Uchwała nr 242 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie "Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2023-2026"

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 grudnia 2023 r. Poz. 1470 UCHWAŁA NR 242 RADY MINISTRÓW z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie „Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2023–2026” Na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840 oraz z 2023 r. poz. 951, 1688 i 1904) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Ustanawia się „Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2023–2026”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały. § 2. 1. Program jest finansowany ze środków budżetu państwa z części 24 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego. 2. Łączna kwota środków na realizację Programu w całym okresie jego realizacji wynosi 55 796 050 zł. § 3. 1. Program realizuje jako podmiot wiodący: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 2. Program realizują ponadto Narodowy Instytut Dziedzictwa, Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, oraz inne podmioty – w zależności od potrzeb. § 4. Realizację Programu koordynuje oraz sprawuje nad nią nadzór minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego przez powołany przez siebie Zespół do spraw Programu. § 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski Załącznik do uchwały nr 242 Poz. 1470 Rady Ministrów Załącznik do uchwały nr 2422023 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia r. z dnia 8 grudnia 2023 r. (M.P. poz. 1470) (M.P. poz. ) – 2 –   Warszawa, 2023           Monitor Polski – 3 – Poz. 1470 ϭ ^PIS TREŚCI ϭ͘ tWZKt E/ ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯ Ϯ͘ ^dZ ^ E/ ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰ ϯ͘ /'EK͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱ OBSZAR 1. ORGANIZACJA I ZADANIA ORGANÓW OCHRONY ZABYTKÓWtWK>^ ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱ SYSTEM OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱ ROLA I ZNACZENIE UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH W ZAKRESIE OCHRONY ZABYTKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲ ORGANY OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE –E//<KDW d E: ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴ ROLA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W SYSTEMIE OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭ OBSZAR 2. STAN ZACHOWANIA ZABYTKÓW W POLSCE – ZK> / E E/  &KZD K,ZKEz ZABYTKÓW ORAZ SYSTEMÓW INFORMACJI O ZABYTKACH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮ WKDE/</,/^dKZ//͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮ WZ</<h>dhZKt ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯ Z : ^dZzTKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯ EWIDENCJA ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH –ARCHEOLOGICZNE ZDJĘCIE POLSKI (AZP)͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲ /E&Z^dZh<dhZ/E&KZD:/WZ ^dZ EE :Kzd<,͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϳ OBSZAR 3. KOMUNIKACJA, POROZUMIENIE I WSPÓŁPRACA W OBSZARZE OCHRONY ZABYTKÓW W WK>^ ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴ / /dtK<h>dhZKt –POTENCJAŁ ROZWOJU SPOŁECZNEGO͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴ WIELKOŚĆ ZASOBU ZABYTKÓW UMOŻLIWIAJĄCEGO BUDOWANIE I UTRWALANIE WSPÓLNEJ TOŻSAMOŚC/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴ UŁATWIENIE DOSTĘPU DO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϵ ϰ͘ Z >:K<hD EdD/^dZd '/EzD/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ STRATEGIA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU DO ROKU 2020 (Z PERSPEKTYWĄ DO ϮϬϯϬͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ <Z:Kt^dZd '/ZKtK:hZ '/KE>E 'KϮϬϯϬ;<^ZZϮϬϯϬͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ ^dZd '/ZKtK:U KAPITAŁU SPOŁECZNEGO 2030͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭ STRATEGIA ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO 2030͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭ STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030 (SZRWRIR ϮϬϯϬͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭ POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA 2030 (PEP2030)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϮ STRATEGIA PRODUKTYWNOŚCI 2030 (SP2030)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϯ ^dZd '/EZ  hZKW :^</ 'K/ /dt<h>dhZKt 'KEyy/t/ <͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰ EUROPEJSKI ZIELONY ŁAD. DOKUMENTY STRATEGICZNE POŚREDNIO INTENSYFIKUJĄCE PROCESY MODERNIZACYJNE ZABYTKÓW W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰ NOWA STRATEGIA UE W ZAKRESIE PRZYSTOSOWANIA SIĘ DO ZMIAN KLIMATU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϱ DŁUGOTERMINOWA STRATEGIA RENOWACJI BUDYNKÓW. WSPIERANIE RENOWACJI <Z:Kt 'K^KhhKt>E 'K͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϱ PROGRAM FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA INFRASTRUKTURĘ, KLIMAT, ŚRODOWISKO 2021‒ϮϬϮϳ ;& E/<^Ϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϲ ZAŁOŻENIA PROGRAMOWANIA ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKICH E>dϮϬϮϭͲϮϬϮϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘.....................................................͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ 27  Monitor Polski – 4 – Ϯ /E/:dztEKtz hZKW :^</h,h^;E Ϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϳ ϱ͘ ZAŁOŻENIA PROGRAMU 2023–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϴ CEL GŁÓWNY: ZWIĘKSZENIE ODPORNOŚCI ZASOBU ZABYTKOWEGO W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϴ CEL SZCZEGÓŁOWY 1: WERYFIKACJA WYBRANEGO ZASOBU ZABYTKÓW I WZMOCNIENIE NARZĘDZI OCHRONY DZIEDZICTWA OWYJĄTKOWEJ WARTOŚCI͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϵ CEL SZCZEGÓŁOWY 2: WZMOCNIENIE POTENCJAŁU ORGANIZACYJNEGO SYSTEMU OCHRONY ZABYTKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϮ CEL SZCZEGÓŁOWY 3: ROLA ZABYTKÓW W ZRÓWNOWAŻONYM ROZWOJU (EDUKACJA I WZdzzW:Ϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϰ SCHEMAT PODZIAŁU ZADAŃ ‒</ ZhE</ZKtK:h͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϴ ϲ͘ KARTY ZADAŃ ‒OPISY SZCZEGÓŁOWE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰϬ ϳ͘ PLAN FINANSOWY KRAJOWEGO PROGRAMU OCHRONY ZABYTKÓW I OPIEKI NAD ZABYTKAMI ϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϳ ϴ͘ SYSTEM WDRAŻANIA, MONITORINGU I EWALUACJI KRAJOWEGO PROGRAMU OCHRONY ZABYTKÓW I OPIEKI NAD ZABYTKAMI 2023–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϬ WDRAŻANIE KRAJOWEGO PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϬ HARMONOGRAM WDRAŻANIA <Z:Kt 'KWZK'ZDhϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϲ WSKAŹNIKI STOPNIA REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϭ DKE/dKZKtE/ <Z:Kt 'KWZK'ZDh͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϬ t>h:͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϬ ϵ͘ ZARZĄDZANIE RYZYKIEM͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϭ ϭϬ͘^W/^Zz/E͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϭ ϭϭ͘^W/^d >͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϮ ϭϮ͘WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϮ ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA UNESCO͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϯ zd</E/ Zh,KD hEE WKDE/</,/^dKZ//͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϲ ZESTAWIENIE ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮϯ ZESTAWIENIE ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϬ ZESTAWIENIE ZABYTKÓW RUCHOMYCH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϭ WYKAZ WOJEWÓDZKICH URZĘDÓW OCHRONY ZABYTKÓW I DELEGATUR͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϰ SPIS POROZUMIEŃ WOJEWODÓW Z SAMORZĄDAM///E^dzdh:D/<h>dhZz͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϰϮ Poz. 1470  Monitor Polski   – 5 – Poz. 1470 ϯ ϭ͘ tWZKt E/  <ƌĂũŽǁLJWƌŽŐƌĂŵKĐŚƌŽŶLJabytków i KƉŝĞŬŝŶĂĚĂďLJƚŬĂŵŝŶĂůĂƚĂϮϬϮϯ‒ϮϬϮϲ;ĚĂůĞũ͗<ƌĂũŽǁLJ ƉƌŽŐƌĂŵͿ ma na celu realizację przepisu art. 84 w związku z art. 86  ƵƐƚ͘ ϭƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.  nj ϮϬϮϮ ƌ͘ ƉŽnj͘ ϴϰϬ nj późŶ͘ njŵ͘Ϳ͕ njǁĂŶĞũ ĚĂůĞũ „ustawą”. <ƌĂũŽǁLJ ƉƌŽŐƌĂŵ ũĞƐƚ głównym ĚŽŬƵŵĞŶƚĞŵ strategicznym określającym cele administracji rządowej oraz podległych jej służb i instytucji w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, a także środki służące do realizacji wyznaczonych celów. W ramach podziału kompetencji między ministrami, dokoŶĂŶĞŐŽǁƵƐƚĂǁŝĞz dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2512ŽƌĂnjnjϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϮϬϮϵͿ͕ głównym ŽƌŐĂŶĞŵ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵ njĂ ŽĐŚƌŽŶę zabytków i opieki nad Ŷŝŵŝ ũĞƐƚ ŵŝŶŝƐƚĞƌ właściwy do spraw kultury i ochrony dziednjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ͕w imieniu którego njĂĚĂŶŝĂŝ kompetencje w tym zakresie wykonuje Generalny Konserwator Zabytków. Minister właściwy ĚŽ ƐƉƌĂǁ ŬƵůƚƵƌLJ ŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ũĞƐƚ ŽƌŐĂŶĞŵ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵ njĂ koordynację, monitorowanie i ewaluację reĂůŝnjĂĐũŝ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ƉƌnjĞnj ǁƐnjLJƐƚŬŝĞ zaangażowane wnią podmioty. Dziedzictwo narodowe należy uznać za jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych, ĐŚƌŽŶŝŽŶLJĐŚ przez Rzeczpospolitą Polską. Istotną część tego dziedzictwa stanowią zabytki będące materialnym świadectwem przeszłości, trwale wpisanĞ ǁ ŬƌĂũŽďƌĂnj państwa ŝstanowiącĞƐƵďƐƚƌĂƚĚůĂũĞŐŽƌŽnjǁŽũƵŬƵůƚƵƌĂůŶĞŐŽ͘ KĐŚƌŽŶĂ dziedzictwa narodowego stanowi jedno z podstawowych zadań ZnjĞĐnjLJƉŽƐƉŽůŝƚĞũ WŽůƐŬŝĞũ͕ njĚĞĨŝŶŝŽǁĂŶLJĐŚ ǁ Ăƌƚ͘ ϱ <ŽŶƐƚLJƚƵĐũŝ͕ oprócz ochrony niepodległości  i nienaruszalności terytorialnej, zapewnienia wolności͕ praw człowieka i obywatela, bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony środowiska. Ochrona zabytków i opieka nad njĂďLJƚŬĂŵŝ͕ũĂŬŽũĞĚĞŶnjnajważniejszych elementów tegodziedzictwa, realizowane są przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej w powiązaniu z kontekstem polityki gospodarczoͲspołecznej, ale stanowią również wartość autotelicznąwykraczającą poza kategorie utylitarne: społeczne ŝĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞ͘ ŐŽĚŶŝĞ nj Ăƌƚ͘ ϲ <ŽŶƐƚLJƚƵĐũŝ ĚƌƵŐŝŵ ƉŽĚƐƚĂǁŽǁLJŵ njĂĚĂŶŝĞŵ ZnjĞĐnjLJƉŽƐƉŽůŝƚĞũ WŽůƐŬŝĞũ͕ odnoszącym się do zabytków, sformułowanym jako zasada polityki państwa͕ũĞƐƚƐƚǁĂƌnjĂŶŝĞ warunków ĚŽ ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĂ ŝ równego dostępu do dóbr kultury͕ wśród których istotne miejsce zajmują materialne świadectwa przeszłości. Zadanie to ściśle wiąże się zĞwspomnianą wyżej ochroną ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ŝ ǁƐŬĂnjƵũĞ ŶĂ͗ środki do jego realizacji i kierunki formułowania kształtu aktów prawnych niższego rzędu͕ǁƚLJŵ<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵŽĐŚƌŽŶLJ zabytków i opieki nad zabytkami. Pierwszy krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2014‒2017 został ustanowiony uchwałą Nr 125/2014 Rady Ministrów z ĚŶŝĂ Ϯϰ ĐnjĞƌǁĐĂ ϮϬϭϰ ƌ͘ ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ „Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami” (M.P. poz. 733). Kolejny ƚĞŐŽ ƚLJƉƵƉƌŽŐƌĂŵ‒ŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ‒został ustanowiony uchwałą Nr 82/2019 Rady Ministrów  Monitor Polski – 6 – Poz. 1470 ϰ  z dnia 13 sierpnia 2019 r. w sprawie „Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad njĂďLJƚŬĂŵŝŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒2022” (M.P. poz. 998).   Ϯ͘ ^dZ ^ E/  t <ƌĂũŽǁLJŵ ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ ϮϬϮϯ‒2026 dokonano diagnozy stanu ochrony zabytków w Polsce ǁƚƌnjĞĐŚ ƉŽĚƐƚĂǁŽǁLJĐŚ ŽďƐnjĂƌĂĐŚ͗ ϭͿ organizacji i zadań organów ochrony zabytków ǁWŽůƐĐĞ͕ ϮͿ stanu zachowania zabytków w Polsce, w tym roli i znaczenia form ochrony zabytków oraz systemów informacji o zabytkach, ϯͿŬŽŵƵŶŝŬĂĐũŝ͕ƉĂƌƚLJĐLJƉĂĐũŝ͕ƉŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĂ i współpracy w obszarze ochrony zabytków w Polsce. Celem głównym „<ƌĂũŽǁĞŐŽ WƌŽŐƌĂŵƵ KĐŚƌŽŶLJ abytków i KƉŝĞŬŝ ŶĂĚ ĂďLJƚŬĂŵŝ ŶĂ ůĂƚĂ ϮϬϮϯ‒ϮϬϮϲ”ũĞƐƚnjwiększenie odporności zasobu zabytkowego w Polsce. Do realizacji ƚĞŐŽĐĞůƵ opracowano trzy cele szczegółowe dotyczące: ‒ weryfikacji wybranego zasobu zabytków i ǁnjŵŽĐŶŝĞŶŝĂnarzędzi ochrony dziedzictwa  o wyjątkowej wartości;  ‒ wzmocnienia potencjału organizacyjnego systemu ochrony zabytków; ‒ roli zabytków w zrównoważonym rozwoju (edukacja i partycypacja).  Ž ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ǁƐnjLJƐƚŬŝĐŚ celów i zadań ǁLJŵŝĞŶŝŽŶLJĐŚ ǁ <ƌĂũŽǁLJŵ ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ ϮϬϮϯͲϮϬϮϲ opracowano szczegółowy harmonogram wraz z planem finansowym programu. Dokument jest uzupełniony o projekt systemu wdrażania, monitoringu i ewaluacji oraz analizę ryzyka. Istotnym rozwiązaniem, porządkującym zagadnienia przedstawione w Krajowym ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ ŝuwzględnionym na każdym etapie prac nad dokumentem, są kierunki działań wskazujące  na konkretne zadania priorytetowe w obszarze ochrony zabytków, przyjęte do realizacji do 2026 r. Są to:  − − − − − − − −  ƉŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞǁŝĞĚnjLJŽǁLJďƌĂŶLJĐŚŐƌƵƉĂĐŚnjĂƐŽďƵnjĂďLJƚŬŽǁĞŐŽŬƌĂũƵ͖ ochrona i zarządzanie zabytkami o wyjątkowej wartości;  realizacja międzynarodowych zobowiązań; cyfryzacja procesów administracyjnych;  wzmacnianie zastosowania nowych technologii w ochronie zabytków;  ƌĞĨŽƌŵĂĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂŽĐŚƌŽŶLJzabytków ŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͖ ǁnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞnarzędzi ochrony zabytków wobec zmian klimatycznych;   ĞĚƵŬĂĐũĂ–podnoszenie świadomości społecznej wartości dziedzictwa kulturowego.    Monitor Polski   – 7 – Poz. 1470 ϱ ϯ͘ /'EK K^Z ϭ͘ KZ'E/: / E/ ORGANÓW OCHRONY ZABYTKÓW tWK>^  SYSTEM OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE System ochrony zabytków w Polsce ma swoje korzenie w wydanym w 1918 r. ĞŬƌĞĐŝĞZĂĚLJ Regencyjnej Królestwa Polskiego zĚŶŝĂ31 października o opiece nad zabytkami sztuki iŬƵůƚƵƌLJ (Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1918 r. poz. 36). Na jego mocy (art. 1) „Wszelkie zabytki kultury i sztuki, znajdujące się w granicach Państwa Polskiego, wpisane do inwentarza zabytków sztuki i kultury, podlegają opiece prawa [...]”, wszelkie działania związane ze ƐƉƌĂǁŽǁĂŶŝĞŵ ŽƉŝĞŬŝ zaś należą do (art. 3) „[...] konserwatorów zabytków sztuki iŬƵůƚƵƌLJ͕ mianowanych przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”͘ System ochrony zabytków w Polsce – funkcjonujący w okresie międzywojennym – njostał ostatecznie ukształtowany przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej nj ĚŶŝĂ ϲŵĂƌĐĂŽŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͕ǁLJĚĂŶĞŐŽǁϭϵϮϴƌ͘;nj͘h͘njϭϵϮϴƌ͘ƉŽnj͘Ϯϲϱ͕njpóźn. zm.ϭͿ͘ Na jego mocy utworzono funkcjonujący do dziś rejestr zabytków (art. ϰͿ „Władze konserwatorskie pierwszej instancji prowadzą rejestr zabytków. Sposób prowadzenia rejestru określałorozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”. Dział ĚƌƵŐŝ wspomnianego rozporządzenia określał strukturę i organizację organów opieki nad njĂďLJƚŬĂŵŝϮ, przyznając obowiązki w tym zakresie administracji państwowej. tϭϵϲϮƌ͘dokonano istotnej zmiany w obowiązującym systemie ochrony zabytków wWŽůƐĐĞ͕ wprowadzając w życie ustawę nj ĚŶŝĂ 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz.U.  z 1999 r. poz. 1150, z późn. zm.ϯͿ͘Tą ustawą wprowadzono pojęcie „ochrona zabytków”͕ũĂŬŽ wyłączną kompetencję państwaϰ͘ Ustawa łączyła w sobie przepisy dotyczące ochrony zabytków z przepisami dotyczącymi organizacji i działalności muzealnej. Obecnie całokształt problematyki dotyczącej ochrony zabytków w Polsce reguluje ƵƐƚĂǁĂ o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami͘ Zasadniczymi zmianami wprowadzonymi tą ustawą są:  ‒ rozróżnienie ochrony zabytków (działania administracyjne) od opieki nad zabytkami (działania właścicielskie)͕ ‒ wprowadzenie definicji zabytku, którym mogą być wszelkie obiekty i przedmioty spełniające legalną definicję.  Obecnie obowiązująca ustawa (wraz z aktami wykonawczymi) reguluje kwestie związane z:   Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz.U. z 1933 r. poz. 62 i poz. 599,  njϭϵϯϰƌ͘ƉŽnj͘ϵϳϲŽƌĂnjnjϭϵϰϲƌ͘ƉŽnj͘ϵϵ͘ Ϯ Obecna struktura odpowiada zasadniczo ówczesnym założeniom. ϯ  Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2000 r. poz. 1268, z 2002 r. poz. 253 ŝƉŽnj͘ϵϴϰŽƌĂnjnjϮϬϬϯƌ͘ƉŽnj͘ϳϭϳ͘ ϰ Wszystkie wcześniejsze akty prawne określały tę sferę mianem „opieki nad zabytkami”. ϭ  Monitor Polski  – 8 – Poz. 1470 ϲ • • • • • • • • • • formami i sposobami ochrony zabytków, zagospodarowaniem zabytków, prowadzeniem badań, prac i robót oraz podejmowaniem innych działań przy zabytkach, ŶĂĚnjŽƌĞŵŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝŵ͕ wywozem zabytków za granicę, njĂƐĂĚĂŵŝĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͕ Krajowym rejestrem utraconych dóbr kultury͕ <ƌĂũŽǁLJŵ programem ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz ochroną zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych, organizacją organów ochrony zabytków, społecznymi opiekunamizabytków, ƉƌnjĞƉŝƐĂŵŝŬĂƌŶLJŵŝ͘  ROLA I ZNACZENIE UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH W ZAKRESIE OCHRONY ZABYTKÓW hŵŽǁLJ międzynarodowe ƌĂƚLJĨŝŬŽǁĂŶĞ ŝ ŽƉƵďůŝŬŽǁĂŶĞ ǁ njŝĞŶŶŝŬƵ hƐƚĂǁ ZW należą do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, co oznacza, że stają się źródłem praw ŝobowiązków konkretnych adresatów w krajowym porządku prawnym. Obowiązek ich przestrzegania dotyczy zarówno wszystkich organów administracji publicznej, jak i obywatĞůŝ͘ Ratyfikowane umowy międzynarodowe, zwłaszcza <ŽŶǁĞŶĐũĞ hE ^K ŽƌĂnj ZĂĚLJ ƵƌŽƉLJ w dziedzinie kultury, wskazują cele i zadania, do realizacji których zostaliśmy zobowiązani wobec całej społeczności międzynarodowej. Determinują one kierunki działań ƉŽĚejmowanych przez administrację w ramach Krajowego programu. Podstawowe znaczenie dla formułowania celów i kierunków działania w ochronie zabytków mają ratyfikowane przez Polskę konwencje międzynarodowe dotyczące ochrony zabytków. Wśród ŬŽŶǁĞŶĐũŝhE ^K są ƚŽ͗ • • • • Konwencja o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego wraz njRegulaminem wykonawczym do tej Konwencji oraz Protokół o ochronie dóbr ŬƵůƚƵƌĂůŶLJĐŚǁƌĂnjŝĞŬŽŶĨůŝŬƚƵnjďƌŽũŶĞŐŽ͕ƉŽĚƉŝƐĂŶĞǁ,ĂĚnjĞĚŶŝĂϭϰŵĂũĂϭϵϱϰƌ͘;nj͘ h͘njϭϵϱϳƌ͘ƉŽnj͘ϮϭϮ) oraz Drugi Protokół sporządzony w Hadze dnia 26 marca 1999 r. do Konwencji o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, podpisanej w ,ĂĚnjĞĚŶŝĂϭϰŵĂũĂϭϵϱϰƌ͘;nj͘h͘njϮϬϭϮƌ͘ƉŽnj͘ϮϰϴͿ͖ Konwencja dotycząca środków zmierzających do zakazu injĂƉŽďŝĞŐĂŶŝĂŶŝĞůĞŐĂůŶĞŵƵ przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury͕sporządzona w Paryżu ϭϳůŝƐƚŽƉĂĚĂϭϵϳϬƌ͘;nj͘h͘njϭϵϳϰƌ͘ƉŽnj͘ϭϬϲͿ͖ Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyjęta w Paryżu 16 listopada 1972 r. przez Konferencję Generalną Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury na jej siedemnastej sesji  ;nj͘h͘njϭϵϳϲƌ͘ƉŽnj͘ϭϵϬͿ͖ <ŽŶǁĞŶĐũĂ hE ^K ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ ŽĐŚƌŽŶLJ ŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ sporządzona wParyżu dnia 17 października 2003 r. (Dz.U. z 2011 r. poz. 1018),   Monitor Polski  – 9 – Poz. 1470 ϳ • •  Konwencja UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego sporządzona w Paryżu dnia 20 października 2005 r. (Dz.U. z 2007 r. poz. ϭϱϴϱͿ͖ <ŽŶǁĞŶĐũĂŽŽĐŚƌŽŶŝĞpodwodnego dziedzictwa kulturowego sporządzona w Paryżu ĚŶŝĂϮůŝƐƚŽƉĂĚĂϮϬϬϭƌ͘;nj͘h͘njϮϬϮϭƌ͘ƉŽnj͘ϭϯϬϮͿ͘ Do ratyfikowanych Konwencji Rady Europy należą: ƵƌŽƉĞũƐŬĂ <ŽŶǁĞŶĐũĂ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ ;ƉŽƉƌĂǁŝŽŶĂͿ sporządzona w La ValettĂĚŶŝĂϭϲƐƚLJĐnjŶŝĂϭϵϵϮƌ͘;nj͘h͘njϭϵϵϲƌ͘ƉŽnj͘ϱϲϰͿ͕ • Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy sporządzona ǁGrenadzie dnia 3 października 1985 ƌ͘;nj͘h͘njϮϬϭϮƌ͘ƉŽnj͘ϮϭϬͿ͖ • Europejska Konwencja Krajobrazowa sporządzona we Florencji dnia 20 października ϮϬϬϬƌ͘;nj͘h͘njϮϬϬϲƌ͘ƉŽnj͘ϵϴͿ͖ • Konwencja ramowa Rady Europy o wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa sporządzona w Faro dnia 27 października 2005 r. (Dz.U. z 2023 r.  ƉŽnj͘ϯϵϲͿ͘ Aktualnym wyzwaniem administracji jest ocena efektywności wdrożenia poszczególnych obowiązków wynikających z wyżej wymienionejKonwencji do polskiego porządku prawnego. ĂƌĚnjŽ poważne wątpliwości budzi szczególnie sposób ochrony zabytków ruchomych, zwłaszcnjĂ ǁ świetle Konwencji ŚĂƐŬŝĞũ (1954), która wymaga podejmowania określonych działań inwentaryzacyjnych oraz przygotowywania planów ochrony na wypadek konfliktu zbrojnego oraz Konwencji w sprawie środków zmierzających do zakazu i zapobiegania ŶŝĞůĞŐĂůŶĞŵƵ przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury (1970), która dotyczy ukształtowania systemu kontroli wywozu zabytków za granicę oraz determinuje funkcję zabytków ruchomych. • Kpróczratyfikowanych umów międzynarodowych, zgodnie z zasadą pierwszeńƐƚǁĂƌĞŐƵůĂĐũŝ zawartych w ratyfikowanych przez Polskę umowach międzynarodowych, na określenie celów i kierunków działań w obszarze ochrony zabytków pośrednio wpływ mają również akty Žcharakterze zaleceń. Eależy mieć na względzie zwłaszcza ďŽŐĂƚLJĚŽƌŽďĞŬUNESCO. Ważnymŝ źródłĂŵŝstandardów są m.in.:  • • • • • • • Rekomendacja w sprawie ochrony piękna i charakterukrajobrazów oraz miejsc (1962); Rekomendacja dotycząca ochrony dóbr kultury zagrożonych przez pracĞƉƵďůŝĐnjŶĞůƵď ƉƌLJǁĂƚŶĞ;ϭϵϲϴͿ͖ Rekomendacja dotycząca ŽĐŚƌŽŶLJĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽŝŶĂƚƵƌĂůŶĞŐŽŶĂƉŽnjŝŽŵŝĞ ŶĂƌŽĚŽǁLJŵ;ϭϵϳϮͿ͖ Rekomendacja w sprawie ochrony i współczesnego znaczenia miejsc historycznych ;ϭϵϳϲͿ͖ Rekomendacja dotycząca ochrony zespołów zabytkowych i tradycyjnych oraz ich roli  ǁżyciu współczesnym͕ƚnjǁ. „RĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞtĂƌƐnjĂǁƐŬŝĞ;ϭϵϳϲͿ͖ ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂǁƐƉƌĂǁŝĞŽĐŚƌŽŶLJŬƵůƚƵƌLJƚƌĂĚLJĐLJũŶĞũŝĨŽůŬůŽƌƵ;ϭϵϴϵͿ͖ ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂǁƐƉƌĂǁŝĞŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽŬƌĂũŽďƌĂnjƵŵŝĞũƐŬŝĞŐŽ;ϮϬϭϭͿ͘   Monitor Polski – 10 – Poz. 1470 ϴ  Niezwykle ważnym dokumentem, w którym określone zostały poglądy społeczności międzynarodowej ŶĂ ƚĞŵĂƚ sposobu ochrony miast historycznych, w tym tzw. podejścia ŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁĞŐŽ ǁ ƚĞũ ŽĐŚƌŽŶŝĞ͕ ũĞƐƚ ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂ ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽ ŬƌĂũŽďƌĂnjƵ ŵŝĞũƐŬŝĞŐŽ ;ϮϬϭϭϱͿ. Rekomendacja ta wprowadza pojęcie „podejściĞ ŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁĞ”, które jest stosowane w celu rozpoznania, ochrony i zarządzania w odniesieniu do obszarów historycznych, przez uwzględnienie współzależności form materialnych, organizacji przestrzennej i powiązań, cech przyrodniczych i kontekstu, a także wartości społecznych, kulturowych i ekonomicznych. Istotą ŶŽǁĞũƐƉŽƐŽďƵŽĐŚƌŽŶLJǁƐŬĂnjĂŶĞũƉƌnjĞnjhE ^KǁƚĞũ rekomendacji powinno być więc wykorzystanie dziedzictwa jako potencjału prorozwojowego, zakorzenionego w harmonijnej i zrównoważonej relacji między śrŽĚŽǁŝƐŬŝĞŵ ŵŝĞũƐŬŝŵ Ăprzyrodniczym oraz między potrzebami obecnych i przyszłych pokoleń a spuścizną przeszłości. ORGANY OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE –E//<KDW d E:  Organami ochrony zabytków są, zgodnie z art. 89 ustawy o ochronie zabytków i opiece ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ͕ minister właściwy do spraw kultury iŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ŽƌĂnj ǁŽũĞǁŽĚŽǁŝĞ͘ Organem pierwszej instancji jest wojewódzki konserwator zabytków (dalej͗t<Ϳ͕ĂŽƌŐĂŶĞŵ wyższego stopnia ‒ minister właściwy do spraw kultury i ochrony dnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ǁsprawach określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ŽƌĂnj ǁprzepisach odrębnych.  D/E/^d Z<h>dhZz // /dt EZKKt 'K ' E Z>Ez <KE^ ZtdKZ ZABYTKÓW  WZdD Ed K,ZKEz ZABYTKÓW tz^W :>/KtE  EZKKt /E^dzdh:  <h>dhZz͗ EZKKtz/E^dzdhd / /dt  tK: tK WOJEWÓDZKI <KE^ ZtdKZ ZABYTKÓW ϭϲthKн > 'dhZz KONSERWATOR ZABYTKÓW ;ŐŵŝŶŶLJͬŵŝĞũƐŬŝͬƉŽǁŝĂƚŽǁLJͬƉŽǁŝĂƚŽǁŽͲ ͲŐŵŝŶŶLJͬŵĞƚƌŽƉŽůŝƚĂůŶLJͿ EZKKtz/E^dzdhd KONSERWACJI ZABYTKÓW  ZLJĐ͘ϭ͘Organy ochrony zabytków w Polsce ‒ƐƚƌƵŬƚƵƌĂ͘  ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ƵŶĞƐĐŽ͘ƉůͬĨŝůĞĂĚŵŝŶͬƵƐĞƌͺƵƉůŽĂĚͬƉĚĨͬZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞͬĂůĞĐĞŶŝĞͺǁͺƐƉƌĂǁŝĞͺŬƌĂũŽďƌĂnjƵͺŵŝĞũƐŬŝ ĞŐŽ͘ƉĚĨ ϱ  Monitor Polski – 11 – Poz. 1470 ϵ  Organ wyższego stopnia W imieniu ministra właściwego do spraw kultury ŝŽĐŚƌŽŶLJĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽnjĂĚĂŶŝĂ ŝkompetencje w zakresie ochrony zabytków wykonuje Generalny Konserwator Zabytków ;ĚĂůĞũ͗ GKZ), który jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽϲ͘ 'ĞŶĞƌĂůŶLJ Konserwator Zabytków realizuje przypisane mu zadania za pomocą Departamentu Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wyspecjalizowanym podmiotem wspierającym działania GKZ w tym zakresie jest ƚĂŬże EĂƌŽĚŽǁLJ /ŶƐƚLJƚƵƚ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ;ĚĂůĞũ͗E/Ϳ͕Narodowy Instytut Konserwacji ZabytkówŽƌĂnjpaństwowĞŝŶƐƚLJƚƵĐũĞ kultury właściwĞw zakresie ochrony zabytków.  KƌŐĂŶƉŝĞƌǁƐnjĞũŝŶƐƚĂŶĐũŝ Zgodnie z treścią art. 93 u.o.z. organami pierwszej instancji są: t<w sprawach określonych ǁƵ͘Ž͘nj͘i przepisach odrębnych,  dyrektor właściwego terytorialnie urzędu morskiego w sprawach, o których mowa ǁĂƌƚ͘ϯϲƵƐƚ͘ϮŝĂƌƚ͘ϰϴƵ͘Ž͘nj͕͘ • Dyrektor Biblioteki Narodowej w sprawach o wydawanie pozwoleń, określonych  w art. 51 ust. 1 i 3 u.o.z., na wywóz zabytków będących materiałami bibliotecznymi za granicę. W imieniu wojewodów zadania i kompetencje w zakresie ochrony zabytkówϳ wykonują wojewódzcy konserwatorzy zabytków, powoływani i odwoływani przez wojewodę na wnioƐĞŬ lub za zgodą GKZ, którzy wchodzą w skład rządowej administracji zespolonej wwojewództwie.  • • Wojewódzcy konserwatorzy zabytków kierują 16 wojewódzkimi urzędami ochrony zabytków ;ĚĂůĞũ͗wuoz), z których większość ma siedziby w miastach –stolicach wojewóĚnjƚǁ͘tƚƌnjĞĐŚ przypadkach siedziby wuoz znajdują się w innych miastach: w województwie kujawskoͲ ͲƉŽŵŽƌƐŬŝŵ;Toruń͕ĂŶŝĞLJĚŐŽƐnjĐnjͿ͕ województwie lubuskim (Zielona Góra͕a nie Gorzów tŝĞůŬŽƉŽůƐŬŝͿŝwojewództwie podkarpackim (Przemyśl͕a nie Rzeszów). tstrukturach wuoz funkcjonują ϯϯĚĞůĞŐĂƚƵƌLJƵƚǁŽƌnjŽŶĞw byłych miastach wojewódzkichϴ͘ Dodatkowo utworzono delegatury w Sandomierzu, Ełku i Nowym Targu͘ Przekazywanie zadań z zakresu ochrony zabytków organu pierwszej instancji innym ƉŽĚŵŝŽƚŽŵ EĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞĂƌƚ͘ϵϲƵƐƚ͘ϮƵstawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkamiǁŽũĞǁŽĚĂ͕ na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, może powierzyć, w drodze porozumienia, prowadzenie niektórych spraw z zakresu swojej właściwości, wƚLJŵǁLJĚĂǁĂŶŝĞ ĚĞĐLJnjũŝ ĂĚŵŝŶŝƐƚƌacyjnych, gminom i powiatom, a także związkom gmin i powiatów,  ƌƚ͘ϵϬƵƐƚ͘ϭƵ͘Ž͘nj͘ ƌƚ͘ϴϵƉŬƚϮŽƌĂnjĂƌƚ͘ϵϭƵ͘Ž͘nj͘ ϴ Dotyczy miast, które w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w 1999 r. przestały być stolicami  województw. ϲ ϳ   Monitor Polski – 12 – Poz. 1470 ϭϬ  położonym na terenie województwa związkom powiatowoͲgminnym albo związkom ŵĞƚƌŽƉŽůŝƚĂůŶLJŵ͘ tŽũĞǁŽĚĂ ŶĂ ǁŶŝŽƐĞŬ t< może powierzyć ǁĚƌŽĚnjĞ ƉŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĂ prowadzenie niektórych spraw z zakresu swojej właściwości͕ ǁ ƚLJŵ ǁLJĚĂǁĂŶŝĞ ĚĞĐLJnjũŝ ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶLJĐŚ͕ ŬŝĞƌŽǁŶŝŬŽŵ ŝŶƐƚLJƚƵĐũŝ ŬƵůƚƵƌLJϵ. Przekazaniu nie mogą podlegać jedynie kwestie dotyczące prowadzenia rejestru zabytków iwojewódzkiej ewidencji zabytków͕a także ǁLJĚĂǁĂŶŝĂǁƚLJŵnjĂŬƌĞƐŝĞĚĞĐLJnjũŝĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶLJĐŚϭϬ͘ K ŝůĞ njĂŬƌĞƐ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ t< jest szczegółowo określony przepisami ƵƐƚĂǁLJ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ zabytków i opiece nad zabytkami͕o tyle zakres kompetencji samorządowego (miejskiego lub ƉŽǁŝĂƚŽǁĞŐŽ͕ ƉŽǁŝĂƚŽǁŽͲŐŵŝŶŶĞŐŽ͕ ŵĞƚƌŽƉŽůŝƚĂůŶĞŐŽͿ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚora zabytków jest uzależniony wyłącznie od treści zawartego porozumienia (z wyłączeniem kompetencji zastrzeżonych przepisami wyżej wymienionej ƵƐƚĂǁLJ ĚůĂ t<Ϳ͘ WƌnjĞŬĂnjĂŶĞ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũĞ͕ którymi aktualnie dysponują samorządowi konserwatorzy zabytków͕ charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem. Widoczne to jest także w zróżnicowaniu formalnego umocowania konserwatorów –od faktycznych miejskich i powiatowych konserwatorów zabytków, przez ƐƚĂŶŽǁŝƐŬĂĚŽƐƉƌĂǁochrony zabytków͕po zupełny brak stanowiska (kompetencje pozostają ǁrękach burmistrza lub prezydentaͿ͘ Samorządowi konserwatorzy zabytków w różny sposób mogą się także wypowiadać ǁodniesieniu do nieruchomości stanowiących własność komunalną oraz inwestycji komunalnych. W części przypadków takie działania są wyłączone nj ŝĐŚ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ ŝƉŽnjŽƐƚĂǁŝŽŶĞ ĚŽ ĚĞĐyzji właściwego t<, w większości przypadków jednak samorządowi konserwatorzy zabytków mogą w takich sytuacjach wydawać decyzje bez żadnych ograniczeń. Dowolność jest widoczna w sposobie powoływania samorządowych konserwatorów zabytków ŝƐƚĂǁŝĂŶLJĐŚŝŵǁLJŵĂganiach kompetencyjnych. Zdarzają się przypadki stawiania wymagań ĂŶĂůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ ĚŽ ƵƐƚĂǁŽǁŽ ƉƌnjLJƉŝƐĂŶLJĐŚ t<, a w części porozumień zawarto obowiązek ƵnjŐŽĚŶŝĞŶŝĂ ůƵď ŽƉŝŶŝŽǁĂŶŝĂ ƉƌnjĞnj t< kandydata na stanowisko samorządowego konserwatora zabytków. W części przypadków jednak wybór samorządowego konserwatora zabytków pozostaje wyłączną kompetencją burmistrza, prezydenta lub starosty. Działania organów pierwszej instancji  Ważnym obszarem działania wojewódzkich konserwatorów zabytków jest wydawanie decyzji, Ɖostanowień, uzgodnień, zaleceń, wytycznych itp., co wynika z realizacji przepisów m.in. niżej wymienionych aktów prawnych: • • ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ Ϯϯ ůŝƉĐĂ ϮϬϬϯ ƌ͘ o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. njϮϬϮϮƌ͘ƉŽnj͘ϴϰϬ͕z późn. zm͘ϭϭͿ͕ ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ Ϯϳ ŵĂƌĐĂ ϮϬϬϯ ƌ͘ Ž ƉůĂŶŽǁĂŶŝƵ ŝ njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝƵ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJŵ ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϵϳϳ, z późn. zm.Ϳ͕   Ădania z zakresu ochrony zabytków realizowane przez organ pierwszej instancji przekazywane są na mocy stosownych porozumień wogromnej większości jednostkom samorządu terytorialnego. W trzech przypadkach wybrane zadania przekazane na mocy porozumień realizują: Zamek Królewski na Wawelu, Muzeum Narodowe we Wrocławiu oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa (art. 96 ust. 3 u.o.z.). ϭϬ ƌƚ͘ϵϲƵƐƚ͘ϰƵ͘Ž͘nj͘ ϭϭ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2023 r. poz. 951. ϵ   Monitor Polski  – 13 – Poz. 1470 ϭϭ • • • • • • • • • • • ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϳůŝƉĐĂϭϵϵϰƌ͘–WƌĂǁŽďƵĚŽǁůĂŶĞ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϲϴϮϭϮͿ͕ ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϭϲŬǁŝĞƚŶŝĂϮϬϬϰƌ͘ŽŽĐŚƌŽŶŝĞƉƌnjLJƌŽĚLJ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϭϯϯϲ͕ϭϲϴϴ ŝϭϴϵϬͿ͕ ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r.  ƉŽnj͘ϯϰϰ͕z późn. zm͘ϭϯͿ͕ ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2022 r. ƉŽnj͘ϮϰϬϵ͕ϭϱϵϳŝϭϲϴϴͿ͕ ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϮϴwrześnia 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1356͕ϭϲϴϴŝϭϵϯϯͿ͕ ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2023 r., ƉŽnj͘ϴϴϳͿ͕ ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.  njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϱϱϲ͕z późn. zm.ϭϰͿ͕ ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ ϭϰ ĐnjĞƌǁĐĂ ϭϵϲϬ ƌ͘ – Kodeks postępowania administracyjnego ;nj͘h͘ njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϳϳϱͿ͕ ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ Ϯϭ ŵĂƌĐĂ ϭϵϵϭ ƌ͘ Ž ŽďƐnjĂƌĂĐŚ ŵŽƌƐŬŝĐŚ ZnjĞĐnjLJƉŽƐƉŽůŝƚĞũ WŽůƐŬŝĞũ ŝĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝŵŽƌƐŬŝĞũ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϵϲϬͿ͕ ustawy z dnia 18 września 2001 r. –<ŽĚĞŬƐŵŽƌƐŬŝ;nj͘h͘ϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϭϯϬϵͿ͕ ustawy z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz.U. 2021 r. ƉŽnj͘ϲϭϮͿ͘  ROLA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W SYSTEMIE OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE  Ă ƌĞĂůŝnjację zadań związanych z ochroną zabytków odpowiedzialna jest zarówno administracja rządowa (wojewódzcy konserwatorzy zabytków oraz Generalny Konserwator Zabytków), jak ŝjednostki samorządu terytorialnego wszystkich szczebli.  W świetle art. 7 ust. 1 pkt 9ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϰϬ͕ϱϳϮ͕ϭϰϲϯŝϭϲϴϴ) do zadań własnych gminy należą sprawy kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.  ƌƚ͘ ϰ ƵƐƚ͘ 1 pkt. 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U.  njϮϬϮϮƌ͘ƉŽnj͘ϭϱϮϲŽƌĂnjz 2023 r. poz. 572) stanowi, że powiat wykonuje zadania publiczne  o charakterze publicznym w zakresie kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim, w tym zwłaszcza na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa ;nj͘h͘njϮϬϮϮƌ͘ƉŽnj͘ϮϬϵϰŽƌĂnjnjϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϱϳϮŝϭϲϴϴ) w zakresie „kultury oraz ochrony zabytków iopieki nad zabytkami”.  Należy podkreślić, że art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Ăƌƚ͘ϰƵƐƚ͘ϭƉŬƚ͘ϳƵƐƚĂǁy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 14  ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa odnoszą się zarówno  ϭϮ ŵŝĂŶLJƚĞŬƐƚƵũednolitego wymienionej ustawy zostały wprowadzone w Dz.U. z 2023 r. poz. 553͕ϵϲϳ͕ϭϱϬϲ͕ ϭϱϵϳ͕ϭϲϴϭ͕ϭϲϴϴ͕ϭϴϵϬ͕ϭϵϲϯŝϮϬϮϵͿ͘ ϭϯ Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały wprowadzone w Dz.U. z 2023 r. poz. 1113, 1463͕ϭϱϬϲ͕ ϭϲϴϴ͕ϭϳϲϮ͕ϭϵϬϲŝϮϬϮϵ͘ ϭϰ Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2023 r. poz. 1059.  Monitor Polski  – 14 – Poz. 1470 ϭϮ do ochrony zabytków, jak i opieki nad zabytkami, jednostki samorządu terytorialnego są ďŽǁŝĞŵwłaścicielem ok. 21% zabytków nieruchomych i zobowiązane są do opieki nad nimi ;Ăƌƚ͘ ϱ ŝart. 71 u.o.z.). Co więcej, to gminie przysługuje prawo pierwokupu w wypadku sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawo użytkowania wieczystego ƚĂŬŝĞũ nieruchomości (art. 109 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). W związku z tym z dniem 1 stycznia 1999 r. nie tylko njĚĞĐĞŶƚƌĂůŝnjŽǁĂŶŽ zadania związane z ochroną zabytków, lecz także ƉƌnjĞŬĂnjĂŶŽ większość zabytków ŶŝĞƌuchomych do zasobu samorządowego.Tym samym jednostki samorządu terytorialnego, działając w sferze dominium, na równi z pozostałymi właścicielami, zobowiązane są do dbałości o powierzone obiekty. Kpróczzadań własnych, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 9 ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϴŵĂƌĐĂϭϵϵϬƌ͘ Žsamorządzie gminnym, art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, zgodnie z treścią ƵƐƚĂǁLJ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ njĂďytków i opiece nad zabytkami przekazano jednostkom samorządu terytorialnego znaczące kompetencje w njĂŬƌĞƐŝĞƌĞĂůŝnjĂĐũŝ zadań ochronnych. Jednostki ƚĞ, wdrażając postanowienia programów opieki nad zabytkami, uzupełniają działania państwa wnjĂŬƌĞƐŝĞ ƉƌĂǁŶĞũ ochrony zabytków (art. 87): gminy dysponują ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũĂŵŝ dotyczącymi ƵƐƚĂŶŽǁŝĞŶŝĂ ƉĂƌŬƵ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͕ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ gminnych ewidencji zabytków oraz wprowadzania ochrony konserwatorskiej wŵŝĞũƐĐŽǁLJĐŚ ƉůĂŶĂĐŚnjĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞŐŽ;Ăƌƚ͘ϭϲ–ϮϬͿ͘ Szczególną rolę odgrywają tu programy opieki tworzone na wszystkich szczeblach samorządu terytorialnego, stanowiące bardzo istotny element zarządzania dziedzictwem kulturowym na ĚĂŶLJŵ ŽďƐnjĂƌnjĞ͘ Następuje ƐƚŽƉŶŝŽǁLJ ǁnjƌŽƐƚ ůŝĐnjďLJ ǁLJŬŽŶLJǁĂŶLJĐŚ ŐŵŝŶŶLJĐŚ ƉƌŽŐƌĂmów ŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ, choć nadal częśćgmin nie wywiązała się z obowiązku ich przyjęcia.  K^Z Ϯ͘ STAN ZACHOWANIA ZABYTKÓW W POLSCE – ZK> / E E/  FORM OCHRONY ZABYTKÓW ORAZ SYSTEMÓW INFORMACJI O ZABYTKACH WKDE/</,/^dKZ// WŽŵŶŝŬŚŝƐƚŽƌŝŝũĞƐƚobjętyjedną z czterech ustawowych form ochrony zabytków (art. 7 u.o.z.͕ ŶĞŬƐ nr 3). Zgodnie z intencją ustawodawcy pomnik historii ma stanowić najwyższą – prestiżową – formę ochrony zabytków. Zgodnie bowiem z treścią art. 15 ust. 1 u.o.z. to  do wyłącznej kompetencji Prezydenta RP należy uznawanie –ǁƐƚŽƐŽǁŶLJŵrozporządzeniƵ– zabytku za pomnik historii. Złożenie wniosku o uznanie za pomnik historii należy z kolei  do wyłącznej kompetencji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedziĐƚǁĂ narodowego, którego rekomendacja może dotyczyć wyłącznie zabytków wpisanych do rejestru bądź będących parkiem kulturowym. Uznanie za pomnik istorii jest w związku z tym szczególnym wyróżnieniem obiektów lub obszarów zabytkowych objętych już ustawowymiĨŽƌŵĂŵŝŽĐŚƌŽŶLJƉƌnjĞnjǁƉŝƐĂŶŝĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵ zabytków lub uznanie za park kulturowy, ze względu na ich wybitne znaczenie dla dziedzictwa ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͘  Monitor Polski – 15 – Poz. 1470 ϭϯ  Należy mieć na uwadze równieżƚŽ, że zabytki uznane za pomniki historii mogą być zgłaszane ĚŽǁƉŝƐĂŶŝĂŶĂListę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO (art. 15 ust. 4 u.o.z.). W dniu 1 stycznia 2023 r. za pomniki historii uznane były 12ϰnjĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞ WZ</<h>dhZKt  WĂƌŬŬƵůƚƵƌŽǁLJũĞƐƚ–zgodnie z treścią art. 7 u.o.z. –ũĞĚŶąz czterech form ochrony zabytków. Jest przy tym jedyną formą jednoznacznie wskazującą na ochronę krajobrazu kulturowego. Utworzenie parku kulturowego należy do kompetencji rady gminy, po zasięgnięciu opinii właściwego t<͘ Utworzenie parku kulturowego wiąże się ze spełnieniem przez jednostkę samorządu terytorialnego dodatkowych warunków: sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru parku oraz sporządzenia (w uzgodnieniu z właściwym t<ͿƉůĂŶƵ ŽĐŚƌŽŶLJƉĂƌŬƵ͘ Według obowiązującej ustawy, każdy utworzony park kulturowy musi mieć jasno określone͗ nazwę, granice, sposób ochrony, a także zakazy i ograniczenia, które mogą dotyczyć np.͗ prowadzenia robót budowlanych oraz działalności przemysłowej, rolniczej, hodowlanej, ŚĂŶĚůŽǁĞũ ůƵď usługowej; zmiany sposobu korzystania z zabytków nieruchomych; umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych njochroną parku kulturowego, z wyjątkiem znaków drogowych i znaków związanych z ochroną porządku i bezpieczeństwa publicznego; składowania lub magazynowania odpadów. Celem ochrony parku kulturowego jest przestrzeń historycznie ukształtowana. Ma to być przestrzeń nie tylko z krajobrazem, lecz także zŬƌĂũŽďƌĂnjĞŵŬƵůƚƵƌŽǁLJŵŽwyróżniających się ǁŝĚŽŬŽǁŽƚĞƌĞŶĂĐŚ͕ĂůĞo węższym zakresie desygnatów, tj. wyróżniających się ŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁŽ ƚĞƌĞŶĂĐŚnjnjĂďLJƚŬĂŵŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJŵŝ͘ W związku z dodatkowymi, przywołanymi wyżej, obowiązkami jednostki samorządu terytorialnego od wejścia w życie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zaďLJƚŬĂŵŝ ustanowiłyokoło ϰϬparków kulturowych.  Szczegółowe uwarunkowania prawne ƵƐƚĂŶĂǁŝĂŶŝĂ parków kulturowych regulują przepisy Ăƌƚ͘ϭϲŝĂƌƚ͘ϭϳwyżej wymienionejƵƐƚĂǁLJ͘  REJESTR ZABYTKÓW  Rejestr zabytków został sporządzonyna mocy przepisów rozporządzenia WƌĞnjLJĚĞŶƚĂZWnjĚŶŝĂ ϲŵĂƌĐĂϭϵϮϴƌ͘ŽŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝϭϱ͘tten sposóbprzyjęto, że administracja państwowa bierze na siebie obowiązek opieki nad wyodrębnionym zbiorem zabytków przez system nakazów i zakazów regulujących wszelkie działania, ũĂŬŝĞ mogą być w tym zabytku prowadzone. Na mocy decyzji wpisującej zabytek do ǁƐƉŽŵŶŝĂŶĞŐŽ ǁLJżej ƌĞũĞƐƚƌƵ ŽďŝĞŬƚ  ϭϱ  Art. 4 rozporządzenia Prezydenta ZWnjĚŶŝĂϲŵĂƌĐĂϭϵϮϴƌ͘ŽŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͘  Monitor Polski  – 16 – Poz. 1470 ϭϰ uznawano za zabytkowy. Zgodnie z takim podejściem tylko obiekty wpisane do rejestru zabytków były definiowane jako njĂďLJƚŬŝϭϲ͘ Kolejne akty prawne regulujące zasady ochrony zabytków w Polsce uznawały rejestr jako podstawowe narzędzie ochrony zabytków w Polsceϭϳ, wprowadzając jedynie modyfikacje odnośnie do zasad jego prowadzenia. O wpisie do rejestru, a tym samym uznaniu obiektu za zabytek, decydowali wojewódzcy konserwatorzy zabytków͕ ǁLJĚĂjąc ƐƚŽƐŽǁŶą ĚĞĐLJnjũę ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶą͘ tĂƌƚ͘ϯƵ͘o.z. zdefiniowano pojęcie „njĂďLJƚek”, rozróżniając kategorie zabytku nieruchomego, ƌƵĐŚŽŵĞŐŽŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ͘ŐŽĚŶŝĞnjƉƌnjĞƉŝƐĂŵŝĂƌƚ͘ϭϬƵ͘Ž͘nj͘ũĞĚLJŶLJŵŽƌŐĂŶĞŵŽĐŚƌŽŶLJ zabytków mającymkompetencje do dokonywania wpisów zabytków do rejestru jest właściwy ƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶŝĞ wojewódzki konserwator zabytkówϭϴ͘ tƉŝƐƵ zabytku do rejestru zabytków ĚŽŬŽŶƵũĞ się na mocy decyzji administracyjnej, w księdze rejestru zabytków, określanej  w zależności od ŬĂƚĞŐŽƌŝŝnjĂďLJƚŬƵϭϵwłaściwym symbolem: –księga A –njĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞ͕ –księga B –njĂďLJƚŬŝƌƵĐŚŽŵĞ͕ –księga C –njĂďLJƚŬŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞϮϬ͘   ƌƚ͘ϭ͗„Zabytkiem […] jest każdy przedmiot tak nieruchomy, jak ruchomy, ĐŚĂƌĂŬƚĞƌLJƐƚLJĐnjŶLJĚůĂƉĞǁŶĞũĞƉŽŬŝ͕ posiadający wartość artystyczną, kulturalną, historyczną, archeologiczną lub paleontologiczną, stwierdzoną orzeczeniem władzy państwowej, i zasługującyǁƐŬƵƚĞŬƚĞŐŽŶĂnjĂĐŚŽǁĂŶŝĞ”;/ďŝĚĞŵͿ͘ ϭϳ    hƐƚĂǁĂ nj ĚŶŝĂ ϭϱ ůƵƚĞŐŽ ϭϵ62 r. o ochronie dóbr kultury oraz ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. ϭϴ ƌƚ͘ϴƵ͘Ž͘nj͘ ϭϵ ƌƚ͘ϲƵ͘Ž͘nj͘ ϮϬ Sposób prowadzenia rejestru zabytków oraz wzory ksiąg rejestru określają przepisy rozporządzenia <ƵůƚƵƌLJŝ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ nj ĚŶŝĂ 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U.njϮϬϮϭƌ͘ƉŽnj͘ϱϲͿ ϭϲ  Monitor Polski – 17 – Poz. 1470 ϭϱ  ϰϰϯϱ ϭϭϳϬ ϱϵϯϲ ϭϬϮϱ ϭϮϱϯϲ ϯϲϱϭ Ϯϭϱϲ ϱϰϯϵ ϲϵϳϱ ϮϮϵϮϰ ϳϴϳ ϳϴϬϵ ϰϵϮϴ hZE/^dz< ^<Z>E KZKEE Wh>/E DWORY I PAŁACE <KDhE/<z:E ZIELEŃ 'K^WKZ D/ ^<>E PRZEMYSŁOWE D EdZ MAŁA ARCHITEKTURA /EE  ZLJĐ͘Ϯ͘ĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków wedługŬĂƚĞŐŽƌŝŝ͘  ϮϯϮϲϳ ϰϴϰϯϯ ϮϬϮϳϳϲ WYPOSAŻENIE ŚWIĄTYŃ <K> <: /EE  ZLJĐ͘ϯ͘ĂďLJƚŬŝƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków. Znaczenie rejestru zabytków podkreśla przypisaniĞ kompetencji do skreśleń zabytków z rejestru wyłącznie ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, z zastrzeżeniem spełnienia ustawowych przesłanekϮϭ͘  Ϯϭ ƌƚ͘ϭϯƵ͘Ž͘nj͘  Monitor Polski – 18 – Poz. 1470 ϭϲ  Wszelkie prace i badania prowadzone przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków wymagają pozwoleń, mających charakter decyzji administracyjnej, wydawanych przez właściwego t<ŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞĂƌƚ͘ϯϲƵ͘Ž͘nj͘ Rejestr zabytków obejmujeϮϮ͗ –ϳϵϳϳ1 zabytków nieruchomych, –274 476 zabytków ruchomych,  –7 814 zabytków archeologicznych͘  EWIDENCJA ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH –ARCHEOLOGICZNE ZDJĘCIE POLSKI (AZPϮϯͿ Archeologiczne Zdjęcie Polski to ogólnopolski program badawczoͲĞǁŝĚĞŶĐLJũŶLJ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶLJ ǁOśrodku Dokumentacji Zabytków i wdrożony do realizacji w 1978 r. Jego celem jest rozpoznanie, metodą badań powierzchniowych i przez kwerendę źródłową, stanowisk archeologicznych na terenie całego kraju oraz budowa archiwum informacji o stanowiskach ĂƌĐŚĞŽlogicznych rozpoznanych tą metodą. Na potrzeby realizacji programu podzielono ŽďƐnjĂƌŬƌĂũƵŶĂƚnjǁ͘ĂƌŬƵƐnjĞWϮϰ–łącznie 8541 arkuszy. ϭϰϴϬ DOLNOŚLĄSKIE <h:t^<KͲWKDKZ^</ ϭϵϯ >h >^</ ϭϴϭ ϱϱϮ >hh^</ ϭϰϰ ŁÓDZKIE ϰϴϴ MAŁOPOLSKIE ϰϬϵ DKt/ </ ϭϮϲϳ KWK>^</ ϰϳϵ WK<ZW</ Ϯϲϴ WK>^</ ϱϲϮ WKDKZ^</ ŚLĄSKIE Ϯϰϰ ŚWIĘTOKRZYSKIE ϮϭϬ Ϯϴϱ WARMIŃSKO-MAZURSKIE ϲϴϮ t/ ><KWK>^</ ϯϳϬ ,KE/KWKDKZ^</ Ϭ ϮϬϬ ϰϬϬ ϲϬϬ ϴϬϬ ϭϬϬϬ ϭϮϬϬ ϭϰϬϬ ϭϲϬϬ  ZLJĐ͘ϰ͘EŝĞƌƵĐŚŽŵĞnjĂďLJƚŬŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków w poszczególnych województwach͘   ĂŶĞnjĚŶ͘ϭƐƚLJĐnjŶŝĂϮϬϮϯƌ͘ W–Archeologiczne Zdjęcie Polski; realizowana od 1978 r. ewidencja stanowisk archeologicznych obejmująca obszar całego kraju. Ewidencja stanowisk archeologicznych (AZP) jest podstawą do działań organów ochrony zabytków w sferze ochrony dziedzictwa archeologicznego. Program AZP jest unikalnym (w skali Europy) ƉƌŽŐƌĂŵĞŵĞǁŝĚĞŶĐũŽŶŽǁĂŶŝĂƐƚĂŶŽǁŝƐŬĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ͘ Ϯϰ DĂƉĂǁƐŬĂůŝϭ͗ϮϱϬϬϬŝŽǁLJŵŝĂƌĂĐŚϳ͕ϱ× ϱŬŵ͘ ϮϮ Ϯϯ  Monitor Polski  – 19 – Poz. 1470 ϭϳ /E&Z^dZh<dhZ/E&KZD:/WZ ^dZ EE :Kzd<, /ŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌĂ ĚĂŶLJĐŚ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚ ;ĂŶŐ͘ ^ƉĂƚŝĂů ĂƚĂ /ŶĨƌĂƐƚƌƵĐƚƵƌĞ͕ ^/Ϳ ũĞƐƚ ƌŽnjƵŵŝĂŶĂ jako „komputerowy system informacji służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania ŽƌĂnjƉƌnjĞĚƐƚĂǁŝĂŶŝĂĚĂŶych przestrzennych, którego podstawową funkcją jest wspomaganie decyzji”. Zasób ten można definiować również jako zbiór danych zapewniający dostępĚŽŽƌĂnj możliwość ŝĐŚ wyszukiwania i przetwarzania informacji. Udostępnienie w ramach ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJinformacji przestrzennej danych o położeniu i danych opisowych nieruchomych oraz archeologicznych zabytków rejestrowych, pomników historii, a także miejsc uznanych za światowe dziedzictwo dzięki przyjętym standardom INSPIREϮϱ umożliwi efektywne porównywaniei wspólne analizowanie danych przestrzennych gromadzonych przez podmioty podległe wszystkim resortom uwzględnionym w ramach infrastruktury informacji ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ͘ Nowe możliwości wynikające z wdrożenia jednolitego systemu gromadzenia i przekazywania ĚĂnych przestrzennych mogą pomóc w efektywnym i skutecznym zarządzaniu przestrzenią przy uwzględnieniu wartości njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ oraz zwiększyć poziom ochrony zabytków͕ realizowanej przez powołane do tego organy. Łatwy i operacyjny dostęp do danych ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚzabytków znacznie przyspieszy proces projektowania i uzgadniania lokalizacji inwestycji, pomoże także przeciwdziałać wielu zagrożeniom zabytków, np. zminimalizuje ryzyko zniszczenia zabytków na skutek powodzi. W związku z tym, że dane o położeniu zabytkówbędą publikowane w Internecie, w wolnym dostępie, infrastruktura informacji przestrzennej w zasadniczy sposób zwiększy społeczną dostępnośćdo zasobu dziedzictwa kulturowego, jakim są zabytki. Zgodnie z ustawą z ĚŶŝĂ ϰ ŵĂƌĐĂ ϮϬϭϬ ƌ͘ Ž ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌnjĞ ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ ;nj͘h͘ nj ϮϬϮϭ ƌ͘ ƉŽnj͘ ϮϭϰͿ najważniejszym ŽƌŐĂŶĞŵ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵ njĂ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ĚŽ ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJŝŶĨŽƌŵĂĐũŝƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũĚĂŶLJĐŚŽnjĂďLJƚŬĂĐŚĐŚƌŽŶŝŽŶLJĐŚƉƌĂǁĞŵũĞƐƚ<ƵůƚƵƌLJ i Dziedzictwa Narodowego. Generalny Konserwator Zabytków w imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego powierzył to zadanie dyrektorowi NID. Powierzeniu zadania towarzyszyło przekazanie środków finansowych z budżetu MKiDN͕niezbędnych ĚŽƐƚǁŽƌnjĞŶŝĂ ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJŝŶĨŽƌŵĂĐũŝƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũŽƌĂnjnjĂƐŝůĞŶŝĂũĞũĚĂŶLJŵŝ͘ hƐƚĂǁĂ nj ĚŶŝĂ ϰ ŵĂƌĐĂ ϮϬϭϬ ƌ͘ Ž ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌnjĞ ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ ŽƌĂnj LJƌĞŬƚLJǁĂ WĂƌůĂŵĞŶƚƵ ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞŐŽ ŝ ZĂĚLJ Ŷƌ ϮϬϬϳͬϮͬt  nj ĚŶŝĂ 14 marca 2007 r. ustanawiająca ŝŶĨƌastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE) określają obowiązkowy zakres danych, który musi być uwzględniony dla każdego rekordu w bazie ĚĂŶLJĐŚ͕ ŽƌĂnj ƚƌLJď͕ ǁ ũĂŬŝŵ ƚĞ dane muszą być publikowane w Internecie w formie usług ƐŝĞĐŝŽǁLJĐŚ͘ /ŶĨŽƌŵĂĐũĂ Ž njĂďLJƚŬĂĐŚ ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚ͕ ǁ ƚLJŵ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ͕ ǁƉŝƐĂŶLJĐŚ ĚŽ ƌĞũĞƐƚƌƵ͕ zostanie opublikowana w związku z obowiązkiem nałożonym przez ustawę z ĚŶŝĂ 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej do połowy 2014 r. Ważnym ĞůĞŵentem tworzenia, gromadzenia i udostępniania danych o zabytkach w ramach infrastruktury informacji przestrzennej jest zapewnienie wysokiego standardu jakości danych. Zadanie to jest niemożliwe do osiągnięcia bez stworzenia systemowego rozwiązania  Ϯϱ  LJƌĞŬƚLJǁĂ WĂƌůĂŵĞŶƚƵ ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞŐo i Rady nr 2007/2/WE z dnia 14 marca 2007 r. ustanawiającej infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE) (Dz. Urz. UE L 108 z 25.04.2007,  Ɛ͘ϭ͕z późn. zm.).  Monitor Polski  – 20 – Poz. 1470 ϭϴ ŐǁĂƌĂŶƚƵũącego udział organów właściwych do prowadzenia rejestru zabytków w kontroli jakości danych gromadzonych w//WŝŝĐŚĂŬƚƵĂůŝnjĂĐũŝ͘  K^Z ϯ͘ KOMUNIKACJA, POROZUMIENIE I WSPÓŁPRACA W OBSZARZE OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE / /dtK<h>dhZKt –POTENCJAŁ ROZWOJU SPOŁECZNEGO W Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 20ϯϬǁƐŬĂnjĂŶŽ͕żeĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŽŬƵůƚƵƌŽǁĞƐƚĂŶŽǁŝ ŶŝĞƚLJůŬŽƉƌnjĞĚŵŝŽƚŽĐŚƌŽŶLJ͕lecz takżenjĂƐób, który powinien byćǁLJŬŽƌnjLJƐƚLJǁĂŶLJz myślą  Ž ŽďĞĐŶLJŵ ŝ przyszłLJŵ ƌŽnjǁŽũƵ͘ KďĞũŵƵũĞ ŽŶŽ ƚĂŬ ŵĂƚĞƌŝĂůŶĞ ĚŽďƌĂ ŬƵůƚƵƌLJ͕ ũĂŬ wartości artystyczne ŽƌĂnj ƉŽnjŶĂǁĐnjĞ͕ utrwalające naszą pamięć narodową ŝ tworzące tożsamość. Świadoma partycypacja społeczna w procesie (re)interpretacjiϮϲĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂũĞƐƚĞůĞŵĞŶƚĞŵ budowy wspólnej tożsamości, a pośrednio ‒ więzi międzyludzkich i zaufania, które ułatwia interakcję oraz współdziałanie i jest najważniejszymczynnikiem rozwoju kapitału społecznego. njŝĞĚnjŝĐƚǁŽŬƵůƚƵƌŽǁĞ͕jako świadectwo historii Polski͕ƐƚĂŶŽǁŝŶŝĞƚLJůŬŽŝƐƚŽƚŶLJĨŝůĂƌŶĂƐnjĞũ tożsamości narodowej, ůĞĐnjƚakże, odwołując się do tradycyjnej kultury lokalnej, jest nośnikiem ƐŝůŶLJĐŚwięzi międzyludzkich i wzorców zachowań, które przetrwałyǁŬƵůƚƵƌnjĞůŽŬĂůŶĞũ͘  WIELKOŚĆ ZASOBU ZABYTKÓW UMOŻLIWIAJĄCEGO BUDOWANIE I UTRWALANIE WSPÓLNEJ TOŻSAMOŚCI  Istotną częścią dziedzictwa kulturowego w kontekście budowania tożsamości narodowej, regionalnej i lokalnej są zabytki jako materialne nośniki wartości artystycznych oraz świadectwa historii wspólnej dla narodu i społeczności lokalnych͕ ŽďĞĐŶĞ ǁ ŶĂƚƵƌĂůŶLJŵ otoczeniu człowieka͘ Do zasobu stanowiącego podstawę budowania tożsamości narodowej można zaliczyć zabytki uznane rozporządzeniami Prezydenta RP za pomniki historii. Na dzień 1 stycznia 2023 r. na ŵŽĐLJĚĞĐLJnjũŝWƌĞnjLJĚĞŶƚĂZWnjĂƉŽŵŶŝŬŝŚŝƐƚŽƌŝŝbyły uznanĞ123 miejsca i obiekty. Z każdym rokiem liczba najcenniejszych obiektów sukcesywnie się powiększa. Drugą kategorią obiektów, ważnLJĐŚ w kontekście budowania tożsamości narodowej, są obiekty uznane za światowe dziedzictwo. Na dzień 1 stycznia 2023 r. w Polsce znajdowało się ϭϳ ƚĞŐŽ ƚLJƉƵ obiektów: ϭϱ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁ ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚ ŽƌĂnj ĚǁĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ Ž ĐŚĂƌĂŬƚĞƌnjĞ ƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjLJŵ͘   ZĞŝŶƚĞƌƉƌĞƚĂĐũĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ ƚŽ ƉƌŽĐĞƐ – stanowiący wypadkową procesów społecznych, ĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶLJĐŚ͕ ƉŽůŝƚLJĐnjŶLJĐŚ͕ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚ ŝ ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚ – wynikający z ciągłej, społecznej waloryzacji  i przekształcania zasobów dziedzictwa kulturowego oraz określania jego współczesnego, akceptowalnego społecznie znaczenia i wykorzystywania (definicja opracowana na podstawie materiału prof. J. Purchli, ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶĞŐŽŶĂƉŽƚƌnjĞďLJ^Z<^ǁϮϬϭϬƌ͘Ϳ͘ Ϯϲ  Monitor Polski – 21 – Poz. 1470 ϭϵ  Poza kategoriami zabytków o znaczeniu narodowym Polska ma także zasób obiektów zabytkowych o znaczeniu regionalnym i lokalnym, na który składają się zabytki wpisane do rejestru zabytków oraz zabytki objęte ewidencjami. Do rejestru zabytków, według stanu na  ϭƐƚLJĐnjŶŝĂϮϬϮϯƌ͕͘wpisanych było 79 771 zabytków nieruchomych. Zabytki nieruchome mogą być zabytkami archeologicznymi, o ile stanowią powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałość egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych  i znajdujących się w nich wytworówbądź ich śladów. W dniu 1 stycznia 2023 r. do rejestru zabytków było wpisanych7814 zabytków archeologicznych. Zasób ten może stanowić ważny element budowania tożsamości społeczności lokalnych, ponieważ duża część obywateli dostrzega korzyści płynące z lokalnego dziedzictwa kulturowego. Stosunkowo duży odsetek osób słabo uświadamiających sobie wartość ůŽŬĂůŶLJĐŚ zabytków wskazuje na potrzebę jak najszybszego podjęcia działań promujących lokalne dziedzictwo kulturowe i upowszechniających wiedzę na jego temat. Wydaje się,  że najlepszym medium do realizacji tego zadania jest Internet. ż 40% Polaków deklaruje,  że właśnie z Internetu czerpie wiedzę o dziedzictwie lokalnym, a odsetek ten z pewnością będzie sukcesywnie rósł w miarę zwiększaŶŝĂsię dostępu i szerokopasmowego dostępu ĚŽƚĞũ ƐŝĞĐŝ, na co wskazują dane GUSϮϳ. Jest to również ũĞĚĞŶz celów Europejskiej Agendy Cyfrowej. /ŶƚĞƌŶĞƚ ĚĂũĞ możliwość interakcji odbiorcy i nadawcy komunikatu, a także, dzięki stale rozwijającej się technologii, możliwość dostosowania treści komunikatu do potrzeb odbiorcy ǁzależności od jego lokalizacji.  UŁATWIENIE DOSTĘPU DO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA  Warunkiem wykorzystania potencjału społecznoͲĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽĚŽ budowania kapitału społecznego Polaków jest rozpowszechnienie wiedzy na jego temat, zwiększenie świadomości dotyczącej wartości lokalnego dziedzictwa oraz zwiększenie partycypacji społecznej w procesie interpretacji i zachowania zabytków we właściwym stanie. Zaangażowanie w proces aktywnego i świadomego poznawania zabytków ŝnjŶŝĐŚŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂ͕ ũĂŬŽ nj ŝƐƚŽƚŶĞŐŽ ĞůĞŵĞŶƚƵ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͕ ũĞƐƚ ǁĂƌƵŶŬŝĞŵŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂ z wartości materialnych i niematerialnych zawartych w tym zasobie. Z tego względu za szczególnie istotne należy uznać podjęcie działań, których celem będzie jednoczesne zwiększanie dostępu do zasobu dziedzictwa i ułatwienie jego odbioru społecznego. Efektem aktywniejszego udziału obywateli w procesie poznawania dziedzictwa i jego ochrony będzie odtworzenie relacji między społecznościami lokalnymi a dziedzictwem, rozpoznanie ǁnjĂbytkach ważnego świadectwa naszej historii i źródła tożsamości oraz wzmocnienie społecznej woli zachowania zabytków we właściwym stanie i w poszanowaniu autentyzmu, jako wartościwyjątkowej͘    Ϯϳ Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2022 r. ‒ ĂŶĂůŝnjLJƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶĞ'h^͘  Monitor Polski   – 22 – Poz. 1470 ϮϬ ϰ͘ Z >:K<hD EdD/^dZd '/EzD/  ^dZd '/ E Z  KWKtIEDZIALNEGO ROZWOJU DO ROKU 2020 (Z PERSPEKTYWĄ  KϮϬϯϬͿ  'łównym ĐĞůĞŵ ^ƚƌĂƚĞŐŝŝ ŶĂ ƌnjĞĐnj KĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶĞŐŽ ZŽnjǁŽũƵ ;ĚĂůĞũ͗ ^KZͿ ũĞƐƚ ƚǁŽƌnjĞŶŝĞ warunków wzrostu dochodów mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym  ŝƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶLJŵ͘:ĞĚŶLJŵnjnajważniejszychczynników wpływających na realizację tego celu jest njĂƉĞǁŶŝĞŶŝĞƐŬƵƚĞĐnjŶĞũdziałalnościpaństwa iinstytucji służących wzrostowi oraz włączeniu społecznemu i gospodarczemu, m.in. dzięki cyfrowemu rozwojowi kraju. WŽĚƐƚĂǁŽǁĞ założenia transformacji cyfrowej państwa zostały wyrażone w ramach celu szczegółowego III ^KZ ‒ Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu  ŝ ŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŵƵ͕ w zakresie obszaru „ĞͲpaństwo” (kierunek interwencji: Budowa i rozwój  ĞͲĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝ–orientacja administracji państwa na usługi cyfrowe, jak również w jednym  z obszarów wspomagających proces rozwoju kraju –„LJĨƌLJnjĂĐũĂ”.  <Z:Kt^dZd '/ZKtK:hZ '/KE>E 'KϮϬϯϬ;<^ZZϮϬϯϬͿ  Celem głównym Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030ũĞƐƚĞĨĞŬƚLJǁŶĞǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞ ǁĞǁŶęƚƌnjŶLJĐŚ ƉŽƚĞŶĐũĂłóǁ ƚĞƌLJƚŽƌŝóǁ ŝ ŝĐŚ ƐƉĞĐũĂůŝnjĂĐũŝ ĚůĂ ŽƐŝąŐĂŶŝĂ njƌóǁŶŽǁĂżŽŶĞŐŽ ƌŽnjǁŽũƵ ŬƌĂũƵ͕ ĐŽ ƚǁŽƌnjLJć ďęĚnjŝĞ ǁĂƌƵŶŬŝ ĚŽ ǁnjƌŽƐƚƵ ĚŽĐŚŽĚóǁ ŵŝĞƐnjŬĂńĐóǁ WŽůƐŬŝ ƉƌnjLJ ũĞĚŶŽĐnjĞƐŶLJŵŽƐŝąŐĂŶŝƵƐƉóũŶŽśĐŝǁǁLJŵŝĂƌnjĞƐƉŽłĞĐnjŶLJŵ͕ŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJŵ͕śƌŽĚŽǁŝƐŬŽǁLJŵŝ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJŵ͘Dookreśla on zatem II cel szczegółowy SOR – Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony.  Cel główny polityki regionalnej do roku 2030 będzie realizowany w oparciu o trzy uzupełniające się cele szczegółowe: • Đel szczegółowy I: Zwiększenie spójności rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym, środowiskowym i przestrzennym; • Đel szczegółowy II: Wzmacnianie regionalnych przewag konkurencyjnych; • Đel szczegółowy III: Podniesienie jakości zarządzania i wdrażania polityk ƵŬŝĞƌƵŶŬŽǁĂŶLJĐŚƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶŝĞ͘  ttreści SKRR uznano, żecyfryzacja jest podstawowym czynnikiem stymulującym dostęp obywateli do usług wraz z płynącymi z nich korzyściami natury ekonomicznoͲspołecznej͘ Ponadto SKRR zakłada działania ukierunkowane na nowoczesne technologie cyfrowe w procesach rozwojowych regionów͗ • rozwój innowacji gospodarczych i technologii informacyjnoͲŬŽŵƵŶŝŬĂĐLJũŶLJĐŚ͖ • zwiększanie cyfrowej dostępności, jakości i efektywności usług publicznych; • wdrażanie koncepcji inteligentnego miasta i wsi przy wykorzystaniu najnowszych ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝŽƌĂnjŽƚǁĂƌƚLJĐŚĚĂŶLJĐŚ͖  Monitor Polski Poz. 1470 Ϯϭ  •  – 23 – kreowanie społeczeństwa informacyjnego przez ograniczenie zjawiska wykluczenia cyfrowego oraz rozwój umiejętności cyfrowych na każdym poziomieϮϴ͘ STRATEGIA ROZWOJU KAPITAŁU SPOŁECZNEGO 2030  ĞůĞŵ głównyŵ Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2030 ũĞƐƚ wzrost jakości życia społecznego ikulturalnego Polaków, który odnosi się do zagadnień jednego z obszarów wpływających na osiągnięcie celów SOR: <Ăpitał ludzki i społeczny. Jest on powiązany również nj ƌĞĂůŝzacją działań wskazanych w poszczególnych obszarach dla wszystkich trzech celów szczegółowych Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Cel główny SRKS2030 doprecyzowują trzy cele szczegółowe: • ĐĞůszczegółowy 1: njwiększenie zaangażowania obywateli w życie publiczne; • ĐĞů szczegółowy 2: ǁnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞ roli kultury w budowaniu tożsamości i postaw ŽďLJǁĂƚĞůƐŬŝĐŚ͖ • ĐĞůszczegółowy 3: njwiększenie wykorzystania potencjału kulturowego iŬƌĞĂƚLJǁŶĞŐŽ ĚůĂƌŽnjǁŽũƵ͘ ĂŬƌĞƐ ŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĂ͗ <ƌĂũŽǁLJ ƉƌŽŐƌĂŵ ƉƌnjĞĚĞ ǁƐnjLJƐƚŬŝŵ ƌĞĂůŝnjƵũĞ njĂĚĂŶŝĂ ŬŝĞƌƵŶŬƵ ϰ͘ϭ͘Ϯ͘ KĐŚƌŽŶĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ ŝ ƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjĞŐŽ ŽƌĂnj ŬƌĂũŽďƌĂnjƵ͕ ŶŝĞŵŶŝĞũ ũĞĚŶĂŬ ǁĚŽŬƵŵĞŶĐŝĞ njĂŵŝĞƐnjĐnjŽŶŽ projekty i działania odwołujące się również do trzech pozostałych kierunków działania SRKS.  ^dZd '/ZKtK:hKAPITAŁU LUDZKIEGO 2030  Celem głównym Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego jest wzrost kapitału ludzkiego i spójności społecznej w Polsce. Odpowiada to celowi szczegółowemu II SOR: Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony, przede wszystkim ǁobszarze „Spójność społeczna”͘ Ğů nawiązuje także do zagadnień wymienionych w ramach obszaru horyzontalnego SOR „Kapitał ludzki i społeczny”. SRKL2030 wskazuje, że niezbędnym elementem realizacji strategii będzie wdrożenie ŶĂũŶŽǁƐnjLJĐŚ ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝ ŝŶĨŽƌŵacyjnych umożliwiających udostępnianie usług społecznych drogą elektroniczną, jak również cyfryzacja procesów połączona z podnoszeniem kompetencji cyfrowych społeczeństwa. Przyczyni się to do ułatwienia dostępu obywateli do wielu świadczeń z zakresu polityki socjalnej, rodzinnej i zdrowotnej. Jednocześnie podkreślono, że możliwość szerszego zastosowania nowoczesnych rozwiązań jest uwarunkowana poziomem świadomości istnienia usług cyfrowych oraz korzyści płynących z ich wykorzystania. ĂŬƌĞƐŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĂ͗<ƌĂũŽǁLJƉƌŽŐƌĂŵƌĞĂůŝnjƵũĞcel szczegółowy SRKL dotyczący podniesienia ƉŽnjŝŽŵƵŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝŽƌĂnjŬǁĂůŝĨŝŬĂĐũŝŽďLJǁĂƚĞůŝ͕ǁƚLJŵĐLJĨƌŽǁLJĐŚϮϵ͘  STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030 (SZRWRIR ϮϬϯϬͿ   …