Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2001 r. o ogłoszeniu Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju.

Monitor Polski Nr 26 — 502 — SREBRNYM KRZY˚EM ZAS¸UGI 32. Baraƒczuk Zenon, 33. Bia∏uska Genowefa Marianna, 34. Brzeski Krzysztof, 35. Budniak Zbigniew Szczepan, 36. Cieniuszek Zdzis∏aw, 37. Citko Cezary, 38. Czerniawski Jan, 39. Dacewicz Leonarda, 40. Dàbrowska-Milewska Gra˝yna Maria, 41. Duda Krystyna, 42. Fligiel Marek Jakub, 43. Figlewicz Jerzy Józef, 44. Grasela Maria Janina, 45. Gromow Andrzej, 46. Gumu∏a Teresa Jadwiga, 47. Hajczuk Roman, 48. Hepner Wac∏aw, 49. Hojda Stanis∏aw Kazimierz, 50. Jantos Jerzy, 51. Kaczorowska-Rzàczyƒska Ma∏gorzata, 52. Kalinowska-Motkowicz El˝bieta, 53. Kieliszek Salwina Barbara, 54. Klecha Tadeusz Antoni, 55. Klimek Barbara, 56. Ko∏odko Regina Teresa, 57. Kozio∏ Micha∏, 58. Krzemiƒska Danuta, 59. Kubiak Barbara, 60. Kurys Jacenty, 61. Kwiatkowski Zdzis∏aw, 62. Lis Kazimiera Janina, 63. Lorenowicz Urszula, 64. Mendys Stanis∏aw, 65. Michniewicz Andrzej, 66. Mielech Bronis∏aw Leonard, 67. Musia∏ Marek Janusz, 68. Nachimowicz Jerzy, 69. Piàtkowski Stanis∏aw Wojciech, 70. Piechnik-Kurdziel Anna Maria, 71. Pietrzelin Ma∏gorzata Józefa, 72. PioÊ Adam, 73. Plichta Jaros∏aw Witold, 74. Przybylska Krystyna Maria, 75. Radomski Grzegorz, 76. Rybaczuk Miko∏aj, 77. Samborski Stefan, 78. Samodulski Waldemar Stanis∏aw, 79. Sikora Henryk, 80. S∏awiec-Domaga∏a Danuta Maria, 81. Suchojad Henryk, 82. Szymonowicz Ludmi∏a, 83. Tereszkiewicz Franciszek, 84. Waldziƒski Dariusz Adam, 85. Walczak Anna, 86. Walkosz Anna Maria, 87. WaluÊ Józef, 88. Witalisz W∏adys∏aw Józef, 89. Witczak Stanis∏aw, 90. Witek Danuta, 91. Witkowska Aleksandra Krystyna, 92. Wojciechowski Kazimierz Józef, 93. Wolski Bogumi∏ Szczepan, 94. Zieliƒska Maria Stanis∏awa, 95. Zieliƒski Ryszard Stanis∏aw, 96. ˚ukowska Bo˝enna Maria, 97. ˚ukowska Teresa, Poz. 431 i 432 rek Czes∏awa, 110. Karasiewicz Danuta, 111. Kie∏bik Bo˝ena, 112. Kietliƒski Czes∏aw, 113. Kotras Barbara, 114. Kowalczyk Jolanta, 115. Kubiak Bogus∏aw Pawe∏, 116. Kursa Lucyna, 117. Musielska Hanna Izabela, 118. Niedêwiedzka Magdalena, 119. Poborska Halina, 120. Puczyƒski Wiaczes∏aw, 121. Putko Joanna, 122. Raudzis Weronika Krystyna, 123. Skorulski Jerzy, 124. Stolarska Barbara, 125. Wolny Teresa Krystyna, 126. Zieliƒska Maria Jolanta, 127. ˚arnowska Anna, na wniosek Ministra Ârodowiska za wzorowe, wyjàtkowo sumienne wykonywanie obowiàzków wynikajàcych z pracy zawodowej: Z¸OTYM KRZY˚EM ZAS¸UGI 128. Ciebiada Stanis∏aw, 129. Marcinkiewicz Marek Jerzy, 130. Piàtek Eugeniusz, 131. Pietryga Marian, 132. Stachowiak Czes∏aw, SREBRNYM KRZY˚EM ZAS¸UGI 133. Andrzejuk Jerzy, 134. Blonkowski Stanis∏aw Julian, 135. B∏yskun Jaros∏aw, 136. Ciepluch Zbigniew Jerzy, 137. Ciƒcio Wawrzyniec, 138. Czarna Anna, 139. Gierszewski Józef, 140.Górski J´drzej Grzegorz, 141. Jaroszewski Wincenty, 142. J´drzejczak Boles∏aw Kazimierz, 143. Kleban Tadeusz, 144. Kosiƒski Andrzej, 145. Kosz∏a Jan, 146. Lipiƒski Józef Antoni, 147. Liziniewicz Jacek, 148. Michalczuk Antoni Jan, 149. Orz∏owski Tadeusz Ryszard, 150. Poepke Jaros∏aw, 151. Szafkowski Jerzy, 152. Szczegielniak Jerzy, 153. Sznajderowicz W∏odzimierz, 154. Walczak Tadeusz, 155. Wasilewski Tadeusz Jerzy, 156. Wirkus Jan, 157. Wo∏kow Jerzy, 158. Wrycza-Rekowski Gerard, BRÑZOWYM KRZY˚EM ZAS¸UGI BRÑZOWYM KRZY˚EM ZAS¸UGI 98. Bàbka Zuzanna Maria, 99. Chmielnicka-Szymczak Miros∏awa, 100. Czech Anna, 101. Czermiƒska Ma∏gorzata, 102. Czerwiƒska Lilianna Katarzyna, 103. Dawidowicz Teresa, 104. Fràckiewicz Danuta, 105. Fu∏at Urszula, 106. Garncarz Iwona Joanna, 107. Grudniewski Marian, 108. Górczak Iwona Maria, 109. Kaptu- 159. Burchard Krzysztof, 160. Janeczek Zbigniew, 161. Kaczmarek Tomasz, 162. Lewandowski Czes∏aw, 163. Maƒko W∏adys∏aw, 164. Màka Tadeusz, 165. MiÊ Henryk, 166. Wrzeszcz W∏odzimierz. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski 432 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 26 lipca 2001 r. o og∏oszeniu Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju. Stosownie do art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o og∏aszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. Nr 62, poz. 718) og∏asza si´ Koncepcj´ polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, stanowiàcà za∏àcznik do obwieszczenia. Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, zgodnie z art. 56 ust. 1—3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139, Nr 41, poz. 412 i Nr 111, poz. 1279 oraz z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 109, poz. 1157 i Nr 120, poz. 1268), zosta∏a przyj´ta w dniu 5 paêdziernika 1999 r. przez Rad´ Ministrów oraz w dniu 17 listopada 2000 r. przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes Rady Ministrów: J. Buzek Monitor Polski Nr 26 — 503 — Poz. 432 Za∏àcznik do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2001 r. (poz. 432) KONCEPCJA POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU SPIS TREÂCI WPROWADZENIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 SYNTEZA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 1. PODSTAWOWE UWARUNKOWANIA, CELE STRATEGICZNE ORAZ KIERUNKI POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 2. 2.1. 2.2. 2.3. NARZ¢DZIA POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ustawodawstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Instrumenty gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inwestycje publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 510 511 511 3. 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. PROPOZYCJE INSTRUMENTACJI SYSTEMOWEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . System instrumentacji polityki przestrzennej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wzmocnienie roli polityki przestrzennej w kszta∏towaniu rozwoju kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmiana ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monitorowanie zmian — organizacja Systemu Informacji Przestrzennej (SIP) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie Strategicznych Ocen Oddzia∏ywania na Ârodowisko (SOOS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511 511 512 513 513 514 PODSTAWOWE UWARUNKOWANIA, CELE I KIERUNKI POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU I. Uwarunkowania rozwoju polskiej przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 1. 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. UWARUNKOWANIA ZEWN¢TRZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Cywilizacja informacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Globalizacja gospodarki — polaryzacja przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ekorozwój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Demokracja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zwornikowe po∏o˝enie Polski w nowej przestrzeni europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polskie priorytety w procesie integracji przestrzeni europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 515 515 516 517 517 518 2. 2.1. 2.2. 2.3. UWARUNKOWANIA WEWN¢TRZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kontekst ustrojowy polityki przestrzennej paƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Regionalna organizacja paƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . D∏ugookresowe planowanie strategiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 521 522 523 3. 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. STRUKTURA POLSKIEJ PRZESTRZENI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Historycznie ukszta∏towana struktura zagospodarowania przestrzennego kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Istota racjonalnoÊci i deformacje zagospodarowania przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zró˝nicowanie przestrzeni spo∏eczno-gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zró˝nicowanie Êrodowiska przyrodniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przes∏anki ekologiczne polityki przestrzennej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prognozy demograficznego kontekstu przekszta∏ceƒ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 524 524 524 524 526 526 530 II. System strategicznych celów rozwoju kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 1. D¸UGOOKRESOWA STRATEGIA DYNAMICZNEGO RÓWNOWA˚ENIA ROZWOJU PODSTAWÑ POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 Kluczowy dylemat strategiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 1.1. Monitor Polski Nr 26 — 504 — Poz. 432 1.2. 1.3. Pozycja Polski na tle innych krajów europejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 535 Ku zintegrowanemu ∏adowi zrównowa˝onego rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 2. 2.1. 2.2. STRATEGICZNE CELE ROZWOJU I PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 System celów strategicznych instrumentem równowa˝enia rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 Cele rozwoju spo∏eczno-gospodarczego podstawà systemu gospodarowania przestrzenià . . . . . . . . . . . . . . . . . 537 3. 3.1. 3.3. STRUKTURALNE PRZEKSZTA¸CENIA PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU . . . . . . . . . . . . . . . . G∏ówne kierunki transformacji struktury spo∏eczno-gospodarczej kraju podstawà przekszta∏ceƒ przestrzennych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Otwarty system przestrzenny kraju XXI wieku — elastyczny model równowa˝enia rozwoju polskiej przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Priorytety przekszta∏ceƒ przestrzennego zagospodarowania kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. G∏ówne kierunki polityki przestrzennego zagospodarowania kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 1. POLITYKA DYNAMIZACJI PRZEKSZTA¸CE¡ — KSZTA¸TOWANIE PRZESTRZENI OTWARTEJ, KONKURENCYJNEJ, INNOWACYJNEJ I EFEKTYWNEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania systemu dynamizacji przestrzennej struktury kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania Warszawy jako metropolii sto∏ecznej o znaczeniu europejskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania europoli — oÊrodków o znaczeniu europejskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania oÊrodków o znaczeniu krajowym, ponadregionalnym i regionalnym . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania pasm przyspieszonego rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania kompleksów gospodarki turystycznej dynamizujàcej rozwój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 544 544 545 546 547 548 2.1. 2.2. 2.2.1. 2.2.2. 2.2.3. 2.2.4. 2.2.5. POLITYKA OCHRONY I UWARUNKOWANEGO EKOLOGICZNIE KSZTA¸TOWANIA PRZESTRZENI PRZYRODNICZEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Za∏o˝enia polityki proekologicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polityka kszta∏towania krajowej sieci ekologicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sieç NATURA 2000 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . NATURA 2000 i polski system ochrony przyrody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aspekty ekonomiczne i przestrzenne wprowadzenia sieci NATURA 2000 w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sieç ECONET — Polska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Systemy NATURA 2000 i ECONET — wzajemne relacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 549 551 551 551 551 552 556 3. POLITYKA SELEKTYWNEJ RESTRUKTURYZACJI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 4. POLITYKA MODERNIZACJI ADAPTACYJNEJ ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 557 5. POLITYKA GENEROWANIA ZRÓ˚NICOWANEJ REGIONALNIE AKTYWNOÂCI SPO¸ECZNO-GOSPODARCZEJ KRAJU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 558 3.2. 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 2. 541 541 542 543 PODSTAWOWE SYSTEMY PRZESTRZENNE STABILIZUJÑCE POLITYK¢ PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU IV. Krajowy system osadniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 561 V. Krajowy system infrastruktury technicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562 1. 1.1. 1.2. TRANSPORT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562 Korytarze paneuropejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562 Krajowe sieci transportowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 562 2. TELEKOMUNIKACJA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 3. ENERGETYKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 4. GOSPODARKA WODNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 568 VI. Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 569 VII. Narz´dzia polityki zagospodarowania przestrzennego kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 573 1. 1.1. ISTNIEJÑCE NARZ¢DZIA GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 573 Ustawodawstwo w dziedzinie gospodarki przestrzennej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 573 Monitor Polski Nr 26 — 505 — Poz. 432 1.2. 1.3. Instrumenty gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 Inwestycje publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 2. 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. PROPOZYCJE INSTRUMENTACJI SYSTEMOWEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wzmocnienie roli polityki przestrzennej w kszta∏towaniu rozwoju kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zmiana ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monitorowanie zmian — organizacja Systemu Informacji Przestrzennej (SIP) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie Strategicznych Ocen Oddzia∏ywania na Ârodowisko (SOOS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII. Zadania rekomendowane organom administracji rzàdowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 582 577 577 579 580 580 Spis tabel: Tabela 1 Cele strategiczne — cele gospodarowania przestrzenià — kryteria kszta∏towania zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 539 Tabela 2 Polska polityka regionalna a polityka regionalna UE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 560 Spis rysunków: 1. Polska przestrzeƒ w procesie integracji europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 519 2. Koncepcja integracji przestrzeni europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 520 3. Koncepcja systemu regulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 525 4. Szacunkowe dochody województw na 1 mieszkaƒca w 1999 r. w z∏ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 527 5. Zró˝nicowanie przestrzenne prognozowanego przyrostu ludnoÊci Polski w latach 2000–2030 oraz kszta∏tujàcych go czynników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 532 6. Model równowa˝enia rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 7. Procedura równowa˝enia rozwoju — kszta∏towanie ∏adu zintegrowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 538 8. Podstawowe elementy struktury przestrzennej terytorium Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 553 9. Mapa ochrony zasobów wód powierzchniowych i podziemnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 10. Procedura zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 575 11. Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju — elementy stabilizujàce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 586 Za∏àcznik Za∏àcznik do Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, dotyczàcy ustalenia zakresu, w jakim Koncepcja stanowi podstaw´ do sporzàdzania programów zadaƒ rzàdowych, s∏u˝àcych do realizacji ponadlokalnych celów publicznych wp∏ywajàcych na przestrzenne zagospodarowanie kraju . . . . . . . . . . . . . . 587 Monitor Polski Nr 26 — 506 — Poz. 432 WPROWADZENIE Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju (zwana dalej „Koncepcjà”) jest podstawowym dokumentem okreÊlajàcym zasady polityki paƒstwa w dziedzinie przestrzennego zagospodarowania kraju w perspektywie najbli˝szych kilkunastu lat. Obowiàzek jej sporzàdzania wynika z ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawowa formu∏a Koncepcji oznacza, ˝e: • jej przedmiotem jest polityka, a wi´c Êwiadome oddzia∏ywanie na zagospodarowanie kraju w sposób wspó∏zale˝ny z priorytetami strategii jego rozwoju, ciem stanowiska wobec przed∏o˝onej Koncepcji spowodowa∏o istotne opóênienie. Dodatkowym czynnikiem uwzgl´dnionym w ostatniej fazie prac sta∏a si´ katastrofalna powódê, która latem 1997 r. obj´∏a Polsk´ po∏udniowà i zachodnià oraz cz´Êç Polski centralnej. Dopiero nowo ukonstytuowana RM decyzjà z dnia 9 grudnia 1997 r. przekaza∏a Koncepcj´ do rozpatrzenia Komitetowi Ekonomicznemu Rady Ministrów. Zgodnie z jego zaleceniami z dnia 2 kwietnia 1998 r. Koncepcj´ uzupe∏niono o: • uwarunkowania ustrojowe wynikajàce z planowanej reformy administracyjnej kraju, • jej podmiotem jest Rzàd, co — zgodnie z zasadà subsydiarnoÊci — odpowiednio ogranicza zakres problemowy Koncepcji, • odniesienia do wczeÊniej przyj´tych dokumentów rzàdowych w zakresie polityki regionalnej, • jej odbiorcami sà wszystkie podmioty publiczne i prywatne, zainteresowane zamierzeniami Rzàdu w sferze polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, • zmian´ sposobu prezentacji na rzecz obszarów problemowych, • relacje mi´dzy politykà przestrzennà Rzàdu a politykà przestrzennà samorzàdów lokalnych i ich ponadlokalnych organizacji sà oparte, w procesie tworzenia Koncepcji, na procedurach iteracyjnych oraz na procedurach negocjacyjnych w procesach ich realizacji. Ustawowy wymóg opracowania Koncepcji w trybie prac nad strategià rozwoju kraju sytuuje to opracowanie w sferze planowania strategicznego. Oznacza to, ˝e Koncepcja nie pe∏ni funkcji nadrz´dnego planu przestrzennego zagospodarowania, wyznaczajàcego fizyczne rozmieszczenie inwestycji publicznych, dostarcza natomiast przes∏anek do sporzàdzania programów zawierajàcych zadania rzàdowe. Prezentowana jest w formie sukcesywnie sporzàdzanych raportów, których zakres tematyczny, zasi´g czasowy i forma mogà byç zmienne. „Wst´pna Koncepcja”, opracowana przez Centralny Urzàd Planowania w 1995 r., zosta∏a zaakceptowana przez Rad´ Ministrów 21 listopada 1995 r., a nast´pnie przyj´ta przez Sejm jako podstawa do dalszych prac planistycznych i konsultacji spo∏ecznych, w postaci rezolucji z dnia 14 listopada 1996 r. Realizujàc postanowienia Rady Ministrów i Rezolucji Sejmu RP w Rzàdowym Centrum Studiów Strategicznych (RCSS) opracowano nowà wersj´ Koncepcji, stanowiàcà podsumowanie prac prowadzonych w Centralnym Urz´dzie Planowania w latach 1995 i 1996 oraz w RCSS w 1997 r. Koncepcja zosta∏a sporzàdzona w dwóch wersjach: rozwini´tej (209 stron + 38 rysunków) i syntetycznej (64 strony + 5 rysunków). Syntetyczna wersja, s∏u˝àca jako dokument rzàdowy, zosta∏a poddana konsultacjom i uzgodnieniom mi´dzyresortowym i z wojewodami. Wnioski z tych konsultacji i uzgodnieƒ zosta∏y zawarte w jej zmienionej wersji z sierpnia 1997 r. Wstrzymanie si´ ust´pujàcej Rady Ministrów z zaj´- • wi´kszà konkretyzacj´ zapisów, • szersze omówienie instrumentacji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, • sprecyzowanie, w jakim zakresie Koncepcja stanowi podstaw´ sporzàdzania programów dla realizacji ponadlokalnych celów publicznych, • program dzia∏aƒ na rzecz utrzymania warunków rozwoju obszarów i miast tracàcych status województwa („Dialog i rozwój”, RCSS — Warszawa, 31.03.1998 r.) W pracy nad Koncepcjà wykorzystano „Za∏o˝enia strategii rozwoju kraju” opracowane w RCSS w lutym 1999 r. Ponadto wykorzystano bie˝àce raporty o stanie gospodarki opracowane przez Rzàdowe Centrum Studiów Strategicznych i przez Ministerstwo Gospodarki, a tak˝e za∏àczniki nr 6 do ustaw bud˝etowych z lat 1997, 1998 i 1999, dotyczàce inwestycji centralnych. Koncepcja zawiera diagnozy uwarunkowaƒ zewn´trznych i wewn´trznych, na ich podstawie zaÊ formu∏uje podstawowe cele polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, okreÊla generalne kierunki jej realizacji oraz wyznacza konkretne zadania naczelnym i centralnym organom administracji paƒstwowej do wykonania w najbli˝szym czasie. Przedstawiony w niniejszym dokumencie zakres problemowy i poziom rozwini´cia uwarunkowaƒ, celów i kierunków polityki przestrzennego zagospodarowania kraju spe∏nia wymogi ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, tworzy podstaw´ do sporzàdzania planów zagospodarowania przestrzennego województw i sektorowych (resortowych) polityk rozwoju, konkretyzujàcych ponadlokalne cele publiczne wp∏ywajàce na przestrzenne zagospodarowanie kraju. Koncepcja by∏a rozpatrywana dnia 28 lipca 1999 r. przez Komitet Polityki Regionalnej i Zrównowa˝onego Rozwoju RM, który przyjà∏ projekt Koncepcji i zaleci∏ uwzgl´dnienie zg∏oszonych uwag (co dotyczy∏o Monitor Polski Nr 26 — 507 — zw∏aszcza uwag MTiGM). Dnia 5 sierpnia 1999 r. Koncepcja by∏a rozpatrywana przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, który zaleci∏ uzupe∏nienie dokumentu o syntez´, zawierajàcà cele, uwarunkowania oraz narz´dzia polityki przestrzennego zagospodarowania kraju. Zalecenia obu sta∏ych komitetów RM zosta∏y wprowadzone do Koncepcji w sierpniu i wrzeÊniu 1999 r., natomiast w paêdzierniku 1999 r. zosta∏y dokonane ostatnie autopoprawki. Poz. 432 Dnia 5 paêdziernika 1999 r. Rada Ministrów przyj´∏a Koncepcj´, Sejm RP zaÊ, po wprowadzeniu niewielkich poprawek i uzupe∏nieƒ, przyjà∏ jà 17 listopada 2000 r. Nale˝y zwróciç uwag´ na fakt, i˝ Koncepcja jest pierwszym w Polsce dokumentem rzàdowym obejmujàcym syntetycznie ca∏oÊç zagadnieƒ zwiàzanych z zagospodarowaniem przestrzennym naszego kraju. SYNTEZA 1. PODSTAWOWE UWARUNKOWANIA, CELE STRATEGICZNE ORAZ KIERUNKI POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU czym kraju w XXI wieku, w∏àczajàc Polsk´ w jeden ze Êwiatowych biegunów przyspieszonego rozwoju. W niniejszej Koncepcji rekomenduje si´ do uwzgl´dnienia i rozwijania w planach zagospodarowania przestrzennego województw podstawowych uwarunkowaƒ, celów strategicznych oraz kierunków polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, sformu∏owanych zgodnie z ustawà z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym: B. czynników o znaczeniu europejskim i ogólnokrajowym: III. Uwarunkowania przekszta∏ceƒ zagospodarowania przestrzennego kraju wynikajà z: A. globalnych i europejskich megatrendów i wyzwaƒ rozwoju: • cywilizacji informacyjnej, stanowiàcej wyznacznik rozwoju kraju w systemie Êwiatowym, w którym ludzie, ich kwalifikacje, postawy i sposób organizowania stajà si´ wspó∏czeÊnie g∏ównà si∏à motorycznà rozwoju, a dotychczasowe rozmieszczenie surowców i majàtku produkcyjnego odgrywa coraz mniejszà rol´ w przekszta∏ceniach przestrzennego zagospodarowania kraju; • globalizacji gospodarki — jako wyzwania efektywnoÊciowego i modernizacyjnego, kszta∏tujàcego konkurencyjnoÊç polskiej przestrzeni w systemie europejskim i Êwiatowym; • ekorozwoju — jako wyzwania ogólnocywilizacyjnego XXI wieku okreÊlajàcego nowe wartoÊci, d∏ugofalowe cele strategiczne, uwarunkowania i kryteria ekologiczne rozwoju i przestrzennego zagospodarowania kraju; • demokracji — jako wyzwania politycznego wyznaczajàcego g∏ówne kryteria kszta∏towania organizacji terytorialnej kraju zgodnie z regu∏ami funkcjonowania otwartego spo∏eczeƒstwa obywatelskiego i zdecentralizowanego paƒstwa unitarnego; • integracji polskiej przestrzeni z przestrzenià europejskà jako wyzwania, które b´dzie tworzyç korzystne warunki asymilacji Êwiatowych megatrendów w rozwoju spo∏eczno-gospodar- • zwornikowego po∏o˝enia Polski w przestrzeni europejskiej wià˝àcego jej naturalne interesy narodowe z krajami po∏o˝onymi wokó∏ Morza Ba∏tyckiego (Europejski Region Ba∏tycki), z Niemcami i krajami Europy Zachodniej, z grupà krajów Europy Ârodkowej (Grupa Wyszehradzka), z Rosjà, Bia∏orusià i Ukrainà oraz z krajami Europy Po∏udniowo-Wschodniej (Bu∏garia, Rumunia), tworzàc wa˝ne politycznie ogniwo przestrzeni europejskiej z wieloÊcià wspólnych interesów, lecz tak˝e i sytuacji potencjalnie konfliktogennych oraz realnie konfliktowych; • historycznie ukszta∏towanej struktury przestrzennej kraju, której zasadnicza proporcjonalnoÊç tworzy korzystne warunki dynamizacji rozwoju kraju, utrwalone zaÊ w procesie dotychczasowego rozwoju dysproporcje w poziomie zagospodarowania wyst´pujàce mi´dzy zachodnià a pó∏nocno-wschodnià i wschodnià jego cz´Êcià — tworzà istotne zagro˝enie osiàgni´cia celów strategicznych; • walorów Êrodowiska przyrodniczego, którego bogactwo stwarza korzystne warunki szybkiego osiàgni´cia europejskich parametrów rozwoju i standardów ˝ycia polskiego spo∏eczeƒstwa, a unikatowe wartoÊci ró˝norodnoÊci biologicznej wskazujà na to, ˝e imperatywem musi staç si´ przestrzeganie zasad rozwoju ekologicznie uwarunkowanego; • przes∏anek demograficznych, które wskazujà na koniecznoÊç racjonalnego zagospodarowania znaczàcego ekonomicznie przyrostu zasobów pracy ju˝ do roku 2009 (ok. 2 mln), co przy niskiej mobilnoÊci przestrzennej spo∏eczeƒstwa i skali bezrobocia i jego koncentracji przestrzennej (w tym ok. 1 mln bezrobocia ukrytego w rolnictwie) stanowi powa˝ne wyzwanie dla gospodarki narodowej, a tak˝e dla restrukturyzacji systemu edukacji powiàzanego z przebudowà sieci szkó∏ Êrednich i wy˝szych (co stanowi podstawy do dynamizacji rozwoju kraju). Monitor Polski Nr 26 — 508 — III. System strategicznych celów rozwoju i zagospodarowania przestrzennego kraju: A. G∏ównà przes∏ankà okreÊlajàcà system celów jest historyczna szansa i narodowa koniecznoÊç dynamizacji rozwoju Polski otwartej na globalny i europejski system gospodarowania i prze∏amania w ten sposób zapóênienia cywilizacyjnego przez kszta∏towanie: • przestrzeni otwartej na Europ´ i Êwiat, która generuje europejskie i Êwiatowe relacje i powiàzania; • przestrzeni konkurencyjnej, innowacyjnej i efektywnej, która tworzy warunki umo˝liwiajàce uzyskiwanie przez podmioty gospodarujàce konkurencyjnych efektów; • przestrzeni czystej ekologicznie, która tworzy warunki stabilnego i wielopokoleniowo zrównowa˝onego rozwoju; • przestrzeni zró˝nicowanej, która umo˝liwia wykorzystanie zró˝nicowanych przestrzennie zasobów kraju; • przestrzeni politycznie zdecentralizowanej, w której samorzàdy lokalne i regionalne mog∏yby realizowaç zró˝nicowane przestrzennie cele w ramach unitarnego paƒstwa demokratycznego. B. Generalnym za∏o˝eniem jest strategia dynamicznego równowa˝enia rozwoju umo˝liwiajàca aktywne i Êwiadome kszta∏towanie procesu stopniowej likwidacji istniejàcych dysproporcji oraz konsolidacji priorytetowych celów strategicznych oraz globalnych europejskich megatrendów rozwoju, przez realizacj´ polityki: • polaryzacji aktywnoÊci spo∏eczno-gospodarczej w celowo wybranych w´z∏ach i pasmach systemu przestrzennego zagospodarowania kraju (europole, krajowe oÊrodki równowa˝enia rozwoju, pasma dynamizujàce rozwój) zgodnie z obiektywnie uwarunkowanym mechanizmem funkcjonowania gospodarki rynkowej; • aktywnego wyrównywania ukszta∏towanych historycznie i pojawiajàcych si´ w procesie tego rozwoju dysproporcji w poziomie zagospodarowania kraju, dyskryminujàcych spo∏ecznoÊci regionalne i lokalne, które nie mogà o w∏asnych si∏ach zapewniç satysfakcjonujàcych spo∏ecznie warunków rozwoju i ˝ycia; • kszta∏towania na tej drodze zarówno warunków przestrzennych synergicznie przyspieszajàcych rozwój zgodny z parametrami europejskimi, jak i warunków tworzàcych „szans´ dla ka˝dego” bez wzgl´du na miejsce funkcjonowania w otwartym spo∏eczeƒstwie obywatelskim. Poz. 432 C. G∏ównym motywem wyboru celów strategicznych, kreujàcych polityk´ przestrzennà paƒstwa jest historyczna koniecznoÊç i szansa dynamizacji rozwoju i osiàgni´cia na tej drodze europejskich standardów ˝ycia spo∏eczeƒstwa poprzez istotne zwi´kszenie konkurencyjnoÊci gospodarki narodowej w otwartym systemie Êwiatowym. Tak sformu∏owany motyw i cel generalny wyznacza system celów z nim wspó∏zale˝nych. W najbardziej ogólnym i uniwersalnym uj´ciu tworzà one struktur´, w której: • kszta∏towanie mechanizmów generujàcych efektywny ekonomicznie rozwój spo∏eczno-gospodarczy kraju, w dostosowaniu do zró˝nicowanych przestrzennie uwarunkowaƒ i zasobów, stanowi∏oby naczelny i niczym niezast´powalny imperatyw dzia∏ania wszystkich podmiotów gospodarujàcych, • stopniowa, lecz sta∏a i spo∏ecznie odczuwalna poprawa standardu cywilizacyjnego spo∏eczeƒstwa by∏aby osiàgana wraz z post´pujàcym rozwojem gospodarczym wed∏ug zasady „tworzenia szans dla ka˝dego”, • ochrona i racjonalne kszta∏towanie Êrodowiska przyrodniczego, wkomponowane w procesy rozwoju spo∏eczno-gospodarczego i przestrzennego zagospodarowania, prowadzi∏yby stopniowo do coraz pe∏niejszego urzeczywistnienia ekorozwoju, • ochrona dziedzictwa kulturowego poprzez niekonfliktogenne wkomponowywanie zagospodarowania kraju, regionów, miast i osiedli w przestrzeƒ historycznà kszta∏towa∏aby i utrwala∏a to˝samoÊç polskiej przestrzeni w systemie europejskim, • podnoszenie bezpieczeƒstwa paƒstwa w nowej sytuacji gospodarczej Europy zapewnia∏oby mo˝liwie maksymalne zdolnoÊci obronne kraju i ochron´ ludnoÊci, niezawodnoÊç i ciàg∏oÊç funkcjonowania paƒstwa. Zwornikiem spinajàcym system celów strategicznych jest kszta∏towanie ∏adu przestrzennego, uwarunkowanego procesami rozwoju spo∏eczno-gospodarczego i zmianami w Êrodowisku przyrodniczym, stanowiàc wspó∏zale˝ne z nimi tworzywo poprawy jakoÊci ˝ycia, efektywnoÊci gospodarowania i jakoÊci Êrodowiska przyrodniczego oraz podnoszenia zdolnoÊci obronnych paƒstwa w zró˝nicowanej przestrzeni geograficznej kraju. Wk∏adem polityki przestrzennej w realizacj´ strategicznych celów rozwoju powinno byç kszta∏towanie struktur przestrzennych, tworzàcych warunki korzystne dla poprawy warunków ˝ycia ludnoÊci, aktywnej ochrony walorów Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego, wzrostu gospodarczego, integracji europejskiej i bezpieczeƒstwa kraju. Monitor Polski Nr 26 — 509 — D. Ewolucja usytuowania polskiej przestrzeni w Europie oraz jej uwarunkowania wewn´trzne dokumentujà, ˝e otwarty system przestrzenny kraju dynamizujàcy jej przekszta∏cenia w pierwszych dziesi´cioleciach XXI wieku mog∏yby tworzyç: • europejski i krajowy system infrastruktury technicznej, której konstrukcjà noÊnà b´dzie system autostrad i dróg ekspresowych, zmodernizowanych kolei, portów morskich i lotnisk oraz system energetyczny i system gospodarki wodnej; • metropolia sto∏eczna, której ranga i szansa w systemie europejskim jest wspó∏czeÊnie porównywalna z Wiedniem, Marsylià, Genewà, Tuluzà, Neapolem, Dortmundem, Antwerpià, Kijowem, Pragà i Budapesztem; wzrost jej znaczenia jest potencjalnie mo˝liwy, jednak pod warunkiem, ˝e Warszawa sama znajdzie i uruchomi si∏y modernizacyjne, po to aby staç si´ atrakcyjnym i konkurencyjnym miejscem lokalizacji kapita∏u, innowacyjnoÊci i przedsi´biorczoÊci europejskiej; • zbiór potencjalnych biegunów (oÊrodków) rozwoju spo∏eczno-gospodarczego, o znaczeniu europejskim (tzw. europoli), które w procesie konkurencji mi´dzynarodowej (europejskiej) tworzyç b´dà coraz silniejsze w´z∏y przedsi´biorczoÊci i innowacji oddzia∏ywajàce na ca∏à polskà i europejskà przestrzeƒ; powstawaç one b´dà w procesie europejskiej konkurencji wartoÊci miejsca dla lokalizacji kapita∏u i przedsi´biorczoÊci; przeprowadzone analizy wskazujà, ˝e za kszta∏tujàce si´ europole, z najwy˝szymi szansami na dalszy rozwój, mo˝na ju˝ traktowaç Warszaw´, Trójmiasto, Poznaƒ i Kraków; do oÊrodków, które mogà potencjalnie w d∏u˝szym okresie czasu osiàgnàç t´ szans´, w uk∏adzie konkurencji europejskiej mo˝na zaliczyç tak˝e: Szczecin, Wroc∏aw, ¸ódê, Katowice, Lublin, Bia∏ystok, Rzeszów, a tak˝e bipolarnà aglomeracj´ Bydgoszcz – Toruƒ; • pasma potencjalnie najwy˝szej innowacyjnoÊci i aktywnoÊci spo∏eczno-gospodarczej kszta∏tujàce si´ wspó∏zale˝nie z budowà i modernizacjà mi´dzynarodowego i krajowego systemu infrastruktury technicznej (g∏ównym jego elementem b´dzie system autostrad i linii kolejowych, telekomunikacyjnych, paliwowo-energetycznych); • sieç krajowych, ponadregionalnych i regionalnych oÊrodków równowa˝enia rozwoju kreowanych w strefach, które z powodu historycznie ukszta∏towanego opóênienia cywilizacyjnego i recesji okresu transformacji ustrojowej wymagajà aktywizacji przy pomocy czynników zewn´trznych, inaczej grozi im trwa∏a peryferyzacja i marginalizacja. Do oÊrodków krajowych zaliczono: Olsztyn, Kielce, Opole, Zielonà Gór´ i Cz´stochow´; do oÊrodków ponadregionalnych zaliczono: Elblàg, Koszalin, Suwa∏ki, Gorzów Wielkopolski, Siedlce, Bia∏à Podlaskà, Che∏m, Za- Poz. 432 moÊç, PrzemyÊl, Bielsko-Bia∏à, Wa∏brzych, Jelenià Gór´, Radom, Piotrków Trybunalski, Kalisz i Ostrów Wielkopolski. Ponadto wyró˝niono 51 miast stanowiàcych sieç regionalnych oÊrodków równowa˝enia rozwoju, obejmujàcà: ÂwinoujÊcie, Ko∏obrzeg, Stargard Szczeciƒski, ˚ary, ˚agaƒ, G∏ogów, Gniezno, Leszno, Lubin, Legnic´, Lubliniec, Boles∏awiec, Âwidnic´, Dzier˝oniów, Nys´, Brzeg, Tarnowskie Góry, Pi∏´, Szczecinek, Konin, Inowroc∏aw, S∏upsk, Wejcherowo, Starogard Gdaƒski, Tczew, Grudziàdz, W∏oc∏awek, P∏ock, Kutno, Sieradz, Be∏chatów, Racibórz, Rybnik, Cieszyn, K´dzierzyn-Koêle, Pszczyn´, ˚ywiec, OÊwi´cim, Zawiercie, Myszków, Tomaszów Mazowiecki, Skierniewice, Ciechanów, Ostro∏´k´, ¸om˝´, E∏k, Pu∏awy, Tarnobrzeg, Tarnów, Nowy Sàcz, Krosno; • strefy i oÊrodki gospodarki turystycznej, w których najwy˝sze w kraju walory Êrodowiska przyrodniczego i unikatowe wartoÊci kultury materialnej pobudzaç b´dà popyt europejski — g∏ówne êród∏o ich potencjalnej aktywizacji; • europejska i krajowa sieç ekologiczna ochrony i kszta∏towania Êrodowiska przyrodniczego. Mo˝na oczekiwaç, ˝e kszta∏tujàce si´ w ten sposób w procesie gry rynkowej i celowo kszta∏towane przez polityk´ regionalnà paƒstwa oÊrodki, pasma i strefy stawaç si´ b´dà g∏ównymi ogniwami dynamizujàcymi rozwój kraju. W wyniku obiektywnie uwarunkowanych trendów wspieranych aktywnym oddzia∏ywaniem paƒstwa mo˝e kszta∏towaç si´ w ju˝ perspektywie najbli˝szego dwudziestolecia polski biegun Europy Ârodkowej koncentrujàcy aktywnoÊç spo∏eczno-gospodarczà konkurencyjnà w skali gospodarki europejskiej, po∏o˝ony w wieloboku pomi´dzy Gdaƒskiem, Bydgoszczà, Poznaniem, Wroc∏awiem, Krakowem, ¸odzià i Warszawà. G∏ównym centrum jego polaryzacji europejskiej powinna staç si´ w po∏owie XXI wieku wielka konurbacja Warszawsko-¸ódzka. Centralne jego po∏o˝enie oraz dogodne powiàzania infrastrukturalne sprzyja∏yby przy tym dyfuzji aktywnoÊci i post´pu na obszar ca∏ego kraju, a usytuowanie na skrzy˝owaniu wa˝nych mi´dzynarodowych szlaków komunikacyjnych w relacjach wschód-zachód i pó∏noc-po∏udnie by∏oby wa˝nym czynnikiem zapobiegania wcià˝ mo˝liwej marginalizacji Polski w strukturze integrujàcej si´ Europy. III. Generalne kierunki polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, która, realizujàc polityk´ rozwoju spo∏eczno-gospodarczego oraz wspó∏zale˝ne z nià cele zagospodarowania przestrzennego, b´dzie dà˝yç do: A. dynamizacji polskiej przestrzeni w europejskim systemie konkurencji, innowacyjnoÊci i efektywnoÊci przez kszta∏towanie warunków przestrzennych: • tworzàcych lokalne, regionalne i europejskie systemy innowacji, umo˝liwiajàce podmiotom Monitor Polski Nr 26 — 510 — Poz. 432 gospodarczym efektywne wejÊcie do gry konkurencyjnej w systemie gospodarki globalnej; • ekologicznie uwarunkowany rozwój gospodarki leÊnej i wodnej; • u∏atwiajàcych dost´pnoÊç polskich i zagranicznych podmiotów gospodarczych do systemów (w´z∏ów i pasm) infrastruktury technicznej i spo∏ecznej o standardach europejskich; • zdynamizowanie rozwoju infrastruktury spo∏ecznej i technicznej obszarów wiejskich; • stymulujàcych wspó∏prac´ mi´dzynarodowà gmin i regionów w europejskim systemie gospodarowania, w tym wspó∏prac´ transgranicznà instytucjonalnie zorganizowanà (zwiàzki celowe gmin i euroregiony); • umo˝liwiajàcych zagospodarowanie w oparciu o popyt mi´dzynarodowy polskiej przestrzeni rekreacyjnej oraz oÊrodków i obiektów polskiej kultury materialnej; • pozwalajàcych na osiàgni´cie najwy˝szych korzyÊci z wydatkowania Êrodków publicznych na inwestycje wieloletnie (np. infrastrukturalne), tak˝e w powiàzaniu z efektywnoÊcià wykorzystania Êrodków wspomagania zagranicznego; B. ekologizacji przestrzennego zagospodarowania kraju przez: • promowanie i upowszechnianie ekorozwoju jako nadrz´dnej idei kszta∏towania trwa∏ego rozwoju; • powszechne stosowanie kryteriów ekologicznych w kreowaniu przekszta∏ceƒ przestrzennych promowanych przez polityk´ paƒstwa; • aktywnà ochron´ zasobów unikatowych i najcenniejszych dla zachowania i utrwalania ró˝norodnoÊci biologicznej polskiej przestrzeni przyrodniczej i jej to˝samoÊci w przestrzeni europejskiej; C. restrukturyzacji ogniw struktury przestrzennej kraju zdeformowanych przez procesy historycznego rozwoju: • konurbacji po∏udniowej, ze szczególnym uwzgl´dnieniem jej jàdra — GórnoÊlàskiego Okr´gu Przemys∏owego; • regionu po∏udniowo-wschodniego, zdeformowanego strukturalnie przez procesy trwa∏ego zapóênienia cywilizacyjnego i przez nieudane próby jego prze∏amania w okresie ostatniego 50-lecia; D. wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich przez: • stopniowà modernizacj´ i restrukturyzacj´ gospodarki ˝ywnoÊciowej jako g∏ównego ogniwa przekszta∏ceƒ stref rolniczych; • zdynamizowanie rozwoju gospodarki turystycznej w strefach o najwy˝szych walorach rekreacyjnych i krajobrazowych; E. modernizacji adaptacyjnej ca∏ej struktury przestrzennego zagospodarowania kraju poprzez: • powszechne podejmowanie przez samorzàdy lokalne i regionalne przedsi´wzi´ç, skoordynowanych wzajemnie oraz uzgodnionych z w∏aÊciwymi jednostkami administracji paƒstwowej, w celu podwy˝szenia sprawnoÊci funkcjonowania przedsi´wzi´ç ukszta∏towanych w procesach dotychczasowego rozwoju struktur przestrzennych; • wspomagajàcy udzia∏ w tych przedsi´wzi´ciach publicznych Êrodków pochodzàcych z bud˝etu paƒstwa, jeÊli ich skala przekracza mo˝liwoÊci lokalne czy regionalne, a zasadnoÊç spo∏eczna dokumentuje niezb´dnoÊç ich realizacji; F. generowania zró˝nicowanej regionalnie aktywnoÊci spo∏eczno-gospodarczej przez: • synergiczne wiàzanie strategicznych uwarunkowaƒ celów i kierunków polityki przestrzennej paƒstwa ze zró˝nicowanymi przestrzennie warunkami wewn´trznymi rozwoju regionów, • promowanie dyfuzji aktywnoÊci spo∏eczno-gospodarczej biegunów wzrostu i innowacji na strefy otaczajàce je, a podlegajàce procesom peryferyzacji i marginalizacji, • promowanie i wspomaganie przedmiotowo zdefiniowanych, spo∏ecznie zasadnych i ekonomicznie efektywnych przedsi´wzi´ç inwestycyjnych w strefach dotkni´tych recesjà i zapóênionych cywilizacyjnie. 2. NARZ¢DZIA POLITYKI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU 2.1. Ustawodawstwo Podstawà systemu zagospodarowania przestrzennego jest ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 z póên. zm.). Z dniem 1 stycznia 1999 r. wesz∏a w ˝ycie ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw okreÊlajàca kompetencje organów administracji publicznej w zwiàzku z reformà ustrojowà paƒstwa, majàca istotny wp∏yw na procedury zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi przytoczonà ustawà procedura post´powania od 1 stycznia 1999 r. jest nast´pujàca: Na szczeblu krajowym jest opracowywana Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, okresowe raporty o stanie zagospodarowania kraju oraz programy zawierajàce zadania rzàdowe s∏u˝àce realizacji celów publicznych, sporzàdzane przez ministrów i przez centralne organy administracji rzàdowej. Monitor Polski Nr 26 — 511 — Na szczeblu województwa sà uchwalane przez sejmik województwa nast´pujàce dokumenty planistyczne: — strategia rozwoju województwa, — plan zagospodarowania przestrzennego województwa, — wieloletnie programy wojewódzkie, — priorytety wspó∏pracy zagranicznej województwa. Wymienione programy wojewódzkie powinny byç spójne z Koncepcjà polityki przestrzennego zagospodarowania kraju oraz z planami zagospodarowania przestrzennego sàsiednich województw. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa ani ˝aden inny z wymienionych wy˝ej dokumentów nie sà aktami prawa miejscowego i nie naruszajà uprawnieƒ gmin. Poz. 432 wanà zw∏aszcza na podniesienie konkurencyjnoÊci polskiego przemys∏u. Z punktu widzenia gospodarki przestrzennej stanowià one istotnà zach´t´ dla inwestorów, którzy wyst´pujà jako wnioskodawcy o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a tak˝e jako inicjatorzy i sponsorzy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Podatek od nieruchomoÊci jest podatkiem lokalnym (gminnym), pobieranym od budynków i gruntów (stawka w z∏ od m2 powierzchni) oraz budowli (stawka w % od wartoÊci). WysokoÊç stawek tego podatku okreÊla rada gminy, z tym ˝e nie mo˝e on przekroczyç kwot okreÊlonych w ustawie. Zwolnieniu od podatku od nieruchomoÊci podlegajà m.in. grunty, budowle i budynki po∏o˝one na terenach Specjalnych Stref Ekonomicznych. Na szczeblu gminy opracowywane sà dwa dokumenty: Specjalne strefy ekonomiczne utworzono w oparciu o ustaw´ z dnia 20 paêdziernika 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych, przy czym ka˝da z nich jest ustanawiana oddzielnym rozporzàdzeniem Rady Ministrów. Do koƒca 1996 r. istnia∏y trzy SSE: w Mielcu, w województwach katowickim i suwalskim. W roku 1997 ustanowiono dalszych 12 SSE i dwa parki technologiczne, dzia∏ajàce na podstawie tej samej ustawy. Wszystkie SSE (15) zosta∏y utworzone na okres 20 lat, technoparki zaÊ — na lat 12. — studium uwarunkowaƒ i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, 2.3. Inwestycje publiczne Na szczeblu powiatu organy powiatowe mogà prowadziç, w granicach swojej w∏aÊciwoÊci rzeczowej, analizy i studia z zakresu zagospodarowania przestrzennego, odnoszàce si´ do obszaru powiatu i zagadnieƒ jego rozwoju. — miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (dla ca∏ej gminy lub dla jej cz´Êci). SpoÊród wszystkich wymienionych dokumentów planistycznych tylko miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego stanowi prawo miejscowe. Istotnym elementem procedury sà negocjacje pomi´dzy w∏adzami województwa i gminy na temat sposobu uwzgl´dnienia ponadlokalnych zadaƒ rzàdowych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Przedstawiony system potrzebuje modernizacji w postaci zmiany istniejàcej lub opracowania nowej ustawy dotyczàcej gospodarki przestrzennej, tym pilniejszy, i˝ z dniem 1 stycznia 2002 r. straci wa˝noÊç znaczna cz´Êç miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. 2.2. Instrumenty gospodarcze Jedynym ustalanym urz´dowo czynnikiem cenowym, który ma istotny, chocia˝ poÊredni, wp∏yw na gospodark´ przestrzennà, jest cena kwintala ˝yta, publikowana regularnie przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Cena ta jest stosowana przez uprawnionych taksatorów nieruchomoÊci do ustalania wartoÊci gruntów rolnych. Czynnik ten nabierze wi´kszego znaczenia po wprowadzeniu systemu katastralnego przy okreÊlaniu wartoÊci katastralnej nieruchomoÊci. Ulgi inwestycyjne w podatku dochodowym sà poÊrednià pomocà publicznà umo˝liwiajàcà realizacj´ procesów restrukturyzacji i modernizacji, ukierunko- Wymienione w podrozdziale 2.1 programy zawierajàce zadania rzàdowe s∏u˝àce realizacji celów publicznych praktycznie jeszcze nie funkcjonujà w polskiej gospodarce przestrzennej. W tej sytuacji najwa˝niejszym zestawem inwestycji publicznych sà wieloletnie inwestycje centralne, których zestawienie jest publikowane jako za∏àcznik nr 6 do corocznej ustawy bud˝etowej. Wed∏ug kryterium obowiàzujàcego od 1993 r. inwestycje centralne (od 1999 r. „inwestycje wieloletnie”) sà to wszystkie zadania inwestycyjne realizowane z udzia∏em Êrodków bud˝etowych lub z kredytu bankowego z por´czeniem rzàdowym. Sà to przede wszystkim inwestycje w sferze infrastruktury technicznej i spo∏ecznej. Inwestycje wieloletnie stanowià ten rodzaj dzia∏alnoÊci paƒstwa, który w najbardziej konkretny sposób wp∏ywa na kszta∏towanie przestrzeni w Polsce. Reforma ustrojowa administracji publicznej gruntownie zmieni∏a struktur´ tych inwestycji, przekazujàc realizacj´ wi´kszoÊci z nich na szczebel wojewódzki lub powiatowy. W dziedzinie inwestycji publicznych instytucje rzàdowe preferujà koncepcj´ zawierania z w∏adzami samorzàdowymi kontraktów regionalnych w celu wspó∏finansowania z bud˝etu paƒstwa okreÊlonych przedsi´wzi´ç inwestycyjnych, prowadzonych przez samorzàdy. 3. PROPOZYCJE INSTRUMENTACJI SYSTEMOWEJ 3.1. System instrumentacji polityki przestrzennej Przedstawione w Koncepcji obiektywnie uwarunkowane mechanizmy kszta∏towania rozwoju oraz pro- Monitor Polski Nr 26 — 512 — cesy transformacji spo∏eczeƒstwa, gospodarki i paƒstwa uzasadniajà koniecznoÊç uruchomienia systemowej instrumentacji polityki przestrzennej, w której: • Êrodki prawne i struktury organizacyjne b´dà tworzyç podstaw´ systemowego funkcjonowania aktywnej polityki paƒstwa w kszta∏towaniu polskiej przestrzeni integrowanej z przestrzenià europejskà; • Êrodki nakazowo-zakazowe b´dà spe∏niaç jedynie normatywnà funkcj´ regulacyjnà zagospodarowania przestrzeni; • Êrodki ekonomiczne b´dà stymulowaç realizacj´ po˝àdanych spo∏ecznie rozwiàzaƒ; • uspo∏ecznienie procesów podejmowania decyzji stanie si´ narz´dziem rzeczywistej kontroli i partycypacji spo∏ecznej; organizacje spo∏eczne b´dà spe∏niaç funkcje kontroli wczesnego ostrzegania i aktywnego wspierania; • nauka b´dzie tworzyç podstawy teoretyczne, poznawcze i metodologiczne funkcjonowania systemu racjonalnego kszta∏towania przestrzeni. 3.2. Wzmocnienie roli polityki przestrzennej w kszta∏towaniu rozwoju kraju WolnozmiennoÊç i trwa∏oÊç struktur zagospodarowania przestrzennego dokumentuje zasadnoÊç ich rozpatrywania w historycznej perspektywie: praw, prawid∏owoÊci i trwa∏ych trendów, d∏ugookresowych celów strategicznych, systemowych instrumentacji ich realizacji. Z tych prawid∏owoÊci wspó∏czesnego rozwoju wynika trwa∏oÊç usytuowania polityki przestrzennej w sferze d∏ugookresowego planowania strategicznego rozwoju kraju. Pe∏niàc t´ funkcj´, planowanie przestrzenne stanie si´ g∏ównym narz´dziem informacji, koordynacji, negocjacji, promocji i edukacji w ciàg∏ym procesie kszta∏towania i realizacji polityki przestrzennej paƒstwa, o którym stanowi ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym. Wobec szerokiego pola niepewnoÊci i ograniczonej przewidywalnoÊci rozwoju z∏o˝onej rzeczywistoÊci prze∏omu XX i XXI w., procesy integracji polskiej przestrzeni z przestrzenià europejskà muszà byç wypadkowà analizy i oceny: • procesów nieuchronnych (integracja Polski z UE, transformacja polskiej gospodarki w kierunku gospodarki rynkowej i wzrostu znaczenia mechanizmów rynkowych jako regulatorów rozwoju); • procesów prawdopodobnych (szybkoÊç i zakres integracji Polski z Europà, prze∏amanie trendów recesyjnych i osiàganie trendów trwale progresywnych); Poz. 432 narz´dzia jej racjonalizowania zgodnie z aspiracjami i potrzebami spo∏eczeƒstwa musi byç zarzàdzanie przestrzenià oparte o d∏ugookresowe, strategiczne planowanie rozwoju. JeÊli Polska ma sprostaç nowym jakoÊciowo wyzwaniom XXI wieku, które tworzy kszta∏tujàca si´ cywilizacja informacyjna, to musi dokonaç g∏´bokiej modernizacji ca∏ego systemu racjonalizowania rozwoju: monitorowania, diagnozowania, przewidywania (prognozowania) i planowania oraz zarzàdzania. W sferze zarzàdzania tym megatrendom rozwoju towarzyszyç b´dzie g∏´boka rewolucja techniczna: informatyzacja spo∏eczeƒstwa, gospodarki i paƒstwa, oznaczajàca tak˝e wejÊcie Polski w globalny i europejski system informacyjno-decyzyjny, oraz spo∏eczny system wyboru wartoÊci, celów, postaw, to˝samoÊci i jakoÊci ˝ycia. Zrewolucjonizujà one tak˝e struktur´ polskiej przestrzeni. W ramach systemu d∏ugotrwa∏ego planowania strategicznego b´dà funkcjonowa∏y: • cele strategiczne, istotne makroproporcje strukturalne i dynamika rozwoju spo∏eczno-gospodarczego, które okreÊlaç b´dà cele i kryteria przekszta∏ceƒ przestrzennego zagospodarowania i rozwoju regionalnego; • koncepcje polityki zagospodarowania przestrzennego i rozwoju regionalnego, uwzgl´dniajàce obiektywnie funkcjonujàce mechanizmy rozwoju struktur przestrzennych, które okreÊlaç b´dà uwarunkowania przestrzenne rozwoju; • diagnozy i prognozy ekologicznych i kulturowych uwarunkowaƒ i skutków rozwoju spo∏eczno-gospodarczego i przestrzennego, które umo˝liwiaç b´dà wkomponowywanie celów i uwarunkowaƒ ekologicznych i kulturowych w strategie rozwoju i zagospodarowania przestrzennego i rozwoju regionalnego. Podstawowym warunkiem metodologicznym skutecznoÊci funkcjonowania systemu planowania strategicznego, jako ciàg∏ego procesu kszta∏towania rzeczywistoÊci, by∏oby uruchomienie procedury iteracyjnej mi´dzy czterema jego ogniwami, które wspó∏zale˝nie okreÊla∏yby d∏ugookresowà polityk´ rozwoju spo∏eczno-gospodarczego, polityk´ przestrzennego zagospodarowania, polityk´ ekologicznà oraz polityk´ rozwoju regionalnego kraju. Polityka przestrzenna jest tak˝e politykà regionalnà; istnieje ciàg∏oÊç mi´dzy nimi, granica zaÊ jest elastyczna. Zasada ciàg∏oÊci oznacza funkcjonowanie systemu regulacji poprzez równoleg∏e dzia∏ania obejmujàce: • celów strategicznych kreujàcych procesy spo∏ecznie, gospodarczo i politycznie po˝àdane oraz poszukiwania Êrodków na ich urzeczywistnianie. • monitorowanie zmian w ca∏ej sferze gospodarowania, zwiàzanych z nim przekszta∏ceƒ Êrodowiska przyrodniczego oraz ciàg∏e aktualizowanie informacji o zasobach stanowiàcych podstaw´ rozwoju; Koniecznym warunkiem skutecznoÊci ca∏ego systemu przewidywania i planowania rzeczywistoÊci jako • diagnozowanie kszta∏towanych przeobra˝eƒ strukturalnych oraz wspó∏zale˝nych z nimi uwa- Monitor Polski Nr 26 — 513 — runkowaƒ ekologicznych i przestrzenno-ekonomicznych; • ciàg∏e prognozowanie zmiennych w czasie warunków i sytuacji, okreÊlanie pola najbardziej prawdopodobnego rozwoju, wybór dostosowanych do nich strategii oraz prognozowanie i programowanie rozwoju w oparciu o ciàgle aktualizowany obraz kszta∏towanej rzeczywistoÊci; • ciàg∏oÊç procesu monitorowania, diagnozowania, prognozowania, programowania i projektowania przekszta∏ceƒ strukturalnych, podejmowanie decyzji kszta∏tujàcych rozwój przez podmioty ca∏ego systemu funkcjonowania paƒstwa; • ciàg∏e badanie przestrzeni geograficznej i zachodzàcych w niej procesów rozwoju i przestrzennego zagospodarowania. Jest to formu∏a kszta∏towania strategii elastycznych, otwartych i dynamicznych wobec otwartej przysz∏oÊci. Strategii, które odpowiada∏yby na pytanie, jak post´powaç wspó∏czeÊnie, zamiast jaka b´dzie przysz∏oÊç (co b´dzie); jak osiàgaç rozwiàzania konsensusowe przez procedury negocjacyjne; jak wykorzystywaç szanse i minimalizowaç zagro˝enia; jak godziç cele bie˝àce z d∏ugookresowymi. Z przebiegu procesu transformacji ustrojowej Polski wynika zasadnoÊç uprawiania polityki zarówno na szczeblu centralnym, jak wojewódzkim, i wypracowywania konsensusu pomi´dzy nimi. 3.3. Zmiana ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym Z doÊwiadczeƒ uzyskanych w trybie prac nad Koncepcjà polityki przestrzennego zagospodarowania kraju wynika, ˝e ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 z póên. zm.) powinna zostaç znowelizowana w sposób nast´pujàcy: • Powinna uwzgl´dniaç koniecznoÊç sta∏ej racjonalizacji zagospodarowania przestrzennego wspó∏zale˝nie z regulacjà rozwoju spo∏eczno-gospodarczego oraz z ochronà Êrodowiska przyrodniczego. Taki zakres regulacji obejmuje ca∏à sfer´ praktycznego dzia∏ania spo∏eczeƒstwa, w której zró˝nicowanie przestrzeni geograficznej oraz pokonywanie odleg∏oÊci odgrywa decydujàcà rol´ motywacyjnà i odpowiada poj´ciu gospodarki przestrzennej. • Z logiki funkcjonowania gospodarki przestrzennej wynika, ˝e jej podmiotami sà w∏adze paƒstwowe (rzàdowe i samorzàdowe), przedmiotem — przestrzeƒ, celem — zaspokajanie okreÊlonych potrzeb spo∏ecznych, a efektem — zagospodarowanie przestrzenne. Podsystem decyzyjny gospodarki przestrzennej jest wspó∏zale˝ny z systemem gospodarowania; wspó∏zale˝noÊci majà charakter metodologiczny, prawny i organizacyjny; ich znaczenie wzrasta wraz ze wzrostem znaczenia uwarunkowaƒ przestrzennych w rozwoju spo∏eczno-gospodarczym. Poz. 432 • Koncepcje i metody formu∏owania polityki przestrzennej oraz polityki spo∏eczno-gospodarczej powinny tworzyç wzajemnie powiàzanà ca∏oÊç. Ze wzgl´du na wzrastajàcà z∏o˝onoÊç rozwoju podstawà aktywnej i zobiektywizowanej polityki przestrzennej mo˝e si´ staç planowanie przestrzenne. Jej cele muszà byç jednak wspó∏zale˝ne z celami polityki rozwoju spo∏eczno-gospodarczego. Powinny wyznaczaç wynikajàce stàd kryteria kszta∏towania struktur przestrzennych, stymulujàcych lub hamujàcych rozwój spo∏eczno-gospodarczy. • Instrumentacja polityki kszta∏towania zagospodarowania przestrzennego powinna nawiàzywaç do systemu regulacji rozwoju spo∏eczno-gospodarczego, w tym tak˝e do mechanizmów ekonomicznych funkcjonowania gospodarki rynkowej. • Rozwini´ty system regulacji rozwoju przestrzeni tworzà: — planowanie przestrzenne, które poprzez projekcje przestrzennego zagospodarowania okreÊla koncepcje polityki przestrzennej i uczestniczy aktywnie w ich realizacji; — polityka przestrzenna, która ustala cele i Êrodki kszta∏towania zagospodarowania w okreÊlonych, zmiennych w czasie, warunkach zewn´trznych (spo∏ecznych, ekonomicznych, technicznych, politycznych); — mechanizm podejmowania decyzji przestrzennych oraz instrumentacja ich realizacji. Funkcjonowanie gospodarki przestrzennej jako podsystemu gospodarowania warunkuje równowa˝enie rozwoju, jeÊli jego narz´dziem jest d∏ugookresowe planowanie strategiczne. Jego podstawà musi byç nowa regulacja prawna — nowelizacja ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym lub nowa ustawa obejmujàca ca∏à sfer´ funkcjonowania gospodarki przestrzennej, w tym polityki regionalnej, powiàzana z ustawà o organizacji terytorialnej paƒstwa. Obecnie jest w przygotowaniu projekt nowej ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Dla omawianej problematyki istotna jest równie˝ ustawa z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego (Dz. U. Nr 48, poz. 550 z póên. zm.). 3.4. Monitorowanie zmian — organizacja Systemu Informacji Przestrzennej (SIP) Monitoring zmian strukturalnych, dokonujàcych si´ w ciàg∏ym procesie przekszta∏ceƒ polskiej przestrzeni, jest jednym z podstawowych instrumentów funkcjonowania systemu planowania strategicznego. System ten, zgodnie z zasadà ciàg∏oÊci, obejmuje segmenty: monitorowania rzeczywistoÊci, diagnozowania procesów przekszta∏ceƒ, prognozowania — programowania — projektowania przysz∏oÊci, podejmowania decyzji strategicznych. Rolà monitoringu jest tworzenie podstaw informacyjnych permanentnego diagnozowania procesów Monitor Polski Nr 26 — 514 — przekszta∏ceƒ. Monitoring przestrzenny jest systemem dynamicznym, nie tylko gromadzàcym informacje, ale tak˝e przetwarzajàcym, emitujàcym sygna∏y-ost …