Uchwała nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 12 lipca 2023 r. Poz. 702 UCHWAŁA NR 96 RADY MINISTRÓW z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 Na podstawie art. 36 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Uchwala się Krajowy plan gospodarki odpadami 2028, stanowiący załącznik do uchwały. § 2. Traci moc uchwała nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030). § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2022 r. poz. 1250, 1726, 2127 i 2722 oraz z 2023 r. poz. 295 i 877.  Monitor Polski –2– Poz. 702 Załącznik do uchwały nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. (M.P. poz. 702) Załącznik do uchwały nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. (M.P. poz. …) Krajowy plan gospodarki odpadami 2028  Monitor Polski –3– Poz. 702 Spis treści: Wykaz pojęć i skrótów ............................................................................................................................ 7 ROZDZIAŁ 1. WSTĘP ......................................................................................................................... 10 ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI ........................ 13 2.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ......................................................... 13 2.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................... 30 2.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ......................................................................................... 30 2.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................... 35 2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ........................................................................................... 40 2.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ................................................................................................. 45 2.2.5. Oleje odpadowe ........................................................................................................................... 47 2.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................... 49 2.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................... 51 2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................. 51 2.3.2. Odpady zawierające azbest ......................................................................................................... 56 2.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .... 58 2.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................................... 65 2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ............................................................................................................................................................... 65 2.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................................ 69 2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ................................................................. 72 2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ........... 81 ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI ........................ 90 3.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ......................................................... 90 3.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................... 94 3.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ......................................................................................... 94 3.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................... 94 3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ........................................................................................... 95 3.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ................................................................................................. 95 3.2.5. Oleje odpadowe ........................................................................................................................... 96 3.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................... 96 3.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................... 96 3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................. 98 3.3.2. Odpady zawierające azbest ......................................................................................................... 98 3.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .... 98 3.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................................... 98 3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ............................................................................................................................................................... 98 3.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................................ 98 3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ................................................................. 99 3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ......... 100 ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI ............................ 101 4.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ....................................................... 101 4.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................. 101 4.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ....................................................................................... 101 4.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................. 103 4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ......................................................................................... 103 4.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ............................................................................................... 104 4.2.5. Oleje odpadowe ......................................................................................................................... 104 4.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................. 104 4.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................. 104 4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ........................................................................................... 104 4.3.2. Odpady zawierające azbest ....................................................................................................... 104 4.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .. 104 2  Monitor Polski –4– Poz. 702 4.4. Odpady pozostałe ......................................................................................................................... 105 4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ............................................................................................................................................................. 105 4.4.2. Komunalne osady ściekowe ...................................................................................................... 105 4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ............................................................... 105 4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ......... 105 ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU GOSPODARKI ODPADAMI..................... 106 5.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ....................................................... 106 5.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................. 107 5.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ....................................................................................... 107 5.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................. 108 5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ......................................................................................... 108 5.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ............................................................................................... 108 5.2.5. Oleje odpadowe ......................................................................................................................... 109 5.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................. 109 5.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................. 109 5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ........................................................................................... 109 5.3.2. Odpady zawierające azbest ....................................................................................................... 110 5.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .. 110 5.4. Odpady pozostałe ......................................................................................................................... 110 5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ............................................................................................................................................................. 110 5.4.2. Komunalne osady ściekowe ...................................................................................................... 110 5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ............................................................... 111 5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ......... 111 ROZDZIAŁ 6. ŚRODKI NA RZECZ ZWALCZANIA ZAŚMIECANIA ŚRODOWISKA LĄDOWEGO I MORSKIEGO ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA TEMU ZAŚMIECANIU I USUWANIA WSZYSTKICH RODZAJÓW ODPADÓW ................................................................ 112 ROZDZIAŁ 7. ROZWIĄZANIA DOTYCZĄCE ODPADÓW ZAWIERAJĄCYCH ZNACZNE ILOŚCI SUROWCÓW KRYTYCZNYCH ........................................................................................ 114 ROZDZIAŁ 8. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2028 .................................................................................................... 116 ROZDZIAŁ 9. HARMONOGRAM, OKREŚLENIE WYKONAWCÓW I SPOSOBU FINANSOWANIA REALIZACJI ZADAŃ ....................................................................................... 121 ROZDZIAŁ 10. INFORMACJA O STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO .................................................................................................................................. 127 ROZDZIAŁ 11. STRESZCZENIE KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2028 W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM .............................................................................................. 127 ZAŁĄCZNIK NR 1: KRAJOWY PROGRAM ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW 129 1. Wstęp ............................................................................................................................................... 129 2. Cele i wskaźniki monitorowania wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów ......................................................................................................................................... 129 3. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami .......................................................... 131 4. Ocena użyteczności stosowanych środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów ........ 137 5. Rekomendowane działania w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów ................................ 145 6. Program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności ............................................................... 148 ZAŁĄCZNIK NR 2: SZACOWANE ZAPOTRZEBOWANIE NA INWESTYCJE W ZAKRESIE ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH ORAZ INFORMACJA O ŹRÓDŁACH DOCHODÓW DOSTĘPNYCH W CELU POKRYCIA KOSZTÓW EKSPLOATACJI I UTRZYMANIA INFRASTRUKTURY ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW ......................... 155 1. Szacowane zapotrzebowanie na PSZOK-i oraz instalacje dotyczące recyklingu odpadów komunalnych .................................................................................................................................. 155 3  Monitor Polski –5– Poz. 702 2. Informacja o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów eksploatacji i utrzymania infrastruktury zagospodarowania odpadów.................................................................................... 158 ZAŁĄCZNIK NR 3: DANE DODATKOWE DOTYCZĄCE WYTWARZANIA ORAZ ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW ............................................................................................ 160 1. Transgraniczne przemieszczanie odpadów .................................................................................... 160 2. Prognoza wytwarzania masy odpadów komunalnych z uwzględnieniem wpływu działań dotyczących ZPO ........................................................................................................................... 164 3. Odpady z mechanicznej obróbki odpadów (19 12 12) ................................................................... 165 4. Odpady palne – paliwo alternatywne (19 12 10) ........................................................................... 166 5. Dane ogólne dotyczące odpadów niebezpiecznych......................................................................... 166 6. Dane ogólne dotyczące odpadów innych niż komunalne ................................................................ 173 Spis tabel Tabela 1. Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych według GUS oraz sposoby ich zagospodarowania ................................................................................................................................. 13 Tabela 2. Masa selektywnie odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. ..................... 16 Tabela 3. Procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów w 2018 r. . 17 Tabela 4. Sposób postępowania w 2018 r. z odpadami o kodzie 20 03 01 ........................................... 18 Tabela 5. Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi w 2018 r. .......................................................................................................................... 18 Tabela 6. Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów ............. 21 Tabela 7. Zestawienie średnich rocznych składów materiałowych odpadów komunalnych ................ 21 Tabela 8. Opakowania wprowadzone do obrotu wraz z produktami oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019 .......................................................................................................... 31 Tabela 9. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań wielomateriałowych .............................................................................................................................. 31 Tabela 10. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR ........................................................................................... 31 Tabela 11. Masa poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019 .................................................................................................................. 36 Tabela 12. Zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019............................................................................... 36 Tabela 13. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego zużytego sprzętu w latach 2017–2019 .................................................................................................................. 37 Tabela 14. Informacja dotycząca osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach 2017– 2019 ....................................................................................................................................................... 37 Tabela 15. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2017–2019 ................................................................. 38 Tabela 16. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r. .......................... 39 Tabela 17. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017–2019 baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych ........................................................................................................................................... 41 Tabela 18. Masa wprowadzonych do obrotu baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych w latach 2017 i 2018 ............................................................................................................................. 41 Tabela 19. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017 i 2018 baterii przemysłowych i akumulatorów przemysłowych ........................................................................................................... 41 Tabela 20. Wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii i akumulatorów przenośnych................................................................................................................. 42 Tabela 21. Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019 .................................................................................................................................. 42 Tabela 22. Informacje o pojazdach wyrejestrowanych [szt.] ................................................................ 45 Tabela 23. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019 .................................................................................................................................. 45 4  Monitor Polski –6– Poz. 702 Tabela 24. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2017–2019 ............................................................................................................................................. 46 Tabela 25. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych ........ 48 Tabela 26. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów smarowych ... 48 Tabela 27. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017 i 2018 ..................................................................................................................................................... 50 Tabela 28. Odpady medyczne i weterynaryjne wytworzone w latach 2017 i 2018 .............................. 52 Tabela 29. Odpady medyczne i weterynaryjne poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 w zależności od sposobu zagospodarowania ......................................................................................... 53 Tabela 30. Instalacje do przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych w poszczególnych województwach w roku 2018 ................................................................................................................ 54 Tabela 31. Zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych z mocami przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w 2018 r. ................................................. 55 Tabela 32. Wytwarzanie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg] .......................... 56 Tabela 33. Odpady zawierające azbest wytworzone w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018 [tys. Mg] ....................................................................................................................................... 57 Tabela 34. Wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce w latach 2016– 2020 ....................................................................................................................................................... 57 Tabela 35. Unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg] ................. 58 Tabela 36. Wytwarzane odpadów zawierających rtęć w latach 2017 i 2018 [Mg] ............................... 59 Tabela 37. Odpady zawierające rtęć wytworzone w poszczególnych województwach [Mg]............... 59 Tabela 38. Odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 z wyjątkiem baterii, amalgamatu dentystycznego, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego i odpadów budowlanych [Mg] ................................................................................................................................ 60 Tabela 39. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018 [Mg] ............................ 61 Tabela 40. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w poszczególnych województwach w latach 2017 i 2018 [Mg]................................................................................................................................... 62 Tabela 41. Wytworzone i przetworzone odpady zawierające PCB w latach 2017 i 2018 [Mg] ........... 62 Tabela 42. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej wytworzonych w latach 2014–2018 z podziałem na podgrupy ............................................ 66 Tabela 43. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej zagospodarowanych w latach 2017 i 2018 ............................................................................ 67 Tabela 44. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej zagospodarowanych w poszczególnych procesach odzysku w latach 2017 i 2018 .............. 68 Tabela 45. Komunalne osady ściekowe wytworzone w latach 2017 i 2018 ......................................... 69 Tabela 46. Wytwarzanie komunalnych osadów ściekowych w latach 2016–2019 ............................... 70 Tabela 47. Komunalne osady ściekowe przetworzone w 2018 r. w zależności od rodzaju procesu ..... 70 Tabela 48. Instalacje do monospalania osadów ściekowych eksploatowanych w Polsce według stanu na dzień 31 grudnia 2019r. ......................................................................................................................... 71 Tabela 49. Wytwarzanie odpadów grupy 02 w latach 2014–2018........................................................ 73 Tabela 50. Odzysk odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r. ......................................................... 74 Tabela 51. Unieszkodliwianie odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r. ....................................... 75 Tabela 52. Wytwarzanie odpadów grupy 03 w latach 2014–2018........................................................ 76 Tabela 53. Odzysk odpadów grupy 03 w 2018 r. .................................................................................. 78 Tabela 54. Unieszkodliwianie odpadów grupy 03 w 2018 r. ................................................................ 78 Tabela 55. Wytwarzanie odpadów grupy 19 w latach 2014–2018........................................................ 78 Tabela 56. Odzysk odpadów grupy 19 w 2018 r. .................................................................................. 79 Tabela 57. Unieszkodliwianie odpadów grupy 19 w 2018 r. ................................................................ 79 Tabela 58. Wytwarzanie odpadów grupy 01 w latach 2014–2018........................................................ 81 Tabela 59. Masa odpadów wydobywczych w latach 2017–2019 ......................................................... 82 Tabela 60. Odzysk odpadów grupy 01 w 2018 r. .................................................................................. 83 Tabela 61. Unieszkodliwianie odpadów grupy 01 w 2018 r. ................................................................ 83 Tabela 62. Wytwarzanie odpadów grupy 06 w latach 2014–2018........................................................ 84 Tabela 63. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r.......................................... 86 Tabela 64. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r. ....................... 86 5  Monitor Polski –7– Poz. 702 Tabela 65. Wytwarzanie odpadów grupy 10 w latach 2014–2018........................................................ 87 Tabela 66. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r.......................................... 89 Tabela 67. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r. ....................... 90 Tabela 68. Prognozy demograficzne [tys. mieszkańców] ..................................................................... 91 Tabela 69. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych dla całego kraju [% masy] ............................................................................................................................................................... 91 Tabela 70. Prognozowane masy strumieni odpadów w Polsce [tys. Mg/rok] ....................................... 93 Tabela 71. Wykaz surowców krytycznych UE z 2020 r. .................................................................... 114 Tabela 72. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania KPGO 2028 .............................................. 116 Tabela 73. Harmonogram rzeczowo-finansowy rekomendowanych działań ...................................... 121 Tabela 74. Cele i wskaźniki monitorowania ....................................................................................... 129 Tabela 75. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami określonych w załączniku nr 4a do ustawy o odpadach.............................................................................................................................................. 132 Tabela 76. Ocena użyteczności stosowanych środków służących ZPO określonych w załączniku nr 5 do ustawy o odpadach .............................................................................................................................. 137 Tabela 77. Zestawienie rekomendowanych działań dotyczących ZPO .............................................. 145 Tabela 78. Ilość odpadów żywności w 2020 r. ................................................................................... 148 Tabela 79. Działania prowadzone przez podmioty i organizacje w zakresie ograniczenia powstawania odpadów żywności .............................................................................................................................. 150 Tabela 80. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów żywności .............................................................................................................................. 152 Tabela 81. Zestawienie działań rekomendowanych do realizacji w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów żywności .............................................................................................................................. 152 Tabela 82. Szacowana liczba PSZOK-ów i instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych potrzebnych do pokrycia brakującego zapotrzebowania ..................................................................... 156 Tabela 83. Szacowane nakłady inwestycyjne ..................................................................................... 157 Tabela 84. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania wywiezionych z terytorium kraju w latach 2018–2020 ........................................ 160 Tabela 85. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania przywiezionych na terytorium kraju w latach 2018–2020 .................................... 161 Tabela 86. Porównanie prognoz masy wytwarzanych odpadów komunalnych dla całego kraju ........ 165 Tabela 87. Masa wytworzonych odpadów 19 12 12 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego przetwarzania ...................................................................................................................................... 165 Tabela 88. Masa wytworzonych odpadów 19 12 10 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego przetwarzania ...................................................................................................................................... 166 Tabela 89. Wytwarzanie w latach 2017 i 2018 odpadów niebezpiecznych z podziałem na grupy odpadów ............................................................................................................................................................. 167 Tabela 90. Odpady niebezpieczne przetworzone w latach 2017 i 2018 w zależności od rodzaju procesu [tys. Mg] .............................................................................................................................................. 167 Tabela 91. Grupy odpadów niebezpiecznych poddane procesom odzysku R1–R13 w 2018 r. [tys. Mg] ............................................................................................................................................................. 168 Tabela 92. Grupy odpadów niebezpiecznych unieszkodliwiane w procesach D1–D14 w 2018 r. ..... 169 Tabela 93. Instalacje termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych w 2018 r. .................. 169 Tabela 94. Wytwarzanie odpadów innych niż niebezpieczne w latach 2014–2018............................ 173 Tabela 95. Udziały poszczególnych procesów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (bez odpadów komunalnych) w 2018 r. ...................................................................................................................... 173 Tabela 96. Udziały odzysku i unieszkodliwiania w przetwarzaniu odpadów (bez odpadów komunalnych) w 2018 r. ...................................................................................................................... 174 Spis rysunków Rysunek 1. Masa odpadów zebranych w sposób selektywny i nieselektywny ..................................... 14 Rysunek 2. Udziały metod zagospodarowania odpadów komunalnych według GUS .......................... 15 Rysunek 3. Wskaźnik masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. [kg/mieszkańca] ............................................................................................................................................................... 16 6  Monitor Polski –8– Poz. 702 Rysunek 4. Selektywnie odebrane i zebrane odpady komunalne (4 frakcje) w 2018 r. ........................ 17 Rysunek 5. Masa poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju (w tym opakowań) [Mg ] ................................................................................................................................... 20 Rysunek 6. Średni roczny skład materiałowy odpadów komunalnych ................................................. 22 Rysunek 7. Liczba PSZOK-ów na terenie kraju ................................................................................... 24 Rysunek 8. Rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych ....................... 25 Rysunek 9. Rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów ............ 26 Rysunek 10. Rozmieszczenie instalacji do fermentacji......................................................................... 27 Rysunek 11. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP................................................................. 27 Rysunek 12. Rozmieszczenie instalacji do termicznego przekształcania odpadów .............................. 28 Rysunek 13. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych ................................................. 29 Rysunek 14. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów z papieru (o wydajnościach rocznych instalacji powyżej 5 tys. Mg) ................................................................................................. 32 Rysunek 15. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów szkła .................................. 33 Rysunek 16. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych o wydajności powyżej 1000 Mg .................................................................................................................................. 33 Rysunek 17. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali ................................ 34 Rysunek 18. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych ......... 34 Rysunek 19. Rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych ..................................................................... 35 Rysunek 20. Rozmieszczenie w Polsce instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego ................................................................................ 40 Rysunek 21. Rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte baterie i akumulatory ............................................................................................................................................................... 43 Rysunek 22. Liczba stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek w Polsce ............... 47 Rysunek 23. Rozmieszczenie instalacji do recyklingu olejów odpadowych ........................................ 49 Rysunek 24. Rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych w 2018 r. ............................................................................................. 55 Rysunek 25. Rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających rtęć w 2018 r..................................................................................................................................................... 61 Rysunek 26. Lokalizacja instalacji unieszkodliwiających odpady zawierające PCB w 2018 r. ........... 63 Rysunek 27. Lokalizacja mogilników pozostałych do likwidacji ......................................................... 65 Rysunek 28. Rozmieszczenie instalacji biogazu rolniczego w kraju .................................................... 80 Rysunek 29. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych ................................... 93 Rysunek 30. Pierwsza rejestracja pojazdów w latach 2016–2020 ........................................................ 96 Rysunek 31. Trend liniowy wytwarzania odpadów niebezpiecznych w latach 2014–2018 [tys. Mg].. 97 Rysunek 32. Trend liniowy wytwarzania grup odpadów, których udział w wytworzonych odpadach niebezpiecznych był największy ........................................................................................................... 97 Wykaz pojęć i skrótów Wykaz pojęć i skrótów BAT BDO Objaśnienie najlepsza dostępna technika (ang. Best available techniques) Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami BiR CSO odpady budowlane i rozbiórkowe CSR Społeczna odpowiedzialność biznesu (ang. Corporate Social Responsibility) Dz. U. Dziennik Ustaw EMAS System Ekozarządzania i Audytu (ang. Eco-Management and Audit Scheme) Centralny System Odpadowy 7  Monitor Polski –9– Poz. 702 Wykaz pojęć i skrótów GIOŚ Główny Inspektorat Ochrony Środowiska GOZ gospodarka o obiegu zamkniętym GUS Główny Urząd Statystyczny GWh gigawatogodzina Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ang. International Standardization) IOŚ-PIB ISO KE Objaśnienie Organization for KPGO 2028 Komisja Europejska Krajowy plan gospodarki odpadami 2010 przyjęty uchwałą nr 233 Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 2006 r. w sprawie „Krajowego planu gospodarki odpadami 2010” (M.P. poz. 946) Krajowy plan gospodarki odpadami 2014 przyjęty uchwałą nr 217 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2010 r. w sprawie „Krajowego planu gospodarki odpadami 2014” (M.P. poz. 1183) Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 przyjęty uchwałą nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030) Krajowy plan gospodarki odpadami 2028 przyjęty uchwałą nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (M.P. poz. 702) KPOŚK Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych KPZPO Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów LCA MBP Life Cycle Assessment mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych Mg megagram/tona MEiN Ministerstwo Edukacji i Nauki MKiŚ Ministerstwo Klimatu i Środowiska MŚP małe i średnie przedsiębiorstwa NCBR NFOŚiGW Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej PCB polichlorowane bifenyle PEP2030 Polityka ekologiczna państwa 2030 PG przestępczość gospodarcza PKB produkt krajowy brutto PMTS frakcje odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła PPWD Packaging and Packaging Waste directive PSZOK punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych PZPOŻ Program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności RDOŚ regionalna dyrekcja ochrony środowiska ROP rozszerzona odpowiedzialność producenta (ang. extended producer responsibility) RP Rzeczpospolita Polska s.m. sucha masa dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (Dz. Urz. UE L 155 z 12.06.2019, str. 1) Kpgo 2010 Kpgo 2014 Kpgo 2022 SUP SOR Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju ŚOR środki ochrony roślin Unia Europejska UE 8  Monitor Polski – 10 – Poz. 702 Wykaz pojęć i skrótów UM urząd marszałkowski UZP Urząd Zamówień Publicznych WFOŚiGW wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej WPGO wojewódzki plan gospodarki odpadami WIOŚ wojewódzki inspektorat ochrony środowiska ZPO zapobieganie powstawaniu odpadów ZSEiE zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny Objaśnienie 9  Monitor Polski – 11 – Poz. 702 ROZDZIAŁ 1. WSTĘP Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699, z późn. zm.), zwaną dalej „ustawą o odpadach”, plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co 6 lat. Do uchwalenia Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (KPGO 2028) obowiązywał krajowy plan gospodarki odpadami (Kpgo 2022) przyjęty uchwałą nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030). Punktem wyjścia do opracowania KPGO 2028 są cele określone w dyrektywach Parlamentu Europejskiego w zakresie ciągłego ulepszania zasad gospodarki odpadami z uwzględnieniem cyklu życia produktów tak, aby stworzyć gospodarkę o rzeczywiście zamkniętym obiegu. W KPGO 2028 uwzględniono wymagania wynikające z przepisów UE z zakresu gospodarki odpadami, m.in określone w: 1) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. WE L 365 z 31.12.1994, str. 10, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 94/62/WE”; 2) dyrektywie Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 1999/31/WE”; 3) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, str. 34, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2000/53/WE”; 4) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/66/UE z dnia 6 września 2006 r. w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2006/66/WE”; 5) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008, str. 3, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/98/WE”; 6) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. UE L 197 z 24.07.2012, str. 38, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2012/19/WE”; 7) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów (Dz. Urz. UE L 150 z 14.06.2018, str. 109), zwanej dalej „dyrektywą 2018/851”. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że obecnie są prowadzone prace na poziomie UE w zakresie rewizji niektórych dyrektyw dotyczących odpadów, tj. dyrektyw PPWD (94/62/WE) czy w sprawie baterii i akumulatorów (2006/66/WE). W związku z tym zmianie ulegnie wiele przepisów dotyczących gospodarki odpadami, które są kluczowe dla realizacji KPGO 2028. Zgodnie z art. 35 ust. 8 ustawy o odpadach organy administracji publicznej opracowują plany gospodarki odpadami, które wspierają działania zmierzające do osiągnięcia celów i spełnienia wymagań wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej (UE) w zakresie gospodarki odpadami, w szczególności opakowań i odpadów opakowaniowych, składowania odpadów i zapobiegania zaśmiecaniu. KPGO 2028 określa środki służące spełnieniu wyżej wymienionych wymagań i celów, w tym zawiera środki wspierające realizację celów dyrektywy 2008/98/WE. W tym zakresie w KPGO 2028 określono odpowiednie środki, takie jak np. działania edukacyjno-informacyjne, które dotyczą zapobiegania powstawaniu odpadów i przeciwdziałania zaśmiecaniu, działania dotyczące wspierania rozwoju infrastruktury do ZPO i recyklingu odpadów, ocenę potrzeby stworzenia dodatkowej infrastruktury dotyczącej ZPO oraz recyklingu, działania dotyczące wspierania badań w zakresie nowych technologii z zakresu ZPO oraz gospodarowania odpadami, rekomendowane działania dotyczące surowców krytycznych oraz działania, które służą temu, aby przeciwdziałać zaśmiecaniu środowiska morskiego i lądowego. KPGO 2028 wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie UE i krajowym. Należą do nich przede wszystkim Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) przyjęta przez Radę Ministrów 14 lutego 2017 r. SOR jest średniookresową strategią rozwoju kraju, która przedstawia cele do realizacji w latach 2020 i 2030, określa wskaźniki ich realizacji, wskazuje sposób ich osiągania oraz określa najważniejsze projekty służące realizacji celów SOR. 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 702 Jak wskazano w SOR, nowoczesna gospodarka odpadami, zgodna z unijną hierarchią sposobów postępowania z odpadami, i dążąca do wdrażania modelu gospodarczego opartego na obiegu zamkniętym wymaga zmiany dotychczasowego podejścia i postrzegania odpadów jako źródła zasobów (w tym możliwości zastępowania surowców pierwotnych surowcami wtórnymi, powstającymi z odpadów), jak również przyspieszenia rozwoju recyklingu. Cele i działania niezbędne do osiągnięcia i podjęcia w tym zakresie są określone w KPGO 2028 – będącym obok wojewódzkich planów gospodarki odpadami z planami inwestycyjnymi podstawowym dokumentem planistycznym w gospodarce odpadami. Kolejnym dokumentem strategicznym, w który wpisuje się KPGO 2028, jest „Polityka ekologiczna państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (PEP2030), przyjęta uchwałą nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794) będąca najważniejszym dokumentem strategicznym w obszarze środowiska. W systemie dokumentów strategicznych PEP2030 stanowi doprecyzowanie i uszczegółowienie zapisów SOR. W celu szczegółowym II PEP2030 „Środowisko i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska” jako jeden z kierunków interwencji wskazana została Gospodarka odpadami w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. Krajowy plan gospodarki odpadami jest podstawowym instrumentem wdrażania PEP2030 w tym obszarze, w ramach którego będą wspierane następujące działania: 1) gospodarowanie odpadami zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami; 2) rozwijanie recyklingu odpadów; 3) dążenie do maksymalizacji wykorzystywania odpadów jako surowców. W KPGO 2028 przedstawiono dane dotyczące ilości wytwarzanych odpadów i sposobów zagospodarowania poszczególnych rodzajów odpadów, informacje o rodzajach, liczbie, rozmieszczeniu i mocach przerobowych instalacji do przetwarzania odpadów oraz prognozowane zmiany strumieni odpadów. Ze względu na zaistniałe warunki prowadzenia działalności w okresie stanu pandemii COVID-19 zostały wprowadzone konieczne zmiany prawne dotyczące przepisów przejściowych i epizodycznych w zakresie ewidencji, sprawozdawczości, jak również funkcjonowania samej Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO), które obowiązywały wyłącznie do końca 2020 r. Zostały przesunięte terminy składania rocznych sprawozdań produktowych oraz sprawozdań wytwórców i gospodarujących odpadami za 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. (z wyjątkiem prowadzących stacje demontażu – w tym przypadku termin przesunięto do 11 września 2020 r.), jak również terminy składania rocznych sprawozdań przez podmioty odbierające oraz zbierające odpady komunalne – do dnia 31 sierpnia 2020 r., a także sprawozdań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi składanymi przez wójtów oraz marszałków województw – odpowiednio do dnia 31 października i do dnia 31 grudnia 2020 r. W związku z tym weryfikacja sprawozdań przez urzędy marszałkowskie (UM) wydłużyła się i trwała jeszcze w 2021 r., co pokryło się również z weryfikacją sprawozdań za kolejny, tj. 2020 r. Wobec tego, z uwagi na brak pełnych danych za 2019 r., kompleksowo przedstawiono dane za lata 2017 i 2018. KPGO 2028 został sporządzony zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 35 ustawy o odpadach. KPGO 2028 odnosi się do odpadów, które powstały w kraju, a przede wszystkim do odpadów komunalnych, odpadów niebezpiecznych, odpadów opakowaniowych, a także komunalnych osadów ściekowych oraz do odpadów będących przedmiotem transgranicznego ich przemieszczania. Przedstawione w KPGO 2028 cele i zadania dotyczą lat 2022−2028 oraz perspektywicznie okresu do 2035 r. W ramach KPGO 2028 dokonano podziału odpadów na: 1) odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji; 2) odpady powstające z produktów:

1. a)odpady opakowaniowe,
2. b)zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
3. c)zużyte baterie i zużyte akumulatory,
4. d)pojazdy wycofane z eksploatacji,
5. e)oleje odpadowe,
6. f)zużyte opony; 3) odpady niebezpieczne: 11  Monitor Polski – 13 – Poz. 702
7. a)odpady medyczne i weterynaryjne,
8. b)odpady zawierające azbest,
9. c)inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki); 4) odpady pozostałe:
10. a)odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej,
11. b)komunalne osady ściekowe,
12. c)odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne,
13. d)odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy: - z grupy 01 – odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin, - z grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej, - z grupy 10 – odpady z procesów termicznych. W załączniku nr 1 do KPGO 2028 został zawarty Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów (KPZPO), którego integralną częścią jest program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności (PZPOŻ). KPZPO został opracowany zgodnie z wymaganiami zawartymi w ustawie o odpadach w tym zakresie i stąd uwzględnia nowe wymagania dotyczące programów zapobiegania powstawaniu odpadów określone w dyrektywie 2018/851. KPZPO zawarty w KPGO 2028 zastępuje poprzednie krajowe programy zapobiegania powstawaniu odpadów, tj. KPZPO z 2014 r oraz KPZPO ujęty w Kpgo 2022. W załączniku nr 2 do KPGO 2028 przedstawiono ocenę zapotrzebowania na punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK-
14. i)oraz instalacje dotyczące recyklingu odpadów komunalnych w kraju oraz informacje o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów eksploatacji i utrzymania infrastruktury gospodarki odpadami. Informacje na temat odpadów przywożonych na terytorium kraju oraz o odpadach wywiezionych poza terytorium kraju w zakresie rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania zostały przedstawione w załączniku nr 3 do KPGO 2028. Ponadto załącznik nr 3 do KPGO 2028 zawiera dane dotyczące zagospodarowania odpadów z mechanicznej obróbki odpadów oraz paliwa alternatywnego, a także dane dotyczące odpadów niebezpiecznych innych niż komunalne. 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 702 ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI 2.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Odpady komunalne są to odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych oraz w handlu detalicznym, przedsiębiorstwach, budynkach biurowych i w administracji publicznej, o charakterze i składzie podobnym do odpadów wytwarzanych w gospodarstwach domowych. Odpady komunalne stanowią nieco ponad 10% wszystkich odpadów wytworzonych w Polsce. Ilość oraz skład morfologiczny odpadów komunalnych w bardzo dużym stopniu zależą od miejsca ich powstawania, w tym przede wszystkim od zamożności społeczeństwa i związanego z nią poziomu konsumpcji wyrobów, ale także od pory roku. Wpływ na rodzaj i ilość wytwarzanych odpadów mają również: rodzaj obszaru (miasto, wieś), na którym są one wytwarzane, gęstość zaludnienia, typ zabudowy (jednorodzinna, wielorodzinna), liczba turystów, obecność obiektów użyteczności publicznej oraz obecność, rodzaj, wielkość i liczba placówek handlowych i drobnego przemysłu lub usług. Jednocześnie należy zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 2022 r. zmieniła się definicja odpadów komunalnych, zgodnie z którą nie obejmują one odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Zapobieganie powstawaniu odpadów komunalnych następuje m.in. przez: 1) możliwość wymiany, sprzedaży lub podarowania produktów używanych; 2) edukację w zakresie ZPO, w tym w zakresie ponownego użycia przedmiotów w gospodarstwach domowych; 3) wdrażanie jednoznacznego oznakowania informującego o okresie przydatności do spożycia; 4) unikanie stosowania artykułów jednorazowych; 5) ograniczanie nadmiernej konsumpcji; 6) współdzielenie (sharing economy); 7) ekoprojektowanie; 8) wdrażanie systemów i dobrych praktyk z zakresu zarządzania środowiskowego w organizacjach; 9) tworzenie punktów wymiany rzeczy używanych; 10) tworzenie punktów napraw i przygotowania do ponownego użycia; 11) tworzenie punktów oddawania i odbierania żywności (tzw. jadłodzielni lub lodówek społecznych). Podstawowe informacje na temat odpadów komunalnych w latach 2014−2020 według Kpgo 2022 oraz danych GUS przedstawiono w tabeli 1 oraz na rysunkach 1 i 2. Dane zbierane przez GUS dotyczą wyłącznie odpadów komunalnych z grup 15 i 20. Tabela 1. Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych według GUS oraz sposoby ich zagospodarowania Masa odpadów 1. Masa odebranych i zebranych odpadów [mln Mg] Masa odebranych odpadów w przeliczeniu na 1 mieszkańca [kg] Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych odebranych i zebranych [tys. Mg) 2014 2. 2015 3. 2016 4. Rok 2017 5. 2018 6. 2019 7. 2020 8. 10,33 10,86 11,65 11,97 12,49 12,75 13,12 268 283 303 311 325 332 342 8281 8326 8712 8729 8877 8775 8142 13  Monitor Polski Masa odpadów komunalnych selektywnie odebranych i zebranych [tys. Mg] Masa odpadów przekształconych termicznie [tys. Mg] % odpadów przekształconych termicznie Masa odpadów przetworzonych biologicznie [tys. Mg] % odpadów przetworzonych biologicznie Masa odpadów składowanych [tys. Mg] % odpadów składowanych Masa odpadów przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi [tys. Mg] % odpadów przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi Źródło: GUS – 15 – Poz. 702 2049 2537 2942 3239 3608 3977 4975 1560 1439 2266 2922 3013 2920 2823 15,1 13,2 19,4 24,1 24,1 22,9 21,5 560 661 814 848 1012 1153 1578 5,4 6,1 7,0 7,1 8,1 9,0 12,0 6031 5897 5331 5000 5191 5487 5218 58,4 54,3 45,7 41,8 41,6 43,0 39,8 2180 2867 3243 3199 3269 3192 3499 21,1 26,4 27,8 26,7 26,2 25,0 26,7 Według GUS w 2014 r. odebrano i zebrano 10,3 mln Mg odpadów komunalnych, a w 2020 r. 13,1 mln Mg. Wzrost ilości odpadów komunalnych w tym okresie wyniósł 27%. Masa odebranych odpadów w przeliczeniu na mieszkańca wzrosła z 268 kg w 2014 r. do 342 kg w 2020 r. Głównie wzrastała masa odpadów selektywnie zebranych – dwukrotnie (od około 2,0 mln Mg w 2014 r. do około 5,0 mln Mg w 2020 r.). Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych zmalała z 8,3 mln Mg w 2014 r. do 8,1 mln Mg (około 2,4%). Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych wzrastała w latach 2014−2018 (do ilości 8,9 mln Mg). W ostatnich dwóch latach według GUS nastąpił spadek. Rysunek 1. Masa odpadów zebranych w sposób selektywny i nieselektywny Źródło: GUS 14  Monitor Polski – 16 – Poz. 702 Rysunek 2. Udziały metod zagospodarowania odpadów komunalnych według GUS Źródło: GUS Masa odebranych i zebranych odpadów dla roku 2018 wynosiła według sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi 12 813,5 tys. Mg, a według GUS 12 485 tys. Mg. Łączna masa odebranych i zebranych odpadów według sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi w 2018 r. wyniosła – 12 813,5 tys. Mg, w tym 1708,7 tys. Mg podgrupy 15 01. Największy udział w odpadach odebranych i zebranych w 2018 r. stanowiły odpady o kodzie 20 03 01 – niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, których udział wyniósł 66,5% zebranych odpadów komunalnych. 13,3% stanowiła podgrupa 15 01 − odpady opakowaniowe, 7,8% podgrupa 20 01 – odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie, 7,1% podgrupa 20 02 odpady z ogrodów i parków (w tym z cmentarzy), 5,3% pozostałe odpady z podgrupy 20 03 – inne odpady komunalne (z wyłączeniem kodu 20 03 01). W sprawozdaniach wykazano niewielką ilość zebranych odpadów niebezpiecznych pochodzenia komunalnego – łącznie 10 tys. Mg, co stanowi 0,12% wszystkich odpadów. W 2018 r. nastąpił wzrost odebranych i zebranych odpadów komunalnych o 7,4% w stosunku do 2017 r. (na podstawie sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi). Znaczny wzrost zanotowano dla odpadów odbieranych i zbieranych selektywnie. W 2018 r. odebrano i zebrano łącznie 8522,1 tys. Mg niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01. Jednocześnie należy wskazać, że sprawozdania składane za rok 2018 po raz pierwszy uwzględniały dane od podmiotów zbierających odpady komunalne, stanowiące frakcje odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła − w związku z pojawieniem się nowego obowiązku sprawozdawczego dla tych podmiotów. W 2018 r. łącznie odebrano i zebrano 825 tys. Mg bioodpadów o kodzie 20 02 01 – odpady ulegające biodegradacji z ogrodów i parków i 197 tys. Mg odpadów 20 01 08 – odpady kuchenne ulegające biodegradacji, łącznie 1022 tys. Mg. W przeliczeniu na mieszkańca zebrano odpowiednio 21 kg i 5 kg w 2018 r. Na rysunku 3 przedstawiono masę odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. (w kg na mieszkańca). Zaobserwowano różnice w ilości odebranych i zebranych odpadów w poszczególnych województwach. Najwięcej odpadów odebranych i zebranych wykazano w województwach: dolnośląskim, zachodniopomorskim, śląskim, lubuskim i pomorskim – powyżej 370 kg na mieszkańca, a najmniej w województwie świętokrzyskim, lubelskim i podkarpackim – poniżej 250 kg na mieszkańca. Średnia dla kraju wynosi 334 kg na mieszkańca. 15  Monitor Polski – 17 – Poz. 702 Rysunek 3. Wskaźnik masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. [kg/mieszkańca] 370 316 382 278 338 369 374 341 308 236 390 210 348 377 321 241 Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi W tabeli 2 przedstawiono masę zebranych selektywnie poszczególnych frakcji odpadów komunalnych w 2018 r. – odebranych i zebranych z gospodarstw domowych, zebranych w PSZOK-ach oraz przez inne podmioty zajmujące się zbieraniem odpadów komunalnych. Łączna masa odpadów selektywnie zebranych wyniosła 23,8% sumy odpadów grupy 15 i 20 odebranych i zebranych według sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi. Łączna masa zebranych w 2018 r. odpadów komunalnych papieru, metalu, tworzywa i szkła wyniosła 2023 tys. Mg, co stanowiło łącznie 15,8% odebranych i zebranych odpadów komunalnych. Bioodpadów zebrano 1022 tys. Mg – 8,0% odpadów komunalnych. Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne stanowiły 66,5% odebranych i zebranych odpadów komunalnych. Tabela 2. Masa selektywnie odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. Rodzaj frakcji Kod odpadów Masa [tys. Mg] 1. 2. 3. 150101, 200101 150107, 200102 150102, 150104, 150105, 150106, 200139, 200140 200108, 200201 496,4 520,4 1005,8 Papier Szkło Metale i tworzywa sztuczne Bioodpady RAZEM % odpadów selektywnie zebranych do sumy odpadów z grup 15 i 20 Źródło: IOŚ-PIB 1022,4 3045,0 23,8 Na rysunku 4 przedstawiono odebrane i zebrane odpady komunalne w 2018 r. w podziale na poszczególne frakcje. 16  Monitor Polski – 18 – Poz. 702 Rysunek 4. Selektywnie odebrane i zebrane odpady komunalne (4 frakcje) w 2018 r. Bioodpady Metale i tworzywa sztuczne Szkło Papier 0 200 400 600 800 1000 1200 tys. Mg Źródło: IOŚ-PIB W tabeli 3 przedstawiono procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów za rok 2018. Tabela 3. Procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów w 2018 r. Proces Grupa 15 [Mg] Grupa 20 [Mg] 1. 2. 3. R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 R11 R12 R13 D1 D4 D5 D8 D9 418,63 29,04 321 110,94 64 907,57 247 707,69 93,36 – – – 19,54 580,78 986 359,12 9218,97 – – 47,72 41,76 3,72 373 757,40 94,34 987 444,98 19 928,63 36 361,46 – 0,67 – 7,79 225 045,02 1617,20 8 110 059,23 21 753,47 2765,71 49,04 196 970,54 70 156,61 353,44 17 Łącznie grupa 15 i grupa 20 [Mg] 4. 374 176,03 123,38 1 308 555,92 84 836,20 284 069,15 93,36 0,67 – 7,79 225 064,56 2197,98 9 096 418,35 30 972,44 2765,71 49,04 197 018,26 70 198,37 357,16  Monitor Polski – 19 – 28 218,58 28 328,85 9540,35 9540,35 18,93 867 633,03 867 651,96 – 1,76 1,76 – 5,75 5,75 1 630 445,64 9 776 070,22 11 406 515,86 222,40 1 175 694,81 1 175 917,21 1281,12 17 005,27 18 286,39 1 631 949,16 10 968 770,30 12 600 719,46 2) – – 212 779,48 Inne – – 12 813 498,94 OGÓŁEM Źródło: Sprawozdania marszałków województw w realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. D10 D12 D13 D14 D15 Razem R Razem D Odzysk 1) Łącznie Objaśnienia: 1) 2) Poz. 702 110,27 Odzysk poza instalacjami lub przekazane osobom fizycznym. Wykazywane w sprawozdaniach jako magazynowane, pożary, brak danych od podmiotów zasłaniających się tajemnicą handlową. W tabeli 4 przedstawiano sposób postępowania z niesegregowanymi (zmieszanymi) odpadami komunalnymi. Tabela 4. Sposób postępowania w 2018 r. z odpadami o kodzie 20 03 01 Sposób postępowania z odpadami o kodzie 20 03 01 [Mg] % 1. 2. 3. 18 0,0% Masa odpadów poddanych termicznemu przekształceniu 618 843 7,2% Masa odpadów przetworzonych w procesie MBP 7 631 350 88,4% Masa odpadów przetworzonych w procesie mechanicznego przetwarzania 149 512 1,7% Masa odpadów poddanych innym procesom przetwarzania 230 241 2,7% Masa odpadów poddanych składowaniu Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. W 2018 r. zmagazynowano 156,1 tys. Mg odpadów komunalnych, w tym 113,4 tys. Mg z grupy 20 oraz 42,7 tys. Mg z podgrupy 15 01. Zmagazynowano 24,3 tys. Mg niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych, co stanowi ponad 15% zmagazynowanych odpadów (25% odebranych i zebranych odpadów grupy 20). Dodatkowo w 2018 r. zmagazynowano 31,0 tys. Mg podgrupy 15 01 i grupy 20 i podano w sprawozdaniach proces R13 lub D15. Łącznie magazynowaniu podlegało w 2018 r. 187,1 tys. Mg odpadów komunalnych (grupa 20 i podgrupa 15 01). W tabeli 5 przedstawiono masę odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi w 2018 r. Tabela 5. Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi w 2018 r. Kod odpadu Rodzaj odpadu Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych recyklingowi [Mg] 1 2 3 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 702 Odpady PMTS przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi 15 01 01 15 01 02 15 01 03 15 01 04 15 01 05 15 01 06 ex 15 01 06 15 01 07 19 12 01 19 12 02 19 12 03 19 12 04 19 12 05 20 01 01 20 01 02 20 01 39 20 01 40 ex 20 01 99 503 107 340 450 Opakowania z papieru i tektury Opakowania z tworzyw sztucznych Opakowania z drewna 2105 Opakowania z metali Opakowania wielomateriałowe Zmieszane odpady opakowaniowe 136 768 Zmieszane odpady opakowaniowe1) 31 262 Opakowania ze szkła Papier i tektura Metale żelazne Metale nieżelazne Tworzywa sztuczne i guma Szkło Papier i tektura Szkło Tworzywa sztuczne Metale Inne niewymienione frakcje zbierane w sposób selektywny 522 806 11 664 887 45 837 25 926 2595 18 313 3577 40 775 17 996 20 079 26 484 2872 1 753 504 RAZEM Pozostałe odpady przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi 15 01 06 6817 Zmieszane odpady opakowaniowe 16 01 03 7265 Zużyte opony 20 01 08 65 335 Odpady kuchenne ulegające biodegradacji 20 01 23* 1019 Urządzenia zawierające freony 20 01 35* 20 01 36 20 01 38 20 01 99 20 02 01 20 02 03 20 03 01 20 03 07 20 03 99 –2) Zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne inne niż wymienione w 20 01 21 i 20 01 23 zawierające niebezpieczne składniki Zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne, inne niż wymienione w 20 01 21, 20 01 23 i 20 01 35 Drewno inne niż wymienione w 20 01 37* Inne niewymienione frakcje zbierane w sposób selektywny 1136 1637 1461 Odpady ulegające biodegradacji 3930 84 881 Inne odpady nieulegające biodegradacji 1067 Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne Odpady wielkogabarytowe 5421 Odpady komunalne niewymienione w innych podgrupach 35 647 4766 Pozostałe 4853 RAZEM 525 237 OGÓŁEM PMTS i pozostałe 2 278 740 Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. Objaśnienia: 1) 2) W części zawierające papier, metale, tworzywa, szkło. Małe ilości odpadów m.in. 20 01 01, 20 01 10, 20 01 11, 20 01 13*, 20 01 99*, 20 01 21*, 20 01 25, 20 01 27, 20 01 28, 20 01 30, 20 01 31, 20 01 32, 20 01 33*, 20 01 34, 20 01 39, 20 01 40. W 2018 r. przygotowaniu do ponownego użycia i recyklingowi poddano 1754 tys. Mg odpadów papieru, metalu, tworzyw sztucznych i szkła (PMTS). Najwięcej przygotowano do ponownego użycia i 19  Monitor Polski – 21 – Poz. 702 poddano recyklingowi odpadów papieru i tektury (33,6%), szkła (31%), tworzyw sztucznych (21,6%) oraz metali (10,9%). Na rysunku 5 przedstawiono masę poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju. Rysunek 5. Masa poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju (w tym opakowań) [Mg ] Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2018 r. Pozostałe odpady poddano przygotowaniu do ponownego użycia oraz recyklingowi w ilości 525 tys. Mg. Ponad 85% stanowił recykling organiczny. W roku 2018 przygotowano do ponownego użycia i poddano recyklingowi 2278,7 tys. Mg odpadów komunalnych. Był to znaczący wzrost w stosunku do roku 2017, w którym przygotowano do ponownego użycia i poddano recyklingowi 1331,7 tys. Mg odpadów. W sprawozdaniach za rok 2017 w zakresie odpadów PMTS, odebranych przez gminy oraz przyjętych w PSZOK-ach, nastąpił wzrost o 32%. Na podstawie danych z gmin o osiągniętych poziomach recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metalu, tworzywa i szkła średni procent gmin, które osiągnęły wymagany 30-procentowy poziom recyklingu za 2018 r., wynosił 84,4%. Najwięcej gmin osiągnęło wymagany poziom w województwie śląskim, podlaskim i podkarpackim (ponad 90% gmin), a najniższy w województwie lubuskim (68% gmin). Poziom 50% jest wymagany dla roku 2020. Należy wskazać, że za rok 2018 oraz lata 2019 i 2020 osiągany poziom był liczony w odniesieniu do odpadów komunalnych 4 frakcji, tj. papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Dopiero za rok 2021 oraz lata kolejne poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu oblicza się w odniesieniu do wszystkich odpadów komunalnych. Zastosowany od 2021 r. nowy sposób obliczania poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych, który jest obliczany już w odniesieniu do całego strumienia wytworzonych odpadów komunalnych, a nie jak dotychczas tylko do 4 wybranych frakcji odpadów, miał wpływ na wartości osiąganych przez gminy poziomów recyklingu. Według najnowszych danych dotyczących roku 2019, na poziomie kraju osiągnięto poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu w wysokości 39%. Jednocześnie należy podkreślić, że z roku na rok są osiągane wyższe poziomy recyklingu. Polska zrealizowała obowiązek nałożony wymaganiami unijnymi dla 2020 r. i już w 2014 r. osiągnęła poziom 35% ograniczenia składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji w odniesieniu do ilości tych odpadów wytworzonych w 1995 r. W latach 2015–2018 ten cel również został osiągnięty. Tabela 6 przedstawia informacje na temat masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów w Polsce w odniesieniu do odpadów wytworzonych w 1995 r. 20  Monitor Polski – 22 – Poz. 702 Tabela 6. Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów 2014 r. 2015 r. 2016 r. 2017 r. 2018 r. 2019 r. 1 2 3 4 5 6 7 50 50 45 45 40 40 dopuszczalny poziom [%] masa składowanych 1, 53 1,36 0,51 0,50 0,49 0,71 odpadów [mln Mg] 35 31 12 11 11 16 osiągnięty poziom [%] Źródło: Sprawozdania z Kpgo 2014 oraz z Kpgo 2022, sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi, CSO Morfologiczny skład odpadów Do prognozowania składu materiałowego (morfologicznego) wytwarzanych odpadów komunalnych wykorzystano wyniki rocznych badań odpadów komunalnych, wykonanych w roku 2021, w ramach projektu finansowanego przez NFOŚiGW. Wykonawcą projektu był Uniwersytet Zielonogórski w ramach umowy z IOŚ-PIB. Próby były pobierane z odpadów z dużych miast (>50 tys. mieszkańców), małych miast (<50 tys. mieszkańców) i terenów wiejskich. Analizowane były odpady zbierane selektywnie oraz niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne. Wyniki analiz przedstawiono w tabeli 7 i na rysunku 6. Tabela 7. Zestawienie średnich rocznych składów materiałowych odpadów komunalnych Frakcje odpadów 1 Udział masowy, % masy duże miasta małe miasta Polska 2 3 7,20 Frakcja <10 mm 4,40 Frakcja 10–20 mm 13,16 Bioodpady spożywcze (kuchenne) 15,53 Bioodpady z terenów zieleni 0,48 Drewno 10,78 Papier i tektura 10,59 Tworzywa sztuczne 10,29 Szkło 1,70 Tekstylia 1,37 Metale inne niż aluminium 0,97 Aluminium 0,88 Odpady wielomateriałowe 7,08 Odpady mineralne 0,29 Odpady niebezpieczne 5,50 Odpady higieniczne, pampersy 7,05 Odpady wielkogabarytowe 2,18 Guma, skóra 0,55 ZSEiE RAZEM 100,00 Źródło: Uniwersytet Zielonogórski, IOŚ-PIB 4,8 4,57 13,81 15,27 0,48 12,89 9,81 10,29 1,55 1,31 0,93 0,72 7,07 0,19 5,41 8,11 2,15 0,64 100,00 4 7,87 4,91 12,36 15 0,56 10,7 11,57 10,05 1,75 1,49 1,06 0,98 4,46 0,39 6,29 7,52 2,49 0,55 100,00 wsie 5 10,4 3,89 12,94 15,32 0,32 8,09 10,67 10,82 1,91 1,37 0,97 0,98 8,65 0,39 4,98 5,99 1,97 0,34 100,00 Uwagi: 1. Bioodpady spożywcze (kuchenne) obejmują odpady żywności, a także odpady z przygotowania żywności. 2. Bioodpady z terenów zieleni obejmują odpady ulegające biodegradacji z terenów zieleni miejskiej, osiedlowej, ogrodów i parków. 3. Odpady mineralne obejmują grubsze odpady z palenisk domowych >20 mm, odpady z remontów, które trafiły do zmieszanych odpadów komunalnych, a także selektywnie zbierane popioły z palenisk domowych. 21  Monitor Polski – 23 – Poz. 702 4. Odpady niebezpieczne obejmują głównie pozostałości chemikaliów, w tym detergentów, zużyte leki itp., które nie powinny być umieszczane w pojemnikach/workach przeznaczonych na niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne jednak trafiają do nich. 5. Odpady higieniczne, pampersy – odpady z utrzymania higieny (w tym podpaski higieniczne i pieluchy jednorazowe) itp. 6. Frakcja <10 mm obejmuje drobne odpady paleniskowe (popiół), zmiotki, ziemię. 7. Frakcja 10–20 mm zawiera odpady mineralne, w tym paleniskowe (około 1/3), a także drobne bioodpady (około 2/3). 8. ZSEiE – obejmuje odpady powstałe z drobnego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii, akumulatorów, zbierane selektywnie, jak i wydzielone z odpadów zmieszanych. Rysunek 6. Średni roczny skład materiałowy odpadów komunalnych Udział frakcji, % Skład materiałowy odpadów komunalnych , % 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Składniki odpadów Źródło: Uniwersytet Zielonogórski, IOŚ-PIB Istniejący system zagospodarowania System gospodarki odpadami komunalnymi jest oparty na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519, z późn. zm.). Zgodnie z tą ustawą gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania. Według obowiązujących przepisów gmina organizuje i sprawuje kontrolę nad systemem gospodarowania odpadami na swoim terenie. Zakres, w jakim gminy działają w związku z gospodarowaniem odpadami komunalnymi, obejmuje m.in.: – budowę, utrzymanie i eksploatację instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, w tym instalacji komunalnych, – obligatoryjne objęcie wszystkich właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy oraz fakultatywnie objęcie nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne, systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym zorganizowanie odbierania odpadów od właścicieli nieruchomości, – nadzorowanie gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym realizację zadań powierzonych podmiotom odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, – zapewnienie selektywnego zbierania odpadów komunalnych, obejmującego co najmniej: papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady, – tworzenie punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, – możliwość tworzenia i utrzymywania punktów napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami, – prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami komunalnymi, w szczególności w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Gmina została wyposażona w instrument finansowy w postaci opłaty ponoszonej przez mieszkańca (właściciela nieruchomości), która uwzględnia koszty odbierania odpadów od właścicieli 22  Monitor Polski – 24 – Poz. 702 nieruchomości, koszty transportu, zbierania, odzysku (w tym recyklingu) i unieszkodliwiania odpadów komunalnych zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami. Szczegółowe zasady dotyczące gospodarowania odpadami na terenie gminy określa regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, który jest aktem prawa miejscowego. Gmina jest odpowiedzialna za osiąganie określonych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, pozostałości z przetwarzania tych odpadów lub z sortowania odpadów komunalnych, przeznaczone do składowania, są przekazywane do zagospodarowania w instalacjach komunalnych, tj. zapewniających mechanicznobiologiczne przetwarzanie oraz składowanie odpadów powstających w procesie mechanicznobiologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych. Przepisy dopuszczają także przekazywanie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych do termicznego przekształcania, jeżeli gmina, z której są odbierane te odpady, prowadzi selektywne zbieranie odpadów. W celu ujednolicenia zasad selektywnego zbierania odpadów komunalnych przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. z 2019 r. poz. 2028), które weszło w życie w dniu 1 lipca 2017 r., wprowadzono jednolite standardy selektywnego zbierania odpadów komunalnych w całym kraju. W rozporządzeniu określono kolory pojemników, w jakich mają być zbierane odpady, i napisy, jakie mają znajdować się na pojemnikach: 1) papier w pojemniku koloru niebieskiego oznaczonym napisem „Papier”; 2) szkło w pojemniku koloru zielonego oznaczonym napisem „Szkło”; 3) metal i tworzywa sztuczne w pojemniku koloru żółtego oznaczonym napisem „Metale i tworzywa sztuczne”; 4) odpady ulegające biodegradacji, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów, w pojemniku koloru brązowego oznaczonym napisem „Bio”. W ramach wyżej wymienionego rozporządzenia określono możliwość zbierania szkła z podziałem na szkło bezbarwne i szkło kolorowe. Aby dostosować zasady określone w tym rozporządzeniu do zmienionych przepisów w zakresie nazewnictwa bioodpadów oraz kwestii dotyczących odpowiedniego oznakowania pojemników, wydano nowe rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. poz. 906). Ważnym elementem systemu zbierania odpadów komunalnych w kraju są PSZOK-i, w których mieszkańcy mogą oddać odpady problematyczne np. odpady niebezpieczne, zużyty sprzęt elektryczny, meble, odpady budowlano-remontowe czy zużyte opony. Tam należy oddawać również tekstylia (dla których obowiązek selektywnego zbierania jest określony w prawie UE do roku 2025) – obowiązek zbierania w PSZOK-ach odpadów tekstyliów i odzieży został wprowadzony nowelizacją ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w 2019 r., tj. ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1579, z późn. zm.). Ponadto w celu zmniejszenia ilości odpadów gminy mogą tworzyć i utrzymywać punkty napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami. Selektywne zbieranie jest jedną z podstawowych zasad racjonalnej gospodarki odpadami, umożliwia pozyskanie stosunkowo czystych frakcji odpadów, stanowiących pożądany wsad do procesów recyklingu. W Polsce w kolejnych latach są osiągane coraz lepsze efekty w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w związku z tym można stwierdzić, że wprowadzane regulacje przynoszą pozytywne efekty. Obligatoryjne objęcie wszystkich zamieszkałych nieruchomości gminnym systemem odbierania odpadów należy postrzegać niewątpliwie jako jedną z korzyści wyżej wymienionego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Wszystkie wytwarzane przez mieszkańców odpady są odbierane i zagospodarowywane przez gminy, w efekcie czego na mniejszą skalę jest obserwowane niewłaściwe postępowanie z odpadami. Ponadto w dalszym ciągu należy rozwijać infrastrukturę do recyklingu odpadów oraz działania informacyjne dotyczące zasad selektywnego zbierania odpadów oraz korzyści z niego wynikających. Ponadto należy wzmacniać działania kontrolne odnośnie do realizacji obowiązujących przepisów, a także prowadzić dalsze analizy w zakresie uszczelniania sytemu gospodarowania odpadami. Istniejące PSZOK-i i instalacje 23  Monitor Polski – 25 – Poz. 702 W 2018 r. funkcjonowało 2019 PSZOK-ów, a 388 gmin (15,7%) nie posiadało PSZOK-ów. Na poniższym rysunku przedstawiono liczbę PSZOK-ów w poszczególnych województwach. Rysunek 7. Liczba PSZOK-ów na terenie kraju 104 67 99 100 132 187 70 240 157 187 143 81 41 163 129 119 Źródło: Sprawozdania z realizacji WPGO (stan na 31.10.2018 r.) Istniejące sortownie selektywnie zbieranych odpadów komunalnych Sortownie odpadów z selektywnego zbierania obejmują przetwarzanie odpadów papieru, tworzyw sztucznych, metali i odpadów wielomateriałowych pochodzących z selektywnego zbierania, czyli głównie z „żółtych” i „niebieskich” pojemników lub worków. Sortowanie odpadów z selektywnego zbierania odbywa się głównie w części mechanicznej instalacji MBP (jako odrębny wariant technologiczny lub w na wyodrębnionej do tego celu niezależnej linii technologicznej). Uzupełnieniem są sortownie przeznaczone wyłącznie do przetwarzaniu odpadów z selektywnego zbierania. Na rysunku 8 przedstawiono rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych. 24  Monitor Polski – 26 – Poz. 702 Rysunek 8. Rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych Źródło: sprawozdania z realizacji WPGO, analizy IOŚ-PIB, (stan na 31.12.2018 r.) Faktyczne moce przerobowe wszystkich instalacji do przetwarzania odpadów z selektywnego zbierania (włącznie z wolnymi mocami przerobowymi części mechanicznej instalacji MBP) w 2018 r. wynosiły 285 tys. Mg rocznie (w systemie dwuzmianowym). Istniejące instalacje do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów W kraju funkcjonuje 216 instalacji przetwarzających odpady zielone i inne bioodpady, z czego 144 instalacje są zlokalizowane na terenie instalacji komunalnych do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów. Łączne moce przerobowe wynoszą około 1803 tys. Mg. Średnia wielkość instalacji wynosi nieco ponad 8 tys. Mg rocznie. W instalacjach są przetwarzane odpady komunalne, głównie odpady kuchenne ulegające biodegradacji 20 01 08 i odpady ulegające biodegradacji 20 02 01, ale także inne odpady. Odpady 20 01 08 i 20 02 01 stanowiły w 2018 r. 85% przetwarzanych odpadów w instalacjach, a w 2019 r. – 77%. W zestawieniu ujęto również instalacje, które przyjmują odpady 20 01 08 i 20 02 01 jako dodatek przy przetwarzaniu innych odpadów, np. osadów ściekowych. Podane moce przerobowe instalacji nie są w całości dostępne dla odpadów pochodzących z gospodarstw domowych. Na rysunku 9 przedstawiono rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów. 25  Monitor Polski – 27 – Poz. 702 Rysunek 9. Rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów Źródło: IOŚ-PIB, UM (stan na 31.12.2018 r.) W Zakładzie Zagospodarowania Odpadów w Poznaniu jest prowadzony proces fermentacyjny i kompostowania wyłącznie bioodpadów z selektywnego zbierania (moc przerobowa zgodnie z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach wynosi 60 000 Mg/rok dla równoległego prowadzenia procesu fermentacji i kompostowania). Pozostałe instalacje bazują na procesie tlenowym. Istniejące instalacje do fermentacji W kraju funkcjonuje 9 instalacji fermentacji o wydajności 228 tys. Mg rocznie (moc tzw. gazmotorów 7,7MWh), w których są przetwarzane odpady komunalne. 8 instalacji jest przeznaczonych na frakcję wydzieloną z niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych. Przepustowość dla frakcji wydzielonej z niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych wynosi obecnie 180 tys. Mg/rok. Przyjmując dla selektywnie zbieranych bioodpadów moc przerobową 60 tys. Mg/rok łącznie dla równoległego prowadzenia procesu fermentacji i kompostowania, i jeśli doda się instalacje w trakcie budowy i przetargu (2 instalacje), to moc przerobowa instalacji dla selektywnie zbieranych bioodpadów wzrośnie do 42 tys. Mg/rok. Na rysunku 10 przedstawiono rozmieszczenie instalacje do fermentacji. 26  Monitor Polski – 28 – Poz. 702 Rysunek 10. Rozmieszczenie instalacji do fermentacji Źródło: IOŚ-PIB (stan na 31.10.2021 r.) Zgodnie z listami (według stanu na październik 2021 r.) instalacji komunalnych dla poszczególnych województw w Polsce funkcjonują 174 instalacje mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP przedstawia rysunek 11. Rysunek 11. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP Źródło: Listy instalacji komunalnych (stan na 31.10.2021 r.) Moce przerobowe w skali kraju są wystarczające do przetworzenia wszystkich odpadów zmieszanych (około 8521 tys. Mg/rok w 2018 r.). Moce przerobowe dla części biologicznej instalacji MBP wynoszą, według pozwoleń zintegrowanych, około 5300 tys. Mg/rok, co umożliwia 27  Monitor Polski – 29 – Poz. 702 przetworzenie strumienia frakcji 0–80 mm z odpadów zmieszanych (określonego w założeniach na 50% strumienia odpadów zmieszanych). W kraju (stan na październik 2021 r.) eksploatowanych było 8 spalarni odpadów termicznie przekształcających niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne oraz pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych o mocy 1185 tys. Mg. Łączna moc przerobowa spalarni i współspalarni wyżej wymienionych odpadów (bez uwzględnienia cementowni spalających odpady) wynosiła 1435 tys. Mg rocznie. Odpady z przetworzenia odpadów komunalnych, które stanowią frakcję tzw. paliwa alternatywnego, były przetwarzane w 9 z 13 cementowni. W 2018 r. unieszkodliwiono w cementowniach około 960 tys. Mg odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych1). Z szacunków Stowarzyszenia Producentów Cementu wynika, że masa przetwarzanych w cementowniach odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych jest większa (branża deklaruje, że w 2020 r. przetworzono w cementowniach ok. 1250 tys. Mg odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych). Na rysunku 12 przedstawiono rozmieszczenie funkcjonujących instalacji, które zgodnie z posiadanymi decyzjami administracyjnymi są przeznaczone głównie do termicznego przekształcania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych. Rysunek 12. Rozmieszczenie instalacji do termicznego przekształcania odpadów Źródło: Analizy IOŚ-PIB (stan na 31.10.2021 r.) Określono niezbędne moce przerobowe instalacji termicznego przekształcania odpadów do 2034 r. na 4,2 mln Mg rocznie. Oznacza to, że brakująca wydajność tych instalacji, po uwzględnieniu instalacji, które są aktualnie w fazie eksploatacji, o wydajności łącznej 1,435 mln Mg/rok, wyniesie około 2,765 mln Mg/rok. To możliwe zapotrzebowanie na moc przerobową uwzględnia cementownie, które przetwarzają obecnie około 1,25 mln Mg palnych frakcji odpadów komunalnych. We wskazanym zapotrzebowaniu mocy przerobowych mieszczą się także spalarnie odpadów przeznaczone do termicznego przekształcania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych znajdujące się obecnie w fazie budowy i planowania (należy tutaj wspomnieć o instalacjach zlokalizowanych m.in. w Gdańsku, Olsztynie, Warszawie, Starachowicach, Krośnie, Bełchatowie, Kamionce czy Jaśle). 1) Według G. Wielgosiński i in., IOŚ-PIB, Warszawa 2021. 28  Monitor Polski – 30 – Poz. 702 Należy jednak pamiętać, że w przypadku dalszej znaczącej poprawy selektywnego zbierania odpadów oraz zwiększenia potencjału rynku recyklingu (oraz zmian wprowadzanych w związku z systemem kaucyjnym czy usprawnieniem funkcjonowania systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP)) ilość odpadów o parametrach obecnie wymaganych przez cementownie zmniejszy się (mimo zwiększonych możliwości przerobowych cementowni). Procentowy udział zagospodarowania odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych w procesach termicznego przekształcania odpadów będzie zmienny w czasie i w przypadku zwiększania poziomów recyklingu będzie ulegał obniżeniu. Zgodnie z listami instalacji komunalnych (według stanu na październik 2021 r.) obejmującymi instalacje do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych instalacje te obejmują 163 obiekty. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przedstawia rysunek 13. Rysunek 13. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych Źródło: Listy instalacji komunalnych (stan na 31.10.2021 r.) Oszacowano, że według stanu na dzień 31.12.2020 r. wolne moce przerobowe instalacji komunalnych – składowisk wynoszą 37 333 tys. m3 (wystarczą mniej więcej na 7 lat). Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami ulegającymi biodegradacji, identyfikuje się następujące problemy: 1) udział odpadów zmieszanych we wszystkich wytworzonych odpadach komunalnych (a więc odpadach zebranych i odebranych przez gminy oraz na podstawie indywidualnych umów) nadal jest duży; 2) niewystarczająca ilość działań edukacyjnych na poziomie lokalnym w zakresie prawidłowej gospodarki odpadami i związana z tym niewystarczająca świadomość i wiedza społeczeństwa 29  Monitor Polski 3) 4) 5) 6) 7) – 31 – Poz. 702 na temat właściwego postępowania z odpadami komunalnymi, co wpływa na efektywność systemu odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych2); nielegalne postępowanie z odpadami, w tym porzucanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych (tzw. dzikie wysypiska); niedobory odpowiedniej infrastruktury, w tym sieci PSZOK, oraz instalacji do przetwarzania odpadów, która mogłaby zapewnić odpowiednią jakość zbieranych i przetwarzanych odpadów, a w konsekwencji zagospodarowanie wszystkich frakcji odpadów oraz niedobory w zakresie sieci punktów napraw (przygotowania do ponownego użycia); wzrost kosztów związanych z gospodarowaniem odpadami komunalnymi; niedostateczny udział producentów, w ramach obecnego systemu ROP, w kosztach zagospodarowania odpadów powstałych z produktów, które wprowadzili do obrotu, co wpływa negatywnie na efektywność systemów selektywnego zbierania odpadów, instalacje oraz rozwój rynku recyklingu; duży udział opakowań trudnych do recyklingu. 2.2. Odpady powstające z produktów 2.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu odpadów opakowaniowych następuje przez: 1) eliminację zbędnych opakowań lub elementów opakowań; 2) ograniczanie masy opakowań w stosunku do masy sprzedawanego produktu przez wdrażanie metod ekoprojektowania; 3) stosowanie opakowań wielokrotnego użytku, w przypadku gdy jest to uzasadnione ograniczeniem oddziaływania na środowisko na poszczególnych etapach cyklu życia; 4) wydłużanie okresu użytkowania; 5) promowanie produktów lokalnych (ograniczenie opakowań transportowych); 6) kształtowanie postaw konsumentów przez akcje edukacyjno-informacyjne, promujące nabywanie produktów z jak najmniejszą ilością opakowań oraz zachęcanie do zakupu towarów masowych, pakowanych zbiorczo; 7) zielone zamówienia publiczne pozwalające tworzyć politykę, w ramach której podmioty publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu zakupów (procedur udzielania zamówień publicznych) i poszukują rozwiązań ograniczających negatywny wpływ produktów oraz usług na środowisko. Opakowania i odpady opakowaniowe powstają nie tylko w gospodarstwach domowych, lecz w szczególności w zakładach produkcyjnych, jednostkach handlowych, miejscach użyteczności publicznej, różnych gałęziach przemysłu. Odpady opakowaniowe są wytwarzane na wszystkich etapach łańcucha dostaw, ale przede wszystkim przez konsumentów jako użytkowników końcowych. W tabelach 8–10 zamieszczono informacje o opakowaniach wprowadzonych na rynek oraz wymagane i osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019. 2) Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski, które dotyczyło gospodarowania odpadami przeprowadzonego w 2019 r., tylko 44,5% Polaków uważa, że segregacja odpadów w ich domu lub bloku jest prowadzona przez mieszkańców prawidłowo. 30  Monitor Polski – 32 – Poz. 702 Tabela 8. Opakowania wprowadzone do obrotu wraz z produktami oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019 1 2 2017 5834,282 2018 5470,407 2019 6402,468 Źródło: MKiŚ 3 5834,282 5470,407 6402,468 4 5834,282 5470,407 6402,468 5 3564,433 3451,192 3983,338 6 3319,346 3200,210 3689,709 7 8 61 61 61 recyklingu Osiągnięty poziom [%] odzysku odzysku recyklingu odzysku ogółem podlegających obowiązkowi Wymagany poziom recyklingu Odpady poddane ogółem [tys. Mg] recyklingowi Ilość wprowadzonych opakowań [tys. Mg] odzyskowi Rok 9 56 56 56 10 61,09 63,09 62,22 56,89 58,50 57,63 Tabela 9. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań wielomateriałowych odzysku recyklingu odzysku recyklingu 2019 poziom [%] recyklingu 1 tworzywo sztuczne aluminium stal, w tym blacha stalowa papier i tektura szkło drewno Źródło: MKiŚ 2018 poziom [%] odzysku Rodzaj opakowania wielomateriałowego (według rodzaju materiału przeważającego) 2017 poziom [%] 2 3 4 5 6 7 30,16 28,00 40,32 34,81 47,17 40,05 Wymagane poziomy odzysku, w tym recyklingu odpadów opakowaniowych oraz odpadów powstałych z opakowań wielomateriałowych, zostały osiągnięte w latach 2017–2019. Jednocześnie w 2018 r. zmniejszeniu uległ strumień odpadów opakowaniowych i w efekcie zmniejszyła się masa odpadów opakowaniowych poddanych odzyskowi i recyklingowi. Nie wpłynęło to jednak na osiągnięcie poziomów odzysku i recyklingu. W tabeli 10 przedstawiono osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR Tabela 10. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR 1 tworzywo sztuczne 2 32,32 31 3 22,11 4 44,51 5 33,14 6 50,91 recyklingu 2019 r. poziom [%] odzysku recyklingu 2018 r. poziom [%] odzysku recyklingu odzysku Rodzaj opakowania po środkach niebezpiecznych (według rodzaju materiału) 2017 r. poziom [%] 7 45,49  Monitor Polski – 33 – Poz. 702 aluminium stal w tym blacha stalowa papier i tektura szkło drewno opakowania wielomateriałowe Źródło: MKiŚ W odniesieniu do opakowań po ŚOR funkcjonują w Polsce dwa systemy zbierania tego rodzaju odpadów opakowaniowych. W ramach systemu PSOR (Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin) przedsiębiorcy wprowadzili do obrotu środki ochrony roślin w opakowaniach o masie: w 2017 r. – 3090,61 Mg, w 2018 r. – 2896,367 Mg, w 2019 r. – 3273,634 Mg, z których zebrano i przekazano do zagospodarowania w 2017 r. – 1 567,682 Mg, w 2018 r. – 1732,413 Mg, w 2019 r. – 2 224,5 Mg. W ramach zorganizowanego przez Zakłady Chemiczne „Organika-Azot” S.A. systemu działającego na podstawie Porozumienia między Jaworznicką Izbą Gospodarczą a Marszałkiem Województwa Śląskiego uczestnicy porozumienia wprowadzili na rynek opakowania po środkach ochrony roślin o masie: w 2017 r. – 672,007 Mg, w 2018 r. – 642,768 Mg, w 2019 r. – 588,777 Mg, z których zebrano i przekazano do zagospodarowania w 2017 r. – 203,060 Mg, w 2018 r. – 315,560 Mg, w 2019 r. – 384,260 Mg. Poziomy odzysku, w tym recyklingu, w latach 2017–2019 dla odpadów powstałych z opakowań po środkach niebezpiecznych zostały osiągnięte. Ponadto jest notowany ciągły wzrost w tym zakresie. Istniejący system gospodarowania System gospodarowania odpadami opakowaniowymi jest oparty na odpowiedzialności przedsiębiorców, którzy wprowadzają do obrotu produkty w opakowaniach, za osiągnięcie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu (od 2022 r. tylko w zakresie recyklingu) oraz zapewnienie przez gminy warunków do funkcjonowania systemu selektywnego zbierania odpadów w celu ich odzysku, w tym recyklingu. System będzie się zmieniał w związku z planowanymi zmianami w systemie ROP dla opakowań. Istniejące instalacje do zagospodarowania Na rysunkach 14–18 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu poszczególnych frakcji odpadów, tj. papieru, szkła, tworzyw sztucznych, metalu oraz odpadów wielomateriałowych. Rysunek 14. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów z papieru (o wydajnościach rocznych instalacji powyżej 5 tys. Mg) Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM, dane z branży (stan na 31.12.2018 r.) 32  Monitor Polski – 34 – Poz. 702 Rysunek 15. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów szkła Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Rysunek 16. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych o wydajności powyżej 1000 Mg Źródło: IOŚ-PIB na podstawie BDO, UM (stan na 2021 r.) Aktualnie w Polsce jest prowadzony wyłącznie recykling materiałowy odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych. Sumaryczne moce przerobowe instalacji do recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych w 2019 r. według BDO wynosiły około 2,11 mln Mg odpadów rocznie. Są to dane o mocach przerobowych zawarte w zezwoleniach na odzysk odpadów. W Polsce jest kilkaset zakładów zajmujących się recyklingiem odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych ponad 50 zakładów przyjmuje odpady w ilości powyżej 5 tys. Mg/rok, tylko kilka ma możliwość przetworzenia kilkudziesięciu tysięcy Mg odpadów rocznie. 33  Monitor Polski – 35 – Poz. 702 W 2018 r. 349 instalacji przetwarzających powyżej 10 Mg/rok poddało recyklingowi 443 886 Mg odpadów z tworzyw sztucznych. W 2019 r. 302 instalacje recyklingu funkcjonowały w 274 zakładach przetwarzania odpadów z tworzyw sztucznych, a recyklingowi poddano łącznie 490 267 Mg odpadów. Na rysunku 17 przedstawiono rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali, zaś na rysunku 18 rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych. Rysunek 17. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Rysunek 18. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.) Na rysunku 19 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych. 34  Monitor Polski – 36 – Poz. 702 Rysunek 19. Rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO (stan na 31.12.2018 r.) Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi zidentyfikowano następujące problemy: 1) brak wystarczających mocy przerobowych instalacji w szczególności dla wielu rodzajów odpadów z tworzyw sztucznych, a także odpadów papieru, szkła i odpadów wielomateriałowych; 2) dane dotyczące składu odpadów z tworzyw sztucznych pochodzące z różnych źródeł są trudne do porównania; inna klasyfikacja odpadów z tworzyw sztucznych i materiałów wielomateriałowych jest stosowana przez sortownie odpadów i recyklerów, a inna przez instytucje wykonujące badania morfologii odpadów; 3) niewystarczający poziom partycypacji w kosztach selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych wprowadzających produkty w opakowaniach do obrotu oraz ich dalszego przetwarzania, w tym recyklingu; 4) stosowanie opakowań z materiałów trudnych w recyklingu lub materiałów generujących wysokie koszty recyklingu; 5) niedostateczne powiązanie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań oraz systemu gospodarki odpadami komunalnymi. 2.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego opiera się na zrównoważonej produkcji i konsumpcji. Kluczowe znaczenie dla zapobiegania powstawaniu odpadów zużytego sprzętu ma ekoprojektowanie, wydłużenie czasu życia produktu oraz możliwość jego naprawy i modernizacji. Istotnym elementem zapobiegania powstawaniu odpadów są działania informacyjnoedukacyjne zmierzające do ukształtowania świadomych postaw konsumentów, w zakresie: 1) wyboru bardziej trwałych urządzeń; 2) rozumienia oznakowania stosowanego na produktach; 3) znajomości zasad właściwej eksploatacji sprzętu; 4) korzystania z serwisów napraw; 5) przekazywania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego do wyznaczonych miejsc zbierania. 35  Monitor Polski – 37 – Poz. 702 W tabeli 11 przedstawiono masę poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019. Tabela 11. Masa poszczególnych rodzajów wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019 Lp. 1. sprzętu Rodzaj sprzętu elektrycznego i elektronicznego elektrycznego Masa [Mg] w 2018 r. 2. i elektronicznego Masa [Mg] w 2019 r. 3. 4. Sprzęt działający na zasadzie wymiany 127 496,8 154 429,2 temperatury Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany 2 39 931,6 42 773,9 o powierzchni większej niż 100cm2 19 388,2 19 793,7 3 Lampy Sprzęt wielkogabarytowy, którego 4 297 235,5 376 039,5 którykolwiek z zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z 5 147 970,8 171 136,1 wymiarów nie przekracza 50 cm Małogabarytowy sprzęt informatyczny i 6 28 213,6 27 634,4 telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm Ogółem wprowadzono 660 236,5 791 806,8 Źródło: Dla 2018 r. „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce” sporządzany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska; dla 2019 r. – dane z BDO 1 W tabeli 12 przedstawiono zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019. Tabela 12. Zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019 recykling3) Osiągnięty poziom w 2019 r. 2) odzysk recykling3) Osiągnięty poziom w 2018 r. odzysk odzysk Grupa sprzętu 1) recykling3) Wymagany poziom od roku 2018 % 1 2 3 4 5 6 7 85 80 74,85 72,58 84,70 84,38 1. Sprzęt działający na zasadzie wymiany temperatury 2. Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany o 80 70 71,47 67,81 80,73 80,40 powierzchni większej niż 100 cm2 – 80 66,85 66,74 73,41 73,41 3. Lampy 4. Sprzęt wielkogabarytowy, którego którykolwiek z 85 80 69,55 68,31 85,90 85,61 zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm 5. Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z 75 55 69,45 68,35 76,13 75,98 zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm 6. Małogabarytowy sprzęt informatyczny i 55 79,12 69,50 75,46 74,79 telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych 75 wymiarów nie przekracza 50 cm Źródło: „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce” sporządzany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska; dla 2019 r. – dane z BDO Objaśnienia: 36  Monitor Polski 1) 2) 3) – 38 – Poz. 702 Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1622). Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Tabele 13–15 przedstawiają informacje dotyczące masy sprzętu wprowadzonego do obrotu, masy zebranego i przetworzonego zużytego sprzętu i osiągniętych poziomów zbierania w latach 2018 i 2019. Dane pochodzą z raportów o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce sporządzanych przez GIOŚ za 2018 r. oraz BDO (za 2019 r.). Tabela 13. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego zużytego sprzętu w latach 2017–2019 Informacja dotycząca masy: 2017 r. 2 607 240,1 246 460,3 Masa sprzętu [Mg] 2018 r. 3 660 236,4 329 589,3 2019r.* 4 791 806,8 443 963,5 1 sprzętu wprowadzonego do obrotu łącznej zebranego zużytego sprzętu zebranego zużytego sprzętu pochodzącego 227 222,2 302 088,0 424 162,8 z gospodarstw domowych Źródło: Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce sporządzane przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz dane z BDO dla roku 2019* * Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań wprowadzających sprzęt, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Tabela 14. Informacja dotycząca osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach 2017–2019 Osiągnięty poziom1) [%] Informacja dotycząca osiągniętego poziomu 2019 r.* zbierania: 2017 r. 2018 r. 1 2 3 4 45,39 57,58 71,97 zużytego sprzętu 43,26 53,02 – sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych Źródło: Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce sporządzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz dane z BDO dla roku 2019 * Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań wprowadzający sprzęt, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o opadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Stąd również niepełne dane. Objaśnienia: 1) Poziom obliczony jako procentowa wartość masy zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego zebranego w 2016 r. do średniej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu w poprzednich trzech latach, dane pochodzą ze sprawozdań zbierających. 37  Monitor Polski – 39 – Poz. 702 Tabela 15. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2017–2019 Informacja dotycząca masy: 2017 r. 2 256 034,8 Masa [Mg] 2018 r. 3 321 644,9 2019 r.* 1 4 439 972,7 przetworzonego zużytego sprzętu odpadów powstałych ze zużytego sprzętu 202 596,5 224 190,3 366 016,3 poddanych recyklingowi odpadów powstałych ze zużytego sprzętu 1919,1 6891,7 1218,7 poddanych innym niż recykling procesom odzysku Źródło: „Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce” sporządzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz BDO dla roku 2019 * Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o opadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt. Od dnia 24 stycznia 2018 r. zgodnie z art. 238 ust. 1 w związku z art. 235 ust 2 ustawy o odpadach, GIOŚ zakończył prowadzenie rejestru przedsiębiorców i organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Od tego dnia rozpoczęło się funkcjonowanie rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami (rejestru – BDO), o którym mowa w art. 49 ust. 1 ustawy o odpadach. Rok 2018 był również ostatnim rokiem, za który przedsiębiorcy (wprowadzający sprzęt, zbierający i przetwarzający zużyty sprzęt) składali sprawozdania do GIOŚ, zgodnie z art. 237e ustawy o odpadach. Sprawozdania za rok 2019 były składane za pośrednictwem BDO. W omawianym okresie został osiągnięty minimalny poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego założony w Kpgo 2022, to jest co najmniej 40% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonej do obrotu. Od 2018 r. zmienił się podział na grupy sprzętu – podmioty sprawozdają, nie jak dotychczas z podziałem na 10 grup sprzętu, zgodnie z załącznikiem nr 6 do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, ale w podziale na 6 grup sprzętu, zgodnie z załącznikiem 1 do wyżej wymienionej ustawy. Zgodnie z prezentowanymi danymi założony poziom odzysku i recyklingu osiągnięto tylko w grupie 6. Wydaje się, że jest to związane z zaraportowaną przez zbierających wysoką masą zużytego sprzętu zebranego. Przyczyną mogą być również pewne niespójności w sprawozdawczości zbierających i przetwarzających zużyty sprzęt. Trzeba też zauważyć, że zgodnie z raportem o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w Polsce za rok 2018, przygotowanym przez GIOŚ, dla zużytego sprzętu, którego zebranie i przetworzenie sfinansowali wprowadzający, poziomy odzysku i recyklingu zostały osiągnięte. Obserwuje się coroczny wzrost masy sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzanego do obrotu. Istniejący system gospodarowania Wprowadzający sprzęt elektryczny i elektroniczny przeznaczony dla gospodarstw domowych jest zobowiązany do zorganizowania i sfinansowania odbierania od zbierających zużyty sprzęt oraz przetwarzania zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Wprowadzający sprzęt inny niż przeznaczony dla gospodarstw domowych zostali również zobowiązani do zorganizowania i sfinansowania zbierania oraz przetwarzania zużytego sprzętu. Odpady zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego są objęte obowiązkiem selektywnego zbierania odpadów i zakazem umieszczania razem z innymi odpadami. Wprowadzający sprzęt ma obwiązek umieszczenia na sprzęcie w sposób wyraźny, czytelny i trwały, a jeżeli jest to uzasadnione wielkością lub funkcją sprzętu – na opakowaniu i w dokumentach dołączonych sprzętu, oznakowania symbolem selektywnego zbierania według określonego wzoru. 38  Monitor Polski – 40 – Poz. 702 System zbierania, w tym zwrotu zużytego sprzętu, tworzą zbierający zużyty sprzęt i podmioty prowadzące nieprofesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów oraz PSZOK-i, a także dystrybutorzy, którzy udostępniają sprzęt na rynku. Demontaż zużytego sprzętu, a także przygotowanie do ponownego użycia zużytego sprzętu oraz odpadów powstałych po jego demontażu, można prowadzić wyłącznie w instalacji, obiekcie budowlanym lub jego części służącym do tych celów, które posiadają decyzję w zakresie gospodarki odpadami zezwalającą na przetwarzanie zużytego sprzęt. Istniejące instalacje do zagospodarowania Główny Inspektor Ochrony Środowiska od dnia 1 lipca 2006 r. prowadził rejestr przedsiębiorców i organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, przy czym na dzień 31 grudnia 2017 r. wpisanych było do niego m.in: – 154 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania, – 118 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu, – 13 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innym niż recykling procesów odzysku. Obecnie dane są zbierane w BDO. W tabeli 16 przedstawiono liczbę przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r. Tabela 16. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania funkcjonujących w rejestrze GIOŚ w 2017 r. Województwo 1 2 7 dolnośląskie 15 kujawsko-pomorskie 5 lubelskie 7 lubuskie 13* łódzkie 14 małopolskie 28 mazowieckie 1 opolskie 5 podkarpackie 10 podlaskie 3* pomorskie 17 śląskie 2* świętokrzyskie 5 warmińsko-mazurskie 15 wielkopolskie 3 zachodniopomorskie RAZEM 150 Źródło: Opracowanie IOŚ-PIB na podstawie rejestru GIOŚ *Dane UM (województwo łódzkie 2018 r., województwo pomorskie 2022 r., województwo świętokrzyskie 2021 r.). Na rysunku 20 przedstawiono rozmieszczenie instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w Polsce, z uwzględnieniem kodów odpadów. 39  Monitor Polski – 41 – Poz. 702 Rysunek 20. Rozmieszczenie w Polsce instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.122018 r.) Uwagi: Odpady o kodzie: 16 02 13 – kolor zielony, 16 02 14 – kolor niebieski, 16 02 15 – kolor czerwony, 16 02 16 – kolor czarny. Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym zidentyfikowano poniżej opisane problemy: 1) nielegalny demontaż zużytego sprzętu poza zakładem przetwarzania (szara strefa); 2) pozbawianie zużytego sprzętu części i elementów metali kolorowych, co stwarza trudności z przekazaniem odpadu do recyklingu; 3) brak wystarczającej ilości dostępnego zużytego sprzętu przy pojawieniu się nowych kategorii sprzętu o wysokiej wartości i dynamice sprzedaży i długim okresie życia, co wpływa na trudności w osiąganiu poziomów zbierania opartych na średniorocznej masie sprzętu; w szczególności dotyczy to paneli fotowoltaicznych; 4) problem tzw. „free riders” – braku realizacji obowiązków przez część podmiotów wprowadzających na polski rynek sprzęt spoza UE, w szczególności przez platformy międzynarodowej sprzedaży internetowej; 5) niewystarczająca świadomość konsumentów/użytkowników w zakresie prawidłowego postępowania ze zużytym sprzętem3). 2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu odpadów zużytych baterii i akumulatorów polega na wsparciu producentów tych wyrobów w zwiększaniu ich całkowitej wydajności ekologicznej w całym cyklu życia oraz opracowywaniu i wprowadzeniu do obrotu baterii i akumulatorów zawierających mniejsze ilości substancji niebezpiecznych lub zawierających mniej substancji zanieczyszczających (w szczególności 3) Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski przeprowadzonego w 2021 r. dwie trzecie badanych (66%) deklaruje, że w sytuacji nabycia nowszego sprzętu elektronicznego, dotychczas używany sprzęt oddaje we właściwe miejsce. 40  Monitor Polski – 42 – Poz. 702 jako środków zastępczych dla rtęci, kadmu i ołowiu). Zapobieganie powstawaniu zużytych baterii i zużytych akumulatorów polega ponadto na stosowaniu baterii i akumulatorów o przedłużonej żywotności. Istotne korzyści w zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych baterii mogą być osiągnięte wskutek ograniczenia użytkowania jednorazowych baterii na rzecz akumulatorów wielokrotnego użytku. Baterie i akumulatory mają zastosowanie w wielu produktach, urządzeniach i usługach, stanowiąc źródło energii niezależne od dostępu do sieci elektrycznej. Baterie i akumulatory są stosowane jako zasilanie wielu urządzeń przenośnych oraz jako zastępcze źródło zasilania energetycznego w szpitalach, na lotniskach lub w obiektach przemysłowych i innych. Ponadto baterie i akumulatory są używane również w powiązaniu z płytką ogniwa słonecznego, urządzeniami fotowoltaicznymi i innymi urządzeniami, wykorzystującymi energię odnawialną. Baterie i akumulatory są stosowane jako źródło energii napędzającej w samochodach elektrycznych i hybrydowych, których liczba w kraju systematycznie się zwiększa. Odrębną grupę stanowią rozruchowe akumulatory samochodowe (używa się je również w innych pojazdach i maszynach roboczych). W tabelach 17–19 przedstawiono masę wprowadzonych do obrotu baterii i akumulatorów w latach 2017–2019. Tabela 17. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017–2019 baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych Rodzaj baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych Masa wprowadzonych do obrotu w poszczególnych latach baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych 2017 r. 2018 r. 2019 r.* masa masa masa [kg] [kg] [kg] 2 3 4 1 cynkowo-węglowe cynkowo8 259 915 8 535 337 – manganowe cynkowopowietrzne 212 630 118 054 628 633 niklowo-kadmowe 413 405 228 359 834 790 ołowiowe 279 563 259 276 – guzikowe (niezawierające rtęci) 8379 6329 – guzikowe (zawierające rtęć) 4 095 983 4 190 403 17 936 728 inne RAZEM 13 269 876 13 337 801 19 400 151 Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 oraz dane z BDO za 2019 r. * Od 2019 r. nastąpiła zmiana w formacie sprawozdań, obecnie jest podział na baterie kwasowo-ołowiowe, niklowo-kadmowe i inne. Tabela 18. Masa wprowadzonych do obrotu baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych w latach 2017 i 2018 Masa wprowadzonych do obrotu w poszczególnych latach baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych 2018 r. 2017 r. Masa Masa [kg] [kg] 1 2 3 1777,00 17 825,76 niklowo-kadmowe 89 965 253,31 83 937 756,69 kwasowo-ołowiowe 1 408 267,95 1 599 348,85 inne RAZEM 91 375 298,26 85 554 931,30 Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 Rodzaj baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych Tabela 19. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017 i 2018 baterii przemysłowych i akumulatorów przemysłowych 41  Monitor Polski – 43 – Poz. 702 Masa wprowadzonych do obrotu w poszczególnych latach baterii przemysłowych i akumulatorów przemysłowych Rodzaj baterii przemysłowych i 2017 r. 2018 r. akumulatorów przemysłowych masa masa [kg] [kg] 1 2 4 289 784,47 2 623 921,63 niklowo-kadmowe 27 860 328,30 27 357 589,80 kwasowo-ołowiowe 1 156 345,84 1 967 608,95 inne RAZEM 30 306 458,61 31 949 120,38 Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 Ogółem wprowadzono do obrotu: 1) w 2017 r. około 134 951 633,25 Mg baterii i akumulatorów; 2) w 2018 r. około 130 841 853,08 Mg baterii i akumulatorów. W tabeli 20 przedstawiono wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii i akumulatorów przenośnych. Tabela 20. Wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii i akumulatorów przenośnych Średnia masa Masa zebranych zużytych Osiągnięty wprowadzonych baterii baterii przenośnych Wymagany poziom poziom przenośnych 2) i zużytych akumulatorów zbierania Rok zbierania3) i akumulatorów przenośnych [%] [%] przenośnych1) [kg] [kg] 1 2 3 4 5 12 795 706,75 8 411 931,21 45% 65,74 2017 13 192 347,62 10 554 051,37 45% 80,00 2018 19 400 151,00 11 177 646,00 45% 57,62 2019* Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ dotyczący lat 2017 i 2018 oraz dane z BDO za 2019 r. * Dane za 2019 r. pochodzą z maja 2021 r., z nie w pełni zweryfikowanych sprawozdań, poddane zostały dodatkowej weryfikacji w MKiŚ. Objaśnienia: 1) Podano jako średnią masę baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych wprowadzonych w danym roku oraz w dwóch latach poprzednich. 2) Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie rocznych poziomów zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych (Dz. U. poz. 1671). 3) Wyrażony w procentach stosunek masy zebranych zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych do średniej masy wprowadzonych baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych. W tabeli 21 przedstawiono osiągnięte w poszczególnych latach poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii lub zużytych akumulatorów w latach 2017–2019 Tabela 21. Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019 Rodzaj baterii i akumulatorów 1 kwasowo-ołowiowe niklowo-kadmowe inne Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii lub zużytych akumulatorów w poszczególnych latach [%] 2017 r. 2018 r. 2019 r. 2 3 4 83,43 79,74 77,94 99,98 99,95 99,52 77,00 75,39 75,54 42  Monitor Polski – 44 – Poz. 702 Źródło: Sprawozdania UM o wydajności recyklingu dla procesu recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów dotyczące lat 2017 i 2018, sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych poziomów recyklingu zużytych baterii i akumulatorów, dane z BDO za 2019 r. Zakłady przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów prowadzące procesy odzysku R3−R6: 1) w 2017 r. przyjęły do przetwarzania około 50 754,824 Mg zużytych baterii i akumulatorów, a przetworzyły około 43 771,126 Mg; 2) w 2018 r. przyjęły do przetwarzania około 115 816,079 Mg zużytych baterii i akumulatorów, a przetworzyły około 124 236,786 Mg. Polska osiągnęła w latach 2017–2019 wymagane roczne poziomy zbierania (45%). Minimalne poziomy wydajności recyklingu, określone w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1113), zostały osiągnięte dla wszystkich rodzajów zużytych baterii i zużytych akumulatorów w poszczególnych latach obejmujących okres sprawozdawczy. Ponadto zostały osiągnięte, określone w Kpgo 2022, cele dotyczące gospodarki bateriami i akumulatorami. Rozbudowa systemu zbierania zużytych baterii i zużytych akumulatorów pozwoliła na osiągnięcie odpowiednich poziomów zbierania. Osiągnięty został także poziom wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019. Istniejący system gospodarowania W zakresie zbierania zużytych baterii i akumulatorów zakazuje się umieszczania zużytych baterii i zużytych akumulatorów razem z innymi odpadami w tym samym pojemniku. Zużyte baterie samochodowe i zużyte akumulatory samochodowe oraz zużyte baterie przemysłowe i zużyte akumulatory przemysłowe powinny być zbierane selektywnie według rodzajów, aby ułatwić ich przetwarzanie za pomocą technologii i instalacji służących do przetwarzania i recyklingu poszczególnych rodzajów zużytych baterii lub zużytych akumulatorów. Przedsiębiorca wprowadzający do obrotu baterie i akumulatory jest objęty rozszerzoną odpowiedzialnością producenta za wprowadzane produkty. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zorganizowania i sfinansowania systemu zbierania, pr