Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 9 maja 2002 r. Nr 51 TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIE 458 — Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3597 458 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏. Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit.

1. a)i
2. b)ustawy z dnia 7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty (Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 i Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 28, poz. 153 i Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 117, poz. 759 i Nr 162, poz. 1126, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 19, poz. 239, Nr 48, poz. 550, Nr 104, poz. 1104, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122, poz. 1320, z 2001 r. Nr 111, poz. 1194 i Nr 144, poz. 1615 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 362) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. OkreÊla si´ podstaw´ programowà: 1) wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddzia∏ów przedszkolnych w szko∏ach podstawowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia, 2) kszta∏cenia ogólnego dla:
3. a)szkó∏ podstawowych i gimnazjów, stanowiàcà za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia,
4. b)uczniów z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu umiarkowanym i znacznym w szko∏ach podstawowych, gimnazjach i oddzia∏ach przysposabiajàcych do pracy w zasadniczych szko∏ach zawodowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia,
5. c)liceów ogólnokszta∏càcych, liceów profilowanych i techników, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. b),
6. c)i
7. d)ustawy z dnia 7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty, stanowiàcà za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia,
8. d)zasadniczych szkó∏ zawodowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit.
9. a)ustawy, o której mowa w lit. c), stanowiàcà za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia,
10. e)szkó∏ ponadpodstawowych, stanowiàcà za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia. § 2. Przepisy rozporzàdzenia nie dotyczà kszta∏cenia dzieci i m∏odzie˝y z upoÊledzeniem umys∏owym w stopniu g∏´bokim. § 3. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ oraz kszta∏cenia w profilach w liceach profilowanych (Dz. U. Nr 61, poz. 625). § 4. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem 1 wrzeÊnia 2002 r. Minister Edukacji Narodowej i Sportu: K. ¸ybacka Dziennik Ustaw Nr 51 — 3598 — Poz. 458 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. (poz. 458) Za∏àcznik nr 1 PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI I ODDZIA¸ÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH Wychowanie przedszkolne obejmuje wspomaganie rozwoju i wczesnà edukacj´ dzieci od trzeciego roku ˝ycia do rozpocz´cia nauki w klasie pierwszej szko∏y podstawowej. Wychowanie przedszkolne organizowane jest w przedszkolach i w oddzia∏ach przedszkolnych w szko∏ach podstawowych. Przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach podstawowych) zapewniajà opiek´, wychowanie i uczenie si´ w atmosferze akceptacji i bezpieczeƒstwa. Tworzà warunki umo˝liwiajàce dziecku osiàgni´cie „gotowoÊci szkolnej”. Wobec rodziców przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach podstawowych) pe∏nià funkcj´ doradczà i wspierajàcà dzia∏ania wychowawcze: 1) pomagajà w rozpoznawaniu mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka i podj´ciu wczesnej interwencji specjalistycznej, 2) informujà na bie˝àco o post´pach dziecka, 3) uzgadniajà wspólnie z rodzicami kierunki i zakres zadaƒ realizowanych w przedszkolach i oddzia∏ach przedszkolnych. Celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencja∏em i mo˝liwoÊciami rozwojowymi w relacjach ze Êrodowiskiem spo∏eczno-kulturowym i przyrodniczym. Wynikajàce z powy˝szego celu zadania, dostosowane do potrzeb i mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka, nauczyciel realizuje w ramach okreÊlonych obszarów edukacyjnych. I. Poznawanie i rozumienie siebie i Êwiata 1. Budzenie zaciekawienia otaczajàcym Êwiatem poprzez prowokowanie pytaƒ i dostarczanie radoÊci odkrywania. 2. Organizowanie dzia∏aƒ umo˝liwiajàcych poznawanie wielowymiarowoÊci cz∏owieka (postrzegam, myÊl´, czuj´, dzia∏am). 3. Tworzenie sytuacji pozwalajàcych na poznanie mo˝liwoÊci w∏asnych dziecka i innych ludzi, np. wynikajàcych ze zró˝nicowania p∏ci, wieku, stanu zdrowia i doÊwiadczenia. 4. Tworzenie sytuacji doskonalàcych pami´ç, zdolnoÊç kojarzenia, umiej´tnoÊç skupienia uwagi na rzeczach i osobach. 5. Dostrzeganie i opisywanie ró˝nic, podobieƒstw i relacji mi´dzy przedmiotami i zjawiskami. Stwarzanie okazji do porzàdkowania, klasyfikowania i liczenia. 6. Odczytywanie sensu i przeznaczenia rzeczy. 7. Wzbudzanie zainteresowaƒ obrazem ( ilustracjà) i tekstem. 8. Poznawanie, stosowanie, tworzenie symboli i znaków. 9. Tworzenie warunków do doÊwiadczeƒ j´zykowych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funkcji j´zyka (ze szczególnym uwzgl´dnieniem nabywania i rozwijania umiej´tnoÊci czytania i pisania). 10. Przekazywanie wiedzy o zdrowym stylu ˝ycia, ocenianie zachowaƒ s∏u˝àcych i zagra˝ajàcych zdrowiu. 11. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistoÊci: 1) przyrodniczej poprzez obserwowanie, eksperymentowanie, odkrywanie, 2) spo∏eczno-kulturowej poprzez poznawanie zasad organizacji ˝ycia spo∏ecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej, narodowej oraz poznanie dzie∏ kultury, 3) technicznej poprzez obserwowanie, manipulowanie oraz przekszta∏canie przedmiotów lub zmian´ ich u∏o˝enia w przestrzeni i czasie. II. Nabywanie umiej´tnoÊci poprzez dzia∏anie 1. Wspieranie samodzielnych dzia∏aƒ dziecka. 2. Umo˝liwianie dziecku dokonywania wyborów i prze˝ywania pozytywnych efektów w∏asnych dzia∏aƒ. 3. Pomaganie dziecku w dostrzeganiu problemów, planowaniu i realizowaniu zadaƒ. 4. Umo˝liwianie poznawania i stosowania ró˝nych sposobów rozwiàzywania zadaƒ. 5. Kszta∏towanie nawyków higienicznych i zachowaƒ prozdrowotnych oraz proekologicznych. 6. Uczenie zasad post´powania warunkujàcych bezpieczeƒstwo dziecka. 7. Tworzenie warunków sprzyjajàcych spontanicznej i zorganizowanej aktywnoÊci ruchowej dziecka. Umo˝liwianie udzia∏u w grach, zabawach ruchowych i gimnastyce. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3599 — 8. Umo˝liwianie dziecku ekspresji spostrze˝eƒ, prze˝yç, uczuç w ró˝nych formach dzia∏alnoÊci, z zastosowaniem werbalnych i niewerbalnych Êrodków wyrazu. 9. Wspieranie dzia∏aƒ twórczych w ró˝nych dziedzinach aktywnoÊci. III. Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieÊniczej, wspólnocie 1. Uczenie nawiàzywania bliskiego, serdecznego kontaktu z innymi osobami. 2. Pomoc w budowaniu pozytywnego obrazu w∏asnego „Ja” i zaspokajaniu poczucia bezpieczeƒstwa. Poz. 458 9. Tworzenie okazji do pe∏nienia przez dziecko ró˝nych ról w uk∏adach interpersonalnych, ze zwróceniem uwagi na rol´ dziecka w rodzinie. 10. Tworzenie okazji do wspólnego podejmowania i realizowania ró˝nych zadaƒ, rozwiàzywania problemów. 11. Dostarczanie przyk∏adów i doÊwiadczanie rozwiàzywania sytuacji konfliktowych na zasadzie kompromisu i akceptacji potrzeb innych osób. IV. Budowanie systemu wartoÊci 1. Wprowadzanie dziecka w Êwiat wartoÊci uniwersalnych, takich jak dobro, prawda, mi∏oÊç, pi´kno, poprzez: 1) przekaz osobowy nauczyciela, 3. Identyfikowanie i nazywanie ró˝nych stanów emocjonalnych. 2) tworzenie otoczenia sprzyjajàcego rozumieniu i prze˝ywaniu tych wartoÊci. 4. Uczenie sposobów radzenia sobie z w∏asnymi emocjami, w∏aÊciwego reagowania na przejawy emocji innych oraz kontrolowania zachowaƒ. 2. Pomaganie dziecku w poznawaniu ró˝nych postaw bohaterów literackich i filmowych oraz w podejmowaniu próby ich oceny i uzasadnienia stanowiska. 5. Wdra˝anie do zachowaƒ akceptowanych spo∏ecznie, wprowadzanie w kultur´ bycia. 3. Wykorzystywanie codziennych sytuacji do podejmowania prób samooceny i oceny zachowaƒ innych. 6. Umo˝liwianie dziecku odkrywania znaczenia komunikowania si´ w sposób niewerbalny. 4. Stwarzanie okazji do dokonywania przez dziecko wyborów i zdawania sobie sprawy z ich konsekwencji. 7. Umo˝liwianie doÊwiadczeƒ w mówieniu, s∏uchaniu i byciu s∏uchanym. 8. Tworzenie okazji do wymiany informacji, uczenie dyskutowania i dochodzenia do kompromisu. 5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci poprzez samodzielne, dok∏adne i rzetelne wywiàzywanie si´ z podejmowanych zadaƒ, szacunku do pracy swojej i innych. Za∏àcznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW Nadrz´dnym celem dzia∏aƒ edukacyjnych szko∏y jest wszechstronny rozwój ucznia. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy ka˝dego nauczyciela. Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci: 1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania si´, pisania i czytania ze zrozumieniem, 2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy na poziomie umo˝liwiajàcym co najmniej kontynuacj´ nauki na nast´pnym etapie kszta∏cenia, 3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci, 4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych, itp.), 5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego, 6) przekazywanie wiadomoÊci przedmiotowych w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie, 7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego, 8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej. W szkole uczniowie kszta∏cà swoje umiej´tnoÊci wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotowaç si´ do pracy w warunkach wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele tworzà uczniom warunki do nabywania nast´pujàcych umiej´tnoÊci: Dziennik Ustaw Nr 51 — 3600 — 1) planowania, organizowania i oceniania w∏asnej nauki, przyjmowania za nià coraz wi´kszej odpowiedzialnoÊci, 2) skutecznego porozumiewania si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacji w∏asnego punktu widzenia i uwzgl´dniania poglàdów innych ludzi, poprawnego pos∏ugiwania si´ j´zykiem ojczystym, przygotowania do publicznych wystàpieƒ, 3) efektywnego wspó∏dzia∏ania w zespole i pracy w grupie, budowania wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowania indywidualnych i grupowych decyzji, skutecznego dzia∏ania na gruncie zachowania obowiàzujàcych norm, 4) rozwiàzywania problemów w sposób twórczy, 5) poszukiwania, porzàdkowania i wykorzystywania informacji z ró˝nych êróde∏ oraz efektywnego pos∏ugiwania si´ technologià informacyjnà, 6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenia potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków, 7) rozwijania sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ, 8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych. Nauczyciele w pracy wychowawczej, wspierajàc w tym zakresie obowiàzki rodziców, zmierzajà do tego, aby uczniowie w szczególnoÊci: 1) znajdowali w szkole Êrodowisko wszechstronnego rozwoju osobowego (w wymiarze intelektualnym, psychicznym, spo∏ecznym, zdrowotnym, estetycznym, moralnym, duchowym), 2) rozwijali w sobie dociekliwoÊç poznawczà, ukierunkowanà na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna w Êwiecie, 3) mieli ÊwiadomoÊç ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i ca∏ej edukacji na danym etapie, 4) stawali si´ coraz bardziej samodzielni w dà˝eniu do dobra w jego wymiarze indywidualnym i spo∏ecznym, godzàc dà˝enie do dobra w∏asnego z dobrem innych, odpowiedzialnoÊç za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊç w∏asnà z wolnoÊcià innych, 5) poszukiwali, odkrywali i dà˝yli na drodze rzetelnej pracy do osiàgni´cia celów ˝yciowych i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca w Êwiecie, 6) uczyli si´ szacunku dla dobra wspólnego jako podstawy ˝ycia spo∏ecznego oraz przygotowywali si´ do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej i w paƒstwie, 7) przygotowywali si´ do rozpoznawania wartoÊci moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartoÊci oraz mieli mo˝liwoÊç doskonalenia si´, 8) kszta∏towali w sobie postaw´ dialogu, umiej´tnoÊç s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów; umie- Poz. 458 li wspó∏dzia∏aç i wspó∏tworzyç w szkole wspólnot´ nauczycieli i uczniów. Nauczyciele, majàc na uwadze osobowy rozwój ucznia, wspó∏dzia∏ajà na rzecz tworzenia w ÊwiadomoÊci uczniów zintegrowanego systemu wiedzy, umiej´tnoÊci i postaw. Ma to szczególne zastosowanie w kszta∏ceniu zintegrowanym. Integracji wiedzy nauczanej w szkole na ró˝nych etapach kszta∏cenia s∏u˝y wprowadzenie kszta∏cenia zintegrowanego w klasach I—III szko∏y podstawowej oraz Êcie˝ek edukacyjnych. Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y jest okreÊlona przez: 1) szkolny zestaw programów nauczania, który, uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy, obejmuje ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego, 2) program wychowawczy szko∏y, który opisuje w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli, 3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego Êrodowiska, który opisuje w sposób ca∏oÊciowy wszystkie treÊci i dzia∏ania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szko∏y oraz program profilaktyki tworzà spójnà ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela. Obok zadaƒ wychowawczych i profilaktycznych nauczyciele wykonujà równie˝ dzia∏ania opiekuƒcze odpowiednio do istniejàcych potrzeb. Konieczne jest podejmowanie przez nauczycieli dzia∏aƒ majàcych na celu wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów. Edukacja szkolna przebiega w nast´pujàcych etapach edukacyjnych dostosowanych do okresów rozwojowych dziecka: 1) etap III — klasy I—III szko∏y podstawowej, 2) etap III — klasy IV—VI szko∏y podstawowej, 3) etap III — gimnazjum. Ilekroç w za∏àczniku jest mowa o: 1) zaj´ciach edukacyjnych — nale˝y przez to rozumieç zaj´cia o charakterze dydaktyczno-wychowawczym, w toku których odbywa si´ nauczanie przedmiotów (bloków przedmiotowych), kszta∏cenie zintegrowane lub realizacja Êcie˝ek edukacyjnych, 2) Êcie˝ce edukacyjnej — nale˝y przez to rozumieç zestaw treÊci i umiej´tnoÊci o istotnym znaczeniu poznawczym i wychowawczym, których realizacja mo˝e odbywaç si´ w ramach nauczania przedmiotów lub w postaci odr´bnych zaj´ç, 3) etapie edukacyjnym — nale˝y przez to rozumieç odpowiedni okres kszta∏cenia o wyró˝nionych celach, stanowiàcy ca∏oÊç dydaktycznà, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3601 — 4) kszta∏ceniu zintegrowanym — nale˝y przez to rozumieç system nauczania w klasach I—III szko∏y podstawowej. Poz. 458 12) uwzgl´dniaç indywidualne potrzeby dziecka i troszczyç si´ o zapewnienie mu równych szans, SZKO¸A PODSTAWOWA 13) stwarzaç warunki do rozwijania samodzielnoÊci, obowiàzkowoÊci, podejmowania odpowiedzialnoÊci za siebie i najbli˝sze otoczenie, I i II ETAP EDUKACYJNY 14) stwarzaç warunki do indywidualnego i grupowego dzia∏ania na rzecz innych. Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowujà sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kszta∏towania umiej´tnoÊci i postaw uczniów do naturalnej w tym wieku aktywnoÊci dzieci, umo˝liwiajà im poznawanie Êwiata w jego jednoÊci i z∏o˝onoÊci, wspomagajà ich samodzielnoÊç uczenia si´, inspirujà je do wyra˝ania w∏asnych myÊli i prze˝yç, rozbudzajà ich ciekawoÊç poznawczà oraz motywacj´ do dalszej edukacji. W szkole podstawowej szczególnie wa˝ne jest stwarzanie przyjaznej atmosfery i pomaganie dziecku w dobrym funkcjonowaniu w spo∏ecznoÊci szkolnej. Edukacja w szkole podstawowej, wspomagajàc rozwój dziecka jako osoby i wprowadzajàc je w ˝ycie spo∏eczne, ma na celu przede wszystkim: KSZTA¸CENIE ZINTEGROWANE 1) prowadziç dziecko do nabywania i rozwijania umiej´tnoÊci wypowiadania si´, czytania i pisania, wykonywania elementarnych dzia∏aƒ arytmetycznych, pos∏ugiwania si´ prostymi narz´dziami i kszta∏towania nawyków spo∏ecznego wspó∏˝ycia, 2) rozwijaç poznawcze mo˝liwoÊci uczniów, tak aby mogli oni przechodziç od dzieci´cego do bardziej dojrza∏ego i uporzàdkowanego rozumienia Êwiata, 3) rozwijaç i przekszta∏caç spontanicznà motywacj´ poznawczà w motywacj´ Êwiadomà, przygotowywaç do podejmowania zadaƒ wymagajàcych systematycznego i d∏u˝szego wysi∏ku intelektualnego i fizycznego, 4) rozbudzaç i rozwijaç wra˝liwoÊç estetycznà i moralnà dziecka oraz jego indywidualne zdolnoÊci twórcze, 5) umacniaç wiar´ dziecka we w∏asne si∏y i w zdolnoÊç osiàgania wartoÊciowych i trudnych celów, 6) rozwijaç zdolnoÊç odró˝niania Êwiata rzeczywistego od wyobra˝onego oraz postaci historycznych od fantastycznych, 7) kszta∏towaç potrzeby i umiej´tnoÊci dbania o w∏asne cia∏o, zdrowie i sprawnoÊç fizycznà; wyrabiaç czujnoÊç wobec zagro˝eƒ dla zdrowia fizycznego, psychicznego i duchowego, 8) rozwijaç umiej´tnoÊci dziecka poznawania siebie oraz otoczenia rodzinnego, spo∏ecznego, kulturowego, technicznego i przyrodniczego dost´pnego jego doÊwiadczeniu, I ETAP EDUKACYJNY klasy I—III Kszta∏cenie na tym etapie jest ∏agodnym przejÊciem od wychowania przedszkolnego do edukacji prowadzonej w systemie szkolnym. Ma ono charakter zintegrowany. Zaj´cia edukacyjne prowadzi nauczyciel (nauczyciele) wed∏ug ustalonego przez siebie planu, dostosowujàc czas zaj´ç i przerw do aktywnoÊci uczniów. Nauczyciel (nauczyciele) uk∏ada zaj´cia w taki sposób, aby zachowaç ciàg∏oÊç nauczania i doskonalenia podstawowych umiej´tnoÊci. Wskazane jest takie organizowanie procesu dydaktyczno-wychowawczego, aby w ka˝dym dniu wystàpi∏y zaj´cia ruchowe, których ∏àczny tygodniowy wymiar wynosi co najmniej 3 godziny. Cele edukacyjne Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, w tym szczególnie: 1) umiej´tnoÊci s∏u˝àcych zdobywaniu wiedzy (czytania, pisania i liczenia), 2) umiej´tnoÊci nawiàzywania i utrzymywania poprawnych kontaktów z innymi dzieçmi, doros∏ymi, z osobami niepe∏nosprawnymi, przedstawicielami innej narodowoÊci, rasy itp., 3) poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci szkolnej, Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju, 4) umiej´tnoÊci dzia∏ania w ró˝nych sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych, 5) rozbudzania potrzeby kontaktu z przyrodà. 9) wzmacniaç poczucie to˝samoÊci kulturowej, historycznej, etnicznej i narodowej, Zadania szko∏y 10) stwarzaç warunki do rozwoju wyobraêni i ekspresji werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej, zapewniaç warunki do harmonijnego rozwoju fizycznego i psychicznego oraz zachowaƒ prozdrowotnych, 1. UÊwiadamianie uczniom, ˝e wspólnoty takie jak: rodzina, Êrodowisko lokalne i ojczyzna stanowià wielkà wartoÊç w ˝yciu ka˝dego cz∏owieka i ˝e ka˝dy ma wobec tych wspólnot obowiàzki. 11) zapewniaç opiek´ i wspomagaç rozwój dziecka w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym Êrodowisku w poczuciu wi´zi z rodzinà, 2. Uczenie zwyczajów, obyczajów i w∏aÊciwych zachowaƒ w Êrodowisku rodzinnym, wobec kolegów szkolnych i nauczycieli. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3602 — Poz. 458 3. Uczenie w∏aÊciwych zachowaƒ w stosunku do zwierzàt i otaczajàcej przyrody. 25) stosunki przestrzenne, porzàdkowanie, klasyfikowanie, 4. Rozpoznanie poziomu sprawnoÊci warunkujàcego opanowanie przez uczniów podstawowych umiej´tnoÊci: czytania, pisania i liczenia; odpowiednio do tego prowadzenie çwiczeƒ usprawniajàcych. 26) liczenie (przeliczanie przedmiotów, niezale˝noÊç liczby przedmiotów od sposobów ich przeliczania, porównywanie liczebnoÊci zbiorów), 5. Kszta∏towanie w∏aÊciwych nawyków higienicznych. 6. Zapoznanie dzieci z polskà i Êwiatowà klasycznà literaturà dzieci´cà. TreÊci nauczania Edukacja na tym etapie obejmuje nast´pujàce treÊci nauczania i dzia∏ania edukacyjne: 1) dom rodzinny — dziecko jako cz∏onek rodziny, 2) szko∏a — dziecko jako uczeƒ, kolega, przyjaciel, 3) miejscowoÊç, ˝ycie jej mieszkaƒców, 4) przyroda w otoczeniu dziecka, 27) liczby i ich zapis, stopniowe rozszerzanie zakresu liczbowego do 10 000, zapis dziesiàtkowy, 28) dzia∏ania arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie, algorytmy dodawania i odejmowania pisemnego, mno˝enie, algorytm mno˝enia pisemnego przez liczby jednocyfrowe, dzielenie), kolejnoÊç wykonywania dzia∏aƒ, 29) mierzenie, wa˝enie, obliczenia pieni´˝ne, kalendarz, 30) matematyzowanie sytuacji konkretnych, rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych jednodzia∏aniowych i ∏atwych zadaƒ z∏o˝onych, 31) figury geometryczne, w tym trójkàt, kwadrat, prostokàt, ko∏o, 5) ojczyzna, jej symbole i Êwi´ta narodowe; baÊnie i legendy narodowe, 32) obserwowanie zjawisk i procesów przyrodniczych dost´pnych doÊwiadczeniu dziecka i mówienie o nich, 6) obrazy z przesz∏oÊci (w∏asnej rodziny, szko∏y, miejscowoÊci), 33) formy ochrony Êrodowiska przyrodniczego w najbli˝szej okolicy, 7) zabawy, zaj´cia, przygody dzieci, 34) poznanie w∏asnego cia∏a, 8) obrazy z ˝ycia dzieci w innych krajach, 35) dba∏oÊç o zdrowie, higiena w∏asna i otoczenia, 9) wybrane wytwory kultury, sztuki, techniki, 36) podobieƒstwa i ró˝nice mi´dzy ludêmi, zrozumienie a tolerancja, 10) rozmowy, 11) swobodne i spontaniczne wypowiedzi uczniów, 37) ˝ywnoÊç i ˝ywienie, 13) recytowanie wierszy i prozy, 38) bezpieczeƒstwo, w tym poruszanie si´ po drogach publicznych, rozpoznawanie sygna∏ów alarmowych o niebezpieczeƒstwie, 14) zabawy i gry dramowe, teatralne, 39) poznawanie pracy w wybranych zawodach, 15) uwa˝ne s∏uchanie wypowiedzi innych, 40) urzàdzenia techniczne powszechnego u˝ytku (bezpieczne u˝ytkowanie), 12) opowiadanie i opisywanie, 16) odbiór programów radiowych i telewizyjnych, 17) s∏uchanie baÊni, opowiadaƒ i legend, w tym z w∏asnego regionu, jako inspiracji do s∏ownego i pozas∏ownego wyra˝ania treÊci i prze˝yç, 18) czytanie g∏oÊne sylab, wyrazów, zdaƒ i tekstów, 19) czytanie ciche ze zrozumieniem, 20) ró˝ne êród∏a informacji i technologii informacyjnej, w tym korzystanie z czytelni i biblioteki szkolnej, 21) pisanie liter, ∏àczenie liter w sylaby, pisanie wyrazów, zdaƒ, 22) przepisywanie wyrazów, zdaƒ, tekstów, powiàzane z uzupe∏nianiem i przekszta∏caniem, 23) pisanie swobodnych tekstów, ˝yczeƒ, zaproszeƒ, listów, opowiadaƒ i opisów, 24) pisanie z wykorzystaniem elementarnych zasad pisowni, 41) wykorzystanie materia∏ów (papier, drewno, tkanina, metal, tworzywa sztuczne, materia∏y przyrodnicze) w dzia∏alnoÊci manualnej, 42) organizacja pracy (planowanie, organizacja stanowiska, racjonalne wykorzystanie materia∏u i czasu), 43) dzia∏alnoÊç plastyczna uczniów w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach z wykorzystaniem tradycji regionalnych, 44) ró˝norodnoÊç dziedzictwa i poszukiwaƒ w sferze kultury, 45) wieloÊç Êrodków komunikacji (j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a itp.) oraz Êrodków wyrazu plastycznego, 46) ekspresja i autoekspresja, 47) rozumienie, akceptacja i tolerancja dla innych wypowiedzi artystycznych, 48) kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3603 — 49) krajobraz kulturowy, 50) brzmienie g∏osów, instrumentów muzycznych, dêwi´k, rytm, tempo, Poz. 458 j´ç, ortografi´ i estetyk´ zapisu) odpowiedzialni sà wszyscy nauczyciele niezale˝nie od posiadanej specjalnoÊci. 51) Êpiew, gra na instrumentach, ruch z muzykà, Cele edukacyjne 52) percepcja elementów akustyki Êrodowiska cz∏owieka, muzyki i utworów muzycznych, Wspomaganie umiej´tnoÊci porozumiewania si´ uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza przez: 53) gry i zabawy ruchowe, çwiczenia terenowe, w´drówki piesze, 54) umiej´tnoÊci ruchowe oraz çwiczenia fizyczne korygujàce postaw´ cia∏a, 55) przestrzeganie regu∏ w grach i zabawach ruchowych. W szko∏ach, które organizujà nauk´ j´zyka mniejszoÊci narodowej lub grupy etnicznej, j´zyk ten jest nauczany w ramach nauczania zintegrowanego. TreÊci nauczania w klasach I—III powinny byç czerpane z podobnych kr´gów tematycznych, jakie zosta∏y okreÊlone powy˝ej, z uwzgl´dnieniem kultury danej mniejszoÊci narodowej lub grupy etnicznej. II ETAP EDUKACYJNY klasy IV—VI Poczàwszy od II etapu edukacyjnego wprowadza si´ przedmioty i nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne o charakterze wychowawczo-dydaktycznym: 1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zw∏aszcza wa˝nych dla ˝ycia w paƒstwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego, 2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci uczniów po to, aby wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji, 3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów kultury, tak˝e audiowizualnych, a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej i europejskiej, 2) edukacja ekologiczna, 4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià dziecka. 3) edukacja prozdrowotna, Zadania szko∏y 4) wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie: 1. Wychowanie j´zykowe i rozbudzanie wra˝liwoÊci estetycznej. 1) edukacja czytelnicza i medialna,
11. a)wychowanie do ˝ycia w rodzinie,
12. b)wychowanie regionalne — dziedzictwo kulturowe w regionie,
13. c)wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki. Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç. Dotyczy to zw∏aszcza Êcie˝ki edukacyjnej „Wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie”. PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Cz∏owiek zdobywa wiedz´ przede wszystkim poprzez j´zyk. Nauczanie j´zyka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocà w kszta∏towaniu osoby ucznia, stanowi g∏ówny punkt odniesienia ca∏ej edukacji szkolnej — wychowania i kszta∏cenia. Za rozwój j´zyka w mowie i piÊmie (w tym za zasób po- 2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci. 3. Doskonalenie kompetencji komunikacyjnej, tzn. umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów kultury. 4. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy o systemie j´zykowym). 5. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy. 6. Integrowanie ró˝nych doÊwiadczeƒ kulturowych. TreÊci nauczania TreÊci nauczania powinny byç podporzàdkowane funkcji wspierajàcej wypowiadanie si´, bez koniecznoÊci pos∏ugiwania si´ definicjami. 1. Poj´cia nadawcy i odbiorcy, sposoby rozpoznawania intencji wypowiedzi (np. pytam, odpowiadam, informuj´, prosz´). Dziennik Ustaw Nr 51 — 3604 — 2. W∏aÊciwoÊci opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form u˝ytkowych. 3. Wypowiedzenia oznajmujàce, pytajàce i rozkazujàce, w tym zdania i równowa˝niki zdaƒ. 4. Zwiàzki wyrazów w zdaniu, w tym rola podmiotu i orzeczenia. 5. Odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy oraz podstawowe kategorie fleksyjne. Poz. 458 2) ciche ze zrozumieniem, 3) ró˝nych rodzajów tekstów z uwzgl´dnianiem celu (takiego jak: informacja, prze˝ycie, perswazja itp.). 4. Pisanie: 1) tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów i w ró˝nych celach, 6. Zwiàzki znaczeniowe mi´dzy wyrazami. 2) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji, ekspresji w∏asnych doznaƒ, z literaturà i tekstami kultury wysokiej oraz masowej, 7. Budowa s∏owotwórcza wyrazów. 3) w ró˝nych prostych formach, 8. Rodzaje g∏osek. 4) z troskà o kompozycj´ (plan, tytu∏, akapit), sprawnoÊç stylistycznà oraz poprawnoÊç gramatycznà, interpunkcyjnà i ortograficznà, a tak˝e estetyk´ tekstu. 9. Akcent wyrazowy, intonacja. 10. Poj´cia: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, narracja, przenoÊnia, rytm. 11. Ró˝nice mi´dzy j´zykiem potocznym a j´zykiem literatury oraz j´zykiem regionu. 12. Terminy: bohater, wàtek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym, zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, powieÊç, proza, poezja. 13. Terminy zwiàzane z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà. Osiàgni´cia 1. Mówienie: 1) do rzeczywistych i wyobra˝onych s∏uchaczy, z przejrzystoÊcià intencji, z uwzgl´dnianiem ró˝norodnych sytuacji, ról i kontaktów mi´dzyludzkich (oficjalnych i nieoficjalnych), 2) na temat otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych zainteresowaƒ, literatury, innych (niewerbalnych i mieszanych) tekstów kultury, 3) na temat zaobserwowanych zjawisk j´zykowych (przy u˝yciu elementarnej terminologii j´zykoznawczej wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci uczniów), 4) z precyzjà znaczeniowà, ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zw∏aszcza etycznej), 5) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów z pami´ci). 2. S∏uchanie: 1) uwa˝ne i ze zrozumieniem, 2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach, 3) z rozró˝nianiem mowy i t∏a akustycznego w przekazach audiowizualnych. 3. Czytanie: 1) g∏oÊne i wyraziste, z uwzgl´dnieniem zasad kultury ˝ywego s∏owa, 5. Odbiór tekstów kultury: 1) z dà˝noÊcià do odkrywania ich dos∏ownego, przenoÊnego i symbolicznego sensu, 2) z uwzgl´dnieniem obserwacji swoistoÊci ich tworzywa, 3) ze wskazywaniem na ró˝ne elementy Êwiata przedstawionego, 4) z odró˝nianiem fikcji artystycznej od rzeczywistoÊci, 5) z próbami okreÊlania funkcji ró˝nych elementów tekstu przy u˝yciu odpowiedniej terminologii (wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci uczniów), 6) z wykorzystaniem ró˝nych kontekstów, 7) z uwzgl´dnieniem odr´bnoÊci regionalnej i etnicznej. Lektura 1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela (w ca∏oÊci po dwa du˝e teksty literackie w klasie IV, po trzy w klasach V i VI). 2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie (w tym pochodzàce z regionu). 3. Fragmenty polskiej i Êwiatowej klasyki dzieci´cej i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych tekstów. 4. Teksty reprezentatywne dla êróde∏ kultury europejskiej. 5. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce w polskà tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów. 6. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów, gatunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej (m.in. powieÊci podró˝niczo-przygodowej, obyczajowej, fantastycznej). 7. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe, przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3605 — HISTORIA I SPO¸ECZE¡STWO Cele edukacyjne 1. Zainteresowanie przesz∏oÊcià. 2. Rozwijanie poczucia przynale˝noÊci do grupy rodzinnej, spo∏ecznoÊci lokalnej, grupy etnicznej, narodu, paƒstwa, spo∏ecznoÊci europejskiej i Êwiatowej. 3. Âwiadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywujàca do odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu spo∏ecznym i publicznym. Kszta∏towanie szacunku do w∏asnego paƒstwa. 4. Poznawanie wartoÊci stanowiàcych istotny motyw dzia∏alnoÊci indywidualnej i publicznej w Polsce, w Europie i w Êwiecie. Zadania szko∏y 1. Dostarczanie wiedzy na temat najwa˝niejszych wydarzeƒ i najwybitniejszych postaci z dziejów Polski (w tym regionu) oraz Europy i Êwiata. 2. Zapoznanie z symbolami narodowymi, paƒstwowymi i religijnymi; wyjaÊnienie ich znaczenia oraz kszta∏towanie szacunku wobec nich. Rozwijanie postawy patriotycznej. 3. Kszta∏towanie wyobraêni historycznej. 4. Zapoznanie z elementarnymi poj´ciami historycznymi. 5. Rozbudzanie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià w∏asnà, swojej rodziny i narodu oraz korzeniami i rozwojem rodzimej kultury. Poz. 458 by Êrodowiska przyrodniczego, ich ochrona i wykorzystanie. 9. Zagospodarowanie terenu w miejscu zamieszkania ucznia, uwarunkowania ˝ycia ludzi danego obszaru od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych, krajobraz najbli˝szej okolicy. 10. Moja ojczyzna. Wydarzenia i osoby o zasadniczym znaczeniu dla losów narodu i paƒstwa polskiego (chrzest Polski, Zjazd Gnieênieƒski i koronacja Chrobrego, W∏adys∏aw ¸okietek i Kazimierz Wielki, bitwa pod Grunwaldem, Unia Polsko-Litewska, królowa Jadwiga i Jagie∏∏o, Stefan Batory, potop szwedzki, Jan Sobieski, Konstytucja 3 Maja, rozbiory, formy walki o niepodleg∏oÊç Polski, I wojna Êwiatowa, odzyskanie niepodleg∏oÊci, wojna polsko-sowiecka, Józef Pi∏sudski i Roman Dmowski, II wojna Êwiatowa, okupacja i walka o niepodleg∏oÊç). 11. Najwa˝niejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego. 12. Moja ojczyzna Polska — po∏o˝enie, obszar, granice, sàsiedzi, ludnoÊç, podzia∏ administracyjny. 13. Mój kràg cywilizacyjno-kulturowy. Wybrane zagadnienia z kr´gu kultury antycznej oraz dziejów Europy. Âródziemnomorskie korzenie wybranych elementów kultury polskiej. 14. Polska w Europie — kierunki wspó∏pracy, procesy integracji z Unià Europejskà. 15. Symbole i Êwi´ta narodowe, paƒstwowe i religijne; symbole wybranych paƒstw i instytucji mi´dzynarodowych. TreÊci nauczania 1. Ja. Kim jestem — co lubi´, co potrafi´, co jest dla mnie wa˝ne. GodnoÊç moja i innych. 2. Ja i inni. Moja postawa wobec innych. Kole˝eƒstwo, przyjaêƒ, mi∏oÊç. Prawa moje i prawa innych. Stosunek do Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego. 3. Ja i inni. WolnoÊç osobista a przewidywanie konsekwencji w∏asnych zachowaƒ, odpowiedzialnoÊç i obowiàzki. Wzorce osobowe — wybrane postacie historyczne i wspó∏czesne. 4. WartoÊci: prawda, dobro, pi´kno i sprawiedliwoÊç w otaczajàcym Êwiecie. 5. Mój dom, moja rodzina i sàsiedztwo. Elementy historii rodzinnej, regionalnej oraz ˝ycia codziennego w Polsce i w ró˝nych krajach i epokach. 6. Spo∏eczeƒstwo. Prawa i obowiàzki obywatelskie. Postawy prospo∏eczne i aspo∏eczne. Przyk∏ady ró˝nych systemów spo∏ecznych w Êwiecie wspó∏czesnym i w przesz∏oÊci. Osiàgni´cia 1. Integrowanie wiedzy historycznej uzyskanej z ró˝nych êróde∏. 2. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych. 3. Ocenianie faktów i wydarzeƒ z przesz∏oÊci. 4. Tworzenie opowiadania opartego na treÊciach historycznych, z obrazowym ujmowaniem epizodów, postaci i scenek historycznych. 5. Umieszczanie wydarzeƒ w przedzia∏ach czasowych, obliczanie up∏ywu czasu mi´dzy wydarzeniami. 6. Rysowanie drzewa genealogicznego. 7. Poszukiwanie swojego miejsca w Êwiecie, Êwiadome korzystanie z przys∏ugujàcych praw oraz wype∏nianie obowiàzków. 8. Umiej´tnoÊç krytycznej oceny wydarzeƒ historycznych i wspó∏czesnych. 7. Praca. Jej znaczenie w ˝yciu indywidualnym i zbiorowym. Organizacja pracy i jej efekty w ró˝nych epokach i wspó∏czeÊnie. 9. Rozumienie i stosowanie przyj´tych norm wspó∏˝ycia w najbli˝szym otoczeniu. Indywidualne i grupowe dzia∏anie w najbli˝szym otoczeniu spo∏ecznym i na forum szko∏y. 8. Zró˝nicowanie regionalne Polski efektem warunków przyrodniczych i dzia∏alnoÊci cz∏owieka, zaso- 10. Samodzielna ocena zachowaƒ swoich i innych, a tak˝e przewidywanie ich konsekwencji. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3606 — Poz. 458 11. Dokonywanie Êwiadomej samoidentyfikacji kulturowej, narodowej, etnicznej, regionalnej i paƒstwowej; formu∏owanie uzasadnieƒ w∏asnych postaw i poglàdów. 5. Wprowadzenie do pracy ze s∏ownikiem dwuj´zycznym oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi. 12. Wyra˝anie w∏asnego zdania i s∏uchanie zdania innych. Osiàgni´cia 13. Dostrzeganie zwiàzków teraêniejszoÊci z przesz∏oÊcià oraz ciàg∏oÊci rozwoju kulturalnego i cywilizacyjnego. 14. Odczytywanie i opis ró˝norodnych êróde∏ informacji historycznej i ich ilustracyjne wykorzystywanie przy rekonstrukcji przesz∏oÊci. 15. Lokalizowanie czasowo-przestrzenne wydarzeƒ z wykorzystaniem osi czasu, planu, mapy, wykresów i tabel. 16. Wyciàganie wniosków z porównywania dwóch i wi´cej prostych informacji dotyczàcych wydarzeƒ i postaci historycznych. 17. Poszukiwanie potrzebnych informacji w ró˝norodnych êród∏ach oraz rozwijanie umiej´tnoÊci ich selekcjonowania, porzàdkowania i przechowywania. 18. Ukierunkowana, bezpoÊrednia obserwacja elementów Êrodowiska geograficznego i spo∏ecznego. 19. Formu∏owanie pytaƒ, problemów dotyczàcych zjawisk zachodzàcych w Êrodowisku lokalnym, regionalnym i poszukiwanie ich rozwiàzaƒ z wykorzystaniem dost´pnych êróde∏ informacji. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne Opanowanie znajomoÊci j´zyka na poziomie zapewniajàcym minimum komunikacji j´zykowej. Zadania szko∏y 1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, m.in. przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà ich indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych. 2. Stopniowe przygotowywanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego. 6. Proste projekty zespo∏owe. 1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu: 1) ogólnego sensu prostych sytuacji komunikacyjnych, w tym intencji rozmówcy, 2) instrukcji nauczyciela, 3) ogólnego sensu oraz wyszukiwanie informacji szczegó∏owych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach. 2. SprawnoÊç mówienia: 1) zadawanie prostych pytaƒ oraz udzielanie odpowiedzi, 2) zdobywanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach dnia codziennego, 3) formu∏owanie krótkiej wypowiedzi o sobie, rodzinie, najbli˝szym otoczeniu, 4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczàcej typowych sytuacji dnia codziennego, 5) opanowanie poprawnej wymowy w zakresie poznanego materia∏u j´zykowego. 3. SprawnoÊç czytania: 1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów, takich jak: menu, rozk∏ad jazdy, og∏oszenia, reklamy, listy i instrukcje, 2) wyszukiwanie konkretnych informacji w prostych tekstach, 3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów. 4. SprawnoÊç pisania: 1) dostrzeganie ró˝nic mi´dzy fonetycznà a graficznà formà wyrazu oraz umiej´tnoÊç poprawnego zapisu wi´kszoÊci s∏ów znanych ze s∏uchu, 2) napisanie krótkiego listu o sobie i swoich zainteresowaniach, przekazanie prostej informacji. 5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze szkolnego s∏ownika dwuj´zycznego. 3. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur. TreÊci nauczania 1. Podstawowe struktury gramatyczne umo˝liwiajàce formu∏owanie wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz do relacji przestrzennych. MATEMATYKA Cele edukacyjne 1. Rozwijanie rozumienia podstawowych poj´ç arytmetyki i geometrii. 2. Rozwijanie pami´ci, wyobraêni, myÊlenia abstrakcyjnego i logicznego rozumowania. 2. Podstawowe funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w prostych, nieformalnych sytuacjach dnia codziennego. 3. Rozwijanie umiej´tnoÊci czytania i tworzenia tekstów w stylu matematycznym. 3. Zasady wymowy i ortografii. Zadania szko∏y 4. Podstawowe wiadomoÊci o obszarze nauczanego j´zyka. 1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci myÊlenia i formu∏owania wypowiedzi. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3607 — 2. Rozwijanie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie rozumienia prostych tekstów sformu∏owanych w j´zyku matematyki. 3. Rozwijanie umiej´tnoÊci opisywania w j´zyku matematyki prostych sytuacji. 4. U∏atwianie dostrzegania problemów i badania ich w konkretnych przypadkach przez prowadzenie prostych rozumowaƒ matematycznych. TreÊci nauczania 1. Liczby naturalne, dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie liczb naturalnych, przyk∏ady pot´g; kolejnoÊç wykonywania dzia∏aƒ; wielokrotnoÊci liczb naturalnych, cechy podzielnoÊci. 2. Liczby ca∏kowite, dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie liczb ca∏kowitych. 3. Liczby wymierne, dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie u∏amków; zapisywanie u∏amków zwyk∏ych i wyra˝eƒ dwumianowych w postaci liczb dziesi´tnych; dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie liczb dziesi´tnych; obliczanie procentu danej liczby. 4. Symbole literowe, zapisywanie prostych wyra˝eƒ algebraicznych oraz obliczanie ich wartoÊci liczbowych. 5. Zapisywanie treÊci prostych zadaƒ w postaci równaƒ pierwszego stopnia z jednà niewiadomà; rozwiàzywanie prostych równaƒ z jednà niewiadomà. 6. Przyk∏ady przyporzàdkowaƒ; zaznaczanie punktów o danych wspó∏rz´dnych i odczytywanie wspó∏rz´dnych punktów na p∏aszczyênie. 7. Diagramy przedstawiajàce dane empiryczne, graficzne przedstawianie zale˝noÊci liczbowych (tam gdzie to mo˝liwe — z u˝yciem technologii informacji). Poz. 458 3. Odczytywanie informacji z prostych wykresów i diagramów ró˝nego typu. 4. Formu∏owanie w j´zyku matematyki prostych problemów spotykanych w Êrodowisku uczniów. PRZYRODA Cele edukacyjne 1. Zainteresowanie Êwiatem, jego ró˝norodnoÊcià, bogactwem i pi´knem. 2. Rozumienie zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku przyrodniczym. 3. Zdobycie umiej´tnoÊci obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu. 4. Poznanie wspó∏zale˝noÊci cz∏owieka i Êrodowiska. 5. Poznanie zachowaƒ sprzyjajàcych bezpieczeƒstwu ludzi i przyrody. 6. Wyrobienie poczucia odpowiedzialnoÊci za Êrodowisko. Zadania szko∏y 1. Dostarczanie wiedzy na temat cz∏owieka, udzielanie uczniowi pomocy w rozumieniu samego siebie. 2. Przekazywanie wiedzy na temat budowy i z∏o˝onoÊci Êwiata o˝ywionego i nieo˝ywionego oraz warunków ˝ycia. 3. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji Êrodowiska w najbli˝szej okolicy oraz poznawanych regionach. 4. Przeprowadzanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych umiej´tnoÊç orientowania si´ w terenie i na mapie. 8. Wielokàty, ko∏o — rysowanie figur i okreÊlanie ich w∏asnoÊci; skala i plan. 5. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji zjawisk przyrodniczych, wykonywania prostych eksperymentów i interpretowania ich wyników. 9. Kàt, porównywanie i mierzenie kàtów; rodzaje kàtów (proste, ostre, rozwarte). 6. Pobudzanie wra˝liwoÊci uczniów na pi´kno Êwiata i wartoÊç ˝ycia. 10. Obliczanie obwodów i pól prostokàtów, trójkàtów i trapezów. 7. Kszta∏towanie postawy szacunku do zwierzàt i przyrody oraz odpowiedzialnoÊci za ich stan. 11. Przyk∏ady odbiç lustrzanych; oÊ symetrii figury. TreÊci nauczania 12. Prostopad∏oÊcian, graniastos∏up prosty — modele bry∏, w∏aÊciwoÊci, siatki; pola powierzchni wieloÊcianów, obj´toÊç graniastos∏upów prostych. 1. Wspólne cechy budowy i czynnoÊci organizmów. 2. Z∏o˝onoÊç Êwiata ˝ywego, znaczenie ró˝nych sposobów jego porzàdkowania. Osiàgni´cia 1. Uzyskanie sprawnoÊci w prostym rachunku pami´ciowym, szacowaniu wyników, stosowaniu algorytmów dzia∏aƒ sposobem pisemnym, dokonywaniu obliczeƒ za pomocà kalkulatora. 2. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ wymagajàcych u˝ycia liczb lub wykorzystania w∏aÊciwoÊci figur geometrycznych. 3. Przyk∏ady ró˝norodnoÊci roÊlin, grzybów i zwierzàt oraz Êrodowisk ich ˝ycia. 4. Opis miejsca zamieszkania (formy terenu, ska∏y, wody, gleba, roÊlinnoÊç). 5. Warunki ˝ycia ludzi w najbli˝szym otoczeniu. 6. Orientacja w terenie, szkic, plan, mapa. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3608 — 7. Krajobraz najbli˝szej okolicy — obserwacje i opisy: 1) sk∏adniki naturalnego krajobrazu, 2) sposoby zagospodarowania obszaru, Poz. 458 18. Wp∏yw cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze. 19. Wp∏yw Êrodowiska na zdrowie cz∏owieka: 3) ludzie i kultura, 1) substancje szkodliwe i ich wp∏yw na organizm cz∏owieka, 4) zale˝noÊç ˝ycia ludzi od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych. 2) rola wody, powietrza, gleby, ich odtwarzalnoÊç, czystoÊç i ska˝enie. 8. Krajobrazy nizinne, wy˝ynne i górskie: 1) Êrodowisko i jego zagospodarowanie (na przyk∏adzie wybranych krajobrazów Polski), 2) krajobrazy naturalne i przekszta∏cone przez cz∏owieka, 3) przyk∏ady pozytywnego i negatywnego zagospodarowania przestrzeni, 20. Ziemia w Uk∏adzie S∏onecznym, obserwacje astronomiczne. 21. Podró˝e i odkrycia geograficzne. Osiàgni´cia 1. Ca∏oÊciowe postrzeganie rzeczywistoÊci przyrodniczej. 4) krainy Polski. 9. Wybrane krajobrazy Êwiata: 1) làdy i kontynenty, 2) oceany. 10. Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne. 11. W∏aÊciwoÊci ró˝nych substancji i ich zastosowanie: 2. Obserwowanie przyrodniczych sk∏adników Êrodowiska i ich opis. 3. Gromadzenie i integrowanie wiedzy koniecznej do opisywania zjawisk przyrody. 4. Rozpoznawanie stanów fizjologicznych organizmu cz∏owieka. Dba∏oÊç o zdrowie przez stosowanie zasad higieny i korzystanie z ró˝nych form rekreacji. 1) metale i niemetale, 2) mieszaniny jednorodne i niejednorodne, 3) woda i roztwory wodne; rozpuszczanie i krystalizacja, 4) w∏aÊciwoÊci materii o ró˝nych stanach skupienia, 5) przemiany chemiczne znane z ˝ycia codziennego (np. spalanie, korozja, Êcinanie bia∏ka). 5. Dostrzeganie walorów przyrodniczych najbli˝szego regionu, znajomoÊç prawnie chronionych obiektów i obszarów przyrodniczych. Rozpoznawanie, z wykorzystaniem atlasów i prostych kluczy, pospolitych gatunków roÊlin i zwierzàt. 6. Dostrzeganie zale˝noÊci mi´dzy czynnikami Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego. 7. WyjaÊnianie zjawisk fizycznych i astronomicznych. 12. Kinetyczno-molekularny model budowy materii. 13. Podstawowe zjawiska fizyczne: 1) mechaniczne, 2) elektryczne i magnetyczne, 3) optyczne i akustyczne. 14. CzynnoÊci ˝yciowe cz∏owieka, etapy rozwoju cz∏owieka ze szczególnym uwzgl´dnieniem dojrzewania biologicznego, zasady higieny. 8. Obserwowanie i identyfikowanie ró˝norodnych substancji i procesów chemicznych w najbli˝szym otoczeniu. 9. W∏aÊciwe korzystanie z dost´pnych produktów chemicznych. 10. Dostrzeganie wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze. 11. Orientowanie si´ w terenie. 15. Znaczenie wybranych gatunków roÊlin, grzybów i zwierzàt dla cz∏owieka. 12. Czytanie i interpretowanie map, wykresów, tabel. 16. Bakterie i wirusy — zagro˝enia i korzyÊci dla cz∏owieka. 13. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ problemowych dotyczàcych miejsca zamieszkania i okolicy. 17. Substancje szkodliwe dla organizmów ˝ywych i ich oddzia∏ywanie na Êrodowisko przyrodnicze. 14. Dostrzeganie kulturowych walorów najbli˝szego regionu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3609 — Poz. 458 PLASTYKA MUZYKA Cele edukacyjne Cele edukacyjne 1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów, a w szczególnoÊci: 1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów, a w szczególnoÊci: 1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata, 1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata, 2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka, 2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka, 3) rozwijanie muzykalnoÊci, wra˝liwoÊci muzycznej, 3) rozwijanie wra˝liwoÊci plastycznej, 4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego s∏uchania, 5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych. 2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci muzyczne. 3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze. 4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego patrzenia, 5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych. 2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci plastyczne. 3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze. 4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje i kultur´ uczniów oraz atmosfer´ szkolnà. 4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje i kultur´ uczniów oraz atmosfer´ szkolnà. Zadania szko∏y Zadania szko∏y 1. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci. 1. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci. 2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki. 2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki. 3. Kszta∏towanie postaw. 3. Kszta∏towanie postaw. TreÊci nauczania TreÊci nauczania 1. Nauka Êpiewania w wykonaniu indywidualnym i zbiorowym. 1. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki, galerie, muzea. 2. Muzykowanie na instrumentach. 2. Ârodki wyrazu plastycznego i dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach. 3. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe. 4. S∏uchanie muzyki. 3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu. 5. Obserwacja i tworzenie Êwiata dêwi´ku. 6. Poj´cia muzyczne niezb´dne do prowadzenia rozmów o muzyce. 4. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a itd.). 7. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej, oraz muzyki innych narodów i regionów Êwiata. 5. Krajobraz kulturowy. 8. WartoÊci muzyki klasycznej, rozrywkowej i ludowej. 6. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka). Osiàgni´cia 1. Âpiewanie indywidualne i w grupie. Osiàgni´cia 2. Umiej´tnoÊç s∏uchania muzyki. 1. Pos∏ugiwanie si´ prostymi technikami plastycznymi. 3. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pieÊni narodowych. 2. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3610 — TECHNIKA Cele edukacyjne Poz. 458 eksploatowanie roweru i bezpieczne poruszanie si´ nim po drogach (przygotowanie uczniów, którzy ukoƒczyli 10 lat, do uzyskania karty rowerowej). Osiàgni´cie elementarnego poziomu orientacji ogólnotechnicznej. INFORMATYKA Cele edukacyjne Zadania szko∏y 1. Doprowadzenie ucznia do poznania i oceniania swoich cech, mo˝liwoÊci i predyspozycji technicznych. Nauczenie podstawowych zasad pos∏ugiwania si´ komputerem i technologià informacyjnà. Zadania szko∏y 2. Organizowanie wielostronnej aktywnoÊci technicznej ucznia. 1. Umo˝liwienie uczniom dost´pu do komputera. TreÊci nauczania 2. Przygotowanie uczniów do pos∏ugiwania si´ komputerem i technologià informacyjnà. 1. Analiza Êrodowiska ucznia z punktu widzenia technicznego (dom, mieszkanie, miejsce pracy i zabawy, miasto, wieÊ). 3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia wychowawcze zwiàzane z niew∏aÊciwym korzystaniem z komputerów i ich oprogramowania (np. z gier). 2. Teksty, dokumentacje techniczne oraz kalkulacje ekonomiczne (poj´cia, symbole, znaki i rysunki); normalizacja w technice i w ˝yciu codziennym. TreÊci nauczania 3. Ró˝norodne materia∏y, ich cechy i zastosowania. 4. Technologie; podstawowe narz´dzia, przyrzàdy pomiarowe stosowane w Êrodowisku ucznia; technologie ekologiczne w Êrodowisku ucznia. 5. Maszyny i instalacje (urzàdzenia gospodarstwa domowego, rower); bezpieczne, kulturalne i odpowiedzialne post´powanie w Êrodowisku technicznym, w tym bezpieczne poruszanie si´ w ruchu drogowym pieszego, pasa˝era i rowerzysty. Osiàgni´cia 1. Racjonalne i etyczne post´powanie w Êrodowisku technicznym. 2. Ocenianie swoich umiej´tnoÊci, nawyków, zainteresowaƒ i zdolnoÊci technicznych. 1. Zasady bezpiecznego pos∏ugiwania si´ komputerem. 2. Komputer jako êród∏o wiedzy i komunikowania si´. Zastosowania komputera w ˝yciu codziennym. 3. Opracowywanie za pomocà komputera prostych tekstów, rysunków i motywów. 4. Korzystanie z elementarnych zastosowaƒ komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin wiedzy. 5. Poznawanie zastosowaƒ komputerów i opartych na technice komputerowej urzàdzeƒ spotykanych przez ucznia w miejscach publicznych. Osiàgni´cia 1. Pos∏ugiwanie si´ komputerem w przystosowanym dla ucznia Êrodowisku sprz´towym i programistycznym. 3. Opisywanie i wartoÊciowanie wytworów i dzia∏aƒ technicznych (za pomocà obrazów, rysunków, symboli i tekstów; wykorzystywanie technologii informacyjnej) z ró˝nych punktów widzenia (ekologicznego, ekonomicznego, estetycznego). 2. Opracowywanie za pomocà komputera prostych tekstów, rysunków, motywów. 4. Opracowywanie pomys∏ów technicznych w formie dokumentacji technicznej (z wykorzystaniem eksperymentowania, modelowania technicznego oraz technologii informacyjnej; dokonywanie podstawowych pomiarów). 4. Stosowanie komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin. 5. Planowanie i wykonywanie zadaƒ technicznych indywidualnie i zespo∏owo; organizowanie miejsca pracy. Cele edukacyjne 6. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ narz´dziami oraz urzàdzeniami gospodarstwa domowego; czytanie ze zrozumieniem ró˝nych instrukcji technicznych; 3. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ i sposobów zdobywania informacji oraz jej przedstawiania i wykorzystania. WYCHOWANIE FIZYCZNE 1. Wspomaganie harmonijnego rozwoju psychofizycznego uczniów. 2. Rozwijanie i doskonalenie sprawnoÊci ruchowej i t´˝yzny fizycznej uczniów. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3611 — 3. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne i innych. Zadania szko∏y 1. Stymulowanie i umo˝liwianie uczniom podejmowania aktywnoÊci ruchowej i wyra˝ania w∏asnych prze˝yç w zabawach, grach, taƒcach. Poz. 458 J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB GRUPY ETNICZNEJ Przedmiot realizowany jest w szko∏ach (oddzia∏ach) z j´zykiem nauczania mniejszoÊci narodowych lub grup etnicznych, zgodnie z odr´bnymi przepisami. Cele edukacyjne 2. Tworzenie warunków do doskonalenia sprawnoÊci i kondycji fizycznej. Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´ uczniów i wprowadzenie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza poprzez: 3. Zapoznawanie uczniów z podstawowymi formami rekreacji, turystyki oraz z podstawowymi zasadami uprawiania wybranych przez uczniów dyscyplin sportowych. 1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego, 4. Dokonywanie oceny postawy cia∏a i poziomu sprawnoÊci ucznia, wraz z monitorowaniem rozwoju psychomotorycznego. 2) poszukiwanie korzeni kultury rodzimej, TreÊci nauczania 1. åwiczenia kszta∏tujàce postaw´ cia∏a oraz stymulujàce rozwój uk∏adów: ruchowego, oddechowego, krà˝eniowego, nerwowego. 2. Formy ruchu stwarzajàce mo˝liwoÊci doskonalenia koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz wzmocnienia kondycji fizycznej. 3. åwiczenia zwinnoÊciowo-akrobatyczne oraz skoki. 4. Podstawowe elementy techniki i taktyki gier zespo∏owych, konkurencji lekkoatletycznych, gier rekreacyjnych, taƒców, p∏ywania oraz wybranych sportów zimowych. 5. åwiczenia i zabawy wed∏ug inwencji uczniów uwzgl´dniajàce zasady wspó∏dzia∏ania, respektowania przepisów, zasad i ustaleƒ. 6. Przepisy i zasady organizacji zaj´ç ruchowych uwzgl´dniajàce trosk´ o zdrowie. 7. Badanie i ocena rozwoju oraz sprawnoÊci funkcjonowania organizmu. 3) poznanie kraju ojczystego (ewentualnie regionu) danego j´zyka i pog∏´bianie wi´zi uczuciowej z nim, 4) uczenie istnienia w kulturze, zw∏aszcza w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak aby stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka, 5) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji, 6) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej danej mniejszoÊci lub kultury regionu grupy etnicznej. Zadania szko∏y 1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów. 2. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie. 9. Propozycje sp´dzania czasu wolnego z wykorzystaniem gier, zabaw, form turystycznych i sportowych. 3. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury narodowej (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci. Osiàgni´cia 4. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ kulturowych. Organizowanie i uczestniczenie w rekreacji, turystyce, zawodach sportowych z przestrzeganiem obowiàzujàcych zasad (np. zasada „czystej gry” w sporcie). 5. Tworzenie warunków do oceniania w∏asnych zachowaƒ, uczuç, postaw i umiej´tnoÊci wynikajàcych z doÊwiadczeƒ zwiàzanych z uczestnictwem w ˝yciu Êrodowiska i kulturze. 8. Zasady sportowego wspó∏zawodnictwa. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3612 — 6. Rozwijanie w uczniach postaw ciekawoÊci, otwartoÊci i poszanowania innych kultur. TreÊci nauczania 1. Podstawowe struktury gramatyczne. 2. Podstawowe zasady wymowy i ortografii. Poz. 458 3. Fragmenty narodowej klasyki dzieci´cej i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych tekstów. 4. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce w tradycj´ narodowà i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów. 3. Rozumienie poj´ç i czynne pos∏ugiwanie si´ terminami: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, przenoÊnia, rytm, bohater, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, rym, zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, proza, poezja. 5. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów literackich, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich. 4. Pos∏ugiwanie si´ terminami zwiàzanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà (wyjaÊnianie poj´ç w razie potrzeby). Cele edukacyjne 5. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi. Osiàgni´cia 1. Mówienie: 1) na tematy: otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych zainteresowaƒ, literatury ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zw∏aszcza etycznej), 2) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów z pami´ci). 2. S∏uchanie: 1) uwa˝ne i skuteczne, 2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach. 3. Czytanie: 1) ciche ze zrozumieniem, 2) g∏oÊne i wyraziste z uwzgl´dnieniem zasad kultury ˝ywego s∏owa. 4. Pisanie: 1) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji, w zwiàzku z czytanà literaturà, z zachowaniem regu∏ kompozycyjnych, stylistycznych, gramatycznych i estetycznych, ETYKA1 1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec ró˝nych sytuacji ˝yciowych. 2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartoÊci i dokonywania w∏aÊciwej ich hierarchizacji. Zadania szko∏y 1. Wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartoÊci. 2. Ukazywanie uczniom koniecznoÊci doskonalenia samego siebie. 3. Ukazywanie sensu praw i obowiàzków, zasad i regu∏, nakazów i zakazów obowiàzujàcych w ˝yciu spo∏ecznym. 4. Uczenie szacunku dla siebie i innych. TreÊci nauczania 1. Poznawanie siebie, dostrzeganie cech indywidualnych w∏asnych i najbli˝szych osób. 2. WyjaÊnianie prawdziwego znaczenia w∏asnych zachowaƒ oraz ich przyczyn i konsekwencji. 3. Cz∏owiek jako osoba, godnoÊç cz∏owieka. 4. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za siebie. 5. Prawa i obowiàzki, zasady i regu∏y post´powania. 6. Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie si´ z innymi. 2) w ró˝nych prostych formach, 3) krótkich tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów (list, zaproszenie, pozdrowienia). Lektura 1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela. 2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie (w tym pochodzàce z regionu). 7. WolnoÊç i jej ró˝ne rozumienie, autorytety i wzory osobowe. 8. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka. 9. Uzasadnianie opinii, wydawanie sàdów, kryteria ocen. ——————— 1 Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi przepisami. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3613 — Osiàgni´cia 1. Dostrzeganie ró˝norodnoÊci postaw i zachowaƒ ludzi. 2. Rozpoznawanie swoich obowiàzków wobec najbli˝szego otoczenia, rodziny i szko∏y. Poz. 458 5. Komunikacja werbalna i niewerbalna, bezpoÊrednia i medialna. 6. Rodzaje mediów, ich istota i zasady funkcjonowania. 7. Funkcje i charakterystyka komunikatów medialnych: drukowanych, obrazowych, dêwi´kowych, audiowizualnych i multimedialnych. ÂCIE˚KI EDUKACYJNE EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA Cele edukacyjne 1. Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materia∏ów. 2. Przygotowanie do odbioru informacji rozpowszechnianych przez media. 3. Przygotowanie do Êwiadomego i odpowiedzialnego korzystania ze Êrodków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy itp.). 4. Kszta∏towanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w zwiàzku z globalizacjà kultury masowej. Zadania szko∏y 1. Rozwijanie i utrwalanie zainteresowaƒ, potrzeb i nawyków czytelniczych z uwzgl´dnieniem indywidualnych uzdolnieƒ uczniów. 2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci samodzielnego korzystania ze zbiorów bibliotecznych. 3. Kszta∏cenie i utrwalanie nawyków kulturalnego obcowania z ksià˝kà i innymi noÊnikami informacji. 4. Przygotowanie do odró˝niania fikcji od rzeczywistoÊci w przekazach medialnych. 5. Wprowadzanie w Êwiat mediów oraz podstawowe sposoby i procesy komunikowania si´ ludzi. Przygotowanie do rozpoznawania ró˝nych komunikatów medialnych i rozumienia j´zyka mediów. 8. Podstawowe elementy j´zyka poszczególnych rodzajów mediów. Rodzaje i gatunki przekazów medialnych. 9. Teatr jako êród∏o przekazów medialnych. 10. Wydarzenia z ˝ycia osobistego i spo∏ecznego jako inspiracja do samodzielnych rejestracji i twórczoÊci medialnej. 11. SelektywnoÊç doboru informacji w Êrodkach masowego przekazu. StronniczoÊç przekazu. 12. Informacja czy perswazja? Jawne i niejawne funkcje Êrodków masowej komunikacji we wspó∏czesnym spo∏eczeƒstwie informacyjnym. Osiàgni´cia 1. Czytanie dla zdobycia wiadomoÊci i zaspokajania potrzeb poznawczych. 2. Umiej´tnoÊç poszukiwania i wykorzystywania informacji z encyklopedii, s∏owników, innych wydawnictw i dokumentów pozaksià˝kowych (medialnych). 3. Umiej´tnoÊç wyszukiwania materia∏ów na okreÊlony temat za pomocà katalogów i kartotek. 4. Rozpoznawanie elementów j´zyka mediów w ró˝nych rodzajach komunikatów. 5. Rozró˝nianie komunikatów przedstawiajàcych rzeczywistoÊç realnà i fikcj´. 6. Rozró˝nianie mi´dzy obiektywnà relacjà a komentarzem. 6. Wprowadzenie do samodzielnego pos∏ugiwania si´ narz´dziami medialnymi. 7. Pos∏ugiwanie si´ podstawowymi urzàdzeniami medialnymi. TreÊci nauczania 8. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy wartoÊci oferty mediów i dokonywania w∏aÊciwego wyboru w korzystaniu ze Êrodków masowej komunikacji. 1. Dzieje pisma, ksià˝ki, prasy i przekazów medialnych. 2. Wydawnictwa informacyjne, literatura popularnonaukowa, czasopisma dzieci´ce i m∏odzie˝owe. 3. Katalogi, kartoteki, zautomatyzowany system wyszukiwania danych. 4. Proces porozumiewania si´, jego sk∏adniki i kontekst spo∏eczny. EDUKACJA EKOLOGICZNA Cele edukacyjne 1. Dostrzeganie zmian zachodzàcych w otaczajàcym Êrodowisku oraz ich wartoÊciowanie. 2. Rozwijanie wra˝liwoÊci na problemy Êrodowiska. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3614 — Zadania szko∏y 1. Ukazanie zale˝noÊci stanu Êrodowiska od dzia∏alnoÊci cz∏owieka. 2. Ukazywanie mechanizmów i skutków niepo˝àdanych zmian. TreÊci nauczania 1. Wp∏yw codziennych czynnoÊci i zachowaƒ w domu, szkole, miejscu zabawy i pracy na stan Êrodowiska naturalnego. 2. Style ˝ycia i ich zwiàzek z wyczerpywaniem si´ zasobów naturalnych. 3. Przyk∏ady miejsc (w najbli˝szym otoczeniu), w których obserwuje si´ korzystne i niekorzystne zmiany zachodzàce w Êrodowisku przyrodniczym. 4. Degradacja Êrodowiska — przyczyny, wp∏yw na zdrowie cz∏owieka oraz jej zwiàzek z formami dzia∏alnoÊci ludzi. 5. Obszary chronione oraz ich znaczenie w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej; zasady zachowania si´ na obszarach chronionych. Osiàgni´cia 1. Prowadzenie obserwacji w najbli˝szej okolicy. 2. Wskazywanie pozytywnych i negatywnych aspektów ingerencji cz∏owieka w Êrodowisko. EDUKACJA PROZDROWOTNA Poz. 458 2. Bezpieczeƒstwo na drodze, podczas gier i zabaw ruchowych; pierwsza pomoc w niektórych urazach. 3. Urozmaicenie i regularnoÊç posi∏ków, estetyka ich spo˝ywania, zabezpieczenie ˝ywnoÊci przed zanieczyszczeniem i zepsuciem. 4. Zabawy ruchowe i rekreacja, organizacja odrabiania lekcji i czasu wolnego; prawid∏owa postawa cia∏a. 5. Rozpoznawanie w∏asnych mocnych i s∏abych stron, zalet i wad; kszta∏towanie w∏aÊciwego stosunku do w∏asnych pozytywnych i negatywnych emocji; radzenie sobie w sytuacjach trudnych i umiej´tnoÊç szukania pomocy; zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce zdrowiu. 6. Podstawowe zasady i regu∏y obowiàzujàce w relacjach mi´dzyludzkich. 7. Problemy i potrzeby kolegów niepe∏nosprawnych, osób chorych i starszych. 8. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami. 9. Ochrona przed zagro˝eniami naturalnymi i cywilizacyjnymi. 10. Przyczyny (namawianie i presja ze strony osób) i skutki u˝ywania Êrodków psychoaktywnych i nadu˝ywania leków oraz innych na∏ogów (wy∏àcznie klasa VI). Cele edukacyjne Osiàgni´cia Kszta∏towanie umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie. 1. Dbanie o zdrowie w∏asne i wspó∏praca z doros∏ymi w tym zakresie. Zadania szko∏y 2. Rozró˝nianie czynników wp∏ywajàcych pozytywnie i negatywnie na zdrowie i rozwój. 1. Tworzenie warunków do kszta∏towania zachowaƒ sprzyjajàcych zdrowiu i bezpieczeƒstwu. 2. Rozbudzanie zainteresowania dziecka w∏asnym zdrowiem i rozwojem, u∏atwianie nabywania podstawowych umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie. 3. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami. TreÊci nauczania 1. Higiena cia∏a, odzie˝y, obuwia, miejsca pracy i wypoczynku. 3. Prawid∏owe organizowanie czasu wolnego i nauki w domu. 4. Rozpoznawanie zagro˝eƒ i umiej´tnoÊç reagowania na nie. WYCHOWANIE DO ˚YCIA W SPO¸ECZE¡STWIE Âcie˝ka ta sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów: 1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie, 2) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie, 3) wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3615 — 1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie 2 Cele edukacyjne Celem wychowania do ˝ycia w rodzinie jest ukazywanie wartoÊci rodziny w ˝yciu osobistym cz∏owieka oraz pomoc w przygotowaniu si´ do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania. Poz. 458 10. Istota kole˝eƒstwa i przyjaêni, wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, wspó∏praca, empatia. 11. Mass media — zasady i kryteria wyboru czasopism, ksià˝ek, filmów i programów telewizyjnych. 12. OdpowiedzialnoÊç za w∏asny rozwój. Samowychowanie. Zadania szko∏y Osiàgni´cia 1. Integrowanie wychowawczych dzia∏aƒ szko∏y i rodziny. 1. Prawid∏owe komunikowanie, rozwiàzywanie konfliktów; empatia. 2. Wzmacnianie prawid∏owych relacji dziecka z rodzinà. 2. Dostrzeganie potrzeb w∏asnych i innych ludzi; wyra˝anie uczuç, asertywnoÊç. 3. Wspó∏praca z rodzicami w przygotowaniu uczniów do okresu dojrzewania i pozytywnego przyj´cia przejawów zwiàzanych z rozwojem fizycznym i psychicznym dziecka. 3. Rozpoznawanie i rozumienie psychofizycznych przejawów dojrzewania. 4. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku do p∏ciowoÊci. 5. Aktywny udzia∏ w ˝yciu rodziny. 4. Akceptowanie i poszanowanie w∏asnego cia∏a. 6. Umiej´tne korzystanie z mass mediów. 5. Wspieranie prawid∏owego rozwoju emocjonalnego i spo∏ecznego, w tym kole˝eƒstwa i przyjaêni. 2. Edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie TreÊci nauczania 1. Podstawowe funkcje rodziny z podkreÊleniem miejsca dziecka w rodzinie. 2. Przekaz wartoÊci i tradycji w rodzinie, wspólne Êwi´towanie, sp´dzanie wolnego czasu. 3. Wi´ê rodzinna, zwiàzki uczuciowe i inne relacje w rodzinie; konflikty i ich rozwiàzywanie. 4. Macierzyƒstwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza dotyczàca budowy i funkcjonowania uk∏adu rozrodczego cz∏owieka. 5. Cià˝a, rozwój p∏odu, poród, przyj´cie dziecka jako nowego cz∏onka rodziny. 6. Ró˝nice i podobieƒstwa mi´dzy ch∏opcami i dziewcz´tami. Identyfikacja z w∏asnà p∏cià. Akceptacja i szacunek dla cia∏a. 7. Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania. Zró˝nicowane, indywidualne tempo rozwoju. 8. Higiena okresu dojrzewania. 9. Prawo cz∏owieka do intymnoÊci i ochrona tego prawa; postawy asertywne. ——————— 2 Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç edukacyjnych „Wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Dz. U. Nr 154, poz. 1792). Cele edukacyjne 1. Poznanie najbli˝szego Êrodowiska i specyfiki swojego regionu. 2. Rozwijanie wartoÊci rodzinnych zwiàzanych z wartoÊciami kulturowymi wspólnoty lokalnej. 3. Rozwijanie postaw patriotycznych zwiàzanych z kulturà regionalnà. Zadania szko∏y 1. Umo˝liwianie poznania regionu i jego kultury. 2. Wprowadzanie uczniów w ˝ycie kulturalne wspólnoty lokalnej. 3. Kszta∏towanie to˝samoÊci narodowej w powiàzaniu z to˝samoÊcià regionalnà. TreÊci nauczania 1. Najbli˝sze otoczenie domu rodzinnego, sàsiedztwa i szko∏y. 2. Ogólna charakterystyka geograficzna i kulturowa regionu oraz jego podstawowe nazewnictwo; g∏ówne symbole regionalne. 3. J´zyk regionu, gwara i nazewnictwo. 4. Elementy historii regionu i ich zwiàzki z historià i tradycjà w∏asnej rodziny. 5. Lokalne i regionalne tradycje, Êwi´ta, obyczaje i zwyczaje. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3616 — Poz. 458 6. Miejscowe podania, przys∏owia, muzyka, architektura, plastyka, tradycyjne rzemios∏o, sztuka ludowa i folklor. 10. WartoÊci i normy ˝ycia spo∏ecznego. Kategoria dobra wspólnego. Patriotyzm. Kultura spo∏eczna i polityczna. 7. Sylwetki osób zas∏u˝onych dla Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju. Osiàgni´cia Osiàgni´cia 1. ZnajomoÊç hymnu narodowego oraz symboli narodowych i paƒstwowych. 1. Odczytywanie zwiàzków ∏àczàcych tradycj´ rodzinnà z tradycjami regionu. 2. Odpowiednie zachowanie si´ w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych. 2. Dostrzeganie wp∏ywu wartoÊci zwiàzanych z kulturà regionu na ˝ycie poszczególnych ludzi. 3. Umiej´tnoÊç dostrzegania i rozwiàzywania problemów i zadaƒ w najbli˝szym otoczeniu i Êrodowisku lokalnym oraz dzia∏ania na ich rzecz. 3. Âwiadome i aktywne uczestnictwo w ˝yciu wspólnoty lokalnej, w zachowaniu i pomna˝aniu dziedzictwa kulturowego. 3. Wychowanie patriotyczne i obywatelskie 4. ZnajomoÊç systemu pomocy spo∏ecznej w najbli˝szym Êrodowisku (dla ró˝nych kategorii osób niepe∏nosprawnych). Cele edukacyjne 5. Umiej´tnoÊç podejmowania decyzji dotyczàcych grupy. 1. Kszta∏towanie wi´zi z krajem ojczystym i ÊwiadomoÊci obywatelskiej. 6. Umiej´tnoÊç przeprowadzenia wyborów do samorzàdu szkolnego. 2. Rozwijanie poszanowania postaw prospo∏ecznych i dobra wspólnego. 7. ZnajomoÊç instytucji paƒstwa demokratycznego. 3. Kszta∏towanie szacunku dla w∏asnego paƒstwa. Zadania szko∏y 1. Tworzenie sytuacji wyzwalajàcych emocjonalny zwiàzek z krajem ojczystym (spotkaƒ, uroczystoÊci, inscenizacji, wycieczek). 2. Zapoznanie uczniów z symbolami, wa˝nymi dla kraju rocznicami, zasadami i instytucjami, które posiadajà istotne znaczenie dla funkcjonowania narodu i paƒstwa polskiego. 3. Przygotowywanie uczniów do Êwiadomego, aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu publicznym. 8. Próby okreÊlenia wspó∏czesnej postawy obywatelskiej i patriotycznej. GIMNAZJUM III ETAP EDUKACYJNY W gimnazjum nauczyciele wprowadzajà uczniów w Êwiat wiedzy naukowej, wdra˝ajà ich do samodzielnoÊci, pomagajà im w podejmowaniu decyzji dotyczàcej kierunku dalszej edukacji i przygotowujà do aktywnego udzia∏u w ˝yciu spo∏ecznym. Edukacja w gimnazjum, wspomagajàc rozwój ucznia jako osoby i wprowadzajàc go w ˝ycie spo∏eczne, ma na celu przede wszystkim: 1. God∏o i hymn paƒstwowy. 1) wprowadzaç ucznia w Êwiat nauki przez poznanie j´zyka, poj´ç, twierdzeƒ i metod w∏aÊciwych dla wybranych dyscyplin naukowych na poziomie umo˝liwiajàcym dalsze kszta∏cenie, 2. PieÊni patriotyczne. Utwory literackie (obrazy i filmy) o tematyce historyczno-patriotycznej. 2) rozbudzaç i rozwijaç indywidualne zainteresowania ucznia, 3. Lokalne miejsca pami´ci narodowej. 3) wprowadzaç ucznia w Êwiat kultury i sztuki, 4. Sylwetki wielkich Polaków (artystów, uczonych, polityków, ˝o∏nierzy). 4) rozwijaç umiej´tnoÊci spo∏eczne ucznia przez zdobywanie prawid∏owych doÊwiadczeƒ we wspó∏˝yciu i wspó∏dzia∏aniu w grupie rówieÊniczej. TreÊci nauczania 5. Jednostka i grupa. ˚ycie w grupie (wi´zi, wartoÊci, role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje). 6. Szkolny samorzàd uczniowski. Âcie˝ki edukacyjne 7. Samorzàd terytorialny. W gimnazjum, obok przedmiotów, wprowadza si´ nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne: 8. Jednostka, spo∏eczeƒstwo, naród, paƒstwo. 1) edukacja czytelnicza i medialna, 9. Prawa i obowiàzki obywatelskie. 2) edukacja ekologiczna, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3617 — 3) edukacja europejska, 4) edukacja filozoficzna, 5) edukacja prozdrowotna, 6) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie, 7) kultura polska na tle cywilizacji Êródziemnomorskiej, Poz. 458 2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci. 3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy o systemie j´zykowym). 8) obrona cywilna. 4. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy. Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki. 5. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ kulturowych; przybli˝anie uczniom ró˝norodnych tekstów kultury w perspektywie wiedzy o cz∏owieku i Êwiecie, uczestnictwa w kulturze wspó∏czesnej i praktyce spo∏ecznej komunikacji oraz obcowania z tradycjà. Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç. 6. Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania i rozumienia wartoÊci oraz w osobistym wysi∏ku tworzenia wewn´trznie akceptowanej ich hierarchii. PRZEDMIOTY 7. Wprowadzanie uczniów w technik´ uczenia si´ i wyposa˝anie ich w narz´dzia samodzielnej pracy umys∏owej. J¢ZYK POLSKI Cele edukacyjne TreÊci nauczania Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´ uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza przez: 1. Oficjalne i nieoficjalne sytuacje mówienia. 1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, wa˝nych dla ˝ycia w paƒstwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego, 2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji, 3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury europejskiej i narodowej, 2. Wy˝ej zorganizowane formy wypowiedzi, np. rozprawka, reporta˝, recenzja, wywiad. 3. Poj´cia zwiàzane z retorykà i wypowiedziami o strukturze logicznej: teza, argument, przes∏anka, wniosek, poglàd, ocena. 4. Sk∏adniowe funkcje cz´Êci mowy oraz cz´Êci zdania, a tak˝e budowa wypowiedzeƒ z∏o˝onych (w zwiàzku z interpunkcjà). 5. S∏owotwórcze i fleksyjne czàstki budowy wyrazów oraz pos∏ugiwanie si´ wiadomoÊciami na ten temat w analizie znaczeƒ. 6. Poj´cia s∏u˝àce omawianiu znaczeƒ wyrazów: treÊç i zakres, wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne i szczegó∏owe. 7. Poj´cia dotyczàce stylistyki: neologizm, archaizm, dialektyzm, stylizacja. 4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka. 8. Mechanizm upodobnieƒ fonetycznych (g∏ównie pod wzgl´dem dêwi´cznoÊci) i znaczenie tego zjawiska dla praktyki wymawiania i zapisywania wyrazów. Zadania szko∏y 9. Poj´cia (bez koniecznoÊci definiowania poj´cia i u˝ywania terminów): myÊl przewodnia, sens symboliczny i metaforyczny utworu, realizm, fantastyka, groteska, narracja (pierwszo- i trzecioosobowa), symbol, alegoria, ironia, apostrofa, antyteza, kontrast. 1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów kultury; opis j´zyka wspomagajàcy umiej´tnoÊci ucznia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3618 — 10. Rodzaje literackie oraz gatunki zwiàzane z epikà, dramatem i lirykà. 11. Pos∏ugiwanie si´ w czynnym j´zyku terminami: wiersz sylabiczny i wolny, Êredniówka, przerzutnia, przenoÊnia, obraz poetycki, pytanie retoryczne, rodzaj i gatunek literacki, teatr, komedia, tragedia, fraszka, bajka, ballada, hymn, satyra, sonet, nowela, przypowieÊç, fabu∏a, akcja, biografia. Osiàgni´cia Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiej´tnoÊci wyniesionych ze szko∏y podstawowej, a ponadto: 1) mówienie, s∏uchanie, czytanie i pisanie:
14. a)budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych zgodnie z intencjà i okolicznoÊciami (w zwiàzku z sytuacjami ˝yciowymi i lekturà),
15. b)rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujàcych, opisujàcych, wartoÊciujàcych oraz s∏u˝àcych wyra˝aniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu poglàdów,
16. c)pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami polszczyzny (zw∏aszcza ogólnà — mówionà i pisanà) w zale˝noÊci od sytuacji,
17. d)rozpoznawanie i rozumienie za∏o˝eƒ komunikacji (sytuacje, emocje, oceny) oraz przewidywanie skutków wypowiedzi i dyskutowanie ich etycznego wymiaru (np. szczeroÊç — nieszczeroÊç, k∏amstwo, manipulacja, agresja s∏owna, brutalnoÊç w zachowaniach j´zykowych),
18. e)dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych w zakresie poprawiania i parafrazowania tekstów w∏asnych i cudzych (m.in. streszczania, skracania, rozwijania, przekszta∏cania stylistycznego),
19. f)dokonywanie intersemiotycznego przek∏adu treÊci obrazowych i akustycznych na wypowiedzi ustne i pisemne,
20. g)operowanie strukturami gramatycznymi odpowiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi oraz wyjaÊnianie wp∏ywu u˝ytych form na jej klarownoÊç i spójnoÊç,
21. h)usprawnianie operacji zdaniotwórczych; celowe i dwukierunkowe przekszta∏canie wypowiedzeƒ: zdanie — równowa˝nik, zdanie pojedyncze — z∏o˝one, konstrukcje czynne — bierne, 2) samokszta∏cenie:
22. a)poszukiwanie informacji w ró˝nych êród∏ach, Poz. 458 3) odbiór tekstów kultury:
23. a)dostrzeganie i komentowanie swoistych w∏aÊciwoÊci poznawanych utworów literackich i tekstów kultury oraz okreÊlanie funkcji zaobserwowanych Êrodków wyrazu,
24. b)pos∏ugiwanie si´ w sposób naturalny i funkcjonalny w trakcie rozwa˝ania problematyki utworów poznawanymi poj´ciami i terminami literackimi i kulturowymi,
25. c)dostrzeganie uniwersalnoÊci doÊwiadczeƒ, przemyÊleƒ, uczuç i aspiracji wpisanych w dzie∏a z ró˝nych okresów i kr´gów kulturowych (zw∏aszcza tradycji biblijnej, antycznej, dworsko-rycerskiej, patriotycznej, spo∏ecznikowskiej),
26. d)porównywanie tworzywa literatury i innych dzie∏ sztuki,
27. e)omawianie i interpretowanie utworów w ró˝nych zestawieniach kontekstualnych,
28. f)twórcze, wyrastajàce z postaw ludycznych, emocjonalnych i estetycznych, wykonywanie utworów (bàdê ich fragmentów) w ˝ywym s∏owie lub w formach teatralnych,
29. g)rozpoznawanie wartoÊci w utworach oraz próby ich oceny na tle w∏asnego Êwiata wartoÊci,
30. h)samodzielne, krytyczne ustosunkowanie si´ do obserwowanych zjawisk kultury; formu∏owanie, uzasadnianie i obrona w dyskusji (tak˝e na piÊmie) w∏asnych punktów widzenia, pomys∏ów interpretacyjnych i opinii o utworach,
31. i)dostrzeganie zwiàzku utworów z biografiami twórców i czasem historycznym. Lektura 1. Wybrane utwory z klasyki Êwiatowej: Biblia (fragmenty); mitologia (wybór); Homer: Iliada lub Odyseja (fragmenty); Sofokles: Antygona; Pieʃ o Rolandzie (fragmenty); W. Szekspir: Romeo i Julia; M. Cervantes: Don Kichote (fragmenty); K. Dickens: OpowieÊç wigilijna lub Dawid Copperfield (fragmenty); A. Czechow: wybrana nowela; A. de Saint-Exupéry: Ma∏y Ksià˝´ lub Nocny lot; E. Hemingway: wybrane opowiadanie. 2. Wybrane utwory z klasyki polskiej: Bogurodzica; J. Kochanowski: wybrane fraszki, pieÊni, psalmy, treny; wybór poezji barokowej; I. Krasicki: wybrane bajki i jedna z satyr; A. Mickiewicz: wybrane bajki i ballady, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty); J. S∏owacki: Balladyna (fragmenty); A. Fredro: Zemsta; H. Sienkiewicz: wybrana nowela; B. Prus: wybrana nowela; S. ˚eromski: Syzyfowe prace, wybrana nowela. 3. Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku.
32. b)dokumentowanie, notowanie, selekcja i przechowywanie informacji, 4. Wybór nowelistyki XIX i XX wieku (w tym co najmniej jeden utwór pozytywistyczny).
33. c)rozumne korzystanie ze Êrodków masowego przekazu, 5. Wybrane utwory wspó∏czesnej prozy polskiej i dramatu. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3619 — 6. Wybrane utwory o dorastaniu, w tym powieÊci dla m∏odzie˝y. 7. Przyk∏ady pami´tnika, dziennika, korespondencji literackich, reporta˝u, w tym A. Kamiƒski: Kamienie na szaniec; M. Bia∏oszewski: Pami´tnik z powstania warszawskiego (fragmenty). Poz. 458 TreÊci nauczania 1. Periodyzacja dziejów i poj´cie czasu w historii. 2. Warunki ˝ycia cz∏owieka w czasach najdawniejszych. 8. Przyk∏ady literatury regionalnej, wk∏ad literatury regionalnej do ogólnopolskiej skarbnicy literackiej. 3. Cywilizacje staro˝ytne — dorobek kultury i jego trwa∏oÊç (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym). 9. Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty publicystyczne, informacyjne, reklamowe. 4. Powstanie chrzeÊcijaƒstwa i pierwsze wieki jego rozwoju. 10. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela, w tym literatura popularna (co najmniej jeden w ka˝dej klasie). 11. Inne sk∏adniki kultury (np. przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne, przekazy ikoniczne, poezja Êpiewana). HISTORIA Cele edukacyjne 1. Rozwijanie i pog∏´bianie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià, zachodzàcymi w niej procesami i wydarzeniami. 2. Rozwijanie myÊlenia historycznego i krytycyzmu. 3. Pog∏´bianie umiej´tnoÊci powiàzania dziejów Polski z dziejami Europy i Êwiata. 4. Rozwijanie umiej´tnoÊci pozwalajàcych na samodzielnà prac´ intelektualnà z materia∏em historycznym. 5. Pog∏´bianie rozumienia poj´ç i wartoÊci niezb´dnych do zrozumienia ˝ycia politycznego, gospodarczego i spo∏ecznego. 6. Rozwijanie umiej´tnoÊci dostrzegania z∏o˝onoÊci zwiàzków przyczynowo-skutkowych. 7. Pog∏´bianie i umacnianie postawy patriotyzmu. Zadania szko∏y 1. Przekazywanie wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów Polski, Europy i Êwiata. 2. Uczenie umiej´tnoÊci analizy i syntezy materia∏u historycznego. 3. Uczenie zasad odczytywania i interpretowania êród∏a historycznego. 4. Ukazywanie mo˝liwoÊci ró˝norodnych interpretacji êróde∏, wydarzeƒ i postaci historycznych. 5. Uczenie rzetelnoÊci badawczej. 6. Doskonalenie ró˝norodnych form wypowiedzi ustnej i pisemnej. 7. Rozwijanie umiej´tnoÊci poszukiwania, porzàdkowania, wykorzystywania i przechowywania ró˝nych rodzajów informacji. 5. Europa i Êwiat Êródziemnomorski w wiekach Êrednich: paƒstwa, religie, spo∏eczeƒstwa, kultury (Bizancjum, Arabowie, paƒstwo Karolingów, cesarstwo Ottonów, uniwersalizm cesarski i papieski, ruch krucjatowy, gospodarka Êredniowieczna, jednoÊç i ró˝norodnoÊç kultury Êredniowiecza). 6. Polska pierwszych Piastów; statut Boles∏awa Krzywoustego i rozbicie dzielnicowe Polski; zjednoczenie paƒstwa polskiego; Polska Kazimierza Wielkiego. 7. Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; gospodarka i spo∏eczeƒstwo Polski Êredniowiecznej — zjawiska i procesy; specyfika kultury polskiego Êredniowiecza. 8. Wielkie odkrycia geograficzne. Europejczycy a Nowy Âwiat w XVI — XVIII wieku. 9. Europa w XVI i XVII wieku: renesans, reformacja i reforma katolicka; barok; powstanie systemów absolutystycznych (Francja, Rosja); Rzeczpospolita szlachecka w XVI i XVII wieku — kraj wielu kultur i religii. 10. Prze∏om oÊwieceniowy w Europie i w Polsce — przemiany ustrojowe, gospodarcze i cywilizacyjne; powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Pó∏nocnej; rewolucja francuska — znaczenie dziejowe; Polska u schy∏ku XVIII wieku (odrodzenie kulturalne, próby ratowania Rzeczypospolitej, rozbiory, powstanie koÊciuszkowskie). 11. Przemiany spo∏eczne i cywilizacyjne XIX wieku: epoka napoleoƒska; tworzenie podstaw nowoczesnej demokracji w Europie i Ameryce Pó∏nocnej; przemiany na mapie politycznej Europy i Êwiata; kolonializm; rozwój ekonomiczny i spo∏eczny w XIX wieku. 12. Losy i postawy Polaków w warunkach braku niepodleg∏oÊci: powstania narodowe, koncepcje pracy organicznej, losy Polaków na emigracji. 13. I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie. 14. Âwiat mi´dzy wojnami: kryzys demokracji (systemy totalitarne, hitleryzm i komunizm); najistotniejsze problemy gospodarcze, spo∏eczne i polityczne Êwiata. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3620 — 15. Odrodzone paƒstwo polskie: budowa paƒstwowoÊci, walka o granice; ewolucja ustrojowa; g∏ówne problemy gospodarcze i spo∏eczne; polityka zagraniczna i miejsce Polski w Europie mi´dzywojennej. Poz. 458 2) wychowanie obywatelskie, 3) wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym. 1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie2 16. II wojna Êwiatowa; pakt Ribbentrop — Mo∏otow i jego realizacja, momenty prze∏omowe wojny, budowa koalicji antyhitlerowskiej; eksterminacja narodów na terenach okupowanych; obozy koncentracyjne i ∏agry; Holocaust. 17. Polska w latach 1939—1945: dwie okupacje; Katyƒ; formy i miejsca walki o niepodleg∏oÊç; polskie paƒstwo podziemne; Powstanie Warszawskie; losy Polaków w kraju i na obczyênie. 18. Âwiat powojenny; post´p cywilizacyjny, przemiany polityczne i kulturowe; konflikt Wschód-Zachód, nowe zjawiska polityczno-spo∏eczne i przyspieszenie cywilizacyjne, dekolonizacja; nowe zjawiska w kulturze masowej. Cele edukacyjne 1. Przyj´cie integralnej wizji osoby; wybór i urzeczywistnianie wartoÊci s∏u˝àcych osobowemu rozwojowi. 2. Rozwiàzywanie problemów i pokonywanie trudnoÊci okresu dorastania. Zadania szko∏y 1. Stymulowanie procesu samowychowania. 2. Wspó∏praca z rodzicami w zakresie prawid∏owych relacji mi´dzy nimi a dzieckiem. 19. Polska po 1945 roku: walka o kszta∏t paƒstwa, polski stalinizm; przemiany gospodarczo-spo∏eczne w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; kryzysy polityczne lat 1956, 1968, 1970; wybór Polaka na papie˝a, rok 1980 i powstanie „SolidarnoÊci”, stan wojenny i lata osiemdziesiàte; prze∏om roku 1989, proces budowy III Rzeczypospolitej. 3. Pomoc we w∏aÊciwym prze˝ywaniu okresu dojrzewania. Osiàgni´cia 6. Promowanie integralnej wizji seksualnoÊci cz∏owieka; ukazanie jednoÊci pomi´dzy aktywnoÊcià seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià. 1. Rozpoznawanie miejsca cz∏owieka w czasie historycznym, jego relacji z przyrodà, spo∏ecznoÊcià lokalnà, ojczyznà, kr´giem kulturowym, innymi narodami i religiami. 2. Operowanie podstawowymi kategoriami historycznymi: czasem, przestrzenià, ciàg∏oÊcià, zmiennoÊcià. 3. Wykorzystywanie podstawowej wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów do powiàzania zjawisk historycznych z zakresu dziejów powszechnych z historià Polski. 4. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych. 5. Ocenianie faktów i wydarzeƒ historycznych. 6. Interpretacja ró˝nego rodzaju êróde∏ historycznych. 7. Docieranie do ró˝nych êróde∏ informacji historycznej, integracja wiedzy uzyskanej z ró˝nych êróde∏ informacji. 4. Wzmacnianie procesu identyfikacji z w∏asnà p∏cià. 5. Wspieranie rozwoju moralnego i kszta∏towania hierarchii wartoÊci. 7. Tworzenie klimatu dla kole˝eƒstwa, przyjaêni oraz szacunku dla cz∏owieka. 8. Pomoc w poszukiwaniu odpowiedzi na podstawowe pytania egzystencjalne. 9. Informowanie o mo˝liwoÊciach pomocy — system poradnictwa dla dzieci i m∏odzie˝y. TreÊci nauczania 1. Rozwój cz∏owieka: faza prenatalna, narodziny, faza niemowl´ca, wczesnodzieci´ca, przedpokwitaniowa, dojrzewania, m∏odoÊci, wieku Êredniego, wieku póênego. ˚ycie jako fundamentalna wartoÊç. 2. Budowa prawid∏owych relacji z rodzicami. Konflikt pokoleƒ; przyczyny i sposoby rozwiàzywania konfliktów. OdpowiedzialnoÊç wszystkich za atmosfer´ panujàcà w rodzinie. Rodzina niepe∏na. 3. Rola autorytetów w ˝yciu cz∏owieka. Przedmiot ten sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów: 4. Relacje mi´dzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaêƒ, zakochanie, mi∏oÊç; pierwsze fascynacje, mi∏oÊç platoniczna, mi∏oÊç m∏odzieƒcza, mi∏oÊç dojrza∏a. 1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie, 5. Zachowania asertywne. WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Dziennik Ustaw Nr 51 — 3621 — Poz. 458 6. Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym cz∏owieka: to˝samoÊç p∏ciowa — kobiecoÊç i m´skoÊç. 6. Korzystanie ze Êrodków przekazu w sposób selektywny, umo˝liwiajàcy obron´ przed ich destrukcyjnym oddzia∏ywaniem. 7. Dojrzewanie. Rozumienie i akceptacja kryteriów dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej. 7. Wnoszenie pozytywnego wk∏adu w ˝ycie swojej rodziny. 8. Problemy i trudnoÊci okresu dojrzewania (np. napi´cia seksualne, masturbacja), sposoby radzenia sobie z nimi, pomoc w rozeznaniu sytuacji wymagajàcych porady lekarza lub innych specjalistów. 8. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysi∏ku i pracy, przyj´cie postawy szacunku wobec siebie. 9. Ró˝nice w rozwoju psychoseksualnym dziewczàt i ch∏opców; postawy i wzajemne oczekiwania. 10. Zagro˝enia okresu dojrzewania: presja seksualna, uzale˝nienia, pornografia. 11. G∏ówne funkcje p∏ciowoÊci: wyra˝anie mi∏oÊci, budowanie wi´zi i rodzicielstwo. 12. Inicjacja seksualna; zwiàzek pomi´dzy aktywnoÊcià seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià; dysfunkcje zwiàzane z przedmiotowym traktowaniem cz∏owieka w dziedzinie seksualnej. Ryzyko zwiàzane z wczesnà inicjacjà. 13. Kszta∏towanie i akceptacja to˝samoÊci p∏ciowej. Mo˝liwoÊci pomocy w pokonywaniu trudnoÊci zwiàzanych z to˝samoÊcià p∏ciowà. 14. P∏odnoÊç wspólnà sprawà kobiety i m´˝czyzny. 15. Planowanie rodziny. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci. Antykoncepcja. Aspekt zdrowotny, psychologiczny i etyczny. 16. Infekcje przenoszone drogà p∏ciowà. AIDS: drogi przenoszenia zaka˝enia, profilaktyka, aspekt spo∏eczny. 17. WartoÊci zwiàzane z seksualnoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu w∏asnej p∏ciowoÊci oraz budowaniu trwa∏ych i szcz´Êliwych wi´zi. 18. Wp∏yw sposobu sp´dzania wolnego czasu (w tym korzystania ze Êrodków masowego przekazu) na cz∏owieka. 9. Umiej´tnoÊç korzystania z systemu poradnictwa dla dzieci i m∏odzie˝y. 2. Wychowanie obywatelskie Cele edukacyjne 1. Pog∏´bianie poczucia przynale˝noÊci do wspólnoty obywateli paƒstwa polskiego. 2. ÂwiadomoÊç istnienia obowiàzków wobec w∏asnej ojczyzny, w tym w szczególnoÊci obowiàzku jej obrony oraz dba∏oÊci o jej dobre imi´. 3. Poczucie wartoÊci i przydatnoÊci indywidualnego i grupowego dzia∏ania na rzecz spo∏ecznoÊci lokalnej. 4. Rozumienie wa˝nych wydarzeƒ ˝ycia spo∏ecznego, politycznego oraz gospodarczego w kraju i na Êwiecie. 5. Pog∏´bianie szacunku dla w∏asnego paƒstwa. Zadania szko∏y 1. Stawianie wymagaƒ w zakresie w∏aÊciwej postawy uczniów wobec god∏a i hymnu paƒstwowego oraz w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych. 2. Pomoc w rozpoznaniu w∏asnych praw i obowiàzków. 3. Ukazywanie praktycznych zastosowaƒ zasad i procedur demokratycznych w spo∏ecznoÊci szkolnej. 4. Kszta∏towanie poczucia odpowiedzialnoÊci za siebie i innych. Osiàgni´cia 5. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej. 1. ZnajomoÊç organizmu ludzkiego i zachodzàcych w nim zmian oraz akceptacja w∏asnej p∏ciowoÊci. TreÊci nauczania 1. Cz∏owiek — istota spo∏eczna. 2. Poznawanie, analizowanie i wyra˝anie uczuç. 2. Grupa i wi´zi spo∏eczne. 3. Kierowanie w∏asnym rozwojem, podejmowanie wysi∏ku samowychowawczego. 4. Przyj´cie integralnej wizji ludzkiej seksualnoÊci. 5. Umiej´tnoÊç obrony w∏asnej intymnoÊci i nietykalnoÊci seksualnej oraz szacunek dla cia∏a innej osoby. 3. Naród i paƒstwo. To˝samoÊç narodowa. 4. Monarchie konstytucyjne i republiki we wspó∏czesnej Europie. 5. Obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3622 — 6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (ustrój polityczny i instytucje Rzeczypospolitej Polskiej, prawa i obowiàzki obywatela). 7. Samorzàd terytorialny a w∏adza centralna. 8. Ustrój, zadania, instytucje, struktura w∏adzy samorzàdów terytorialnych. 9. S∏u˝ba cywilna. 10. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w za∏atwianiu spraw w urz´dzie gminnym. 11. Kultura polityczna i formy ˝ycia publicznego (ÊwiadomoÊç obywatelska, cnoty obywatelskie, stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodowe). 12. Niezbywalny charakter praw cz∏owieka, ich katalog i systemy ochrony. Poz. 458 4. Wst´pne przygotowanie uczniów do aktywnoÊci zawodowej i odnalezienia si´ na rynku pracy. Zadania szko∏y 1. Dostarczenie elementarnej wiedzy ekonomicznej. 2. Rozwijanie ducha przedsi´biorczoÊci. 3. Rozbudzanie wyobraêni, pomys∏owoÊci na temat przysz∏ej aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej. 4. Pomoc w Êwiadomym kszta∏towaniu orientacji i kariery zawodowej. TreÊci nauczania 1. Gospodarstwo domowe — zarzàdzanie w∏asnymi pieni´dzmi. 13. Etyka w ˝yciu publicznym. 2. Najwa˝niejsze zasady racjonalnego gospodarowania. 14. ˚ycie szko∏y — samorzàdnoÊç, procedury demokratyczne, regulacje prawne. 3. Elementarne poj´cia ekonomiczne z zakresu gospodarki rynkowej. Osiàgni´cia 4. Krótka historia pieniàdza i jego najwa˝niejsze funkcje. 1. Godne zachowanie w czasie obchodów Êwiàt i uroczystoÊci narodowych. 2. Rozpoznawanie w∏asnych praw i obowiàzków. 5. Przedsi´biorca i przedsi´biorczoÊç (ma∏e firmy, potrzebne umiej´tnoÊci, zasady prawa, êród∏a informacji). 3. Wykorzystywanie wiedzy o zasadach ustroju Rzeczypospolitej Polskiej do interpretacji wydarzeƒ ˝ycia publicznego. 6. Orientacja zawodowa (lokalny i ponadlokalny rynek pracy). 4. Uczestniczenie w dyskusji, prezentacja i obrona w∏asnego stanowiska, branie pod uwag´ argumentów strony przeciwnej. 7. Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifikacji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodowych. Rodzaje zawodów i umiej´tnoÊci zawodowych. 5. Wspó∏praca w grupie z uwzgl´dnieniem podzia∏u zadaƒ. 6. Podporzàdkowanie si´ wymogom procedur demokratycznych we wspólnym dzia∏aniu. 7. Za∏atwianie prostych spraw urz´dowych: pisanie podaƒ, ˝yciorysu, wype∏nianie druków urz´dowych. 8. ZnajomoÊç najwa˝niejszych, etycznych zasad ˝ycia publicznego. 3. Wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym Cele edukacyjne 1. Wszechstronny rozwój ucznia ukierunkowany na przygotowanie do aktywnej obecnoÊci w ˝yciu spo∏eczno-gospodarczym kraju. 2. Rozumienie przez uczniów zjawisk i zmian gospodarczych w kraju. 3. ZdolnoÊç uczniów do odnajdywania swojego miejsca w ˝yciu gospodarczym w warunkach gospodarki rynkowej i zmiennego rynku pracy. 8. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w ubieganiu si´ o prac´ lub rozpoczynaniu dzia∏alnoÊci gospodarczej. 9. Wybór zawodu. System poradnictwa zawodowego i kszta∏cenia ustawicznego. 10. MobilnoÊç zawodowa jako zjawisko cywilizacyjne. Rynek pracy. Problem bezrobocia: przyczyny, skutki, sposoby rozwiàzywania. 11. Ubieganie si´ o prac´ — list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy, rozmowa kwalifikacyjna, cechy dobrego pracownika. 12. Cz∏owiek w gospodarce. Praca zespo∏owa. Wybrane zagadnienia z etyki ˝ycia gospodarczego. 13. Przekszta∏cenia ustroju gospodarczego w Polsce po 1989 r. Osiàgni´cia 1. ZnajomoÊç elementarnych poj´ç i praw ekonomicznych. 2. Umiej´tnoÊç planowania rozwoju w∏asnego wykszta∏cenia i kwalifikacji zawodowych. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3623 — Poz. 458 3. Trafne rozpoznawanie w∏asnych predyspozycji, kwalifikacji i realnych mo˝liwoÊci z punktu widzenia rynku pracy. 6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl ˝ycia i zachowania w kraju j´zyka docelowego. 4. Umiej´tnoÊç sporzàdzania dokumentów niezb´dnych przy ubieganiu si´ o prac´ (list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy) oraz umiej´tnoÊç odbycia rozmowy kwalifikacyjnej. 7. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu j´zyka. 5. Umiej´tnoÊç aktywnego znalezienia si´ na rynku pracy i podejmowania dzia∏alnoÊci gospodarczej. Osiàgni´cia 6. ZnajomoÊç podstawowych zasad etycznych ˝ycia gospodarczego i umiej´tnoÊç stosowania ich w ˝yciu szkolnym (np. rzetelna praca, punktualnoÊç, dotrzymywanie danego s∏owa, uczciwoÊç, odpowiedzialnoÊç za skutki, prawdomównoÊç). 7. Umiej´tnoÊç zarzàdzania w∏asnymi pieni´dzmi. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne 1. Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka obcego zapewniajàcego w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà. 2. Lepsze poznanie kultury i spraw ˝ycia codziennego kraju j´zyka nauczanego. Zadania szko∏y 1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, m.in. przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych. 8. Rozwój indywidualnych strategii uczenia si´. 1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu: 1) rozumienie ogólnego sensu oraz g∏ównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych u˝ytkowników j´zyka, 2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w ró˝nych warunkach odbioru (np. rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu), 3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierajàcej niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ mo˝e domyÊliç si´ z kontekstu. 2. SprawnoÊç mówienia: 1) formu∏owanie krótkich, p∏ynnych i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci, 2) wykorzystanie znajomoÊci fonetyki w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi dla rodzimego u˝ytkownika j´zyka, 3) inicjowanie, podtrzymywanie i koƒczenie prostej rozmowy, 2. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego. 4) wyra˝anie w∏asnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób, 3. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci stosowania j´zyka jako narz´dzia przy wykonywaniu zespo∏owych projektów, zw∏aszcza interdyscyplinarnych. 5) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy. 4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur. 3. SprawnoÊç czytania: 1) rozumienie d∏u˝szych i bardziej z∏o˝onych tekstów, TreÊci nauczania 2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego, 1. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu i mówienia. 3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumia∏e, 2. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania. 4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu przy pobie˝nym czytaniu, 3. Poszerzenie repertuaru funkcji j´zykowych umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem obcym w sytuacjach ˝ycia codziennego. 5) wyszukiwanie ˝àdanej informacji lub szczegó∏u z cz´Êciowo niezrozumianego tekstu. 4. Opanowanie bardziej rozwini´tych struktur gramatycznych stosowanych do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci. 5. Wzbogacenie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem realiów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru j´zyka docelowego na podstawie oryginalnych materia∏ów j´zykowych. 4. SprawnoÊç pisania: 1) formu∏owanie, w miar´ zró˝nicowanej pod wzgl´dem morfosyntaktycznym i leksykalnym, wypowiedzi pisemnej, 2) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego komunikatu, 3) napisanie krótkiego listu, Dziennik Ustaw Nr 51 — 3624 — 4) sporzàdzenie prostej i spójnej notatki z czyjejÊ wypowiedzi, 5) prawid∏owe stosowanie zasad ortografii i podstaw interpunkcji. 5. Inne umiej´tnoÊci: 1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji, 2) korzystanie ze s∏ownika jedno- i dwuj´zycznego oraz innych êróde∏ informacji. MATEMATYKA Cele edukacyjne 1. Przygotowywanie uczniów do wykorzystania wiedzy matematycznej do rozwiàzywania problemów z zakresu ró˝nych dziedzin kszta∏cenia szkolnego oraz ˝ycia codziennego; budowanie modeli matematycznych dla konkretnych sytuacji. 2. Przyswajanie przez uczniów j´zyka matematyki; dostrzeganie oraz formu∏owanie, rozwiàzywanie i dyskutowanie problemów. Poz. 458 6. Zbieranie, porzàdkowanie i przedstawianie danych (tam gdzie to mo˝liwe — z u˝yciem technologii informacyjnej). 7. Proste doÊwiadczenia losowe. 8. Wielokàty, ko∏o i okràg; symetralna odcinka i dwusieczna kàta; kàt Êrodkowy i kàt wpisany, cechy przystawania trójkàtów, okràg wpisany w trójkàt, okràg opisany na trójkàcie. 9. Przyk∏ady przekszta∏ceƒ geometrycznych. 10. Obwód i pole wielokàta; pole ko∏a i d∏ugoÊç okr´gu. 11. Twierdzenia o zwiàzkach miarowych w figurach; twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania; figury podobne. 12. Prostopad∏oÊç i równoleg∏oÊç w przestrzeni; graniastos∏upy proste, ostros∏upy i bry∏y obrotowe (walec, sto˝ek, kula); obliczanie pól powierzchni i obj´toÊci wieloÊcianów oraz bry∏ obrotowych. Osiàgni´cia 3. Rozwijanie wyobraêni przestrzennej uczniów. 1. Przeprowadzanie nieskomplikowanych rozumowaƒ matematycznych. Zadania szko∏y 2. Pos∏ugiwanie si´ w∏asnoÊciami liczb i dzia∏aƒ oraz w∏asnoÊciami figur przy rozwiàzywaniu zadaƒ. 1. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci myÊlenia i jasnego formu∏owania wypowiedzi. 2. Rozwijanie umiej´tnoÊci uczniów w zakresie rozumienia tekstów sformu∏owanych w j´zyku matematyki. 3. Rozwijanie umiej´tnoÊci opisywania w j´zyku matematyki prostych sytuacji. 4. U∏atwianie dostrzegania problemów i badania ich w konkretnych przypadkach przez prowadzenie prostych rozumowaƒ matematycznych. TreÊci nauczania 1. Liczby wymierne i dzia∏ania na nich, przyk∏ady wykorzystania kalkulatora; porównywanie liczb wymiernych; procenty i ich zastosowania praktyczne; pot´ga o wyk∏adniku ca∏kowitym; w∏asnoÊci pot´gowania; pierwiastki i ich podstawowe w∏asnoÊci. 3. Pos∏ugiwanie si´ kalkulatorem przy rozwiàzywaniu typowych zadaƒ. 4. Dostrzeganie, wykorzystywanie i interpretowanie zale˝noÊci funkcyjnych; interpretowanie zwiàzków wyra˝onych za pomocà wzorów, wykresów, schematów, diagramów, tabel. 5. Prezentowanie z u˝yciem j´zyka matematyki wyników badania prostych zagadnieƒ. FIZYKA I ASTRONOMIA Cele edukacyjne 1. Budzenie zainteresowaƒ prawid∏owoÊciami Êwiata przyrody. 2. Przybli˝enia dziesi´tne liczb rzeczywistych; przyk∏ady liczb niewymiernych. 2. Umiej´tnoÊç prezentowania wyników w∏asnych obserwacji, eksperymentów i przemyÊleƒ. 3. Zapisywanie wyra˝eƒ algebraicznych oraz obliczanie ich wartoÊci liczbowych; wzory skróconego mno˝enia. 3. Poznanie podstawowych praw opisujàcych przebieg zjawisk fizycznych i astronomicznych w przyrodzie. 4. Przyk∏ady funkcji (równie˝ nieliczbowych i nieliniowych); odczytywanie w∏asnoÊci funkcji z wykresu. 4. Wykorzystanie wiedzy fizycznej w praktyce ˝ycia codziennego. 5. Równanie liniowe z jednà niewiadomà, nierównoÊç liniowa z jednà niewiadomà; uk∏ad równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi i jego interpretacja geometryczna. Zadania szko∏y 1. Zapoznanie uczniów z podstawowymi prawami przyrody. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3625 — 2. Stworzenie mo˝liwoÊci przeprowadzania doÊwiadczeƒ fizycznych. 3. Zapoznanie z metodami obserwowania, badania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych. Poz. 458 4. Opisywanie zjawisk fizycznych i rozwiàzywanie problemów fizycznych i astronomicznych z zastosowaniem modeli i technik matematycznych. CHEMIA 4. Ukazanie znaczenia odkryç w naukach przyrodniczych dla rozwoju cywilizacji i rozwiàzywania problemów wspó∏czesnego Êwiata. Cele edukacyjne 5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania ze êróde∏ informacji. 1. Nabycie umiej´tnoÊci obserwacji i opisu zjawisk chemicznych zachodzàcych w otaczajàcym Êwiecie. TreÊci nauczania 1. W∏aÊciwoÊci materii. 2. Stany skupienia materii. Kinetyczny model budowy materii. 3. Ruch i si∏y. 4. Opis ruchów prostoliniowych. Ruch drgajàcy (jakoÊciowo), ruchy krzywoliniowe. Oddzia∏ywania mechaniczne i ich skutki. Równowaga mechaniczna. Zasada zachowania p´du. Zasady dynamiki. Oddzia∏ywania grawitacyjne. Loty kosmiczne. 5. Praca i energia. 6. Rodzaje energii mechanicznej. Zasada zachowania energii. Moc. Pierwsza zasada termodynamiki. 7. Przesy∏anie informacji. 8. Fale dêwi´kowe. Fale elektromagnetyczne. Rozchodzenie si´ Êwiat∏a — zjawiska odbicia i za∏amania. Barwy. Obrazy optyczne. Natura Êwiat∏a. Urzàdzenia do przekazywania informacji. 9. ElektrycznoÊç i magnetyzm. 10. ¸adunki elektryczne i ich oddzia∏ywanie. Pole elektryczne. 11. Obwód pràdu sta∏ego. Prawa przep∏ywu pràdu sta∏ego. èród∏a napi´cia. Pole magnetyczne. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej (jakoÊciowo). Wytwarzanie i przesy∏anie energii elektrycznej. 12. Mikroskopowy model zjawisk elektrycznych. 13. Budowa atomu. Energia jàdrowa. Promieniowanie jàdrowe. 14. Uk∏ad S∏oneczny. Elementy kosmologii. Osiàgni´cia 1. Umiej´tnoÊç obserwowania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych. 2. Poznanie znaczenia wiedzy chemicznej w procesach przetwarzania materii przez cz∏owieka. 3. Nabycie umiej´tnoÊci i nawyku post´powania zgodnego z zasadami dba∏oÊci o w∏asne zdrowie i ochron´ Êrodowiska. Zadania szko∏y 1. Ukszta∏towanie myÊlenia prowadzàcego do zrozumienia poznanej wiedzy chemicznej i pos∏ugiwania si´ nià w ró˝nych sytuacjach ˝yciowych. 2. Zapoznanie uczniów z w∏aÊciwoÊciami substancji chemicznych i bezpiecznym obchodzeniem si´ z nimi. 3. Umo˝liwienie uczniom zdobycia wiadomoÊci i umiej´tnoÊci zarówno praktycznych, jak i stanowiàcych podstaw´ do kszta∏cenia na kolejnych etapach. TreÊci nauczania 1. Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu cz∏owieka. Metale i niemetale, mieszaniny, powietrze jako mieszanina gazów, tlen i azot — w∏aÊciwoÊci, tlenki, zanieczyszczenia powietrza. 2. Budowa atomu: jàdro i elektrony, sk∏adniki jàdra, izotopy. PromieniotwórczoÊç i jej ró˝norodne konsekwencje. Atomy, jony i czàsteczki, pierwiastki i zwiàzki chemiczne, symbole chemiczne, wartoÊciowoÊç pierwiastków. Wiàzania chemiczne — jonowe i atomowe. 3. Teoria atomistyczno-czàsteczkowa — nieciàg∏oÊç budowy materii. Uk∏ad okresowy pierwiastków chemicznych — sposób usystematyzowania pierwiastków. 4. Wagowe stosunki stechiometryczne w zwiàzkach chemicznych i reakcjach chemicznych — masa atomowa i czàsteczkowa, prawo sta∏oÊci sk∏adu, prawo zachowania masy. 5. Reakcje chemiczne i równania reakcji chemicznych. 2. Umiej´tnoÊç pos∏ugiwania si´ metodami badawczymi typowymi dla fizyki i astronomii. 6. Woda i roztwory wodne — zagro˝enia cywilizacyjne wynikajàce z jej zanieczyszczeƒ. 3. Umiej´tnoÊç wykonywania pomiarów prostych i z∏o˝onych. 7. Roztwory, rozpuszczalnoÊç, st´˝enia procentowe roztworów — podstawowe obliczenia. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3626 — Poz. 458 8. Typy zwiàzków nieorganicznych: kwasy, zasady, wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztworu, pH — w uj´ciu jakoÊciowym. Sole: reakcje substancji o w∏aÊciwoÊciach kwasowych z substancjami o w∏aÊciwoÊciach zasadowych, podstawowe w∏aÊciwoÊci i zastosowania wybranych soli. Zadania szko∏y 9. Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego: w´giel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny, wapieƒ, gips, szk∏o. 3. Ukazywanie uwarunkowaƒ i prawid∏owoÊci przebiegu procesów i zjawisk biologicznych. 10. W´giel i jego zwiàzki. Proste w´glowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe, myd∏a, estry, t∏uszcze, cukry, bia∏ka jako podstawowe sk∏adniki organizmów ˝ywych, tworzywa sztuczne. 11. Dzia∏anie niektórych substancji na organizm cz∏owieka: leki, trucizny, alkohole, narkotyki, nawozy, Êrodki ochrony roÊlin. 1. Umo˝liwienie projektowania i prowadzenia obserwacji i doÊwiadczeƒ biologicznych. 2. Ukazywanie ró˝norodnoÊci i z∏o˝onoÊci Êwiata ˝ywego. 4. Motywowanie do przestrzegania zasad higieny osobistej i podejmowania odpowiedzialnoÊci za zdrowie i ˝ycie w∏asne i innych. 5. Umo˝liwienie podejmowania dzia∏aƒ na rzecz najbli˝szego Êrodowiska przyrodniczego i rozwijania szacunku dla zwierzàt. TreÊci nauczania 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona s∏u˝y (komórki, tkanki, organy). Osiàgni´cia 1. OkreÊlanie w∏aÊciwoÊci ró˝norodnych substancji oraz ich powiàzanie z zastosowaniem i wp∏ywem na Êrodowisko naturalne. 2. WyjaÊnianie przebiegu prostych procesów chemicznych i zapisywanie poznanych reakcji chemicznych w postaci równaƒ. 3. Projektowanie i przeprowadzanie prostych doÊwiadczeƒ chemicznych. 4. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ prostym sprz´tem laboratoryjnym, substancjami i wyrobami o poznanym sk∏adzie chemicznym. 5. Dostrzeganie przemian chemicznych w otoczeniu oraz czynników wp∏ywajàcych na ich przebieg. 2. Przyk∏ady ró˝nych sposobów pe∏nienia tych samych funkcji ˝yciowych przez organizmy zale˝nie od warunków Êrodowiska. 3. Budowa i funkcjonowanie uk∏adów organizmu cz∏owieka. 4. Stan zdrowia i choroby. Przyk∏ady chorób zakaênych oraz patologii w dzia∏aniu narzàdów; elementy epidemiologii, profilaktyki i leczenia omawianych chorób. 5. Etapy biologicznego i psychicznego rozwoju cz∏owieka i potrzeby z nimi zwiàzane. 6. Informacja dziedziczna; cechy organizmu wynikajàce z wp∏ywu genów i oddzia∏ywaƒ Êrodowiskowych. 6. Wykonywanie prostych obliczeƒ stechiometrycznych. 7. Relacje wewnàtrz- i mi´dzygatunkowe w przyrodzie. Krà˝enie materii i przep∏yw energii w ró˝nych uk∏adach przyrodniczych. BIOLOGIA 8. Dzia∏ania cz∏owieka w Êrodowisku przyrodniczym i ich konsekwencje. Cele edukacyjne 1. Rozwijanie zainteresowaƒ biologicznych i sk∏anianie do samodzielnego poznawania Êwiata ˝ywego. 2. Poznanie ró˝norodnoÊci Êwiata ˝ywego i Êrodowisk ˝ycia organizmów. 3. Poznanie i zrozumienie podstawowych procesów ˝yciowych organizmów. 4. Zrozumienie zasad funkcjonowania organizmu cz∏owieka i kszta∏towanie zachowaƒ prozdrowotnych. 5. Kszta∏cenie zachowaƒ ukierunkowanych na ochron´ Êrodowiska przyrodniczego. Osiàgni´cia 1. Formu∏owanie hipotez. Analizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doÊwiadczeƒ, wraz z ocenà ich wiarygodnoÊci. 2. Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie i interpretowanie wiedzy z ró˝nych dziedzin niezb´dnej do wyjaÊnienia procesów ˝yciowych. 3. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy budowà i funkcjà uk∏adów i narzàdów w organizmie cz∏owieka. Postrzeganie funkcjonowania organizmu ludzkiego jako integralnej ca∏oÊci. 4. Interpretowanie zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem ˝ycia organizmu a jego budowà i funkcjonowaniem. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3627 — 5. Analizowanie struktury i funkcjonowania wybranych ekosystemów. 6. Ocenianie zmian zachodzàcych w Êrodowisku przyrodniczym w wyniku oddzia∏ywania cz∏owieka i ich wp∏ywu na jakoÊç ˝ycia i umiej´tnoÊci znajdywania Êrodków zaradczych. 7. Analizowanie przyczyn zak∏óceƒ stanu zdrowia cz∏owieka, przewidywanie skutków w∏asnych decyzji w tym zakresie. Prowadzenie zdrowego trybu ˝ycia. GEOGRAFIA Cele edukacyjne 1. Budzenie zainteresowania szeroko rozumianà przestrzenià geograficznà (w∏asnym regionem, terytorium Polski, Europy, Êwiata) oraz przygotowanie do swobodnego poruszania si´ w niej. 2. Kszta∏towanie w uczniach: Poz. 458 7. Potencja∏ naturalny, ludnoÊciowy, gospodarczy i kulturowy Polski (na treÊci dotyczàce Polski nale˝y przeznaczyç nie mniej ni˝ 1/3 czasu przewidzianego na zaj´cia geografii w gimnazjum). 8. Polska na tle Europy i Êwiata. 9. Problemy integracyjne na Êwiecie, w Europie i w Polsce. 10. Przyk∏ady ochrony krajobrazu na Êwiecie i w Polsce. Osiàgni´cia 1. Ca∏oÊciowe widzenie regionów i miejsc (Polski i Êwiata). 2. Lokalizowanie miejsc na powierzchni Ziemi i orientowanie si´ w ich wzajemnym po∏o˝eniu za pomocà map. 3. Gromadzenie, interpretowanie i prezentowanie wiedzy geograficznej. 1) poszanowania innych narodów, systemów wartoÊci i sposobów ˝ycia, 4. Ocenianie w kategoriach geograficznych dzia∏alnoÊci gospodarczej, spo∏ecznej i politycznej oraz dzia∏aƒ w∏asnych. 2) poczucia odpowiedzialnoÊci za swoje Êrodowisko ˝ycia (geograficzne i spo∏eczne), gotowoÊci uczestniczenia w rozwiàzywaniu problemów swojej spo∏ecznoÊci. 5. Przewidywanie zmian w przyrodzie i w dzia∏aniach ludzi na podstawie uzyskanych informacji. 3. UÊwiadomienie wartoÊci, jakà jest w∏asny region i kraj oraz ich dziedzictwo kulturowe. 6. Korzystanie z mo˝liwie ró˝nych êróde∏ informacji. 7. Stosowanie wiedzy geograficznej w ˝yciu. 4. Przyswojenie informacji podstawowych umo˝liwiajàcych realizacj´ celów wymienionych w ust. 1—3. Zadania szko∏y MUZYKA Cele edukacyjne Tworzenie uczniom sprzyjajàcych warunków do: 1. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych. 1) korzystania z mo˝liwie ró˝norodnych êróde∏ wiedzy geograficznej, w tym z w∏asnych obserwacji terenowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem swojej gminy (powiatu), 2. Wyposa˝enie uczniów w niezb´dne umiej´tnoÊci muzyczne, a tak˝e wiedz´ z tego zakresu. 2) uczenia si´ czynnego, kszta∏tujàcego dociekliwoÊç, refleksyjnoÊç, zdrowy krytycyzm, ch´ç dzia∏ania, 3) kszta∏towania postawy szacunku dla przyrody. TreÊci nauczania 1. Ziemia jako cz´Êç WszechÊwiata. 2. Ziemia jako Êrodowisko ˝ycia, jej historia i obraz wspó∏czesny. 3. Interakcja Ziemia — cz∏owiek. 4. Gospodarowanie zasobami naturalnymi Ziemi. 5. Wspó∏czesne przemiany gospodarcze, spo∏eczne i polityczne na kontynentach i w wybranych paƒstwach. 6. èród∏a konfliktów i próby ich rozwiàzywania (na wybranych przyk∏adach). 3. Umo˝liwienie uczniom prze˝ycia ró˝nych doÊwiadczeƒ muzycznych. 4. Kszta∏towanie kultury muzycznej (umiej´tnoÊç w∏àczania sztuki we w∏asne, osobiste ˝ycie). 5. Uczenie wartoÊciowania obecnych wokó∏ ucznia zjawisk z zakresu muzyki. Zadania szko∏y 1. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki prowadzàcego do prze˝yç estetycznych. 2. Ukazanie wielkiego bogactwa Êwiata sztuki. 3. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, doÊwiadczania tajemnicy, kontemplacji, a tak˝e autorefleksji. 4. Ukazanie ró˝nych funkcji sztuki — estetycznej, poznawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeutycznej, religijnej. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3628 — TreÊci nauczania 1. S∏uchanie muzyki. Poz. 458 3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu. 3. Muzykowanie na instrumentach. 4. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a itp.). 4. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe. 5. Krajobraz kulturowy. 5. Wiedza niezb´dna do rozumienia muzyki. 6. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka). 2. Âpiew. 6. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej, muzyki innych narodów i regionów Êwiata. 7. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie. 7. WartoÊci muzyki ludowej, muzyki artystycznej i muzyki popularnej. Osiàgni´cia 8. Podstawowa wiedza o teatrze i filmie. 1. Rozpoznawanie wybitnych dzie∏ plastycznych. Osiàgni´cia 2. W∏asna aktywnoÊç plastyczna. 1. Rozpoznawanie wybitnych dzie∏ muzycznych. 3. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia. 2. W∏asna aktywnoÊç muzyczna. TECHNIKA PLASTYKA Cele edukacyjne 1. Kszta∏towanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych. 2. Wyposa˝enie uczniów w niezb´dne umiej´tnoÊci plastyczne, a tak˝e wiedz´ z tego zakresu. 3. Umo˝liwienie uczniom prze˝ycia ró˝nych doÊwiadczeƒ plastycznych. Cele edukacyjne Przygotowanie do ˝ycia w cywilizacji technicznej. Zadania szko∏y Zorganizowanie warunków do samodzielnego dzia∏ania technicznego z wykorzystaniem typowych metod stosowanych w podstawowych dziedzinach techniki. TreÊci nauczania 4. Kszta∏towanie kultury plastycznej (umiej´tnoÊç w∏àczania sztuki we w∏asne, osobiste ˝ycie). 5. Uczenie wartoÊciowania obecnych wokó∏ ucznia zjawisk z zakresu plastyki. Zadania szko∏y 1. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki prowadzàcego do prze˝yç estetycznych. 1. Prezentacja wybranych wielkich polskich i zagranicznych wynalazców w dziedzinie techniki. 2. Zwiàzki techniki z rozwojem kultury i ró˝nych dyscyplin wiedzy technicznej. 3. Projektowanie i konstruowanie; ochrona praw autorskich, wynalazczoÊç, ochrona patentowa; m∏odzie˝owy ruch twórczoÊci technicznej. 2. Ukazanie wielkiego bogactwa Êwiata sztuki. 3. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, doÊwiadczania tajemnicy, kontemplacji, a tak˝e autorefleksji. 4. Ukazanie ró˝nych funkcji sztuki — estetycznej, poznawczej, wspólnotowej, emocjonalno-terapeutycznej, religijnej. TreÊci nauczania 1. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki, galerie, muzea. 2. Ârodki wyrazu plastycznego. Dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach. 4. Materia∏y konstrukcyjne; wymagania u˝ytkowe, bezpieczeƒstwa, ekonomiczne i konstrukcyjne. 5. Planowanie pracy indywidualnej i zespo∏owej, podzia∏ pracy, koordynacja dzia∏aƒ, rachunek ekonomiczny. 6. Technologie — narz´dzia i urzàdzenia techniczne stosowane do przetwarzania ró˝nych materia∏ów; pomiary i regulacje techniczne. 7. Problemy bezpiecznego wykorzystania wytworów wspó∏czesnej techniki; urzàdzenia techniczne stosowane w Êrodowisku ˝ycia ucznia; bezpieczeƒstwo poruszania si´ po drogach. Dziennik Ustaw Nr 51 — 3629 — Osiàgni´cia 1. OkreÊlanie i ocenianie w∏asnych mocnych i s∏abych cech ujawnianych w dzia∏aniach technicznych indywidualnych i zespo∏owych; ocenianie w∏asnych mo˝liwoÊci sprostania wymaganiom wst´pnie wybranego zawodu (stanowiska pracy). 2. Stosowanie ró˝norodnych metod i Êrodków (symboli, rysunków, kodów i zdj´ç) w porozumiewaniu si´ na temat zagadnieƒ technicznych. 3. Czytanie i sporzàdzanie prostych dokumentacji technicznych. 4. Bezpieczne i wydajne pos∏ugiwanie si´ podstawowymi narz´dziami, przyrzàdami i urzàdzeniami, dobieranie narz´dzi oraz utrzymywanie ich w stanie sprawnoÊci. 5. Eksploatacja urzàdzeƒ i systemów technicznych zwiàzanych z ˝yciem codziennym, z uwzgl´dnieniem zasad i regu∏ bezpieczeƒstwa, w tym korzystanie z dróg i pojazdów. INFORMATYKA Cele edukacyjne Przygotowanie do aktywnego i odpowiedzialnego ˝ycia w spo∏eczeƒstwie informacyjnym. Zadania szko∏y 1. Stworzenie warunków do osiàgni´cia umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ komputerem, jego oprogramowaniem i technologià informacyjnà. 2. Zainteresowanie uczniów rozwojem wiedzy informacyjnej oraz nowymi mo˝liwoÊciami dost´pu do informacji i komunikowania si´. 3. Wspomaganie uczniów w rozpoznaniu w∏asnych uzdolnieƒ i zainteresowaƒ w celu Êwiadomego wyboru kierunku dalszego kszta∏cenia. TreÊci nauczania 1. Pos∏ugiwanie si´ sprz´tem i korzystanie z us∏ug systemu operacyjnego. Podstawowe elementy komputera i ich funkcje. Zasady bezpiecznej pracy z komputerem. Podstawowe us∏ugi systemu operacyjnego. Podstawowe zasady pracy w sieci lokalnej i globalnej. 2. Rozwiàzywanie problemów za pomocà programów u˝ytkowych. Formy reprezentowania i przetwarzania informacji przez cz∏owieka i komputer. Redagowanie tekstów i tworzenie rysunków za pomocà komputera. Tworzenie dokumentów zawierajàcych tekst, grafik´ i tabele. Wykorzystanie arkusza kalkulacyjnego do rozwiàzywania zadaƒ z programu nauczania gimnazjum i codziennego ˝ycia. Korzystanie z multimedialnych êróde∏ informacji. Przyk∏ady ró˝nych form organizacji danych. Przyk∏ady wyszu- Poz. 458 kiwania i zapisywania informacji w bazach danych. Przyk∏ady zastosowaƒ komputera jako narz´dzia dost´pu do rozproszonych êróde∏ informacji i komunikacji na odleg∏oÊç. 3. Rozwiàzywanie problemów w postaci algorytmicznej. Algorytmy wokó∏ nas, przyk∏ady algorytmów rozwiàzywania problemów praktycznych i szkolnych. Âcis∏e formu∏owanie sytuacji problemowych. Opisywanie algorytmów w j´zyku potocznym. Zapisywanie algorytmów w postaci procedur, które mo˝e wykonaç komputer. Przyk∏ady algorytmów rekurencyjnych. Rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych zadaƒ metodà zst´pujàcà. Przyk∏ady testowania i oceny algorytmów. 4. Modelowanie i symulacja za pomocà komputera. Symulowanie zjawisk o znanych prostych modelach. Modelowanie a symulacja. Przyk∏ady tworzenia prostych modeli. 5. Spo∏eczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki. Po˝ytki wynikajàce z rozwoju informatyki i powszechnego dost´pu do informacji. Konsekwencje dla osób i spo∏eczeƒstw. Zagro˝enia wychowawcze: szkodliwe gry, deprawujàce treÊci, uzale˝nienie. Zagadnienia etyczne i prawne zwiàzane z ochronà w∏asnoÊci intelektualnej i ochronà danych. Osiàgni´cia 1. Wybieranie, ∏àczenie i celowe stosowanie ró˝nych narz´dzi informatycznych do rozwiàzywania typowych praktycznych i szkolnych problemów ucznia. 2. Korzystanie z ró˝nych, w tym multimedialnych i rozproszonych, êróde∏ informacji dost´pnych za pomocà komputera. 3. Rozwiàzywanie umiarkowanie z∏o˝onych problemów przez stosowanie poznanych metod algorytmicznych. 4. Dostrzeganie korzyÊci i zagro˝eƒ zwiàzanych z rozwojem zastosowaƒ komputerów. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne 1. Zrozumienie powodów i sensu staraƒ o w∏asne cia∏o, sprawnoÊç, zdrowie i urod´. 2. Zrozumienie potrzeby racjonalnej troski o witalnà gotowoÊç organizmu warunkujàcà osiàgni´cia ˝yciowe. 3. Doskonalenie sprawnoÊci kondycyjnej i koordyna