Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Programu polskiej energetyki ją

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 stycznia 2021 r. Poz. 4 OBWIESZCZENIE MINISTRA KLIMATU i Środowiska 1) z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2016–2019 Na podstawie art. 108e ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz z 2020 r. poz. 284 i 322) ogłasza się sprawozdanie z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2016–2019, stanowiące załącznik do niniejszego obwieszczenia. Minister Klimatu i Środowiska: M. Kurtyka 1) Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej – energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U. poz. 1720 i 2004).  Monitor Polski – 2 – Poz. 4 Załącznik do obwieszczenia Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 listopada 2020 z dnia 19 listopada 2020 r. (poz. 4) r.(M.P. …) Sprawozdanie z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2016-2019  Monitor Polski – 3 – Spis treści Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW........................................................................................................................................................4 1. WPROWADZENIE ........................................................................................................................ 64 WYKAZ SKRÓTÓW........................................................................................................................................................ 2. 1. WYKONANIE ............................................................................................................................... WPROWADZENIE ........................................................................................................................ 76 2. Administracja WYKONANIE ............................................................................................................................... 7 2.1. i inne instytucje........................................................................................................................7 2.1. Administracja inne instytucje........................................................................................................................ 7 Działanie 1.i Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce ...............................................................................................................................................................................7 Działanie 1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce ............................................................................................................................................................................... Działanie 2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do realizacji i aktualizacji Programu PEJ ...97 Działanie 2. 3. Analizy i ekspertyzy niezbędne do realizacji i aktualizacji Programu PEJ ...9 Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska niskoi średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, przygotowanie projektu Działanie 3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska niskoskładowiska oraz jego budowa ............................................................................................................. 10 i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, przygotowanie projektu składowiska4.oraz jego budowa 10 Działanie Krajowy plan............................................................................................................. postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym......................................................................................................... 12 Działanie 4. Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................................... 12 Działanie 5. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową ................................................................................................................................ 14 Działanie 5. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową ................................................................................................................................ 14 Działanie 6. Działania informacyjno-edukacyjne .......................................................................... 19 6. Zaplecze Działanianaukowo-badawcze informacyjno-edukacyjne .......................................................................... 25 19 Działanie 7. ....................................................................................... Działanie 8. 7. Udział Zaplecze naukowo-badawcze 25 polskiego przemysłu w....................................................................................... Programie PEJ ...................................................... 34 polskiego przemysłu w Programie PEJ ...................................................... 34 Działanie 8.9.Udział Zapewnienie dostaw paliwa jądrowego ze źródeł wewnętrznych i zewnętrznych............................................................................................................................................. 36 Działanie 9. Zapewnienie dostaw paliwa jądrowego ze źródeł wewnętrznych i zewnętrznych ............................................................................................................................................. 36 Działanie 10. Dozór jądrowy .................................................................................................................. 38 Działanie 10. Dozór jądrowy .................................................................................................................. 40 38 2. 2. Działania Inwestora ......................................................................................................................................... 2. 2. Działania Inwestora ......................................................................................................................................... 40 Podsumowanie działań Inwestora ...................................................................................................... 41 Podsumowanie Inwestora ...................................................................................................... 42 41 Organizacja pracdziałań w programie EJ ......................................................................................................... 3. 3. Organizacja prac w programie EJ ......................................................................................................... 42 Lista kluczowych efektów/produktów Programu budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej .................................................................................................................................. 43 Lista kluczowych efektów/produktów Programu budowy pierwszej polskiej PODSUMOWANIE ..................................................................................................................... 47 elektrowni jądrowej .................................................................................................................................. 43 PODSUMOWANIE ..................................................................................................................... 47 Załącznik - Rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019................................................49 Załącznik - Rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019................................................49 3 3 Poz. 4  Monitor Polski – 4 – WYKAZ SKRÓTÓW CEZAR CLOR DŚU DUL EJ EPC GDOŚ IChTJ IFNEC KPPzOPiWPJ KSOP MAEA MAP ME MK MEN MG MNiSW MŚ MSWiA NCBiR NCBJ NFOŚiGW NCN NSPOP OECD OJT O&M OOŚ PAA PARP PGE S.A. PGE EJ1 PIG-PIB PMS PKD Program PEJ PSE PSP Poz. 4 Centrum ds. Zdarzeń Radiacyjnych Państwowej Agencji Atomistyki Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach Decyzja o ustaleniu lokalizacji Elektrownia jądrowa Szczególny rodzaj kontraktu stosowanego w niektórych branżach, w których Wykonawca EPC odpowiedzialny jest za wszystkie działania począwszy od projektowania, zaopatrzenia, budowy, uruchomienie i przekazanie projektu do końcowego użytkowania właścicielowi lub użytkownikowi (ang. Engineering Procurement Construction) Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska Instytut Chemii i Techniki Jądrowej Międzynarodowe Ramy Współpracy w zakresie Energii Jądrowej (ang. International Framework for Nuclear Energy Cooperation) Krajowy Plan Postępowania z Odpadami Promieniotwórczymi i Wypalonym Paliwem Jądrowym Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej Ministerstwo Aktywów Państwowych Ministerstwo Energii Ministerstwo Klimatu Ministerstwo Edukacji Narodowej Ministerstwo Gospodarki Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwo Środowiska Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Narodowe Centrum Badań Jądrowych Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowe Centrum Nauki Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju Szkolenie w miejscu pracy (ang. on-the-job-training) Eksploatacja i utrzymanie (ang. Operation & Maintenance) Ocena oddziaływania na środowisko Państwowa Agencja Atomistyki Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Grupa Energetyczna S.A. Polska Grupa Energetyczna Energia Jądrowa1 S.A. Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy Stacja do stałego monitoringu (ang. Permanent Monitoring Station) Polska Klasyfikacja Działalności Program polskiej energetyki jądrowej Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Państwowa Straż Pożarna 4  Monitor Polski PURL RODOS SGOP SGSP TSO UE UDT ZUOP – 5 – Poz. 4 Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research Laboratory) System wsparcia decyzyjnego online w czasie rzeczywistym (ang. Real Time Online Decision Support System) Składowisko Głębokie Odpadów Promieniotwórczych Szkoła Główna Służby Pożarniczej Organizacja wsparcia technicznego (ang. Technical Support Organization) Unia Europejska Urząd Dozoru Technicznego Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych 5  Monitor Polski – 6 – Poz. 4 1. WPROWADZENIE Program polskiej energetyki jądrowej (dalej: Program PEJ) jest programem wieloletnim realizowanym od 2014 r.1 Program PEJ określa zakres i strukturę organizacji działań niezbędnych do wdrożenia energetyki jądrowej, zapewnienia bezpiecznej i efektywnej eksploatacji obiektów energetyki jądrowej, ich likwidację po zakończeniu okresu eksploatacji oraz zapewnienie bezpiecznego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Celem programu jest wdrożenie w Polsce energetyki jądrowej. Program jest realizowany m. in. poprzez wspieranie i tworzenie ram prawnych i warunków dla rozwoju i funkcjonowania elektrowni jądrowych a także, co bardzo istotne, wzrost i utrzymanie akceptacji społecznej dla tych działań. Program PEJ określa zakres i strukturę organizacji działań niezbędnych do wdrożenia energetyki jądrowej, zapewnienia bezpiecznej i efektywnej eksploatacji obiektów energetyki jądrowej, ich likwidację po zakończeniu okresu eksploatacji oraz zapewnienie bezpiecznego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Realizacja Programu PEJ zapewni m.in.: • odpowiedni poziom bezpieczeństwa energetycznego Polski, • zmniejszenia emisji CO2 w elektroenergetyce oraz złagodzenie wzrostu cen energii elektrycznej spowodowanego wysokimi kosztami ograniczania emisji CO2, • rozwój gospodarczy Polski poprzez postęp techniczny, wdrożenie nowych standardów i norm jakościowych w polskim przemyśle, możliwości rozwoju polskiej nauki, innowacyjnych przedsiębiorstw, a w średnim i długim horyzoncie czasowym także zwiększenie możliwości eksportowych polskich firm. Sprawozdanie obejmuje lata 2016-2019. Realizacja Programu PEJ została przedstawiona w obszarze 10 działań według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. Ze względu na zaawansowanie realizacji Programu, odniesiono się tylko do zadań z I etapu. W opracowaniu sprawozdania wzięły udział instytucje bezpośrednio zaangażowane w realizację Programu: PAA, MŚ, MNiSW, MEN, MSWiA i służby mu podległe. Początkowo za realizację Programu PEJ odpowiadało MG. W 2015 r. Ministerstwo zostało zlikwidowane2, a zadania w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej przejęło od niego ME, przekształcone później w Ministerstwo Aktywów Państwowych (MAP)3. Obecnie zadania te realizuje MK4. 1 Na mocy uchwały nr 15/2014 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 502). 2 Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2015 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Rozwoju oraz zniesienia Ministerstwa Gospodarki (Dz. U. poz. 2076). 3 Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2015 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Energii (Dz. U. poz. 2075, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia Ministerstwa Energii (Dz. U. poz. 2290). 4 Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie przekształcenia Ministerstwa Klimatu (Dz. U. poz. 499). 6  Monitor Polski – 7 – Poz. 4 W sprawozdaniu wskazano zrealizowane działania MK, co obejmuje łącznie działania ME i MAP. Realizowany Program przedstawiony został w obszarze 10 działań wymienionych w dokumencie według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. W związku z tym, że Program PEJ jest programem wieloletnim w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.), w załączniku przedstawiono szczegółowe rozliczenie wydatków na Program PEJ za lata 2016-2019. 2. WYKONANIE 2.1. Administracja i inne instytucje Działanie 1. Ramy prawne dla budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej w Polsce Celem tego działania jest przygotowanie, uchwalenie i wdrożenie aktów prawnych, których wprowadzenie lub nowelizacja jest niezbędne dla umożliwienia budowy i funkcjonowania energetyki jądrowej oraz związanej z tym infrastruktury. Funkcjonowanie ww. regulacji będzie też systematycznie monitorowane i oceniane. Niezbędne zmiany będą wprowadzane na bieżąco. Zadanie: aktualizacja i rozwój ram prawnych. Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), PAA. Zadanie w trakcie realizacji. 1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii) Prace nad ustawą o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących – MK, PAA. Mając na względzie konieczność usprawnienia formalno-prawnej strony procesu inwestycyjnego związanego z budową elektrowni jądrowej, Minister Energii powołał w dniu 5 lipca 2018 r. Zespół do spraw opracowania zmian w przedmiocie przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących. W pracach Zespołu poza przedstawicielami ME i PAA uczestniczyli z głosem doradczym przedstawiciele szeregu instytucji i podmiotów zaangażowanych we wdrażanie Programu PEJ m.in. Ministerstwa Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Urzędu Dozoru Technicznego i spółki celowej powołanej do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej tj. PGE EJ1. W ocenie Zespołu oraz ME pomimo opóźnień oraz wczesnego etapu przygotowania projektu zebrane już zostały dostateczne doświadczenia pozwalające na dokonanie zasadniczej nowelizacji ustawy inwestycyjnej oraz niektórych innych ustaw związanych z procesem przygotowania i budowy obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących. Dzięki odpowiedniej nowelizacji przepisów możliwe będzie znaczące przyśpieszenie długotrwałego procesu licencjonowania elektrowni jądrowej oraz w konsekwencji ograniczenie ryzyka inwestycyjnego i zmniejszenie kosztów procesu inwestycyjnego związanego z jej budową. 7  Monitor Polski – 8 – Poz. 4 2. Prezes PAA • Prace nad ustawą z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz ustawy o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. poz. 1593, z późn. zm.). Ustawa weszła w życie z dniem 23 września 2019 r. Zmiany przepisów mają na celu zapewnienie najwyższego możliwego do osiągnięcia poziomu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w Polsce, dostosowując go do europejskich i światowych standardów. Nowelizacja wdrożyła do polskiego porządku prawnego dwie dyrektywy: – – dyrektywę Rady 2013/59/Euratom z dnia 5 grudnia 2013 r. ustanawiającą podstawowe normy bezpieczeństwa w celu ochrony przed zagrożeniami wynikającymi z narażenia na działanie promieniowania jonizującego oraz uchylającą dyrektywy 89/618/Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom i 2003/122/Euratom (Dz. Urz. UE L 13 z 17.01.2014, str. 1, z późn. zm.) (tzw. dyrektywę BSS), dyrektywę Rady 2014/87/Euratom z dnia 8 lipca 2014 r. zmieniającą dyrektywę 2009/71/Euratom ustanawiającą wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych (Dz. Urz. UE L 219 z 25.07.2014, str. 42) (tzw. dyrektywę NSD). Zmiany stanowią również realizację zaleceń wskazanych w raporcie z misji przeprowadzonej w Polsce w 2013 r. przez MAEA. Przegląd dokonany w 2013 r. przez ekspertów MAEA obejmował porównanie rozwiązań prawnych, technicznych i politycznych stosowanych w Polsce ze standardami MAEA oraz międzynarodowymi dobrymi praktykami w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Nowelizacja wprowadza wiele istotnych zmian w dotychczasowych przepisach dotyczących ochrony radiologicznej ogółu ludności i pracowników, planowania i postępowania awaryjnego w sytuacji zdarzenia radiacyjnego oraz ochrony fizycznej obiektów jądrowych. W zakresie planowania i postępowania awaryjnego ustawa: 1) nałożyła obowiązek opracowania systemu zarządzania sytuacjami zdarzeń radiacyjnych odpowiednio dla jednostki organizacyjnej, województwa i kraju, 2) określiła wymagania dotyczące wyznaczania stref planowania awaryjnego wokół obiektów jądrowych, 3) wprowadziła obowiązek opracowania i wdrożenia monitoringu radiacyjnego środowiska dla jednostek zaliczonych do I lub II kategorii zagrożeń, czyli obiektów jądrowych i składowiska odpadów promieniotwórczych. W zakresie ochrony fizycznej obiektów jądrowych ustawa nałożyła na Prezesa PAA obowiązek opracowania - w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw energii, Komendantem Głównym Policji, Szefem Agencji Wywiadu, Dyrektorem Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej, Szefem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Komendantem Głównym Straży Granicznej – podstawowego zagrożenia projektowego, które będzie obowiązkowo uwzględniane przy sporządzaniu systemów ochrony fizycznej obiektów jądrowych. 8  Monitor Polski – 9 – Poz. 4 W ślad za wymaganiami dyrektywy 2014/87/Euratom z dnia 8 lipca 2014 r. zmieniającej dyrektywę 2009/71/Euratom ustanawiającą wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych ustawa wprowadziła mechanizm tematycznych przeglądów bezpieczeństwa wybranych aspektów funkcjonowania obiektów jądrowych. Do ich przeprowadzania będą zobowiązani operatorzy obiektów jądrowych pod nadzorem krajowych organów dozoru jądrowego, w przypadku Polski – Prezesa PAA. Sprawozdanie z przeglądu bezpieczeństwa wybranych aspektów funkcjonowania obiektów jądrowych będzie przez Prezesa PAA poddawane analizie do udziału w której zostaną zaproszeni przedstawiciele dozorów jądrowych państw członkowskich Unii Europejskiej. Prezes PAA będzie uczestniczył w analizie podobnych sprawozdań sporządzonych przez inne państwa członkowskie UE. Wnioski z przeglądów będą służyły wprowadzaniu zmian podnoszących bezpieczeństwo funkcjonowania obiektów jądrowych. Ustawa wprowadziła też obowiązek opracowywania przez ministra właściwego do spraw klimatu, nie rzadziej niż raz na 10 lat, polityki i strategii w zakresie rozwoju bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Przepisy ustawy mają również na celu zwiększenie transparentności działań organów dozoru jądrowego. Ustawa wdraża szereg wniosków z awarii w japońskiej elektrowni jądrowej w Fukushimie w 2011 r. m.in. poprzez wprowadzenie wymogów, aby obiekty jądrowe były projektowane, lokalizowane, budowane, uruchamiane, eksploatowane i likwidowane w sposób w jak największym stopniu zapobiegający awariom. Ponadto ustawa rozszerza też odpowiedzialność kierownika jednostki organizacyjnej posiadającej zezwolenie na budowę, rozruch, eksploatację lub likwidację obiektu jądrowego za wykonawców i podwykonawców, których działania mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo obiektu jądrowego. • Akty wykonawcze do ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792, z późn. zm.) – Prezes PAA W 2016 r. wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie stanowiska mającego istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz inspektorów ochrony radiologicznej (Dz. U. poz. 1513). Działanie 2. Analizy i ekspertyzy niezbędne do realizacji i aktualizacji Programu PEJ Celem tego działania jest wykonanie analiz i ekspertyz niezbędnych do realizacji i aktualizacji Programu PEJ. Zadanie: wykonanie analiz i ekspertyz. Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii). Zadanie wykonano. 9  Monitor Polski 1. – 10 – Poz. 4 Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii) Ministerstwo zleciło w latach 2016-19 wykonanie licznych analiz dotyczących prognoz zapotrzebowania na energię i paliwa oraz kosztów wytwarzania energii elektrycznej z różnych źródeł. Ponadto, na bieżąco analizowano informacje o aktualnych kosztach energetyki jądrowej na świecie. Działanie 3. Analizy i badania dotyczące lokalizacji składowiska niskoi średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych, przygotowanie projektu składowiska oraz jego budowa Celem tego działania jest ustalenie lokalizacji, przygotowanie projektu oraz budowa nowego składowiska odpadów promieniotwórczych nisko i średnioaktywnych. Zadanie: Wybór lokalizacji dla składowiska. Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), ZUOP. Zadanie w trakcie realizacji. 1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii) W 2011 r. została zawarta umowa nr 267/2011/Wn-50/FG-BP/D z NFOŚiGW o realizację zadania państwowej jednostki budżetowej pn. „Opracowanie metodyki oceny bezpieczeństwa i wskazanie optymalnej lokalizacji płytkiego składowania odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych”, umieszczonego na liście zadań zakwalifikowanych do dofinansowania ze środków NFOŚiGW. Wykonawcą było konsorcjum firm i instytucji, którego liderem jest PIG-PIB. Minister Finansów zapewnił finansowanie powyższego zadania. Celem zadania, zgodnie z postanowieniami Polityki energetycznej Polski do 2030 roku i Wspólnej konwencji bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi, sporządzonej w Wiedniu dnia 5 września 1997 r. (Dz. U. z 2002 r. poz. 1704), którą Polska podpisała dnia 3 października 1997 r. , było opracowanie metodyki oceny bezpieczeństwa i wskazanie optymalnej lokalizacji płytkiego składowania odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych. Dodatkowym, równie ważnym celem było zebranie, weryfikacja, analiza i ocena dostępnych materiałów archiwalnych oraz przeprowadzenie niezbędnego zakresu badań uzupełniających, które umożliwią wybór optymalnej lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych. Prace były wykonywane zgodnie z obowiązującymi wymogami MAEA. Wyniki będą wykorzystane przez jednostki administracji rządowej i biura projektowe do dalszych prac nad wyborem lokalizacji. Uzyskane wyniki zostaną również przekazane instytucjom powołanym do wprowadzenia energetyki jądrowej w Polsce. Wynik zadania był opiniowany przez komisje statutowe MŚ (w tym przez Komisję Dokumentacji Geologiczno-Inżynierskich) w związku z merytorycznym odbiorem efektów rzeczowych uzyskanych w związku z wykonaniem zadania. Wybór optymalnej lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych umożliwi podjęcie działań związanych z budową i uzyskaniem niezbędnych uzgodnień formalnych. Termin zakończenia realizacji zadania przez wykonawcę upłynął w dniu 7 września 2017 r. 10  Monitor Polski – 11 – Poz. 4 Zadanie zostało wykonane. W wyniku jego realizacji uzyskano jedną potencjalną lokalizację składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych do budowy. Przeprowadzenie kolejnych etapów wymaga jednak uzyskania akceptacji społecznej dla budowy i eksploatacji składowiska. Ponieważ jedna lokalizacja składowiska to za mało, ME podjęło także działania mające na celu pozyskanie na tym etapie alternatywnych lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych, które mogłyby być wykorzystane, w przypadku braku porozumienia ze społecznością lokalną. Zwrócono się do Agencji Nieruchomości Rolnych i Agencji Mienia Wojskowego o wskazanie możliwych nieruchomości do przeprowadzenia badań lokalizacyjnych. Uzyskano łącznie cztery lokalizacje, w tym jedną lokalizację wskazała Agencja Mienia Wojskowego, a trzy lokalizacje wskazała Agencja Nieruchomości Rolnych. W 2015 roku zawarto umowę z PIG-PIB, której zakres obejmował zebranie i analizę danych archiwalnych oraz wykonanie oceny każdej lokalizacji. Oceny takie zostały dokonane i potwierdziły przydatność każdej lokalizacji. Następnym etapem rozpoznania powyższych lokalizacji będzie wykonanie wstępnych badań geologiczno-inżynierskich w ramach zadania pn. „Wstępne rozpoznanie geologiczno-inżynierskie 4 lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych krótkożyciowych”. W 2019 r. zawarto z NFOŚiGW umowę na sfinansowanie ww. badań. Trwa przygotowanie do ogłoszenia zamówienia publicznego na realizację ww. zadań. W 2019 r. na zlecenie ME PIG-PIB wykonał wstępne badania geologiczno-inżynierskie kolejnej potencjalnej lokalizacji. Dalsze prace nad oceną jej przydatności będą prowadzone. 2. Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych ZUOP przygotowuje się do realizacji działania Budowa NSPOP m.in. poprzez: • • • członkostwo w Konsorcjum powołanym do „Opracowania metodyki oceny bezpieczeństwa i wskazania optymalnej lokalizacji płytkiego składowiska odpadów promieniotwórczych niskoi średnioaktywnych” – od 2013 r., członkostwo w Zespole ds. komunikacji w sprawie lokalizacji NSPOP działającym przy MK – od 2014 r. W ramach współpracy w Zespole, ZUOP wspólnie z MK, opracował harmonogram procesu inwestycyjnego dla lokalizacji i budowy NSPOP, zgodnie z którym ZUOP będzie kontynuował działania informacyjne na terenie istniejącego KSOP w Różanie oraz we wszystkich potencjalnych lokalizacjach wskazanych przez MK i podejmie dalsze działania związane z budową NSPOP po wskazaniu przez MK ostatecznej lokalizacji NSPOP, członkostwo w Zespole ds. realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W 2016 roku opracowano (ZUOP w uzgodnieniu z ME) następujące dokumentacje koncepcyjne dla NSPOP: • Wstępna Koncepcja Składowiska Odpadów Promieniotwórczych-Studium Programowe, • Wariantowa Koncepcja Składowiska Odpadów Promieniotwórczych-Studium Programowe, • analiza techniczna, technologiczna i ekonomiczna dla trzech wybranych propozycji zagospodarowania terenu NSPOP, 11  Monitor Polski • – 12 – Poz. 4 opracowanie koncepcji specjalistycznych technologii oraz zabudowy niestandardowych urządzeń technologicznych przewidzianych do zastosowania w Nowym Składowisku Odpadów Promieniotwórczych. Przygotowano także wstępny projekt nowego składowiska oraz wykonano jego wizualizację. Projekt ten będzie bazą do dalszych działań w tym zakresie. Jego uszczegółowienie nastąpi po dokonaniu wyboru nowej lokalizacji składowiska odpadów nisko- i średnioaktywnych. Projekt bazuje na najlepszych i najnowocześniejszych rozwiązaniach, zapewniających najwyższy stopień bezpieczeństwa. Ponadto ZUOP: • uczestniczył w pracach nad „Strategią komunikacyjną w zakresie badań lokalizacyjnych dla nowego Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych”, • uczestniczył w spotkaniach z władzami gmin w potencjalnych lokalizacjach, • organizował wizyty studyjne dla władz gmin z potencjalnych lokalizacji. Działanie 4. Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym Celem tego działania jest przygotowanie i wprowadzenie racjonalnej pod względem technicznym i ekonomicznym oraz społecznie akceptowalnej gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, co jest jednym z kluczowych elementów związanych z funkcjonowaniem energetyki jądrowej. Odpowiedzialni: Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii). Zadanie zrealizowano. Przygotowano zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe oraz z wytycznymi dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48) projekt Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (dalej: KPPzOPiWPJ). Został on poddany uzgodnieniom społecznym i procesowi Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Po jej zakończeniu został on poddany uzgodnieniom międzyresortowym i w dniu 16 października 2015 roku przyjęty uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” (M.P. poz. 1092) i przekazany do Komisji Europejskiej. Celem KPPzOPiWPJ jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu KPPzOPiWPJ określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych decyzji. 12  Monitor Polski – 13 – Poz. 4 Kluczowymi zadaniami przewidzianymi do realizacji w KPPzOPiWPJ są: • • • • • • • • przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych (KSOP) w Różanie; wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych (NSPOP); przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych (SGOP) w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego (PURL); uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej; modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia odpadów promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej; modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego na zasadzie „zanieczyszczający płaci”; stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem. W roku 2019 na zlecenie ministra właściwego do spraw energii, PIG-PIB wykonał aktualizację Eksploatacyjnego Raportu Bezpieczeństwa (dalej: ERB) dla KSOP w Różanie. Celem raportu była aktualizacja ERB opracowanego w roku 2002 na potrzeby złożenia wniosku o uzyskanie Zezwolenia Prezesa PAA na składowanie odpadów krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych w obiekcie nr 8a oraz przeprowadzenia okresowej oceny bezpieczeństwa składowiska w związku z jego rozbudową/eksploatacją zgodnie z obowiązującym prawem krajowym i międzynarodowym. Misja ARTEMIS Zgodnie z zapisami dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi i ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe, Polska zobowiązana jest do poddania swojego systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi przeglądowi międzynarodowemu. Z tego względu Minister Energii zaprosił do Polski Misję ARTEMIS (Integrated Review Service for Radioactive Waste and Spent Fuel Management, Decommissioning and Remediation). Misja ARTEMIS oparta jest na standardach bezpieczeństwa i wytycznych Agencji oraz dobrych praktykach z całego świata. Misja w Polsce była pierwszą, która odbyła się na prośbę państwa członkowskiego UE. Jej celem była ocena wypełnienia wymagań unijnych w zakresie przeprowadzenia niezależnego przeglądu krajowego systemu zarządzania odpadami promieniotwórczymi. Zespół ARTEMIS składał się z 5 ekspertów z Belgii, Finlandii, Francji, RPA i Wielkiej Brytanii oraz z 3 przedstawicieli MAEA. Zespół odbył szereg spotkań w Warszawie z przedstawicielami ME, ZUOP i PAA oraz odwiedził obiekty w Świerku związane z procesem postępowania z odpadami promieniotwórczymi. Gospodarzem misji, która odbyła się na zaproszenie polskiego Rządu, było ME. Misja MAEA przebywała w Polsce w dniach 1-10 października 2017 r. Zespół ekspertów MAEA stwierdził, że Polska podchodzi kompleksowo do bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi oraz wskazał pola możliwych ulepszeń w związku z wdrażaniem Programu PEJ. 13  Monitor Polski – 14 – Poz. 4 Misja potwierdziła, że Polska realizuje większość elementów wymaganych w KPPzOPiWPJ, w szczególności w zakresie przechowywania. Przegląd wskazał silne strony Polski w zakresie postępowania z odpadami oraz wskazuje obszary do dalszych ulepszeń. Zespół ARTEMIS stwierdził ponadto, że Polska stworzyła dobrą bazę dla bezpiecznego i odpowiedzialnego zarządzania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym i podkreślił duże zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, zwłaszcza w kontekście planowanego rozwoju energetyki jądrowej. Przedstawiciele MAEA wyrazili uznanie dla polskiego rządu za rozwój i utrzymanie krajowej ewidencji odpadów promieniotwórczych oraz dostrzegli, że tymczasowe składowanie odpadów promieniotwórczych jest eksploatowane z sukcesem przez dziesiątki lat. Zespół stwierdził, że Polska jest świadoma, jakie działania należy wprowadzić, aby rozwijać i wdrażać KPPzOPiWPJ. Zespół zakończył pracę rekomendacjami i sugestiami w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi. Rekomendacje dotyczyły m.in.: • Rząd powinien zapewnić, aby prowadzone były działania o charakterze naukowo-badawczym wspierające krajowy system postępowania z odpadami, określając priorytety z jasno określonymi ramami czasowymi oraz niezbędnymi zasobami; • ZUOP powinien przygotować aktualną analizę bezpieczeństwa dla składowiska w Różanie, wraz z kryteriami i przedstawić ją do oceny regulatorowi; • Rząd powinien rozważyć dostarczanie mierzalnych wskaźników, w jasno określonych ramach czasowych, aby postęp we wdrażaniu krajowego planu mógł być monitorowany w sposób efektywny. Raport końcowy z misji ARTEMIS został opublikowany na stronach MAEA. W lipcu 2018 r. przekazano Komisji Europejskiej drugi polski raport krajowy z implementacji dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Celem raportu było przedstawienie działań podejmowanych przez Polskę w okresie sierpień 2015 r. - lipiec 2018 r. służących zapewnieniu, zgodnie z dyrektywą, bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Poprzedni raport przedłożony Komisji Europejskiej w 2015 r. wykazywał poprawność implementacji postanowień dyrektywy oraz potwierdził spójność i kompletność krajowego systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce. Drugi polski raport krajowy stanowi jego kontynuację, zawiera uaktualnienie informacji w nim zawartych oraz wnioski z podjętych działań. Działanie 5. Kształcenie i szkolenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową Celem tego działania jest przygotowanie kadr dla polskiej energetyki jądrowej, zarówno na potrzeby przygotowania i rozwoju infrastruktury, jak również eksploatacji elektrowni jądrowej. 14  Monitor Polski – 15 – Poz. 4 Zadania: kontynuacja szkolenia edukatorów na potrzeby polskich uczelni oraz rozpoczęcie szkoleń na potrzeby instytucji związanych z energetyką jądrową. Opracowanie Planu rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej. Przygotowanie urzędów do wydania właściwych decyzji i opinii. Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), MNiSW, MEN, PAA. Zadanie zrealizowano częściowo – w trakcie realizacji. 1. Minister Klimatu (minister właściwy ds. energii) • kontynuacja szkolenia edukatorów na potrzeby polskich uczelni oraz rozpoczęcie szkoleń na potrzeby instytucji związanych z energetyką jądrową W latach 2017-2019 ME zorganizowało w każdym roku po cztery ogólnopolskie szkolenia dla 160 nauczycieli m.in. fizyki, chemii, geografii czy przyrody w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych oraz doradców metodycznych. Celem szkoleń było przekazanie uczestnikom wiedzy z zakresu energii i energetyki jądrowej oraz wzbogacenie ich kompetencji zawodowych w realizacji treści programowych związanych z energią i energetyką jądrową. W trakcie szkoleń nauczyciele otrzymali materiały szkoleniowe oraz pakiety naukowe tzw. edu-boxy, które zawierały przykładowe scenariusze zajęć, pomoce naukowe, propozycje zadań, gry i puzzle do wykorzystania w pracy z uczniami. Szkolenia zostały przeprowadzone przez specjalistów z Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie. Ponadto, w latach 2016-2019 ME przeprowadziło nieco ponad 700 lekcji pokazowych o atomie w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych na terenie niemal całego kraju. W 2016 r. pilotażowo odbyło się 30 lekcji w szkołach na terenie Warszawy i okolic. W 2017 r. przeprowadzono 114 lekcji w 20 szkołach na terenie 6 województw. W 2018 r. odbyły się 253 lekcje w 54 szkołach na terenie 11 województw, w miejscowościach liczących do 100 tys. mieszkańców oraz 37 lekcji w 5 szkołach w większych miastach. W 2019 r. przeprowadzono 271 lekcji w 59 szkołach na terenie 14 województw. Celem lekcji była popularyzacja wiedzy o energii i energetyce jądrowej wśród uczniów. Tematyka zajęć obejmowała zagadnienia takie jak: znaczenie energii dla współczesnego społeczeństwa, źródła energii, promieniotwórczość, bezpieczeństwo elektrowni jądrowej i pokojowe wykorzystanie energii jądrowej w medycynie. Lekcje zostały przeprowadzone przez ekspertów z Instytutu Zrównoważonej Energetyki w Krakowie. Inne działania edukacyjne podejmowane przez ME w latach 2016-2019: – organizacja II Edukacyjnego Forum Energetyki Jądrowej w 2017 r.; – przeprowadzenie Ogólnopolskiego konkursu dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych na najlepszy scenariusz lekcji o energii jądrowej w 2017 r.; – upowszechnianie wiedzy o energii jądrowej na piknikach i festiwalach naukowych (m.in. udział w corocznym Pikniku naukowym Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik na Stadionie PGE Narodowym w Warszawie, pokazy naukowe i wykład o atomie z okazji Dnia Dziecka oraz Inauguracji roku akademickiego na Dziecięcej Politechnice Świętokrzyskiej w Kielcach w 2019 r.); – publikowanie materiałów wspomagających nauczanie o energii i energetyce jądrowej dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych (m.in. Energetyka jądrowa w pigułce, 2016; Informator – poradnik dla nauczycieli - Wiem jak uczyć o energii jądrowej, 2017; Sto zagadek o energii jądrowej, 2017 oraz materiały edukacyjne dla kół naukowych w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, 2019). • opracowanie Planu rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej 15  Monitor Polski – 16 – Poz. 4 ME przeprowadziło identyfikację zasobów i potrzeb kadrowych głównych interesariuszy Programu PEJ, a także dokonało przeglądu aktualnych i planowanych ofert kształcenia publicznych uczelni wyższych na kierunkach związanych z energetyką jądrową i medycyną nuklearną. Ponadto, ME przygotowało raport o kształceniu w szkołach ponadpodstawowych i realizacji treści nauczania związanych z energetyką, fizyką i chemią jądrową, na podstawie danych Wojewódzkich Kuratoriów Oświaty. W oparciu o uzyskane informacje opracowano Ramowy plan rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej, który został przyjęty przez Kierownictwo Ministerstwa Energii 28 czerwca 2016 r. Ramowy plan definiuje cele i zadania do realizacji w okresie poprzedzającym przygotowanie krajowego Planu rozwoju zasobów ludzkich i obowiązuje od dnia jego przyjęcia do momentu rozstrzygnięcia przetargu na wybór technologii jądrowej oraz partnera strategicznego. Krajowy Plan rozwoju zasobów ludzkich na potrzeby energetyki jądrowej zostanie opracowany po ogłoszeniu wyników przetargu i we współpracy z głównymi interesariuszami Programu PEJ. Z realizacji Ramowego planu rozwoju zasobów ludzkich sporządzane są sprawozdania roczne. 2. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki W latach 2016-2019 skupiono się w PAA na rozwoju kompetencji pracowników dozoru jądrowego. W ramach rozwoju, pracownicy PAA brali udział w szeregu szkoleń krajowych oraz w szkoleniach zagranicznych organizowanych przez MAEA albo na mocy porozumień z innymi, partnerskimi dozorami jądrowymi. W ramach ww. porozumień w latach 2016-2019 zrealizowano 19 kilkumiesięcznych szkoleń stanowiskowych OJT (ang. on-the-job training) w zagranicznych urzędach dozoru jądrowego, prowadzących nadzór nad elektrowniami jądrowymi (łącznie 17 osobomiesięcy w 2016 r., 30 osobomiesięcy w 2017 r., 6 osobomiesięcy w 2018 r. oraz 5 osobomiesięcy w 2019 r.). Szkolenia te związane były z czynnym i aktywnym udziałem ekspertów PAA w zadaniach realizowanych przez pracowników merytorycznych partnerskich dozorów jądrowych, w tym analizą dokumentacji technicznej związanej z zapewnieniem bezpieczeństwa jądrowego oraz przeprowadzaniem kontroli w obiektach jądrowych. Poza OJT pracownicy PAA w latach 2016-19 uczestniczyli corocznie w kilkudziesięciu międzynarodowych kursach, warsztatach i wizytach studyjnych oferowanych przez MAEA w zakresie bezpieczeństwa elektrowni jądrowych. Ponadto pracownicy PAA brali udział w szeregu szkoleń krajowych związanych z zarządzaniem ryzykiem, szkoleniach z zakresu obsługi specjalistycznych kodów komputerowych, szkoleniach z zakresu ochrony radiologicznej poprzez udział w szkoleniach na inspektora ochrony radiologicznej oraz konferencjach dotyczących bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Dodatkowo pracownicy PAA brali udział w specjalistycznych kursach językowych, których celem było przygotowanie do realizacji OJT. Pracownicy PAA rozwijali również swoje kompetencje poprzez udział w studiach podyplomowych na kierunkach przydatnych do analizy zagadnień związanych z energetyką jądrową. 3. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Wkład MNiSW w realizację tego działania zakładał realizację programu stażowo-szkoleniowego na potrzeby instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową. MNiSW wywiązało się z tego zadania, realizując w 2015 r. program pn. „Stworzenie i wdrożenie systemu szkoleń i staży w zakresie energetyki jądrowej i technologii eksploatacji oraz rozpoznawania zasobów gazu łupkowego”.5 5 Szczegółowy opis znajduje się w „Sprawozdaniu z realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej za lata 2014-2015”. 16  Monitor Polski – 17 – Poz. 4 MNiSW nie przewidywało przeprowadzenia kolejnego programu stażowo-szkoleniowego, poza ww. określonym w załączniku nr 2 do Programu PEJ. Jednakże w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój (POWER) 2014-2020 przewidziano różne formy wsparcia kształcenia kadr dla przemysłu. W ramach Osi III Szkolnictwo wyższe dla gospodarki i rozwoju POWER uruchomiono program pn. Program Rozwoju Kompetencji w zakresie podnoszenia kompetencji osób uczestniczących w edukacji na poziomie wyższym, odpowiadających potrzebom gospodarki, rynku pracy i społeczeństwa. Celem programu jest wzmocnienie kształcenia na uczelniach przedsiębiorczości, kompetencji zawodowych, interpersonalnych oraz analitycznych oczekiwanych przez pracodawców od kandydatów do pracy poprzez nawiązanie współpracy uczelni z pracodawcami w zakresie wzmocnienia praktycznych elementów kształcenia. Budżet programu wynosi ponad 1 mld zł. Należy podkreślić, że w ramach Programu Rozwoju Kompetencji wsparcie nie jest kierowane tylko do wybranych dyscyplin naukowych i sektorów gospodarki, w tym np. bezpośrednio dla kierunków studiów związanych z kształceniem kadr dla przemysłu i podmiotów związanych z energetyką jądrową. Nie wyklucza to jednakże organizowania kształcenia w takim zakresie. W konkursach takich, jak Nowe Programy Kształcenia, Interdyscyplinarne Programy Studiów Doktoranckich, czy też Zintegrowane Programy Uczelni każdy wnioskodawca (uczelnia lub jej wydział) mógł zaplanować w miarę swoich potrzeb działania dotyczące uruchomienia kierunków studiów lub specjalizacji, których efektem byłoby wykształcenie kadr dla instytucji i przedsiębiorstw związanych z energetyką jądrową. Ponadto w ramach konkursu Interdyscyplinarne Programy Studiów Doktoranckich (Oś III POWER) NCBiR od 1 października 2018 r. realizuje projekt o wartości 1,9 mln zł pn. „Nowe koncepcje reaktorów i analiz bezpieczeństwa dla polskiej energetyki jądrowej". Celem projektu jest realizacja studiów doktoranckich „Nowe koncepcje reaktorów i analiz bezpieczeństwa dla PPEJ" dla docelowo 14 osób. Do końca 2019 r. studia kontynuowało 12 osób. Projekt zapewnia finansowe wsparcie przez pierwsze 4 lata studiów (do końca III kw. 2023 r.) konieczne do wdrażania nowych koncepcji reaktorów jądrowych IV generacji. Projekt jest też ukierunkowany na twórcze podejście i uzyskiwanie nowych wyników w postaci publikacji i patentów. Do końca 2019 roku w ramach projektu zostały poniesione wydatki w wysokości 333 tys. zł. 4. Narodowe Centrum Badań Jądrowych Wskutek zmian struktury organizacyjnej NCBJ wskazany w Programie PEJ Departament Energii Jądrowej zmienił nazwę na Departament Eksploatacji Obiektów Jądrowych. Częścią tego departamentu potencjalnie najbardziej istotną z punktu widzenia Programu PEJ było w latach 20162018 Laboratorium Pomiarów Dozymetrycznych (LPD), które obecnie funkcjonuje jako odrębna komórka organizacyjna NCBJ. Najistotniejsze z punktu widzenia Programu PEJ elementy działalności LPD we wskazanych latach to: • prowadzenie prac w zakresie bezpieczeństwa radiacyjnego obiektów jądrowych, akceleratorowych i izotopowych; • prowadzenie prac badawczych i wykonywanie ekspertyz w zakresie ochrony przed promieniowaniem oraz udział w pracach krajowych i zagranicznych organizacji ochrony radiologicznej; • przeprowadzanie pomiarów skażeń ludzi i skażeń środowiska oraz ocen narażenia; • prowadzenie szkoleń w zakresie ochrony przed promieniowaniem jonizującym. 17  Monitor Polski – 18 – Poz. 4 Dążąc do budowy kompetencji w zakresie energetyki jądrowej, NCBJ utworzył ponadto Zakład Energetyki Jądrowej i Analiz Środowiska. Najistotniejsze z punktu widzenia Programu PEJ elementy działalności tego zakładu we wskazanych latach to: • obliczenia i analizy eksploatacyjne rdzeni reaktorów badawczych i energetycznych, włącznie z reaktorami generacji IV, m.in. przy użyciu kodów obliczeniowych; • analizy bezpieczeństwa dla przechowalników wypalonego paliwa oraz pojemników transportowych; • analizy składu izotopowego i radiotoksyczności wypalonego paliwa, w funkcji czasu; • analizy bezpieczeństwa dla obiektów jądrowych – ocena bezpieczeństwa; • analizy cieplno-przepływowe stanów eksploatacyjnych i awarii projektowych, awarii w rozszerzonych warunkach projektowych oraz awarii ciężkich; • analizy cyklu paliwowego; • analizy ryzyka związane z instalacjami jądrowymi; • probabilistyczne analizy bezpieczeństwa reaktorów jądrowych. Mając na celu budowę zaplecza kadrowego energetyki jądrowej, NCBJ uruchomił w 2018 r. program studiów doktoranckich poświęconych zagadnieniom reaktorów IV generacji (w formie projektu dofinansowanego przez NCBiR). 5. Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej W latach 2016-2019 CLOR włączył się w program szkoleniowy wykwalifikowanych kadr dla rozwoju i funkcjonowania energetyki jądrowej w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. W ramach swojej działalności statutowej CLOR prowadzi szkolenia Inspektorów ochrony radiologicznej (IOR) oraz operatorów aparatury wytwarzającej promieniowanie jonizujące typu A-A, S-A, S-Z. Co roku CLOR wydaje ok. 50 nowych licencji IOR, ok. 100 licencji odnawiających uprawnienia IOR oraz łącznie 120 nowych licencji A-A, S-A oraz S-Z. W 2016 r. zakres oferty szkoleniowej CLOR uległ rozszerzeniu dla służb weterynaryjnych oraz personelu medycznego na potrzeby Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Możliwe jest włączenie potencjału szkoleniowego CLOR do programu rozwoju zasobów ludzkich dla energetyki jądrowej oraz rozszerzenie oferty edukacyjnej na poziomie szkoły ponadpodstawowej i ponadgimnazjalnej m.in. rozszerzenie i pogłębienie kwalifikacji nauczycieli licealnych; rozwój programów edukacyjnych uczelni wyższych - rozszerzenie i pogłębienie kwalifikacji nauczycieli akademickich; tematyczno-stanowiskowe kształcenie wysokospecjalistycznych kadr personelu technicznego i inżynierskiego dla polskiej energetyki jądrowej. W ramach programu szkolenia kadr na potrzeby energetyki jądrowej CLOR zawarł umowy z uczelniami wyższymi: Politechniką Warszawską (kierunek międzywydziałowy: Inżynieria Biomedyczna, realizowany wspólnie przez dwa Wydziały: Elektroniki i Technik Informacyjnych oraz Mechatroniki), Uniwersytetem Warszawskim (Wydział Chemii i Wydział Fizyki: makro-kierunek studiów: Energetyka i Chemia jądrowa) oraz Szkołą Główną Służby Pożarniczej. 6. Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych W ramach tego działania ZUOP realizuje szkolenia własnych pracowników poprzez: • szkolenia, warsztaty wewnętrzne i zewnętrzne (krajowe i zagraniczne); • specjalistyczne kursy (np. dla inspektorów ochrony radiologicznej, specjalistów ds. ewidencji materiałów jądrowych, operatorów przechowalnika wypalonego paliwa jądrowego, kierowników składowiska odpadów promieniotwórczych, kierowników zakładu unieszkodliwiania odpadów promieniotwórczych); • wizyty studyjne oraz techniczne (w tym z pomocy technicznej MAEA). 18  Monitor Polski – 19 – Poz. 4 ZUOP organizuje także nieodpłatnie szkolenia dla instytucji związanych z energetyką jądrową: • • programy stażowo-szkoleniowe w ramach zdobywania uprawnień Inspektorów Dozoru Jądrowego dla pracowników PAA (1 miesiąc); wizyty studyjne dla grup zawodowych, w tym pracowników Państwowej Straży Pożarnej, przedstawicieli jednostek wojskowych, między innymi GROM. Ponadto ZUOP umożliwia odbycie przez studentów związanych z energetyką jądrową praktyk studenckich, a także udostępnia niezbędne materiały do prac dyplomowych z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi. Działanie 6. Działania informacyjno-edukacyjne Celem tego działania jest przedstawienie społeczeństwu wiarygodnej i rzetelnej informacji na temat energetyki jądrowej oraz - przez działania edukacyjne - podniesienie w społeczeństwie wiedzy w tym zakresie. Zadania: kontynuacja działań przez MK z uwzględnieniem konieczności wykonania części działań przez wyspecjalizowane podmioty zewnętrzne. Rozpoczęcie przygotowań i realizacja działań informacyjnych, edukacyjnych i konsultacyjnych w zakresie lokalizacji składowiska odpadów promieniotwórczych. Odpowiedzialni: MK (minister właściwy ds. energii), MEN, MNiSW, PAA, instytuty badawcze, ZUOP. Zadanie ciągłe – w trakcie realizacji. 1. Minister Klimatu (minister właściwy do spraw energii) Na mocy art. 108a pkt 3 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe: „(minister właściwy do spraw energii) prowadzi działania związane z informacją społeczną, edukacją i popularyzacją oraz informacją naukowo-techniczną i prawną w zakresie energetyki jądrowej”. Działania informacyjnopromocyjne prowadzone są od 2009 r., a podstawą ich prowadzenia jest niski poziom wiedzy społeczeństwa o energetyce jądrowej. Poziom ten został określony w badaniach opinii publicznej, które są corocznie prowadzone na zlecenie Departamentu Energii Jądrowej MK (dalej: DEJ MK). Warto podkreślić, że temat budowy elektrowni jądrowej w Polsce jest ważny dla ponad 70% społeczeństwa, a dla około 60% sama budowa elektrowni jądrowej jest dobrym sposobem na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego kraju i dobrym sposobem na walkę ze zmianami klimatu. Bazując na informacjach przekazywanych w badaniach, działania DEJ MK koncentrują się na przekazywaniu wiedzy z zakresu bezpieczeństwa energetyki jądrowej, wpływu energetyki jądrowej na środowisko naturalne, korzyści i strat związanych z rozwojem energetyki jądrowej w Polsce oraz wykorzystania promieniowania jonizującego w różnych dziedzinach gospodarki. Z inicjatywy MK zrealizowano szereg działań mających na celu upowszechnianie wiedzy w zakresie energetyki jądrowej tj.: • wydano książki z pomocami edukacyjnymi, scenariuszami lekcji i bazą wiedzy z zakresu energii jądrowej („Wiem, jak uczyć o energii jądrowej”); • wydano książki wspomagające nauczanie („Podstawy nukleoniki”) i popularnonaukowych („Energia jądrowa wczoraj i dziś”, „100 zagadek o energii jądrowej”); 19  Monitor Polski • • • • • • • • • • • • • • • – 20 – Poz. 4 wydano książki poświęcone energetyce jądrowej i rozdystrybuowano do bibliotek na terenie kraju; zorganizowano ogólnopolski konkurs „Wiem, jak uczyć o energetyce jądrowej”; zorganizowano szkolenia dla nauczycieli (w 2015 r. – 120 nauczycieli, w 2017 r. – 160 nauczycieli, w 2018 r. – 160 nauczycieli, w 2019 r. – 160 nauczycieli) oraz przekazano pakiety pomocy edukacyjnych tzw. „Edu box”; przygotowywano artykuły propagujące wiedzę z zakresu energetyki jądrowej; brano udział w programach telewizyjnych i radiowych z zakresu energetyki jądrowej; zorganizowano lekcje pokazowe nt. energetyki jądrowej dla uczniów; wydano multimedialny pakiet edukacyjny pt.: „Energetyka jądrowa”, zawierający szkolenie e-learningowe dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych; przygotowano analizy i opracowania w zakresie edukacji, informacji, kształcenia i szkoleń w branży jądrowej; prowadzono profil „Poznaj atom. Porozmawiajmy o Polsce z energią” na portalu Facebook, który funkcjonuje nieprzerwanie od 2012 r. i jest najbardziej popularną formą przekazywania informacji w tematach związanych zarówno z tematyką energetyki jądrowej, jak również postępów polskiego programu jądrowego; zorganizowano różnego rodzaju wydarzenia o charakterze popularyzatorskim i edukacyjnym, jak udział stoiska Ministerstwa Energii podczas wydarzeń, typu: pikniki naukowe, festiwale nauki, dni szkoły, Atomowy Autobus z prezentacjami interesujących eksperymentów dla dzieci i młodzieży, makietą elektrowni jądrowej, grami interaktywnymi oraz pokazami; zorganizowano konferencje branżowe z udziałem dziennikarzy i wizyty studyjne dla mediów; prowadzono podstronę internetową MK dotyczącą energetyki jądrowej (wcześniej: www.poznajatom.pl) i zasilano ją bieżącymi informacjami oraz materiałami informacyjnymi przygotowanymi przez pracowników DEJ MK; wyprodukowano serię filmów edukacyjnych dla dzieci, młodzieży i dorosłych; zorganizowano konferencje i seminaria poświęcone energetyce jądrowej; przygotowano i wydano materiały informacyjne poświęcone energetyce jądrowej (broszury, ulotki informacyjne, serię 15 biuletynów tematycznych m.in. o wpływie programu jądrowego na gospodarkę, zatrudnienie, przemysł). 2. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki Zgodnie z art. 110 pkt 6 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe: „Do zakresu działania Prezesa Agencji należy (…) prowadzenie działań związanych z komunikacją społeczną oraz informacją techniczną i prawną w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w tym przekazywanie ludności informacji na temat promieniowania jonizującego i jego oddziaływania na zdrowie człowieka i na środowisko oraz o możliwych do zastosowania środkach w przypadku zdarzeń radiacyjnych - z wyłączeniem promocji wykorzystania promieniowania jonizującego, a w szczególności promocji energetyki jądrowej, ze względu na zasadę niezależności dozoru jądrowego”. Realizując ten obowiązek Prezes PAA, przy pomocy podległej mu instytucji prowadzi działalność informacyjną i edukacyjną w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w tym w kontekście rozwoju programu energetyki jądrowej. 20  Monitor Polski – 21 – Poz. 4 Z punktu widzenia bezstronności i niezależności organu dozoru jądrowego istotnym jest zakaz prowadzenia jakichkolwiek działań mających na celu promocję zastosowań promieniowania jonizującego, w tym w szczególności energetyki jądrowej. Działania informacyjno-edukacyjne PAA koncentrują się na przekazywaniu wiedzy o wpływie promieniowania jonizującego na zdrowie ludzi i środowisko naturalne, informacji o zdarzeniach radiacyjnych, ich skutkach i możliwym wpływie na ludzi i środowisko, o bezpieczeństwie jądrowym, ochronie radiologicznej, bezpiecznym stosowaniu źródeł promieniowania jonizującego w przemyśle, medycynie i nauce oraz o bieżącej sytuacji radiacyjnej kraju. Realizując swoje ustawowe zadania, PAA opracowała szereg multimedialnych materiałów informacyjno-edukacyjnych na temat bezpieczeństwa elektrowni jądrowych. W ramach tych materiałów w kompleksowy sposób objaśniono m.in. zasady obrony w głąb, proces lokalizacji elektrowni jądrowej, ochronę fizyczną obiektów i materiałów jądrowych, technologie jądrowe, czy nadzór nad bezpieczeństwem obiektów jądrowych. PAA opracowała również materiały informujące o zadaniach dozoru jądrowego w Programie PEJ, uwzględniające zachowanie niezależności i bezstronności dozoru jądrowego w kontekście realizacji Programu. W celu budowania świadomości istnienia i zasad realizacji programu energetyki jądrowej w Polsce PAA jako instytucja odpowiedzialna za współpracę Rzeczypospolitej Polskiej z MAEA zorganizowała w 2016 r. wystawę na temat zastosowania promieniowania jonizującego w Polsce w trakcie 60. Konferencji Generalnej MAEA. Prezes PAA corocznie publikuje również sprawozdanie pt. „Działalność Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz ocena sytuacji radiacyjnej kraju”. Nie tylko zawiera ono informacje o bieżących działaniach PAA i ocenę sytuacji radiacyjnej Polski, ale również pełni rolę edukacyjną w zakresie zadań Prezesa PAA, jego roli w zapewnianiu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej kraju oraz zadań realizowanych w ramach przygotowania do pełnienia roli dozoru jądrowego w Programie PEJ. PAA prowadzi informację naukową i prawną w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej poprzez biuletyn „Bezpieczeństwo jądrowe i ochrona radiologiczna”. Biuletyn wydawany jest od 1989 r. Od 2014 r. Biuletyn wydawany jest w formie elektronicznej. Każdy numer Biuletynu zamieszczany jest na stronie internetowej. PAA prowadzi również bieżącą działalność informacyjną i edukacyjną poprzez stronę internetową PAA i profil w portalu Twitter. Istotnym elementem działalności informacyjnej jest przekazywanie bieżącej informacji na temat sytuacji radiacyjnej kraju poprzez publikację wskazań pomiarowych stacji PMS rozmieszczonych na terenie Polski. Wskazania dostępne są w odstępach godzinnych i publikowane na bieżąco na stronie internetowej PAA. 21  Monitor Polski – …