe siły - w więk­ szyJT' stopniu riiż ich mężowie - na wychowanie dzieci i prowadzenie wspólnego gospodarstwa, zdobycie przez nie kwalifikacji zapewniających móżliwość osiągania większych wynagrodzeń za prącę jest co najmniej bardzo . - trudne, jeśli nie wręcz niemożliwe. Z sytuącją taką można się zresztą spotkać i wówczas, gdy małżeństwo trwało tylko kilka lat i żona ze wzglę- du na wychowywanie dzieci i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego nie mogła zdobyć odpowiednich kwalifikacji zawodowych i nie może tego uczynić po rozwodzie , z powodu konieczności podjęcia pracy zarobkowej (nie wymagającej- kwalifikacji zawodowych) i ' dalszego wychowywania ' dzieci. o PrzyczynIanie się, o którym mowa wart. 60 § 2. k.r.o" powinno nastąpić "w, odpowiednim zakresie". Takie uję-, cie przepisu wskazuje na zamiar ustawodawcy nadania tej normie szczególnie elastycznego charakteru. W konkretnym przypadku zakres przyczyniania się ma.łżonka wyłącznie winnego do zaspokajania "usprawiedliwionych . potrzeb" będzie zależny od całokształtu okoliczności da- nej sprawy. Przy ocenie tej może być pomocne porównanie m.in. stopy życiowej, jaką obojgu rozwiedzionym mał­ żonkom zapewniają ich możliwości zarobkowe i majątkowe. Roszczeń a1imentacyjnych służących jednemu mał­ przeciwko drugiemu w razie orzeczenia rozwodu można dochodzić już w procesie rozwodowym.- Małżo­ nek powód może żądanie alimentacji zgłosić w pozwie albo też w .toku procesu. Ządanie przyznania alimentów może w toku procesu zgłosić również małżonek pozwany. Niedopuszcżalne natomiast jest wniesienie przez małżoIl­ ka pozwanego w tym przedmiocie powQdztwa wzajemnego. Roszczeń alimentacyjnych, o których mowa wyżej, można też dochodzić w odrębnym procesie, po prawomocnym orzeczeniu rozwodu. żonkowi XIV Obowiązek alimentacyj~y między byłYmi małżon­ kami wygasa:
15. a)wskutek zawarcia przez młlżonka uprawnionego nowego małżeństwa;
16. b)z upływem lat pięciu od orzeczenia rozwodu, gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie żostał uznany za winnego rozkładu pożycia, chyba że ze względu 'na wyjątkowe okoliczności obowiązek ten ulegnie przedłużeniu. "'" Obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi vi których ustaje obowiązek alimentacyjny między krewnymi, w szczególności w razie śmierci małżonka uprawnionego lub zobowiązanego. . małżonkami wygasa we wszystkiCh przypadkach, Obowiązek ten wygasa równiez z przyczyn szczególnych, po pierwsze, w razie zawarcia przez małżonka uprawnionego nowego małżeństwa. Jest tak d.1atego, że małżonek · powinien uzyskiwać zaspokajanie swoich potrzeb przede wszystkim w aktualnie istniejącym małżeń stwie i to przez wykonywanie przez małżonków tego nowego małżeństwa ich obowiązku przyczyniania się ' do zaspokajania potrzeb rodziny. Po drugie, obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami nie jest w zasadzie ograniczon,y żadnym terminem, jednak w pew.nych przypadkach obowiązek ten wygasa wskutek upły­ wu czasu, a w szczególności gdy zobowiązanym do alimentacji jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, w stosunku do małżonka, który także nie ponosi winy rozkładu. Obowiązek alimentacyjny wygasa wówczas z upływem lat pięciu od orzeczenia rozwodu, . przy czym termin ten biegnie od daty uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód, chyba że ze względu ' na wyjątkowe, szczególne okoliczności sąd, na skutek ' powództwa uprawnionego małżonka, przedłuży wymieniony termin pięcioletni (art. 60 § 3 k.r.o.). Za wyjątkowe . należy uwazac zarówno okoliczności zachodzące po stronie rozwiedzionego małżonka domagającego się . przedłużenia obowiązku alimentacyjnego, jak i po stronie drugiego małżonka . Taką szczególną okolicznością uzasadniającą przedłużenie · obowiązku alimentacyjnego poza okres pięcioletni może być np. wypadek rozwiedzionego małżonka nie związany z z·atrudnieniem i nie za- ' pewniający mu odszkodowania czy renty ubezpieczenioM. wej, w wyniku czego staje się on na stałe niezdolny do pracy i zostaje pozb awiony środków do życia. .:<:~:g~~ "~ ' ---., . Poz,'~[~ Mónitor Polski Nr 6 84 Co do czasu, na który powinno I).as~ąpić przedłużenie, to zawsze będzie chodzić o taki czas, przez który - według przewidywań moiliwychw czasie wyrokowania - dostarczenie środków utrzymania roZwiedzionemu mał ­ żonkowi będzie potrzebne j uzasadnione. Jeśli zatem bę­ dzie np. chodziło o osobę, która. Ź powodu kalectwa musi być uznana za dożywotnie wymagającą alimentacji, to 15.0nieczP,e staniljl się ' przedłużenie obowiązku alimentacyj-nego na czas nieograniczony. Będzie to również zachodziło w innych szczególnie uzasadnionych przypadkach. ' nym stopniu uwzględniają zakres, w jakim osob~. ,u ,k~~;iti1 H!j uprawniony przebywa,spełnia obowiązek alimęritd;';',;~~ .. .' ..., ~ cyjny przez osobiste starania o_utrzymanie i wychowaW 'il'1" o:. ~~ ~ .,.;.~;. uprawnionego. Prawidłowe wyjaśnienie i ustalenie przesłanek' i , art: ,' ''~~ 135 k.r.o. umożliwi sądom wykorzystanie uprawnień 'do', :\ zasądzania alinientów w wysokości 'uzasadnionej wyń-i: i~~) kami postępowania dowodowego, wykraczającej także \ po-~', ;~,:-' nad żądanie pozwu (art. 321 § 2, art. 381 § 2 k.p.c.), jak5~{,:,: " iów;nież ułatwi ujawnienie żądań fik.cyjnych, któr,ych ,' ;'~~ celem nie jest zabezpieczenie interesów strony powod~/)f; - wej, lecz, w wyniku zmowy stron, pokrzywdzenie osołf ,,~ c:! trzecich, najczęściej innych uprawnionych do alimentacji:' ,:.:,;.; Brak inicjatywy ze strony sądu w kierunku wyjaśnieilji{ ,:,:,: rzeczywistego stanu faktycznego prowadzi częst~ dó tego, ' ,~ , że sprawy kończą się wyrokiem zaocznym albo wyrokiefii :~< ~~ opartym na uznaniu roszczenia przez pozwanego. W s~~~ , gólnych przypadkach może przeto być celówe zawiaqo· '" mienie prokuratury o toczącym się postępowaniu (art. ' 59 k.p.c.). ~ '; ,; Ze względu na charakter rodzinny spraw aIiIIientacYF,~;,: nych obówiązkicm sądu jest zmierzać w każdym stadium- ' -" ~" procesu do jego ugodowego załatwienia (art. 22:i -o§ , k ,,;~ k.p,c.), przy zachowaniu, jednak troski o to, ł>Y ugoda ntę·',:,,:,: naruszała usprawiedliwionego interesu osoby ,uprawnion~,!." Czasowe ograniczenie obowiązku alimentacyjnego \ między rozwied.zibnymi małżonkami nie- wchodzi wrą­ chubę, gdy zobowiązany do alimentacji jest małżonek ponoszący winę rozkładu, i to niezależnie od tego, czy zobowiązany jest w stosunku do małżonka, który także ponosi winę rozkładu, czy w stosunku do małżonka, ' który winy rozkładu nie ponosi. xv Rozpozncl)ąc sprawę o aUmenty sąd powinien w gromadzeniu i przeprowadzaniu dowodów w celu prawidło­ wego ustalenia rzeczywistych potrzeb uprawnio'nego oraz ' możliwości zarobkowych i majątko­ wych zobowiązanego. , wykazać szczególną aktywność ~ ~~ ~ ,,: ~ ~ <1;, ; .' . !. "j.. Przy formułowaniu sentencji orzeczenia sądy powinny; . Szczególne uprzywilejowanie roszczeń alimentacyj- określać alimenty inQywi.dualnie na rzecz każdego uptaw:(o:,:" nych znajduje. wyraz VI przepisach kOdeksu rodzinnego nionego oraz wskazywać okresy, na jakie są one ' ża$4,V' :r': i opiekuńczego i w normach procesowych. Zadaniem dzone, a to z uwagi na utrudnienia w tazie późniejszegq ", " \;_ .- ,'" norm procesowych jest ułatwienie i uproszczenie docho- c korzystania te świadczeń z funduszu alimentacyjn~gd. ;~:; Wyjątkowe znaczenie w omawianych sprawach małą;;'! ' ~ dztmia alimentów oraz ich egzekwowanie. Sprawy te powinny być rozpoznawane w pierwszej kolejności, przy ,p rzepisy o zabezpieczeniu powództwa. ' Zabeżpieczenfe :,:'\~ takie może nastąpić także z urzędu; może ono polegać, ~a /):: zapewnieniu należytej sprawności postępowania. zobowiązaniu pozwanego do płacenia alimentów je$zC;ę :~_;':'; Sądy powinny w tych sprawach uzupełniać -materiały i ,dowodY, przedstawione przez strpny, przez przeprow~­ przed ich zasądzeniem i uprawomocnieniem się wyroku;' , -~,_; dzenie - jeszcze, przed rozprawą - odpowiednich wy- W sprawach o alimenty nie wymaga się uprawdopodób( ,\c" ; wiadów, zapewniających uzyskanie wyczerpUjących infor- nienia, że brak zabezpieczenia pozbawiłby wierzyciela...: ,~~ ; _:/ macji i danych o sytuacji materialnej, rodzinnej, zdro- zaspokojenia roszczenia (art. 753 ~ 1 k.p.c.). ' Także ~ toku trwania procesu rozwodowego sąd ,:, ~:: wotnej oraz wszelkich innych, mogących rzutować na· ostateczrie rozstrzygnięcie. Powinny też mieć na uwadze, z urzędu pówinien wydać postanowienie o obowiązku~'t'?-: przyczyniania się przez małżonków do zaspokojeniapo: '\,;"; że wszechstronnemu wyjaśnieniu okoliczności faktycz~ nych każdej rozpoznawanej - sprawy ' służyć może odebra- ' trzeb rodziny na czas trwania procesu , (art. 4;43 §~ , ' ;'. nie wy jaśnień od stron w trybie art. 212 _k.p.c., a także i 3 k.p.c.). szczegółowe ich przesłuchallie (art. 299 k.p.c.). Postępo. Orzeczeniu 'zasądzającemu alimenty sąd ' ńadaje -':: ': wanie dowodowe powinno Żmierzać do takIego wyjaśnie­ z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności (art. · 3~:f<,~~ ':" nia sprawy, ażeby poczynione następnie ustalenia faktycz- . § 1 k.p.c.) i doręcza wierzycielowi tytuł wykonawcty ,";<j ne były zgodne z rzec~ywistym stanem rzeczy i dawały (art. 1082 k.p.c.); na żądanie sądu ' pierwszej instanojl; ' ,< podstawę do merytorycznie społecznie trafnego roz~ , który sprawę rozpatrywał, organ egzekucyjny , z . urzędtf <,;.:.':: strzygnięcia. wszczyna egzekucję jeszcze w toku trwania proce$q' ' :;;~: . . W sprawach o alimenty jak wskazuje dotychcza- (art. 1085 k .p.c.). ' ,:7"' ~'~~ sowa praktyka - zasadnicza trudność występuje przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych osoby Przewodniczący: W. Sutkowski Prezes Sądu Najwyższego zobowiązanej. Poprzestawanie zwykle na przeprowadzeniu dowodóW z zaświadczeń o wysokości bieżących za.- Sędziowie: T. Bielecki, G. Bieniek, Cz. Bieske, B. Blad'ow, ..) robków, przedłożonych przez strony - bez zbadania dal~ki, T. Bukowski, H. Ciepła, S. Dmows~ ~' ~::~ szych żródeł dochodów, uzyskiwanych zarówno z ' tytułu ' A. Gola, Ł . Grygołajtys, K. Kolakowsk!,( ~;":' zatrudnienia, jak i ' prac dodatkowych, a także bez , W. Łysakowski, Z. Marinaj, T. Miłkowski; i~: :( uwzględnienia innych świadczeń pobieranych przez praJ. Niejadlik, W . . Patulski, K. PiUfJe"Ckii,~/ ·,,,,: cownika z racji swojego zatrudnienia - nie ' odpowiada W. Skierkowska, J . Sokołowski, K. Strzępel<,; ' ~:~ obowiązkom ciążącym na sądach w zakresie gromadzenia J. Suchecki, M . Sychowicz, J. Szachu/owiezi , y" mąter i ału dowodowego. . Z. Świeboda, A. W i eJgus, M. Zakrzew/fkal::;::T.Zyznowski. ' :':, .,~ Z drugiej strony sądy niejednokrotnie w ntedostatecz,~ .~ " - l» ~; :,:. __________________________________________________------------------------------------------------------.. .:'~v Tło czono z polecenią Prezesa Rady Ministrów w Zakładach Graficznych "Tamka", Zakład nr 1, Warszawa, ul. Tamka 3,. Zam. 0078-1300-88.