Monitor Polski Nr 33 2) 3) 4) 5) 6) - Poz. 259 i 260 511 w warunkach narażenia na działanie' substancji toksycznych nie kltmulujących się w organiźmie, w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze' wzglę dów technologicznych utrzymuje się stale temperatura efektywna powyżej 25° lub poniżej 10°C, w warunkach narażenia na promieniowan'ie ultrafioletowe (np. spawanie, stosowanie lamp w celach bakteri o bó jczych), w mokrym środowisku o względnej wilgotności powietrz,a przekraczającej 80010, w błocie Iub bezpośrednim kontakcie z wodą, ' przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. 2. Do drugiego stopnia szkodliwości lub uciążliwości zalicza się prace wykonywane w warunkach: 1) narażenia na działanie pyłów wywołujących zwłók nienie tkanki płucnej, 2) narażenia na działanie substancji toksycznych kumulujących się w organiźmie, 3) obniżonego lub podwyższonego ciśnienia wynikają cego z proCLesu technologicznego (np. w kesonach. komorach ciśnJeniowych), 4) narażenia na szkodliwe działanie miejscowej wibracji (np. używanie ręcznych narzędzi pneumatycznych), 5j natężenia hałasu przekraczającego dopuszs.z,alne normy. 3. Do trzeciego stopnia szkodliwości lub uciążliwości zaUcza się prace wykonywane: 1) w warunkach narażenia. na działanie benzydyny, alfal i betanaftyloaminy, chlorku winylu, azbestu oraz 'i nnych czynników o analogicznym jak te substancje działaniu, jeżeli zostanie to uznane przez instytut medycyny pracy, 2) w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące, w kontakcie (styczności) z materiałem zakaźnym lub .chorymi zakaźnie ludźmi lub zwierzętami, 4) w kontakcie z ludźrni chorymi psychicznie lub znacz· nie upośledzonymi umysłowo, 3) 5) w warunkach narażenia na działanie pól elektromagnetycznych wysokiej częstotliwości w zakresie od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia, 6) pod ziemią. § 4. 1. Prace określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. Tpkt 1, 2 i 5 uważa się za wykonywane w warunkach szkodliwych dla zdrowia uzasadniających przyznanie dodatku, jeżeli w środowisku pracy przekroczone są najwyższe dopuszcz.a lne stężenia i natężenia czynników szkodliwych dla zdrowia określone w odrębnych przepisach lub inne obowiązujące normy higienicznosanitarne. 2. Pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, o których--mowa w ust. 1, dokonywane są przez. laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz inne laboratoria upoważnione przez właściwych terenowo państwo wych wojewódzkich inspektorów sanitarnych. §- 5. 1. Dodatek przysługuje pracownikom wykonują cym prace, o których mowa w i§ 3 ust. 1, 2 i 3 pkt 1-4 i 6, przez co najmniej 40 godzin w miesiącu, natomiast pracownikom wykonującym prace wymienione w § 3 ust. 3 pkt 5 - przez połowę dopuszczalnego cZ.a su przebywania -w strefie z. agrożenia. 2. Pracownikowi zątrudnionemu w niepelnym wymiarze czasu pracy prawo do dodatku przysługuje w wysokości proporcjonalnej do czasu pracy, jeżeli przepracował w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych co najmniej przez liczbę godzin, o której mowa w ust. 1. § 6. Pracownikowi wykonującemu w danym miesiącu prace w warunkach o różnym stopniu szkodliwości łub: uciażliwości przysługuje jeden dodatek według najwyż szego stopnia szkodliwości lub uciążliwości. .§ 7. Dodatek przyznaje się na podstawie wyników badania przeprowadzonego przez jednostkę upowaźnioną do bada.nia warunków środowiska pracy. . 8. Jednostki badawczo-rozwojowe prowadzą ewistanowisk pracy, na których zatrudnionym pracownikom przyznane zostały dodatki, oraz czasu 'ich pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych. I§ dencję 260 UCHWAŁA POŁĄCZONYCH IZB KARNEJ I WOJSKOWEJ SĄDU NAJWYŻSZEGO z dnia 26 czerwca 1989 r. zawierająca wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o przestęp~twa niegospodarnoś~i. Sąd Najwyższy na posiedzeniu połączonych Izb Karnej i \Nojskowej w dniu 26 czerwca 1989 r. w składzie: S. Godlewski, R. GóraL płk J. Górski, Z. Halota, K. JaE. Jełowicka, S. Kaliński (sprawozdawca), płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak (sprawozdawca), płkS. Kosprzewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, maL Cz. Kraska, H. Kwaśny; Cz. Łukaszewicz, ppłk E. Maprof. Adam Łopatka twiejów, ppłk J. Medyk, J. Mikos, M. Mizio, R. Młynkie· wicz: L. Nowak, płk E. Olczak, mjr W. Oziębło, S. PawePrezes Sądu Najwyższego - Bogdan Dzięcioł lec, płk B. Piechota, płk J. Przygódżki, T Rink, J.Ruszkowski, T. Rybicki, ppłk J. Steckiewicz, M. Synoradzki. Prezes Sądu Najwyższ.ego gen. bryg. Kazimierz M. Szczepański (sprawozdawca), ppłk B. Szerszenowicz Lipiński (sprawozdawca), H. Szwaczkowski, F. Tarnowski, płk E. Zawiłowski, Z. Ziemba, J. Żurawski sędziowie Sądu Najwyższego: Z. Bartnik, B. Bartosik, J Bratoszewski, J. Cieślak, A. Dobrzyńska, płk S. Dziuz udziałem zastępcy Prokuratora Generalnego PRL Wies! o\hiński, S. Fornalik, J. Gacek, J. Gaj, . Cz. Gdjewski-;-- wa Śliwy rząbek, Monitor Polski Nr 33 - po rozpoznaniu wniosków Prokljratora ' Generalnego Pol~ skiej, Rzeczypospolitej Ludowej ' z dnia 6 lipca 1987 r. i 10 czerwca 1988 r. o uchwalenie wytycznych w zakresie wykładni prawa " i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności i marnotrawstwa oraz dopuszczalnego ryzyka gospodarczego, przekazanych przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z, dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241 i z 1989 r., Nr 33, poz. 175) do rozpoznania w składzie połączonych Izb: Karnej i Wojskowej uchwalił. Poz. 260 512 co następuje: Od uchwalenia wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 27 lutego 1976 r. w sprawach o przestępstwa niegospodarności i marnotrawstwa oraz spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (VI KZP: 10/75 - OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52) nastąpiły istotne zmiany ustawodawcze w zasadach gospodarowania. Przede wszystkim został zmieniony w sposób istotny art. 217 k.k. w części dotyczącej zasad odpowiedzialności oraz ' skutków niegospodarności. w tym także w zakresie ryzyka (art. 23a k.k. - poprzednio art. 217 §3 k.k.). Zmiany ustawodawcze nastąpiły także w dziedzinie prawa gospodarczego, głównie w ,zakresie organizacji i zasad funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych, spółdzielczych, komunalnych, mieszanych itp., co Wląze się bezpośrednio z problematyką decentralizacji zarzą dzania jednostkami gospodarczymi. W działalności gospodarczej, produkcyjnej, inwestycyjnej, handlowej, usługowej, a także w dziedzinie naukowo-technicznej i technologicznej oraz ochronie środo wiska, występują zjaw,i ska niegospodarności mieniem społecznym. Usuwanie niegospodarności powinno odbywać s:ię: przede wszystkim środkami z dziedziny ekonomiki, organizacji i z.arządzania oraz poprzez prawo gospodarcze, administracyjne i cywilne, a także poprzez użycie środ ków z zakresu odpowiedzialności służbowej, dyscyplinarnej i porządkowej. Przestępstwo jest przestępstwem ono popełnione tylko przez osobę pełniącą funkcję w jednostce gospodarki uspołecz nionej lub osobę gospodarującą mieniem społecznym. Jednakże odpowiedzialność z tytułu funkcji uwarunkowana jest po stronie podmiotowej jej pełnieniem w takiej jednostce gospodarki uspołecznionej, w której pro'· wadzona jest działalność gospodarcza, chociażby o charakterze ubocznym. Nie każda jednak osoba i pełniąca jakąkolwiek funkcję w takiej jednostce może stać się~ podmiotem prz.estępstwa niegospodarności, chodzi bowiem tylko o taką funkcję, która związana jest ze sferą zarzą dzania mieniem społecznym, a zatem z mozJiwością wy,boru celów, środków lub sposobów gospodarowania tym) ' mieniem. Oznacza to również, że podmiotem tegą przestępstwa mogą być nie tylko osoby pełniące funkcj e w jednostce gospodarki uspołecznionej i mające bezpośredni kontakt Z mieniem społecznym (bezpośrednie gospodarowanie, zarządzanie, dysponowanie), ale także oso· by, które wpływają na proces gospodarowania mieniem ' społecznym, podejmując decyzje gospodarcze w . zakresie planowania, rozdziału środków itp. lub odpowiedzialne za p r awidłowe gospodarowanie mieniem przez podległe im;' osoby. indywidualnym. niegospodarności Może być Oprócz osób pełniących funkcje w jednostkach gospodarki uspołecznionej podmiotem przestępstwa z art. 217 k.k. mogą być również inne osoby, nawet nie pełniące żadnych funkcji i nie zatrudnione w jednostkach gospodarki uspołecznionej (np. zatrudnione w jednostkach pań stwowych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej albo ajenci, zleceniobiorcy, kooperanCi, którym powierzono mienie społeczne), byle by ich uprawnienia i obowiązki wynikające z przepisów prawa, umowy lub istoty wykonywanych zadań związane były ze sferą gospodarowania mieniem społecznym. Gospodarowanie zaś polega - ogólnie mówiąc - nil realizowaniu takiej działalności gospodarczej, która zmierza w sposób racjonalny do osiągnięcia maksymalnych korzyści, przy możliwie najmniejszym nakładzie sił i środków. W tak rozumianym pojęciu gospodarowania Ingerencja prawa karnego powinna być natomiast mieści się zawsze element decyzji w postaci określenia ostatecznym środkiem. Prawo karne znosi równocześnie celów, metod i sposobów uzyskania określonych efektów odpowiedzialność karną za sprowadzenie nie'bezpieczengospodarczych,. co oznacza, że niedopełnienia obowiąz stwa lub doprowadzenie do powstania szkody w mieniu ków lub przekroczenia uprawnień przewidziąnych w społecznym w wypadku działania w granicach dopusz- . art. 217 k.k. może dopuścić się wyłącznie osoba podejczalnego ryzyka gospodarczego, przewidzianego , wart. mująca decyzje w zakresie gospodarczego wykorzystania 23a k.k. mienia społecznego. Obowiązujący stan prawny w zakresie prawa karOsoba wykonująca nieja.ko mechanicznie proste czynnego stwarza więc podstawy i możliwości działania Vi kierunku zarówno stosowania odpowiedzialności karnej ności, wynikające z zadań pracowniczych, nie gospodaza przestępstwo niegospodarności, jak i znoszenią. odpo- ruje mieniem i nie może sta ć się podmiotem przestępstwa z art. 217 k.k. W każdym zatem przypadku sąd będzie wiedzialności karnej w wypadku działania w granicach musiał ustalić, czy zakres obowiązków wynikających z dopuszczalnego ryzyka gospodarczego. konkretnego stanowiska pracy lub istoty wykonywanych Celem zatem wytycznych jest głównie usunięcie wąt· zadań związany jest ze sferą gospodarowania mieniem pliwości i rozbieżności w wykładni art. 217 k.k. i alr~ .. społecznym. 23a k.k. 2. Strona przedmiotowa przestępstwa niegospodar1. Podmiotem przestępstwa z art. 217 k.k. m0że byq nie tylko osoba pełniąca funkcję w jednostce gospodarki . ności · (art. 217 § 1 k.k.) polega na niedopełnieniu obowiązku lub przekroczeniu uprawnień przez osobę pełnią uspołecznionej związaną z możliwością wyboru celów. cą funkcję w jednostce gospodarki uspołecznionej bądź środków lub sposobów gospodarowania mieniem społecz nym, ale także każda inna osoba, jeżeli z istoty wykony- gospodarującą mieniem społecznym i stworzeniu przez to wanych zadań i zajmowanego stanowiska jestz0bowią możliwości zniszczenia mienia społecznego w rozmiarze zana lub llprownionil do gospodarowania mieniem spopoważnym lllh powstąnia innej poważnej szkody w tymłecznym. że mieniu. , , Monitor Polski Nr 33 - 513 Ocena znamion niedopełnienia ,obowiązku bądż przekroczenia uprawnień powinna być dokonywana na gruncie przepisów zawartych w ustawach, dekretach lub rozporządzeniach, a także w .regulaminach, statutach itp. Należy jednak uwzględnić, że zasady gospodarowania nie mogą być wyczerpująco uregulowane przepisami, albowiem dziedzina gospodarowania musi kierować się przede wszystkim kryteriami ekonomicznymi. W związku z tym należypaniiętać, że obowiązki bądż uprawnienia sprawcy przestępstwa niegospodarności wynikają wprost z samego charakteru pełnionej funkcji, z istoty powierzonych mu zadań albo dorażnie zleconych czynności. Niedopełnienie obowiązku lub przekroczenie uprawnień to zachowanie wadliwe z punktu widzenia wyboru celów, środków lub sposobów gospodarowania w realizowaniu danego rodzaju działalności gospodarczej, niezależnie od tego, czy wynika to z pełnionej funkcji w jednostce gospodarki uspołecznionej, czy też tylko z gospodarowania mieniem społecznym. Dla bytu przestępstwa niegospodarności (art. 217 § 1 k.k.) nie jest konieczny skutek w postaci efektywnej szkody w mieniu społecznYII!, albowiem - jak to wynika z gramatycznej wykładni tego 'przepisu - wystarcza skutek w postaci możliwości zniszczenia mienia w rozmiarze poważnym lub powstania innej poważnej szkody w mieniu społecznym. W aktualnym brzmieniu art. 217 k.k. przewidziana jest kwalifikowana postać przestępstwa niegospodarności, związana z powstaniem efektywnego i ' poważnego uszczerbku w mieniu społecznym (art. 217 § 2 k.k.). Z faktu przyrównania znamion ' "zniszczenia mienia" do "innej poważnej szkody" w tym mieniu, niezależnie od tego, czy chodzi o możliwość powstania szkody, czy też o efektywne jej wyrządzenie wynika, że rozmiar zniszczonego mienia, o którym mowa w § l i 2 art. 217 k.k., musi mieć charakter poważny. 3. Stworzenie możliwości zniszczenia mienia lub powstania innej poważnej szkody w mieniu społecznym w rozumieniu art. 217 § l k.k. - oznacza stan, w którym zachodzi realne niebeżpieczeństwo powstania określonego uszczerbku w mieniu społeqnym, stanowiący następstwo niedopełnienia obowiązku lub przekroczenia uprawnień przez sprawcę pełniącego funkcję w jednostce gospodarki uspołecznionej lub gospodarującego mieniem społecznym. Przez "stworzenie możliwości", o jakiej mowa w art. 217§ 1 k.k., w praktyce rozumieć należy sytuację, ktąra zgodnie z doświadczeniem gospodarczym zwykle w normalnych warunkach , prowadzi do powstania szkody. Między nie dopełnieniem obowiązku lub przekroczeniem uprawnień i stworzeniem możliwości zniszczenia mienIa lub powstania innej poważnej szkody w mieniu społecznym musi istnieć związek przyczynowy. 4. Szkodę w mieniu społecznym w rozumieniu art. 217 k.k. stanowi rzeczywisty uszczerbek w tym mieniu, natomiast w pojęciu tym nie mieści się utrata spodziewanych korzyści. Poz. 260 - użycia albo powo<;luje inną poważną szkodę w gospodarce uspoł e cznionej" zą.stąpiono bowiem znamieniem "zniszczenia mienia lub powstania innej poważnej szkody w mieniu społecznym". Nie ulega zaś wątpliwości, że poję cia "szkoda w gospodarce uspołecznionej" i "szkoda w mieniu społecznym" nie są równoznaczne, gdyż pi~rwsze z nich jest znaczeniowo pojemniejsze. Interpretując znamię "szkody w gospodarce uspołecz nionej" w rozumieniu art. 217 k.~. przed nowelizacją, Sąd Najwyższy wywiódł, że jest to "strata materialna, obejmująca zarówno szkodę w mieniu już istniejącym, jak i ' utratę spodziewanych korzyści" (por. teza 4 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia ' 27 lutego 1976 r,. w sprawach o przestępstwa n{egospodarności i marnotrawstwa oraz spowodowania nie doboru ,- VI KZP 10/75 - OSNKW z. 4-5/1976, poz. 52). Takie rozgraniczenie sz)cody w mieniu (damnum emergens) i utraconych korzyści (lucrum cessans) prowadzi ' do wniosku, że przepis art. 217 k.k. w aktualnej postaci - stanowiąc o szkodzie w mieniu - chroni wyłącz nie już istniejącą substancję majątkową zaangażowaną w działalność gospodarczą. Stąd też w pojęciu "szkoda w mieniu" w rozumieniu art. 217 k.k. nie mieści się utrata spodziewanych korzyści (lucrum cessans). • W wypadku 'czynu przewidzianego w § 1 skutkiem przestępnym będzie stworzenie możliwości powstania tak rozumianej szkody. 5. Szkodę w. mieniu społecznym (art. 217 k .k.) stanowi szkoda w zasobach mienia jednostki gospodarki uspołecznionej, w której sprawca pełnił funkcję~ lub w zasobach, mienia społecznego, którym sprawca gospodarował. , Skutek w po~taci "zniszczenia mienia lub powstania innej poważnej szkody w mieniu społecznym", o jakim mowa wart. 217 k.k ., musi b y ć następstwem niedopełnie nia obowiązku albo przekroczenia uprawmen przez sprawcę ' pełniącego funkcję w jednostce gospodarki uspołecznionej lub gospodarującego mieniem społecznym. Prowadzi to do wniosku, że szkodę w rozumieniu art. 217 k.k. stanowić może wyłącznie uszczerbek w zasobach mienia społecznego, w stosunku do którego sprawca jest uprawniony lub zobowiązany do gospodarczego, efektywnego wykorzystania, a więc w zasobach jednostki gospodarki uspołecznionej, w której sprawca pełnił funkcję związaną z gospodarowaniem, lub w zasobach mienia społecznego, którym sprawca gospodarował z racji pełnio nych zadań albo zajmowanego stanowiska (np. zatrudnienia w jednostkach państwowych nie będących jednostkami gospo'darki uspołecznionej albo ajencji, zlecenia lub kooperacji, związanych z powierzeniem mienia społecznego ). 6. O tym, czy szkoda w mieniu społecznym jest art. 217 k.k . "poważna", decyduje przede wszystkim stosunek, w jakim pozostaje do rozmiarów działal ności gospodarczej, w związku z którą groziła lub powedług wstała. zawężenie W wyniku nowelizacji art. 217 k .k. nastąpiło istotne opisu skutku przestępnego (potencjalnego lub rzeczywistego) przewidzianego ' w tym przepisie. W każdym razie należy mieć na względzie, że nie ma możliwości uznania szkody 'za "poważną" wtedy, gdy 'nie przekroczyła ona co najmniej 2.000.000 zł. Uprzednie sformułowanie "dopuszcza ... do zniszczenia mienia albo do jego nadmiernego lub niewłaściwego Kodeks karny nie określa pr ogu wartości, powyze) którego szkoda w mieniu społecznym powinna być uzna- Monitor Pol ski N [ 33 514 Poz. 260 wana za "pow aż ną" . Jest to zrozumiałe, gdyż kryteria ca musi chcieć osiągnąć korzyś ć majątkową dla służące za podst a w ę ocen, czy k onkretna szkoda w miesiebie lub ' kogoś innego (art. 120 § 3 k .k.) i do tego dążyć; niu jest "poważna", muszą by ć relatywne. W w y p adku przestępstw a niegospoda r n oś ci (określonego w mt. 217
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.