Źródła urzędoweisap.sejm.gov.pl · EUR-Lex
Europaius
Polski
ČeštinaDeutschFrançaisEspañolItalianoNederlandsÖsterreichBelgiquePortuguêsSvenskaDanskSuomiSlovenčinaIrelandMagyarEestiLietuviųLatviešuSlovenščinaHrvatskiΚύπροςMaltiRomânăΕλληνικάLuxembourgБългарски
Polski

Uchwała nr 28 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2021 r. w sprawie Programu otwierania danych na lata 2021-2027

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje Program otwierania danych na lata 2021–2027, który ma na celu zwiększenie dostępności, jakości i wykorzystania danych publicznych.

Co reguluje

  • Przyjęcie Programu otwierania danych na lata 2021–2027.
  • Realizację Programu przez członków Rady Ministrów i Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
  • Koordynację i monitorowanie Programu przez ministra właściwego do spraw informatyzacji.
  • Obowiązek przedstawiania Radzie Ministrów informacji o realizacji Programu.

Kogo dotyczy

  • Członków Rady Ministrów oraz Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
  • Ministra właściwego do spraw informatyzacji.

Kluczowe punkty

  • Program otwierania danych obowiązuje na lata 2021–2027.
  • Pierwsza informacja o realizacji Programu zostanie przedstawiona Radzie Ministrów do dnia 30 listopada 2021 r.
  • Kolejne informacje o realizacji Programu będą przedstawiane Radzie Ministrów do dnia 31 lipca każdego roku.
  • Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
Tekst ustawy
Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 23 marca 2021 r. Poz. 290 UCHWAŁA NR 28 RADY MINISTRÓW z dnia 18 lutego 2021 r. w sprawie Programu otwierania danych na lata 2021–2027 Na podstawie art. 9e ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

  1. Przyjmuje się Program otwierania danych na lata 2021–2027, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały. §
  3. Program realizują członkowie Rady Ministrów oraz Prezes Głównego Urzędu Statystycznego.
  4. Minister właściwy do spraw informatyzacji koordynuje i monitoruje realizację Programu.
  5. Członkowie Rady Ministrów oraz Prezes Głównego Urzędu Statystycznego, realizując Program, współpracują z ministrem właściwym do spraw informatyzacji. §
  7. Minister właściwy do spraw informatyzacji przedstawia Radzie Ministrów, w terminie do dnia 31 lipca danego roku, informację o realizacji Programu.
  8. Pierwszą informację o realizacji Programu minister właściwy do spraw informatyzacji przedstawi Radzie Ministrów w terminie do dnia 30 listopada 2021 r. §
  9. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Poz. 290 Załącznik do uchwały nr 28 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2021 r. (poz. 290) 1  Monitor Polski –3– Poz. 290 PROGRAM OTWIERANIA DANYCH NA LATA 2021–2027 Spis treści Spis treści ................................................................................................................................ 2 Wykaz użytych skrótów i pojęć.......................................................................................... 6
  10. Wstęp .............................................................................................................................. 10
  11. Krajowy i europejski kontekst strategiczny .......................................................... 12 Strategie europejskie............................................................................................................. 12 Strategie krajowe ................................................................................................................... 12
  12. Diagnoza......................................................................................................................... 15 3.
  13. Obowiązujący stan prawny ........................................................................................... 15 3.
  14. Użyteczność portalu otwartych danych ...................................................................... 17 3.
  15. Stan danych udostępnionych w portalu Dane.gov.pl ............................................... 17 3.
  16. Przegląd prowadzonej polityki otwartych danych ..................................................... 20 Ewaluacja PODP ................................................................................................................... 20 Europejska Strategia w zakresie danych ........................................................................... 21 Podsumowanie ankiety diagnozującej potrzeby użytkowników portalu Dane.gov.pl .. 22 Badanie Głównego Urzędu Statystycznego ...................................................................... 23 3.
  17. Gospodarczy wpływ otwartych danych ....................................................................... 24 3.
  18. Przykłady wykorzystania danych przemysłowych i komercyjnych ......................... 26
  19. Cel główny Programu otwierania danych na lata 2021–2027 ........................... 29 Cel Programu ......................................................................................................................... 29 Korzyści z realizacji Programu ............................................................................................. 30
  20. Cele szczegółowe Programu..................................................................................... 32 5.
  21. Cel pierwszy – Zwiększenie dostępności danych w portalu Dane.gov.pl .... 32 5.1.
  22. Dostosowanie otoczenia regulacyjnego do potrzeb rynku ponownego wykorzystywania .................................................................................................................... 32 5.1.
  23. Zwiększenie dystrybucji danych w portalu Dane.gov.pl ................................... 35 5.1.
  24. Udostępnianie danych przez API ......................................................................... 38 5.1.
  25. Zasady tworzenia danych ...................................................................................... 40 5.1.
  26. Konsultacje z interesariuszami ............................................................................. 42 ZALECENIA ............................................................................................................................ 43 5.
  27. Cel drugi – Poprawa interoperacyjności i jakości danych................................ 44 5.2.
  28. Poprawa jakości danych ........................................................................................ 44 2  Monitor Polski –4– Poz. 290 5.2.
  29. Działania wspierające dostęp do danych przez interfejs programowania aplikacji (API) .......................................................................................................................... 50 5.2.
  30. Interoperacyjność danych.......................................................................................... 51 5.2.
  31. Interoperacyjność wymiany danych między europejskimi, krajowymi i lokalnymi systemami otwartych danych ............................................................................................... 53 ZALECENIA ............................................................................................................................ 54 5.
  32. Cel trzeci – Wzrost wykorzystywania i wymiany danych ………………... 55 5.3.
  33. Wymiana danych między różnymi dostawcami danych ....................................... 55 5.3.
  34. Likwidacja barier utrudniających dostęp i wymianę danych............................. 58 5.3.
  35. System zachęt do stymulowania rozwoju rynku rozwiązań cyfrowych, aplikacji i usług bazujących na danych ............................................................................... 65 5.3.
  36. Bezpieczeństwo danych ........................................................................................ 67 ZALECENIA ............................................................................................................................ 70 5.
  37. Cel czwarty – Stymulowanie rynku ponownego wykorzystywania zasobów kultury i danych naukowych ............................................................................................. 71 5.4.
  38. Zwiększanie dostępności zasobów kultury ......................................................... 71 5.4.
  39. Zwiększenie dostępności zasobów nauki ........................................................... 71 ZALECENIE ............................................................................................................................ 73 5.
  40. Cel piąty – Wzmocnienie współpracy z krajowymi i zagranicznymi interesariuszami danych.................................................................................................... 74 5.5.
  41. Inicjonowanie i wspieranie przedsięwzięć dotyczących współpracy z interesariuszami .................................................................................................................. 74 5.5.
  42. Otwarcie portalu Dane.gov.pl na nowych dostawców danych ......................... 78 5.5.
  43. Wzmocnienie współpracy z europejskimi interesariuszami danych oraz prowadzenie aktywnej polityki otwartych danych na arenie międzynarodowej............ 79 ZALECENIA ............................................................................................................................ 80 5.
  44. Cel szósty – Podnoszenie wiedzy i umiejętności pracowników administracji publicznej w zakresie otwierania i zarządzania danymi oraz zwiększanie świadomości społecznej na temat potencjału otwartych danych .......................... 81 5.6.
  45. Zwiększanie umiejętności pracowników administracji publicznej w celu poprawy jakości polityk publicznych, dostarczania danych zarządczych i wspierania w podejmowaniu decyzji. .......................................................................................................... 81 5.6.
  46. Upowszechnianie informacji na temat otwierania i ponownego wykorzystywania danych publicznych oraz podnoszenie świadomości społecznej w zakresie korzyści płynących z otwartych danych ............................................................................................. 82 ZALECENIA ............................................................................................................................ 83
  47. System koordynacji i monitorowania Programu ................................................. 85 6.
  48. Wskaźniki określone dla Programu ............................................................................. 85 6.
  49. System realizacji Programu .......................................................................................... 87 6.
  50. Mechanizm monitorowania realizacji Programu ........................................................ 90 3  Monitor Polski –5– Poz. 290
  51. Finansowanie ................................................................................................................... 92 Załącznik nr
  52. Plan działań na rzecz realizacji Programu ........................................ 94 Tabela
  53. Plan działań........................................................................................................... 94 Tabela
  54. Plan dobudowy API............................................................................................ 114 Załącznik nr
  55. Standard techniczny ............................................................................ 118
  56. Wstęp ................................................................................................................................ 118
  57. Formaty plików ................................................................................................................. 120
  58. Formatowanie danych ................................................................................................. 122
  59. Szczegółowe wymagania dla zasobów w formacie CSV ....................................... 125
  60. Szczegółowe wymagania dla zasobów w formacie JSON .................................... 126
  61. Szczegółowe wymagania dla zasobów w formacie XML ....................................... 126
  62. Szczegółowe wymagania dla zasobów na
  63. (****) i
  64. (*****) poziomie otwartości (RDF/XML, Turtle, N3, JSON-LD, N-tripels, RDFa) ....................................................... 127
  65. Profil aplikacji DCAT-AP ............................................................................................. 129
  66. Lokalizacja źródeł danych publicznych ..................................................................... 130
  67. Procedura publikacji danych w portalu Dane.gov.pl ............................................... 130
  68. Podsumowanie ............................................................................................................. 132 Załącznik nr
  69. Standard API .......................................................................................... 134
  70. Kategorie obecnych i potencjalnych odbiorców danych wykorzystujących API . 134
  71. Architektura usług sieciowych REST ............................................................................ 135
  72. Reguły nazewnictwa zasobów oraz parametry usług API ........................................ 136
  73. Opis składni oraz elementów URI ................................................................................. 137
  74. Opis dostępu do zasobów powiązanych za pomocą URI ......................................... 137
  75. Manipulowanie zasobami – filtrowanie, sortowanie, stronicowanie ........................ 137
  76. Metadane .......................................................................................................................... 138
  77. Mechanizm linków do nawigacji .................................................................................... 139
  78. Wersjonowanie ................................................................................................................ 139
  79. Obsługa zdarzeń HTTP ................................................................................................ 139
  80. Uwierzytelnienie i autoryzacja ..................................................................................... 141
  81. Określenie reguł wprowadzania limitów danych per IP i per API-Key .................. 142
  82. Opis standardu dokumentacji usług API.................................................................... 142
  83. Odstępstwa od standardu JSON API ......................................................................... 143 Załącznik nr 1 do „Standardu API” .................................................................................... 143 Załącznik nr 2 do „Standardu API” .................................................................................... 145 Załącznik nr 3 do „Standardu API” .................................................................................... 147 Załącznik nr 4 do „Standardu API” .................................................................................... 148 Załącznik nr 5 do „Standardu API” .................................................................................... 150 4  Monitor Polski –6– Poz. 290 Załącznik nr 6 do „Standard API” ...................................................................................... 152 Załącznik nr 7 do „Standardu API” .................................................................................... 153 Załącznik nr 8 do „Standardu API” .................................................................................... 154 Załącznik nr 9 do „Standardu API” .................................................................................... 155 5  Monitor Polski –7– Poz. 290 Wykaz użytych skrótów i pojęć Skrót/pojęcie Objaśnienie AI (ang. Artificial Intelligence) sztuczna inteligencja – szeroki obszar technologii obliczeniowych, umożliwiających zautomatyzowane rozumowanie, jej głównymi elementami są dane i algorytmy1) API zbiór technicznych funkcji umożliwiających połączenie i wzajemną wymianę danych lub metadanych między programami komputerowymi lub systemami teleinformatycznymi dane badawcze informacje sektora publicznego utrwalone w postaci elektronicznej, inne niż publikacje naukowe, które zostały wytworzone lub zgromadzone w ramach działalności naukowej w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478) i są wykorzystywane jako dowody w procesie badawczym lub służą weryfikacji poprawności ustaleń i wyników badań dane dynamiczne informacje sektora publicznego utrwalone w postaci elektronicznej podlegające częstym aktualizacjom lub aktualizacjom w czasie rzeczywistym, w szczególności ze względu na ich zmienność lub szybką dezaktualizację; za dane dynamiczne w szczególności uznaje się dane wygenerowane przez czujniki2) dane otwarte (open data) informacje sektora publicznego utrwalone w postaci elektronicznej, udostępnione w otwartym formacie do ponownego wykorzystywania, spełniające filary otwartości danych dane prywatne każda treść lub jej część, niezależnie od sposobu utrwalenia, w szczególności w postaci papierowej, elektronicznej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej, będąca w posiadaniu podmiotu innego niż podmiot zobowiązany i przez niego wytworzona, z wyjątkiem danych osobowych dane publiczne liczby i pojedyncze wydarzenia lub obiekty na możliwie najniższym poziomie agregacji, które nie zostały poddane przez administrację publiczną przetworzeniu do postaci raportów, wykresów itp. oraz nie został im nadany odpowiedni kontekst lub interpretacja dane o wysokiej wartości informacje sektora publicznego, których ponowne wykorzystywanie wiąże się z istotnymi korzyściami dla społeczeństwa, środowiska i gospodarki, w szczególności ze względu na ich przydatność do tworzenia produktów, usług i zastosowań opartych na wykorzystaniu tych danych3) DESI (ang. The Digital Economy and Society Index) Indeks Gospodarki Cyfrowej i Społeczeństwa Cyfrowego dostawca danych podmiot udostępniający dane w portalu Dane.gov.pl dyrektywa reuse/ dyrektywa dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1024 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie otwartych danych i ponownego 1) Projekt Polityki dla rozwoju Sztucznej Inteligencji w Polsce od roku 2020, https://bip.kprm.gov.pl/kpr/bip-rady-ministrow/pracelegislacyjne-rm-i/prace-legislacyjne-rady/wykaz-prac-legislacyjny/r1758446092,Projekt-uchwaly-Rady-Ministrow-w-sprawieustanowienia-Polityki-dla-rozwoju-Sztuc.html. 2) Art. 2 pkt 8 dyrektywy reuse. 3) Art. 2 pkt 10 dyrektywy reuse. 6  Monitor Polski –8– 2019/1024/UE wykorzystywania informacji sektora publicznego (Dz. Urz. UE L 172 z 26.06.2019, str. 56) EDP (ang. European Data Portal) Europejski Portal Danych ESD (ang. A European strategy for data) Europejska strategia w zakresie danych, komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów (COM

(2020)66) filary otwartości danych wytyczne dotyczące udostępniania danych, których realizacja nadaje danym przymiot otwartości, opisane w Standardzie prawnym otwartości danych opracowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji4) format odczytywany maszynowo format pliku ustrukturyzowany tak, aby aplikacje mogły łatwo zidentyfikować, rozpoznać i pozyskać określone dane, w tym poszczególne stwierdzenia faktów, i ich wewnętrzną strukturę5 format otwarty format pliku, który jest niezależny od systemu, udostępniany bez żadnych ograniczeń, które utrudniałyby ponowne wykorzystywanie informacja sektora publicznego każda treść lub jej część, niezależnie od sposobu utrwalenia, w szczególności w postaci papierowej, elektronicznej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej, będąca w posiadaniu podmiotu zobowiązanego w rozumieniu upwisp6) IoT (ang. Internet of Things) Internet rzeczy – sieć łącząca przewodowo lub bezprzewodowo urządzenia charakteryzujące się autonomicznym (niewymagającym zaangażowania człowieka) działaniem w zakresie pozyskiwania, udostępniania, przetwarzania danych lub wchodzenia w interakcje z otoczeniem pod wpływem tych danych7) KRI rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2247) metadane ustrukturyzowane informacje opisujące, tłumaczące, lokalizujące i ułatwiające odnalezienie, wykorzystanie lub zarządzanie informacjami, na które składają się w szczególności elementy, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 marca 2014 r. w sprawie Centralnego Repozytorium Informacji Publicznej (Dz. U. poz. 361, z późn. zm.) (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development) Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176) OECD udip uksc ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1369) upwisp ustawa z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1446) 4) Poz. 290 Zniesione z dniem 6 października 2020 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 października 2020 r. w sprawie zniesienia Ministerstwa Cyfryzacji (Dz. U. poz. 1730). 5) Art. 2 pkt 13 dyrektywy reuse. 6) Art. 2 ust. 1 upwisp. 7) Raport Internet Rzeczy w polskiej gospodarce, Raport grupy roboczej do spraw Internetu rzeczy przy Ministerstwie Cyfryzacji 2019 r. https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/polska-przyszlosci-to-polska-z-internetem-rzeczy. 7  Monitor Polski –9– POD Program otwierania danych na lata 2021–2027 PODP Program otwierania danych publicznych stanowiący załącznik do uchwały nr 107/2016 Rady Ministrów z dnia 20 września 2016 r. w sprawie ustanowienia Programu otwierania danych publicznych na lata 2016–2020 ponowne wykorzystywanie przez osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki wykorzystywanie organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej informacji sektora publicznego w celach komercyjnych lub niekomercyjnych innych niż pierwotny cel, dla którego informacja została wytworzona8) portal Dane.gov.pl/ portal/ portal otwartych danych serwis realizujący cel Centralnego Repozytorium Informacji Publicznej, wskazanego w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176). Stanowi bezpłatny dostęp do danych z różnych kategorii, takich jak np. oświata, środowisko, budżet i finanse, umożliwiając ich ponowne wykorzystywanie RODO rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.) SIST System Inwentaryzacji Systemów Teleinformatycznych WRF 2021–2027 wieloletnie ramy finansowe, zwane też perspektywą finansową, ustanawiające maksymalne roczne kwoty („pułapy”), które UE może wydać w różnych obszarach polityki („działach”) przez okres nie krótszy niż 5 lat (art. 312 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej)
  1. element zbioru danych, typu: plik, strona internetowa, API;
  2. informacja sektora publicznego o szczególnym znaczeniu dla rozwoju innowacyjności w państwie i rozwoju społeczeństwa informacyjnego, udostępniana w centralnym repozytorium informacji publicznej zasób danych zbiór danych 8) informacje sektora publicznego o szczególnym znaczeniu dla rozwoju innowacyjności w państwie i rozwoju społeczeństwa informacyjnego, które ze względu na sposób przechowywania i udostępniania pozwalają na ich ponowne wykorzystywanie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego, udostępniane w centralnym repozytorium informacji publicznej Art. 2 ust. 2 upwisp. 8 Poz. 290  Monitor Polski – 10 – 9 Poz. 290  Monitor Polski – 11 – Poz. 290
  3. Wstęp Dane zmieniają nasze życie i tworzą nowe możliwości rozwoju. Dostępność ogromnej liczby danych, z których wiele pochodzi od maszyn i czujników pomiarowych, ma wpływ na nas wszystkich. W istocie mało jest obszarów naszego życia, na które nie ma jeszcze wpływu trwająca rewolucja w dziedzinie danych9). Jak wskazuje Komisja Europejska (dalej także „KE”), liczba danych generowanych na świecie gwałtownie rośnie – z 33 zettabajtów w 2018 r. do prognozowanych 175 zettabajtów w 2025 r10). Dane są fundamentem cyfrowej transformacji. To one kształtują sposób, w jaki produkujemy, konsumujemy i żyjemy. Dostęp do stale rosnącej liczby danych oraz możliwość korzystania z nich mają pierwszorzędne znaczenie dla innowacji. Innowacyjne rozwiązania wykorzystujące potencjał danych mogą przynieść ważne, konkretne korzyści11). Bez wartościowych danych dostępnych w otwartych formatach umożliwiających maszynowy odczyt i przetwarzanie rozwój sztucznej inteligencji i innych innowacyjnych zastosowań cyfrowych (jak np. IoT) nie jest możliwy12). Sektor publiczny posiada ogromną liczbę cennych zasobów informacji w wielu obszarach, m.in. dane o mobilności, dane meteorologiczne, ekonomiczne czy finansowe, które mogą być następnie wykorzystywane do tworzenia nowych, innowacyjnych produktów i usług z korzyścią dla społeczeństwa i gospodarki. Nieustające zwiększanie liczby danych sektora publicznego dostępnych do ponownego wykorzystania, w tym zwiększenie podaży danych wartościowych, będzie miało szereg pozytywnych skutków dla innowacyjności gospodarki i jakości życia społeczeństwa. Europejskie kraje wspierają ideę otwartej administracji/otwartości danych przez ustawodawstwo oraz tworzenie portali otwartych danych. Stopień zaawansowania inicjatyw oraz świadomość kwestii związanych z otwartymi danymi są jednak zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich. Polska dąży do tego, aby wykorzystać szanse, jakie niosą otwarte dane, i nieprzerwanie stać na czele państw europejskich, w których funkcjonują dobrze ugruntowane zasady dotyczące otwartych danych i zarządzania nimi. W Polsce od lat podejmowane są inicjatywy sprzyjające otwieraniu i wykorzystywaniu danych. Strategiczny dokument poświęcony otwieraniu danych publicznych – Program otwierania danych publicznych utracił swoją moc w grudniu 2020 r. Z uwagi na konieczność zachowania ciągłości działań i kontynuowanie realizowanej polityki otwartości danych dostosowanej do rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych uchwala się niniejszy Program otwierania danych na lata 2021–
  4. Dokument określa priorytety administracji rządowej w otwieraniu dostępu do danych. Zawarta w POD strategia otwartych danych ma na celu rozwój ekosystemu, w którym duża liczba dobrej jakości danych pozwoli na rozwój innowacyjnych rozwiązań, zwiększy przejrzystość działań organów administracji oraz zwiększy jakość realizowanych badań, przyspieszając postęp naukowy. 9) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, komunikat „W kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych”, COM
(2018)
  1. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Europejska strategia w zakresie danych, za IDC,
  2. 11) https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/european-data-strategy_pl. 12) Stanowisko Rządu do Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady: Biała Księga „Sztuczna Inteligencja Europejskie podejście do doskonałości i zaufania”, COM
(2020)65, dnia 27 kwietnia 2020 r. 10) 10  Monitor Polski – 12 – 11 Poz. 290  Monitor Polski – 13 – Poz. 290 2. Krajowy i europejski kontekst strategiczny Strategie europejskie Komisja Europejska opublikowała 19 lutego 2020 r. „Europejską strategię w zakresie danych” (COM
(2020)66), (dalej zwaną „Strategią”). Celem Strategii jest stworzenie europejskiej przestrzeni danych, jednolitego rynku danych umożliwiającego swobodny przepływ danych w Unii Europejskiej (dalej także „UE”) i między sektorami, z korzyścią dla przedsiębiorstw, naukowców i administracji publicznej. Obywatele, przedsiębiorstwa i organizacje uzyskają możliwość podejmowania lepszych decyzji na podstawie analizy „uwolnionych” danych, które powinny być dostępne dla wszystkich niezależnie od statusu, wielkości czy innych cech. W Strategii wskazano również działania mające na celu opracowanie przestrzeni danych sektorowych w strategicznych obszarach, takich jak: produkcja, rolnictwo, zdrowie i mobilność. Zwiększenie dostępnego wolumenu danych jest postrzegane przez twórców Strategii jako szczególnie istotne z punktu widzenia nowych, opartych na danych technologiach jak AI czy IoT. Stąd wynika też powiązanie Europejskiej strategii w zakresie danych z Białą Księgą w sprawie sztucznej inteligencji (COM
(2020)65). Oba komplementarne wobec siebie dokumenty tworzą pierwszy filar szerszej europejskiej polityki cyfrowej. W komunikacie KE „BIAŁA KSIĘGA w sprawie sztucznej inteligencji. Europejskie podejście do doskonałości i zaufania” (COM
(2020)65) Komisja Europejska zaakcentowała poprawę dostępu do danych i zarządzania nimi jako kwestie o zasadniczym znaczeniu. Bez danych rozwój sztucznej inteligencji i innych zastosowań cyfrowych nie jest możliwy. Propagowanie odpowiedzialnych praktyk w zakresie zarządzania danymi i zgodności danych z zasadami FAIR13 przyczyni się do budowania zaufania i zapewnienia możliwości ponownego wykorzystywania danych. W komunikacie KE „W kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych” (COM
(2018)232) Komisja Europejska przedstawiła środki, które ułatwią przedsiębiorstwom i sektorowi publicznemu dostęp do danych pochodzących z różnych źródeł, sektorów i dyscyplin w UE oraz ich ponowne wykorzystywanie. Dokument podkreśla konieczność działania w celu poprawy efektywnego wykorzystania danych w całej UE. W komunikacie KE „Europejskie ramy interoperacyjności – strategia wdrażania” (COM
(2017)134) Komisja Europejska przedstawiła zaktualizowane zalecenia dotyczące interoperacyjności danych, które powinny pomóc w zarządzaniu danymi, aby ułatwić ich publikowanie w portalach oraz ich łączenie, udostępnianie i ponowne wykorzystywanie. Niniejszy program jest spójny z prowadzonymi działaniami Komisji Europejskiej. Strategie krajowe Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa, w kierunku interwencji 5.
  1. Reorientacja administracji publicznej na usługi zorientowane wokół potrzeb obywatela, wskazano na zasady niezbędne do uwzględnienia w praktyce inwestowania w cyfrowe usługi publiczne w Polsce, tj. otwartość i przejrzystość oraz domyślną interoperacyjność. Organy administracji publicznej powinny wymieniać się informacjami i danymi oraz zapewnić obywatelom 13) Zasady FAIR, zgodnie z którymi dane muszą być możliwe do znalezienia (ang. Findability), dostępne (ang. Accessibility), interoperacyjne (ang. Interoperability) i możliwe do ponownego wykorzystania (ang. Reusability), https://www.force11.org/group/fairgroup/fairprinciples. 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 290 i przedsiębiorcom dostęp do danych, kontrolę nad nimi i możliwość ich korekty, powinny też umożliwić użytkownikom monitorowanie procesów administracyjnych, które ich dotyczą. Ponadto cyfrowe usługi publiczne powinny być opracowywane i udostępniane w taki sposób, aby funkcjonowały bez ograniczeń w ramach jednolitego rynku i między sztywnymi strukturami organizacyjnymi, w oparciu o swobodny przepływ danych i usług cyfrowych w UE. Interoperacyjność w warstwie danych dotyczy ich wymiaru semantycznego i syntaktycznego, co ma istotny wpływ na ponowne wykorzystanie udostępnianych danych. Strategia Sprawne i Nowoczesne Państwo 203014), w ramach celu III Podniesienie sprawności realizacji zadań państwa poprzez wykorzystanie technologii cyfrowych strategia przewiduje działania związane z udostępnianiem danych publicznych, ich ponownym wykorzystywaniem i promocją. Działania te umieszczono w kierunku interwencji pt. Otwarty rząd i wspieranie rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Strategia Produktywności 203015), jeden z głównych działów dokumentu o nazwie „Dane” jest poświęcony tematyce danych publicznych oraz prywatnych, którego celem jest szybki rozwój algorytmicznej gospodarki opartej na danych. Strategia ta podkreśla znaczenie danych, które stają się zasobem produkcyjnym tworzącym wartość. Program rozwoju kompetencji cyfrowych16), zapewniający osobom już korzystającym z technologii cyfrowych możliwość pogłębiania umiejętności w tym zakresie na każdym etapie życia, zaś osobom wykluczonym cyfrowo – pomoc w rozpoczęciu korzystania z narzędzi cyfrowych. Jednym z zadań programu jest podniesienie kompetencji cyfrowych pracowników instytucji publicznych, w tym w zakresie otwierania i wykorzystywania danych publicznych. Narzędziem zaplanowanym do wykonania zadania jest Akademia Otwartych Danych, realizowana w projekcie „Otwarte dane plus”, finansowanym w ramach poddziałania 2.3.
  2. Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014–
  3. Polityka dla rozwoju Sztucznej Inteligencji w Polsce od roku 202017) kładzie nacisk na ekosystem AI oraz strategiczne czynniki budowania potencjału polskiej AI, czyli: dane, wiedza i kompetencje, infrastruktura oraz inwestycje i finansowanie. Strategia ta wskazuje jako jeden z priorytetów do kontynuacji – otwieranie zbiorów danych administracji publicznej oraz zachęcanie podmiotów prywatnych do dzielenia się danymi z innych źródeł, w tym z przemysłu, w formie budowania klubów rozproszonych repozytoriów danych, jak np. wirtualne składnice danych, powierników danych jak data trusts. 14) Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia strategii „Sprawne i Nowoczesne Państwo 2030” został wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem ID
  4. 15) Projekt Strategii Produktywności 2030, https://bip.kprm.gov.pl/kpr/bip-rady-ministrow/prace-legislacyjne-rm-i/pracelegislacyjne-rady/wykaz-prac-legislacyjny/r3762474,Projekt-uchwaly-Rady-Ministrow-w-sprawie-Strategii-produktywnosci2030.html. 16) Projekt Programu Rozwoju Kompetencji Cyfrowych. 17) Uchwała nr 196 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia „Polityki dla rozwoju Sztucznej Inteligencji w Polsce od roku 2020” (M.P. z 2021 r. poz. 23), https://bip.kprm.gov.pl/kpr/bip-rady-ministrow/prace-legislacyjne-rm-i/pracelegislacyjne-rady/wykaz-prac-legislacyjny/r1758446092,Projekt-uchwaly-Rady-Ministrow-w-sprawie-ustanowienia-Polityki-dlarozwoju-Sztuc.html. 13  Monitor Polski – 15 – 14 Poz. 290  Monitor Polski – 16 – Poz. 290
  5. Diagnoza 3.
  6. Obowiązujący stan prawny Ekosystem otwartych danych publicznych tworzą ramy ustawowe, dokumenty strategiczne i komplementarne wobec nich projekty współfinansowane ze środków UE w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa. Ramy prawne ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego w Polsce wyznacza obecnie ustawa z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego18), dokonująca w zakresie swojej regulacji wdrożenia postanowień dyrektywy 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego19), zmienionej dyrektywą 2013/37/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r.20) Komisja Europejska w następstwie przeprowadzonego przeglądu dotychczasowych przepisów regulujących ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego zainicjowała w 2018 r. prace legislacyjne21), których efektem było przyjęcie, w miejsce obowiązującej dyrektywy 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, nowych regulacji w zakresie otwartych danych – dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/1024/UE z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego22) (dalej „dyrektywy 2019/1024/UE” lub „dyrektywy reuse”). Państwa członkowskie zostały zobowiązane do implementacji postanowień nowej dyrektywy w terminie do dnia 17 lipca 2021 r. W związku z koniecznością implementacji dyrektywy 2019/1024/UE urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji pracuje nad nowym aktem prawnym w obszarze otwartych danych – ustawą o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego, która zastąpi obecnie obowiązującą ustawę z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. W Polsce informacje publiczne są udostępniane zgodnie z ustawą z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej23). Istnieją dwa podstawowe tryby udostępniania informacji: wnioskowy i bezwnioskowy. Centralne Repozytorium Informacji Publicznej zapewnia szybki dostęp do danych publicznych, bez potrzeby składania wniosków do urzędu, bez ograniczeń terytorialnych i licencyjnych. Informacje publiczne o szczególnym znaczeniu dla rozwoju innowacyjności w państwie i rozwoju społeczeństwa informacyjnego, które ze względu na sposób przechowywania i udostępniania pozwalają na ich ponowne wykorzystywanie, są udostępniane w portalu Dane.gov.pl. Portal stanowi centralny punkt dostępu do otwartych danych publicznych w Polsce, a docelowo również danych gromadzonych i udostępnianych przez sektor prywatny. Dostęp do zasobów informacyjnych oraz metadanych, w tym komunikowanie się z centralnym repozytorium, jest możliwy przez portal Dane.gov.pl. Portal został uruchomiony w maju 2014 r., w oparciu o ustawę z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. 18) Dz. U. z 2019 r. poz. 1446, z późn. zm. Dz. Urz. UE L 345 z 31.12.2003, str.
  7. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/37/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. zmieniająca dyrektywę 2003/98/WE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (Dz. Urz. UE L 175 z 27.06.2013, str. 1). 21) COM/2018/234 Wniosek Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (wersja przekształcona), COM
(2018)234. 22) Dz. Urz. UE L 172 z 26.06.2019, str. 56. 23) Dz. U. z 2020 r. poz. 2176. 19) 20) 15  Monitor Polski – 17 – Głównym dokumentem strategicznym określającym kierunki realizacji polityki na rzecz otwierania danych do 2020 r. jest przyjęty przez Radę Ministrów we wrześniu 2016 r. Program otwierania danych publicznych. Wśród głównych zadań wyznaczonych w Programie znalazła się poprawa jakości zbieranych i udostępnianych danych publicznych niezależnie od miejsca przechowywania, zgodnie z filarami otwartości i standardem udostępniania danych w portalu otwartych danych – Dane.gov.pl. Poza obszarem regulacji prawnych, krajowych i unijnych ważnymi elementami polityki otwartych danych są projekty realizowane przez urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji, finansowane ze środków Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa, tj. Otwarte dane: dostęp, standard, edukacja (okres realizacji 2017.06.–2020.05.) i Otwarte dane plus (okres realizacji 2019.03.–2022.05.) oraz Kronik@ – Krajowe Repozytorium Obiektów Kultury i Nauki (okres realizacji 2018.10.–2021.08.). Projekty dostarczają systemowych rozwiązań zwiększających dostępność i jakość danych publicznych oraz ich ponowne wykorzystywanie i są praktycznymi narzędziami służącymi realizacji celów Programu otwierania danych publicznych (na lata 2016–2020) (dalej także „PODP”). Ważnym działaniem w ramach projektu Otwarte dane: dostęp, standard, edukacja było stworzenie standardów otwartości danych w 4 wymiarach: regulacji prawnych, bezpieczeństwa, technicznym i API. Istotnym komponentem projektów jest sukcesywne otwieranie za pomocą interfejsu programistycznego API rejestrów publicznych o dużym potencjale gospodarczym i społecznym oraz znacznym potencjale ponownego wykorzystania. Minimalne wytyczne w zakresie formatów danych określa ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne24) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych25). Dynamika działań realizowanych w ramach przedstawionych dokumentów i przedsięwzięć w obszarze otwierania danych publicznych przyczynia się do stopniowego wzrostu efektywności realizacji polityki otwartych danych, jak również użyteczności portalu Dane.gov.pl. Od 2015 r. Polska poprawiła swoją pozycję w międzynarodowych rankingach dotyczących otwierania danych publicznych. W rankingu Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (dalej „OECD”) „Open, Useful, Reusable Government Data”, opublikowanym w raporcie Government at a Glance 2019, Polska znalazła się na 14. miejscu na 32 badane państwa – biorąc pod uwagę dostęp i otwartość danych oraz rządowe wsparcie dla możliwości ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego. Jest to awans o 6 miejsc w stosunku do rankingu z 2017 r. W rankingu Open Data Maturity in Europe 2019, sporządzonym na zlecenie Komisji Europejskiej, badającym poziom otwartości danych w poszczególnych krajach UE, Polska zajęła 7. miejsce. Jest to duży awans z 14. miejsca w 2018 r. i 22. miejsca w 2017 r. Należymy do tzw. grupy „fast – trackers” – szybko awansujących26). W czołówce krajów EU znajdują się Irlandia, Hiszpania, Francja i Cypr. 24) 25) 26) Dz. U. z 2020 r. poz. 346, z późn. zm. Dz. U. z 2017 r. poz. 2247. Tłumaczenie własne. 16 Poz. 290  Monitor Polski – 18 – Poz. 290 Rysunek 1. Grupy wg rankingu Open Data Maturity Źródło: Raport Open Data Maturity 2019 r. W 2020 r. Polska zajęła 7. miejsce również w rankingu DESI dotyczącym indeksu gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego, w kategorii otwartych danych. Jest to awans w stosunku do 13. miejsca uzyskanego w 2019 r. Polska wykazuje dojrzałość, jeżeli chodzi o dostępność Źródło: Open data maturity, Report 2019 r. znacznie powyżej średniej dla UE. otwartych danych, co jest wynikiem Mimo awansów w rankingach, działania Polski w obszarze otwartości danych wymagają ciągłej intensyfikacji, usystematyzowania i zbliżania się do międzynarodowych, najwyższych standardów otwartości danych. 3.2. Użyteczność portalu otwartych danych Europejskie portale otwartych danych były wczesnym i koniecznym krokiem w rozwoju narracji otwartych danych, ale ich celem nie może być wyłącznie publikowanie danych – ostatecznie są one środkiem ułatwiającym szerokie wykorzystanie i generowanie wpływowych zmian27). Obecnie portal Dane.gov.pl zapewnia odwiedzającym oraz dostawcom danych wiele zaawansowanych funkcjonalności, m.in. wizualizację danych, podgląd danych, automatyzację dodawania zbiorów danych i metadanych. Funkcje portalu pomagają również dostawcom danych w śledzeniu popularności danych oraz w rozumieniu zapotrzebowania na dane. Portal z bogatymi możliwościami może przynieść wiele korzyści. Dlatego też nieustający rozwój użyteczności portalu jest niezwykle istotną kwestią. Na tle europejskich portali otwartych danych polski portal w 2019 r. uplasował się na 11. miejscu w badaniu Komisji Europejskiej „Open Data Maturity 2019”. Jednakże w celu dążenia do najwyższych standardów portal powinien ewoluować, wymaga dalszych prac, nieustającego rozwoju funkcjonalności, które będą sprzyjać ponownemu wykorzystywaniu danych. 3.3. Stan danych udostępnionych w portalu Dane.gov.pl Wykres 1. Liczba zasobów danych w portalu Dane.gov.pl w latach 2016–2020 ROK 2020 ROK 2016 18701 1648 LICZBA ZASOBÓW DANYCH W CRIP Źródło: Opracowanie własne 27) Analytical Report 8: The Future of Open Data Portals, EDP, Lipiec 2020 r., https://www.europeandataportal.eu/pl/highlights/practical-guide-building-future-proof-open-data-portals. 17  Monitor Polski – 19 – Poz. 290 Wykres przedstawia liczbę zasobów danych udostępnionych w portalu Dane.gov.pl w 2016 r., w okresie przyjęcia Programu Otwierania Danych Publicznych (na lata 2016–2020) oraz liczbę zasobów danych udostępnianych w ostatnim roku obowiązywania ww. programu – w 2020 r. (stan na grudzień 2020 r.). Biorąc pod uwagę przyrost danych w latach obowiązywania Programu Otwierania Danych Publicznych, należy podkreślić, że nastąpił duży postęp w kierunku zwiększenia dostępu do danych. Jednakże, jak wskazują dane statystyczne innych krajów, dostęp do danych w Polsce jest nadal niewystarczający. Dla porównania, liczba zasobów danych upublicznionych w najwyżej ocenionych europejskich portalach otwartych danych (według rankingu Open Data Maturity 2019) wynosi: portal hiszpański – 137 385 danych, portal francuski – 193 792. Istotne jest zwiększenie wysiłków zarówno po stronie podmiotów publicznych w kierunku zwiększenia dostępu do danych publicznych, w tym danych należących do jednostek samorządu terytorialnego, jak i po stronie podmiotów prywatnych, które są często w posiadaniu danych o dużym znaczeniu dla realizacji zadań w interesie publicznym (np. w dziedzinie transportu, dostarczania i wykorzystania energii, ochrony środowiska czy edukacji). Liczba publikowanych zasobów danych z jednostek samorządu terytorialnego nieznacznie wzrosła w 5-letnim okresie – z 0 do 640 zasobów danych. Wykres 2. Liczba dostawców danych w portalu Dane.gov.pl w latach 2016–2020 ROK 2020 ROK 2016 137 35 LICZBA DOSTAWCÓW DANYCH W CRIP Źródło: Opracowanie własne Na przestrzeni 5 lat czterokrotnie wzrosła liczba dostawców danych w portalu Dane.gov.pl. Liczba dostawców danych z administracji samorządowej w 2016 r. wynosiła 0, a w 2020 r. (stan na grudzień 2020 r.) – 45. Zainteresowanie podmiotów samorządowych udostępnianiem otwartych danych do ponownego wykorzystywania jest znikome. Od maja 2020 r. możliwość udostępniania danych w portalu Dane.gov.pl posiadają również podmioty prywatne. Jednakże obecnie żaden z podmiotów prywatnych nie udostępnia na nim swoich danych. Z uwagi na obecną sytuację jest pożądane zintensyfikowanie współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz zainicjowanie współpracy między administracją rządową a sektorem prywatnym, organizacjami non profit, organizacjami branżowymi i pozarządowymi oraz środowiskami naukowymi. 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 290 Wykres 3. Liczba zasobów danych udostępnianych w portalu Dane.gov.pl przez API w latach 2016–2020 ROK 2020 ROK 2016 305 4 LICZBA ZASOBÓW DANYCH UDOSTĘPNIONYCH PRZEZ API W CRIP Źródło: Opracowanie własne Analizując informacje przedstawione na wykresie, można zauważyć duży wzrost danych publikowanych przy wykorzystaniu zaawansowanych technicznie narzędzi, jakim jest API – wzrost z 4 API do 305 API (stan na grudzień 2020 r.). Mimo to, na tle innych państw członkowskich UE, stan ten nie jest zadowalający. Irlandzki portal publikuje 509 zasobów danych z wykorzystaniem interfejsu programistycznego aplikacji, co jest znacznie większą liczbą w stosunku do danych udostępnionych przez API w portalu Dane.gov.pl. Budowanie przez organy sektora publicznego interfejsów programowania aplikacji do baz/systemów jest niewystarczające i nie jest powszechne. Powoduje to nieoptymalne wykorzystanie danych dynamicznych z sektora publicznego do celów tworzenia usług o wartości dodanej. Wspieranie wykorzystania interfejsów API na rzecz prostszego i bardziej zautomatyzowanego dostępu do zbiorów danych przyczyni się do większego ponownego ich wykorzystywania. Wykres 4. Liczba wybranych formatów zasobów danych udostępnianych w portalu Dane.gov.pl w latach 2016–2020 ROK 2020 ROK 2016 Format PDF Rok 2016 293 Rok 2020 573 Format XLS 233 1623 Format CSV 271 8788 Format RDF 0 8 LICZBA ZASOBÓW DANYCH W WYBRANYCH FORMATACH UDOSTĘPNIONYCH W CRIP Źródło: Opracowanie własne Jak pokazują statystki na powyższym wykresie, liczba zasobów danych udostępniona w formacie o niskim stopniu otwartości jest wciąż nadmiernie stosowana w portalu Dane.gov.pl, w szczególności format PDF – 573 zasobów danych (stan na grudzień 2020 r.). Porównanie 19  Monitor Polski – 21 – Poz. 290 popularności poszczególnych formatów wskazuje format CSV jako najczęściej używany przez dostawców danych – 8788 zasobów danych (stan na grudzień 2020 r.). W zderzeniu z innymi portalami UE, liczba zasobów danych w dobrze ustrukturyzowanych plikach, takich jak CSV na hiszpańskim portalu, wynosi ok. 11 427. W tym kontekście warto nadmienić, że irlandzki portal otwartych danych publikuje dane wyłącznie od 3 stopnia otwartości (czyli CSV, JSON, XML itp.). Ponadto małą popularnością w portalu Dane.gov.pl cieszą się formaty danych w najbardziej zaawansowanej formie, na najwyższych stopniach otwartości, jak np. RDF – 8 zasobów danych w CRIP. 3.4. Przegląd prowadzonej polityki otwartych danych Ewaluacja PODP W 2019 r. na zlecenie Ministra Cyfryzacji przeprowadzono badanie jakościowe wśród realizatorów i beneficjentów Programu otwierania danych publicznych (na lata 2016–2020) w celu oceny jakości realizacji oraz dotychczasowych jego efektów. Badaniem objęci byli pełnomocnicy do spraw otwartości danych, przedsiębiorcy, przedstawiciele organizacji pozarządowych i środowiska naukowego. Analiza zgromadzonego materiału badawczego pozwala stwierdzić, że założone cele Programu zostały osiągnięte – zarówno cel główny, jak i cele szczegółowe. W czasie trwania Programu zauważalne było zarówno zwiększenie liczby dostępnych danych, jak i poprawa ich jakości. Jednocześnie badanie ewaluacyjne zdiagnozowało zbyt niską wiedzę na temat otwartych danych wśród ich potencjalnych odbiorców, a także zbyt niską świadomość o korzyściach z otwierania danych wśród urzędników, co utrudnia i przedłuża proces upubliczniania kolejnych zbiorów danych. Diagnoza pozwoliła też na wskazanie tych rozwiązań POPD, które dowiodły swojej skuteczności i powinny być kontynuowane:
  1. a)szkolenia, w ramach których pełnomocnicy do spraw otwartości danych oraz inni pracownicy ministerstw i podległych jednostek, pracujący z danymi, mogli zyskać i poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności techniczne oraz prawne, związane z otwieraniem danych publicznych. Szkolenia cieszą się bardzo dużym zainteresowaniem i są pozytywnie oceniane przez uczestników, zarówno w zakresie ich użyteczności, jak i trafności,
  2. b)sposób koordynacji PODP przez urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji – zarówno organizacji Programu, jak i działań podejmowanych w celu jego realizacji. Drugą kategorią rozwiązań wyodrębnioną w wyniku ewaluacji POPD są te działania, które wymagają szczególnej uwagi:
  3. a)jakość, kompletność oraz aktualność zasobów danych – nie wszystkie publikowane dane są odpowiedniej jakości. Zasoby danych są publikowane w formatach otwartych, ale na najniższym poziomie otwartości. Kwestiami, które należy poprawić poza dążeniem do publikowania, w możliwie najwyższych poziomach otwartości, jest wciąż kompletność oraz aktualność otwieranych danych. Konieczne jest tu wsparcie urzędów centralnych w kwestiach technicznych związanych z przygotowywaniem danych w formatach otwartych,
  4. b)promocja idei otwierania danych, która jest jednym z głównych czynników wpływających na skuteczność i użyteczność PODP. Działania promocyjne powinny koncentrować się na podkreślaniu roli otwartych danych w rozwoju gospodarczym; powinny prezentować przykłady dobrych praktyk z krajów, które są liderami w otwieraniu danych. Promocja powinna być prowadzona głównie przez spotkania, 20  Monitor Polski – 22 – Poz. 290 warsztaty, konferencje skierowane nie tyle do pełnomocników do spraw otwartości danych i ich współpracowników, ale do osób zajmujących wyższe stanowiska, podejmujących ostateczne decyzje w kwestii danych, które mogą zostać upublicznione. Ponadto istotne jest również prowadzenie kampanii informacyjno-promocyjnych, których celem będzie dotarcie do potencjalnych odbiorców danych i stałe podnoszenie poziomu świadomości dotyczącej korzyści płynących z otwartych danych, głównie wśród przedsiębiorców,
  5. c)zmiany w dotychczasowym zakresie pełnienia funkcji pełnomocnika do spraw otwartości danych – miejsca, roli i znaczenia w strukturze. Raport Ministerstwa Rozwoju Według raportu Ministerstwa Rozwoju „Nowy surowiec danych, otwarte zasoby danych dla polskiej gospodarki” 28), mimo bardzo dużych wysiłków i rozwiązań również w prawodawstwie, czy to krajowym czy międzynarodowym, dane ciągle nie są udostępniane przez rządy w stopniu zadowalającym. W oparciu o badania „Barometru Otwartych Danych”29) jako główny problem wskazano, że tylko 1 na 10 zbiorów rządowych jest otwarty. Kolejnym czynnikiem do wzięcia pod uwagę jest jakość danych – dane rządowe są często niekompletne i słabej jakości. Portale danych wprawdzie już istnieją, ale proces ich aktualizacji jest ręczny. Raport również wskazuje, że w szczególności dla przedsiębiorców dużo istotniejszy jest dostęp do danych dynamicznych. Oznacza to, że z punktu widzenia przedsiębiorcy cenniejsze jest źródło, które udostępnia dane bieżące przez API, niż źródło, które udostępnia dane archiwalne w postaci pliku. Przedsiębiorcy powinni nie tylko otrzymywać dostęp do danych, ale również konserwować swoje dane przez dołączanie danych skojarzonych, jak np. koncepcja linked data. Ponadto raport przedstawia rekomendacje dla administracji, do których należy m.in. rozszerzenie serwisu Dane.gov.pl o katalog API i usług udostępnianych dynamicznie30). Europejska Strategia w zakresie danych Jak wskazuje Europejska Strategia w zakresie danych (dalej „ESD”), zwiększenie wymiany różnego rodzajów danych między różnymi interesariuszami jest czynnikiem niezbędnym do tworzenia nowych produktów i usług, poprawy świadczonych usług publicznych oraz budowania konkurencyjnej gospodarki i poprawy jakości życia obywateli. Kluczowym czynnikiem jest nie tylko intensyfikacja wymiany danych, ale też włączenie do tego procesu jak największej liczby różnorodnych podmiotów. Wartościowe wyniki osiąga się, analizując dane różnorodne, ale również te odnoszące się do tej samej tematyki, ale gromadzone przez kilka podmiotów. Dlatego jest konieczne wzmocnienie działań w obszarze wymiany danych na linii Administracja – Biznes (government to business data sharing, G2B) oraz Administracja – Administracja (government to government data sharing, G2G) oraz podjęcie aktywności w celu stworzenia linii współpracy na linii Biznes – Administracja (business to government data shearing B2G) oraz Biznes – Biznes (business to business data sharing, B2B). ESD dostrzega również wartość danych naukowych, wyodrębniając ten temat jako osobną przestrzeń danych, która ma na celu zapewnienie dostępu do danych naukowych w celu ich ponownego wykorzystywania. 28) 29) 30) Nowy surowiec danych, otwarte zasoby danych dla polskiej gospodarki, raport Ministerstwa Rozwoju, 2019 r. https://opendatabarometer.org/4thedition/report/. Nowy surowiec danych, otwarte zasoby danych dla polskiej gospodarki, raport Ministerstwa Rozwoju, 2019 r. 21  Monitor Polski – 23 – Poz. 290 Podsumowanie ankiety diagnozującej potrzeby użytkowników portalu Dane.gov.pl W maju 2020 r. Ministerstwo Cyfryzacji w portalu Dane.gov.pl udostępniło ankietę diagnozującą potrzeby i oczekiwania społeczne w zakresie otwierania danych. Analizowane dane pochodzą z badania on-line, przeprowadzonego w dniach 22 maja – 30 września 2020 r. W okresie tym ankietę umieszczoną w portalu Dane.gov.pl wypełniło 108 użytkowników. W zakresie celu korzystania z portalu: Najczęstszym powodem, dla którego użytkownicy sięgają po dane publiczne, jest chęć zdobycia lub pogłębienia wiedzy. Czynnik ten wskazało dwie piąte respondentów. Niemal o połowę mniej badanych stwierdziło, że powodem, dla którego wykorzystują dane publiczne, jest zwykła ciekawość i chęć sprawdzenia, jakie możliwości drzemią w tych danych. Ponad jedna dziesiąta użytkowników wykorzystuje dane publiczne do tworzenia aplikacji, zaś blisko jedna dziesiąta – do badań naukowych. Na pytania dotyczące zawartości portalu: Za najbardziej przydatne dla siebie użytkownicy portalu uznają znajdujące się na nim dane dotyczące biznesu i gospodarki, zdrowia, środowiska, a także budżetu i finansów publicznych. Dla ponad jednej trzeciej respondentów najbardziej przydatnymi są dane dotyczące nauki i oświaty, a dla blisko jednej trzeciej – dane z obszaru transportu. Ponad jedna piąta badanych wskazała dane z dziedziny kultury, zaś niemal jedna piąta – dane dotyczące sportu i turystyki – dane z obszaru kultury. Podobny poziom wskazań uzyskały dane z zakresu sportu i turystyki. Wśród innych danych badani wymieniali np. dane z obszaru demografii, informatyki, energetyki, sektora budowlanego, motoryzacyjnego czy też nieruchomości. W odpowiedzi na pytanie o formaty danych: Za najbardziej przydatne formaty danych użytkownicy uznają XLS, XLSX, CSV, PDF. Blisko jedna trzecia badanych wskazała format JSON. Ponad jedna czwarta – XML, a jedna czwarta wymieniła jako przydatne formaty: DOC, DOCX oraz JPEG, PNG. Nieco ponad jedną dziesiątą wskazań uzyskał format HTML. Co dwudziesty badany za najbardziej przydatny format uznał RDF. Podobny poziom wskazań uzyskał ODS. Inne wskazane formaty GML, SWDE, SHP, TIFF. Na pytanie o znaczenie udostępniania danych przez interfejs API: Blisko dwie trzecie użytkowników portalu przypisuje duże znaczenie udostępnianiu danych przez interfejs API, uznając je za ważne lub bardzo ważne. Co ósmy badany jest zdania, że udostępnianie danych przez API jest mało istotne, choć jednocześnie przyznaje, że zdarza mu się pobierać dane w taki sposób. Dla jednej czwartej respondentów udostępnianie danych przez API w ogóle nie jest ważne, ponieważ nie pobierają oni danych w ten sposób. Ankieta badała również oczekiwania użytkowników w odniesieniu do danych, których nie ma w portalu Dane.gov.pl, będących w posiadaniu instytucji publicznych. Odpowiedzi koncentrowały się przede wszystkim na następujących obszarach: zdrowie, transport publiczny i komunikacja, środowisko, dane geodezyjno-kartograficzne, lokalizacyjne, dane społeczno-demograficzne, nauka i oświata, jak również dane będące w dyspozycji jednostek samorządu terytorialnego (dalej „JST”), badania ze statystyki publicznej z gospodarki paliwowo-materiałowej oraz górnictwa węgla kamiennego; dane o podmiotach według sekcji i działów PKD; dane z Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczące wpływu załatwień i liczby kadry orzeczniczej w poszczególnych sądach rejonowych dla wybranych repozytoriów – dla badania efektywności załatwiania spraw. Oczekiwania użytkowników w odniesieniu do danych, których nie ma w portalu Dane.gov.pl, będących w posiadaniu sektora prywatnego dotyczyły m.in. danych z taksówek (na podobieństwo Nowego Jorku), hulajnóg elektrycznych/skuterów do wypożyczenia. 22  Monitor Polski – 24 – Poz. 290 W zakresie funkcjonowania portalu: Respondenci postulują o kwestie rozbudowywania zasobów danych oraz ich aktualizacji. Kategorie danych, jakimi dysponuje administracja rządowa Wśród danych administracji rządowej, w tym jednostek podległych i nadzorowanych, wyróżnia się w szczególności następujące kategorie: dane z obszaru budżetu i finansów, biznesu i gospodarki, bezpieczeństwa, administracji publicznej, kultury, nauki i oświaty, pracy i pomocy społecznej, miast i regionów, rolnictwa, społeczeństwa, sportu i turystyki, środowiska oraz zdrowia. Wśród tych danych szczególną kategorię stanowią dane o wysokiej wartości, do których to zbiorów należą: dane geoprzestrzenne, dane dotyczące obserwacji Ziemi i środowiska, dane meteorologiczne, dane statystyczne, dane dotyczące przedsiębiorstw i ich własności oraz dane dotyczące mobilności. Badanie Głównego Urzędu Statystycznego Jak pokazuje badanie GUS31), w roku 2018 firmy, które wykorzystywały dane publiczne stanowiły 1/6 ogółu przedsiębiorstw w Polsce (16,9%). Ze względu na wielkość, najczęściej użytkownikami danych publicznych były firmy duże (38,4%), rzadziej średnie (25,6%), a zdecydowanie najmniejszą grupą były firmy małe (14,3%). W porównaniu do roku 2017 odsetek podmiotów ogółem korzystających z danych publicznych wzrósł jedynie nieznacznie – o 0,5 punktu procentowego (p.p.), przy czym wzrost ten dotyczył przede wszystkim firm dużych (+7,6 p.p.). W przypadku firm średnich jest on nieznaczny (+2,1 p.p.), zaś wśród podmiotów małych notujemy nawet minimalny spadek (-0,1 p.p.). Warto dodać, że 2,3% firm podkreśla, że są takie dane publiczne, które mogłyby być wykorzystane w celach biznesowych, lecz wciąż nie zostały udostępnione w ramach otwartych danych publicznych. Największy popyt na dane, które nie zostały jeszcze otwarte, obserwujemy w firmach dużych (5,9%). Analiza stopnia wykorzystywania danych publicznych ze względu na branże pokazuje, że najczęściej z danych tych korzystały firmy działające w obszarach: wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę (40,6%), informacji i komunikacji (32,4%) oraz dostaw wody, gospodarowania ściekami i odpadami (29,1%). W dalszej kolejności są to firmy prowadzące działalność w obszarze nauki i techniki (23,1%), naprawy i konserwacji komputerów i sprzętu komunikacyjnego (22,2%), a także zajmujące się administrowaniem i działalnością wspierającą (19,8%) oraz obsługą rynku nieruchomości (19,7%). Korzystanie z otwartych danych publicznych jest najmniej popularne wśród podmiotów działających w branży zakwaterowania i gastronomii (9,0%). Warto odnotować, że branże, w których obserwujemy obecnie najwyższy wskaźnik wykorzystywania otwartych danych publicznych – czyli wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę oraz informacja i komunikacja – są jednocześnie branżami, w których notujemy największą dynamikę wzrostu korzystania z tych danych. W przypadku pierwszej z nich notujemy wzrost o 10,2 p.p. w stosunku do roku 2017, natomiast w przypadku drugiej jest to wzrost o 8,8 p.p. w tym samym okresie. Największym zainteresowaniem wśród przedsiębiorstw cieszą się otwarte dane publiczne z zakresu gospodarki i finansów (15,1%). Wyraźnie rzadziej firmy korzystają z danych przestrzennych (5,9%), transportowych (5,8%) oraz na temat środowiska (5,8%). 31) Społeczeństwo informacyjne w Polsce. Wyniki badań statystycznych z lat 2015–2019, GUS, Warszawa, Szczecin 2019 r., str. 133–135. 23  Monitor Polski – 25 – Poz. 290 Zdecydowanie najmniejszą popularnością cieszą się dane na temat kultury, sportu i rekreacji (wykorzystuje je 2,3% firm). Analiza wyników badania ze względu na województwa pokazuje, że wskaźnik wykorzystywania otwartych danych publicznych przez przedsiębiorstwa jest wyższy niż średnia krajowa w sześciu województwach: dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, lubuskim, małopolskim, mazowieckim i podlaskim. Liderem jest tu województwo mazowieckie, w którym z otwartych danych publicznych korzysta jedna piąta firm. 3.5. Gospodarczy wpływ otwartych danych Kontekst europejski Wartość rynku otwartych danych  Wartość rynku otwartych danych 184,45 mld euro w 2019 r.  Wartość rynku otwartych danych 199,51–334,20 mld euro – prognoza na 2025 r.32) Źródło: Raport Europejskiego Portalu Otwartych Danych Zatrudnienie w oparciu o otwarte dane  1,09 mln pracowników dzięki otwartym danym w 2019 r.  1,12–1,97 mln pracowników otwartych danych – prognoza na 2025 r.33) Źródło: Raport Europejskiego Portalu Otwartych Danych Potencjał otwartych danych w sektorach  Oczekiwany wzrost o 15,7% w przypadku sektorów o dużym wpływie i dużym potencjale34)  Wysoki wpływ: 35)  Wysoki potencjał:36) Źródło: Raport Europejskiego Portalu Otwartych Danych 32) The Economy Impact of Open Data: Opportunities for value creation in Europe. Raport Europejskiego portalu otwartych danych, 02.2020 r. https://www.europeandataportal.eu/en/doc/economic-impact-open-data-opportunities-value-creation-europe. Tamże. 34) Tamże. 35) Administracja publiczna, sektory profesjonalne naukowe i techniczne, technologie informacyjno-komunikacyjne, transport i przechowywanie. 36) Rolnictwo, finanse i ubezpieczenia, zdrowie, edukacja, handel, działania w obszarze nieruchomości. 33) 24  Monitor Polski – 26 – Poz. 290 Wzrost wydajności  Ratowanie życia, np. uratowano 54–202 tys. istnień ludzkich dzięki szybkiej reakcji w nagłych przypadkach  Oszczędność czasu, np. 27 mln godzin zaoszczędzonych w publicznym transporcie  Doskonalenie usług językowych za pomocą otwartych danych, np. poprzez zwiększenie tłumaczenia maszynowego37) Źródło: Raport Europejskiego Portalu Otwartych Danych Oszczędności kosztów  Oszczędność kosztów pracy, np. 13,7–20 mld euro dzięki skróceniu czasu spędzanego w ruchu  Oszczędność kosztów na rachunkach za energię, np. 79,6 mld euro dzięki większej produkcji energii słonecznej  Oszczędność kosztów sektora publicznego, np. 1,1 mld euro dzięki niższym kosztom tłumaczenia38) Źródło: Raport Europejskiego Portal Otwartych Danych Otwarte dane w organizacjach (instytucjach publicznych, NGO, sektorze prywatnym)  49% danych wykorzystywanych przez badane organizacje to dane otwarte, a 77% organizacji planuje wykorzystać więcej danych  Otwarte dane mają wpływ na 46% przychodów organizacji, a 73% organizacji spodziewa się wzrostu tego wpływu  70% badanych organizacji tworzy dane wewnętrznie, z czego 58% publikuje niektóre z nich jako otwarte dane39) Źródło: Raport Europejskiego Portalu Otwartych Danych Kontekst polski Eksperci Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) – powołując się na dane firmy analitycznej International Data Corporation (IDC) z roku 2019 – szacują, że:  Wartość gospodarki opartej na danych w roku 2020 wyniesie w Polsce ok. 26,5 mld zł, a w ciągu kolejnych pięciu lat może ona wzrosnąć i wynosić od 33,7 mld zł do 51,2 mld zł  W odniesieniu do PKB może więc nastąpić wzrost z 1,2 proc. do nawet 2 proc. PKB w 2025 r. Jak wskazuje raport PIE „umiejętne udostępnianie danych administracyjnych może w istotny sposób wpłynąć na powodzenie realizacji scenariusza optymistycznego, zwiększając pulę 37) 38) 39) Tamże, The Economy Impact of Open Data, Raport Europejskiego Portalu Otwartych Danych. Tamże. Tamże. 25  Monitor Polski – 27 – Poz. 290 dostępnych zasobów, a tym samym przyczyniając się do zwiększenia liczby firm opierających swój biznes na danych”40). Otwieranie danych publicznych ma jednak wymiar nie tylko biznesowy ale również przynosi korzyści administracji. Z szacunków Komisji Europejskiej z 2015 r. wynika, że:  W latach 2015–2020 sektor publiczny w Polsce mógł zaoszczędzić ponad 200 mln zł dzięki udostępnianiu danych będących w jego posiadaniu41) Jak wskazuje raport Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ)42), podsumowujący stan globalnej gospodarki cyfrowej w 2019 r., dane stanowią jedną z cech charakterystycznych gospodarki cyfrowej, określane są mianem nowej waluty. Dawniej wartość ekonomiczna była ściśle powiązana z wytwarzaniem dóbr i usług. Obecnie wartość tę mogą generować dane: osobowe, nieosobowe, prywatne, publiczne, komercyjne, należące do administracji, dobrowolne, wrażliwe i niewrażliwe. Liczba danych nieustannie rośnie. Stanowią one cenne źródło, które może przynieść zysk, jeżeli zostanie odpowiednio zmonetyzowane. Rozwój gospodarki opartej na danych tworzy wiele nowych możliwości. Wykorzystanie danych wpływa na wzrost produktywności przedsiębiorstw, obniżenie kosztów, sprawniejszą transformację cyfrową wszystkich sektorów rynku, a nawet może przyczynić się do rozwiązania problemów natury ekonomicznej czy społecznej. Co więcej cyfryzacja dokonuje zmiany łańcucha wartości, otwierając możliwości dla nowych obszarów biznesowych. Jednak pozytywny wpływ cyfryzacji nie jest automatyczny, a powyższe korzyści nie będą dystrybuowane po równo. Osoby prywatne, przedsiębiorstwa, a wreszcie kraje będą zmuszone dołączyć do wyścigu w gospodarce opartej na danych43). 3.6. Przykłady wykorzystania danych przemysłowych i komercyjnych  silniki odrzutowe są wyposażone w tysiące czujników, które zbierają i przekazują dane, aby zapewnić ich skuteczne funkcjonowanie,  dane przemysłowe wykorzystuje się na farmach wiatrowych, aby zmniejszać ich wpływ na krajobraz i maksymalnie wykorzystać siłę wiatru44),  w sektorze rolnym analiza aktualnych danych dotyczących pogody lub zawartości wody w glebie może pomóc zmaksymalizować produkcję roślinną. W produkcji dane z czujników pomiarowych w czasie rzeczywistym umożliwiają przeprowadzenie z wyprzedzeniem odpowiedniej konserwacji maszyn,  wysokorozdzielcze dane satelitarne z satelitów Sentinel programu Copernicus przyczyniają się do monitorowania, w czasie rzeczywistym, naturalnych zasobów wodnych w celu zapobiegania suszom lub zanieczyszczeniu. Takie dane przynoszą 40) Dane publiczne – nowy impuls do rozwoju Polski, POLICY PAPER 8/2019, Polski Instytut Ekonomiczny, Warszawa 2019 r., str.4, 22, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2019/09/Policy8-08-08-WEB1.pdf. 41) Tamże, str. 22. 42) Digital Economy Report 2019, Raport ONZ https://unctad.org/en/pages/PublicationWebflyer.aspx?publicationid=2466. 43) Digital Economy Report 2019, Portal CyberPolicy NASK, https://cyberpolicy.nask.pl/digital-economy-report-2019/. 44) https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/european-data-strategy_pl#relatedlinks. 26  Monitor Polski – 28 – Poz. 290 znaczne korzyści organom publicznym, naukowcom i przedsiębiorstwom prywatnym, umożliwiając świadczenie innowacyjnych usług45). Inteligentne wykorzystanie danych wpływa na przekształcenie wszystkich sektorów gospodarki i sektora publicznego46). 45) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, komunikat „W kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych”, COM
(2018)232. 46) Tamże. 27  Monitor Polski – 29 – 28 Poz. 290  Monitor Polski – 30 – Poz. 290 4. Cel główny Programu otwierania danych na lata 2021–2027 Cel Programu Celem głównym Programu otwierania danych na lata 2021–2027 (dalej także „Programu”) jest:  zwiększanie podaży i poprawa jakości danych dostępnych w portalu Dane.gov.pl dla każdego użytkownika w celu ponownego wykorzystywania,  stworzenie środowiska, w którym korzyści gospodarcze i społeczne wynikające z otwartych danych są dostrzegane i przekładają się na budowę nowych usług, produktów, tworzenia modeli biznesowych i nowych miejsc pracy oraz wspierają podejmowanie decyzji strategicznych,  wejście do grupy liderów w Europie w zakresie jak najpełniejszego wykorzystania potencjału otwartych danych. Cel główny Programu zostanie osiągnięty dzięki realizacji wymienionych niżej komplementarnych celów szczegółowych, które koncentrują się wokół kluczowych elementów polityki otwartości danych, zarówno w zakresie sektora publicznego, jak i sektora prywatnego. Cele sformułowane w Programie wynikają z oceny dotychczasowych efektów podejmowanych działań, a także tempa zmian zachodzących w otoczeniu tematyki otwartych danych wynikających z rozwoju technologii cyfrowych oraz postępów europejskich portali otwartych danych. Program otwierania danych na lata 2021–2027 jest kontynuacją i rozszerzeniem działań podejmowanych przez administrację rządową w ramach Programu otwierania danych publicznych na lata 2016–2020 r. Cele nakreślone w Programie będą osiągane przez realizację szeregu działań podejmowanych przez realizatorów Programu, jednak kluczowe z nich, konieczne do przeprowadzenia w pierwszej kolejności, zostały przełożone na priorytetowe kierunki interwencji Programu. Program jest skierowany do organów administracji rządowej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub przez nie nadzorowanych. Urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji będzie zachęcać do włączenia się w jego realizację również przez inne podmioty, które tworzą lub przechowują dane o dużym potencjale ponownego wykorzystywania, w szczególności jednostki samorządu terytorialnego oraz podmioty prywatne47). Skoordynowany plan działania, angażujący wiele organów, podmiotów, może zapewnić niezbędny zakres i skalę wymaganych działań, które kompleksowo przyczynią się do realizacji głównego celu. Beneficjentem – dzięki większej liczbie lepszej jakości danych – będzie natomiast ogół społeczeństwa, w szczególności: obywatele, biznes i administracja publiczna. Program otwierania danych na lata 2021–2027 wprowadzony w drodze uchwały Rady Ministrów oddziałuje w sposób bezpośredni na podmioty administracji rządowej, a w sposób pośredni na pozostałe podmioty publiczne, biznes i obywateli. Cele szczegółowe: Cel pierwszy – Zwiększenie dostępności danych w portalu Dane.gov.pl. Cel drugi – Poprawa interoperacyjności i jakości danych. Cel trzeci – Wzrost wykorzystywania i wymiany danych. 47) Tematyka otwierana danych przez sektor prywatny została również uwzględniona w dokumencie: "Gospodarka oparta na danych Przemysł Plus”, https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/gospodarka-oparta-o-dane-przemysl-. 29  Monitor Polski – 31 – Poz. 290 Cel czwarty – Stymulowanie rynku ponownego wykorzystywania zasobów kultury i danych naukowych. Cel piąty – Współpraca z krajowymi i międzynarodowymi interesariuszami danych. Cel szósty – Podnoszenie wiedzy i umiejętności pracowników administracji publicznej w zakresie otwierania i zarządzania danymi oraz zwiększanie świadomości społecznej na temat potencjału otwartych danych. Załącznikiem nr 1 do Programu jest Plan działań, który uwzględnia przedsięwzięcia wskazane w tekście Programu, przypisane do konkretnego celu szczegółowego. Każdy cel szczegółowy zakończony jest zaleceniami stanowiącymi zwięzłe wytyczne do realizacji z opisanego obszaru tematycznego. Są one skierowane do realizatorów Programu oraz na zasadzie fakultatywności do pozostałych dostawców danych. Korzyści z realizacji Programu W efekcie przeprowadzenia zaplanowanych w Programie otwierania danych działań nastąpi wzrost podaży danych (w tym dynamicznych, o wysokiej wartości i badawczych) udostępnionych w portalu Dane.gov.pl (również przez API), gdzie w łatwy, szybki i bezpłatny sposób można je pozyskać i ponownie wykorzystywać bez konieczności składania wniosku. Nastąpi również poprawa jakości udostępnianych danych, a tym samym zwiększy się ich użyteczność dla wtórnego zastosowania. Korzyści z realizacji Programu będą odczuwalne zarówno dla przedsiębiorców (wesprze on innowacyjne firmy i przyczyni się do powstania innowacyjnych produktów, w tym na potrzeby nowych technologii), jak i obywateli (zwiększy ich udział we współdecydowaniu o sprawach publicznych oraz poprawi standard życia dzięki stworzeniu nowych usług i aplikacji wykorzystujących dane gromadzone przez podmioty publiczne). Rysunek 2. Korzyści z realizacji Programu Zwiększenie udziału obywateli w sprawowaniu władzy i w procesie ponownego wykorzystywania danych Podniesienie umiejętności dostawców danych w zakresie otwartości danych Zwiększenie przejrzystości i skuteczności funkcjonowania organów administracji publicznej (usprawnienie pracy urzędów) Wzrost pozycji Polski na arenie międzynarodowej w obszarze otwartości danych Poprawa jakości życia obywateli dzięki budowie innowacyjnych usług i aplikacji na podstawie danych gromadzonych przez ich dostawców Budowanie środowiska innowacyjnego (wsparcie dla firm i przemysłu kreatywnego) Korzyści z realizacji Programu Źródło: Opracowanie własne 30 Poprawa wzrostu gospodarczego oraz powstawanie nowych miejsc pracy w przemyśle kreatywnym  Monitor Polski – 32 – 31 Poz. 290  Monitor Polski – 33 – Poz. 290 5. Cele szczegółowe Programu 5.1. Cel pierwszy – Zwiększenie dostępności danych w portalu Dane.gov.pl 5.1.1. Dostosowanie otoczenia regulacyjnego do potrzeb rynku ponownego wykorzystywania Prawodawca unijny, przyjmując nową dyrektywę w sprawie otwartych danych, wskazał na konieczność zaktualizowania dotychczasowych ram ustawodawczych ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego w celu ich dostosowania do postępujących zmian w dziedzinie technologii cyfrowych oraz zapewnienia pełnego wykorzystania potencjału informacji sektora publicznego dla europejskiej gospodarki i europejskiego społeczeństwa. Jednocześnie zasadniczym celem zmian wprowadzonych w dyrektywie 2019/1024/UE jest przede wszystkim zwiększenie liczby danych dostępnych do ponownego wykorzystywania z korzyścią dla innowacyjności gospodarki i jakości życia społeczeństwa, aby w większym stopniu wykorzystać potencjał informacji sektora publicznego. Ustawa o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego W związku z koniecznością implementacji dyrektywy 2019/1024/UE jest niezbędne przygotowanie projektu nowego aktu prawnego w obszarze otwartych danych – ustawy o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. Zastąpi on obecnie obowiązującą ustawę z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. Regulacje ponownego wykorzystywania wymagają kompleksowego podejścia do tematyki otwierania danych w myśl wyrażonej w dyrektywie 2019/1024/UE zasady „otwarty jak to najbardziej możliwe, zamknięty jak to konieczne (ang. as open as possible, as closed as necessary). Główne elementy konstrukcyjne nowego aktu prawnego powinny poprawić dostępność i innowacyjne wykorzystywanie danych publicznych, a tym samym przyczynić się do rozwoju technologii wymagających dużej liczby danych, takich jak AI.
  1. a)dane o wysokiej wartości Szczególne znaczenie dla tworzenia innowacyjnych rozwiązań mają dane o wysokiej wartości. Są to informacje, których ponowne wykorzystywanie wiąże się z istotnymi korzyściami dla społeczeństwa, środowiska i gospodarki, w szczególności ze względu na ich przydatność do tworzenia usług i zastosowań o wartości dodanej oraz nowych godziwych miejsc pracy, a także ze względu na liczbę potencjalnych beneficjentów usług i zastosowań o wartości dodanej opartych na tych zbiorach danych. Do kategorii zbiorów danych o wysokiej wartości zalicza się:
  2. a)dane geoprzestrzenne (kody pocztowe, mapy krajowe i lokalne),
  3. b)dane dotyczące obserwacji Ziemi i środowiska (zużycie energii i obrazy satelitarne),
  4. c)dane meteorologiczne (dane in situ z instrumentów i prognozy pogody),
  5. d)dane statystyczne (wskaźniki demograficzne i gospodarcze),
  6. e)dane dotyczące przedsiębiorstw i ich własności (rejestry przedsiębiorstw i numery identyfikacyjne),
  7. f)dane dotyczące mobilności (znaki drogowe i śródlądowe drogi wodne). 32  Monitor Polski – 34 – Poz. 290 Ten zakres danych jest szczególnie istotny dla ponownego wykorzystywania ze względu na ich charakter i możliwości zastosowania w projektowanych aplikacjach i usługach tworzonych zarówno przez sektor prywatny, jak i przez administrację publiczną. Konieczne jest podjęcie działań legislacyjnych, które zobowiązywałyby dostawców tych kategorii danych do ich szerszego udostępniania. Zwiększenie podaży danych o wysokiej wartości, z uwagi na ich potencjał, należy uznać z jeden z priorytetów polityki otwierania danych. Jedocześnie w celu zapewnienia odpowiednich warunków sprzyjających ponownemu wykorzystywaniu danych o wysokiej wartości ważne jest zaimplementowanie do przepisów prawa szczególnych wymogów dotyczących publikacji i ponownego wykorzystywania tego rodzaju informacji, które powinny być udostępniane:
  8. a)co do zasady bezpłatnie,
  9. b)w formacie nadającym się do odczytu maszynowego,
  10. c)za pośrednictwem interfejsów API, oraz
  11. d)w odpowiednich przypadkach do zbiorczego pobrania48).
  12. b)dane dynamiczne Należy zwiększyć dostępność danych dynamicznych. Są to informacje w postaci cyfrowej, podlegające częstym aktualizacjom lub aktualizacjom w czasie rzeczywistym, w szczególności ze względu na ich zmienność lub szybką dezaktualizację. Za dane, które spełniać mogą kryteria danych dynamicznych, uznaje się np. dane środowiskowe, dane o ruchu, dane satelitarne, dane meteorologiczne, a także dane wygenerowane przez czujniki. Wartość ekonomiczna tego rodzaju danych zależy od natychmiastowej dostępności informacji oraz regularnego ich aktualizowania. W związku z powyższym w celu zagwarantowania możliwości pełnego i efektywnego wykorzystania potencjału danych dynamicznych, w tym aby ułatwić rozwój bazujących na takich danych aplikacji internetowych i mobilnych oraz aplikacji korzystających z chmury obliczeniowej, jest konieczne wprowadzenie rozwiązań legislacyjnych zapewniających szczególne warunki, na jakich dane dynamiczne powinny być udostępniane do ponownego wykorzystywania, tj. zapewnienie, aby dane takie były udostępniane:
  13. a)niezwłocznie (natychmiast) po ich zgromadzeniu,
  14. b)co do zasady bezpłatne,
  15. c)za pośrednictwem API, oraz
  16. d)w odpowiednich przypadkach do zbiorczego pobrania.
  17. c)dane badawcze Zakres projektowanej ustawy wymaga objęcia regulacją ponownego wykorzystywania kategorii danych badawczych, czyli informacji sektora publicznego utrwalonych w postaci elektronicznej, innych niż publikacje naukowe, które zostały wytworzone lub zgromadzone w ramach działalności naukowej w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, i wykorzystywanych jako dowody w procesie badawczym lub służących weryfikacji poprawności ustaleń i wyników badań. Dostawcy tego rodzaju danych powinni udostępniać je do ponownego wykorzystywania w celach komercyjnych lub niekomercyjnych (z uwzględnieniem uzasadnionych interesów handlowych, działań związanych z transferem wiedzy oraz istniejących już praw własności intelektualnej), 48) Przez udostępnianie danych do zbiorczego pobrania należy rozumieć zapewnienie (o ile to możliwe) przez podmiot zobowiązany funkcjonalności systemu teleinformatycznego, dzięki której użytkownicy będą mogli pobrać określony zasób danych w całości za pomocą funkcji w rodzaju „pobierz wszystko”. Definicja ujęta w uzasadnieniu do projektu ustawy o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12337400/katalog/12711402#12711402. 33  Monitor Polski – 35 – Poz. 290 w zakresie, w jakim dane te są finansowane ze środków publicznych i zostały już publicznie udostępnione przez naukowców, organizacje prowadzące badania naukowe lub organizacje finansujące badania naukowe za pośrednictwem repozytorium instytucjonalnego lub tematycznego49). Potencjał tego rodzaju danych jest bardzo istotny dla ponownego wykorzystywania, dlatego jest konieczne zwiększenie ich dostępności dla użytkowników. Służą do weryfikacji innych badań, stanowią argument za prawdziwością prezentowanych tez, a także są źródłem wiedzy, m.in. dla innych ośrodków naukowych.
  18. d)dane przedsiębiorstw publicznych Interwencji legislacyjnej wymaga regulacja dostępu do danych będących w posiadaniu przedsiębiorstw publicznych, w szczególności tych, które prowadzą działalność w kluczowych sektorach gospodarki, np. obszarze usług pocztowych, transportu, dostaw wody, gazu, energii elektrycznej. To ważny krok, który należy wykonać na drodze do zwiększenia liczby wartościowych danych dostępnych, np. na potrzeby nowych technologii.
  19. e)dodatkowe rozwiązania usprawniające otwieranie danych oraz ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego wykraczające poza minimum wyznaczone dyrektywą 2019/1024/UE Optymalizacja otoczenia regulacyjnego dla portalu otwartych danych  zaktualizowanie i przeniesienie do nowej ustawy regulacji dot. portalu Dane.gov.pl. (CRIP) znajdującej się obecnie w udip. Ustawowe uregulowanie statusu i zadań pełnomocników do spraw otwartości danych  uregulowanie statusu i zadań pełnomocników do spraw otwartości danych działających w ministerstwach i innych urzędach.  umożliwienie powoływania pełnomocników w innych instytucjach50. Wprowadzenie do ustawy „filarów otwartości” zdefiniowanych w standardach otwartości danych i PODP Nowy katalog zasad udostępniania i przekazywania informacji sektora publicznego (ISP)  wprowadzenie katalogu zasad obejmującego już zdefiniowane oraz nowo sformułowane zasady, takie jak np. zasada odpowiedzialności podmiotu zobowiązanego za dane. Zasoby bibliotek, archiwów i muzeów (BAM)  uproszczenie zasad ponownego wykorzystywania (warunki, ograniczenia) informacji sektora publicznego będących w posiadaniu BAM. Umożliwienie stosowania licencji standardowych (np. Creative Commons) zamiast warunków ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego Kod źródłowy  wprowadzenie możliwości fakultatywnego udostępniania do ponownego wykorzystywania kodu źródłowego programu komputerowego. Wdrożenie aktu wykonawczego dotyczącego danych o wysokiej wartości W celu wdrożenia dyrektywy 2019/1024/UE i wsparcia ponownego wykorzystywania danych jest konieczne opracowanie wykazu szczególnych rodzajów zbiorów danych o wysokiej 49) 50) Art. 10 ust. 2 dyrektywy 2019/1024/UE. W instytucjach, które nie są realizatorami POD, a realizują zadania publiczne. 34  Monitor Polski – 36 – Poz. 290 wartości. W tym celu zostanie przeprowadzona identyfikacja danych w oparciu o ocenę ich potencjału w zakresie:
  20. a)generowania istotnych korzyści społeczno-ekonomicznych lub środowiskowych oraz innowacyjnych usług,
  21. b)przydatności dla dużej liczby użytkowników, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw,
  22. c)pomagania w generowaniu dochodów,
  23. d)łączenia ich z innymi zbiorami danych. Planowane stworzenie otoczenia regulacyjnego udostępniania wskazanych kategorii informacji wpłynie pozytywnie na zwiększenie dostępności wartościowych danych, które będą mogły być wykorzystywane przez użytkowników bezpłatnie do dowolnych celów, w tym również jako fundament rozwoju nowych technologii. Działania: 1. Uchwalenie ustawy o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego wraz z aktami wykonawczymi. 2. Bieżący monitoring przepisów mających wpływ na udostępnianie danych. 5.1.2. Zwiększenie dystrybucji danych w portalu Dane.gov.pl Portal Dane.gov.pl jest centralnym punktem dostępu do wiedzy na temat danych tworzonych i przechowywanych przez organy administracji rządowej, jednostki organizacyjne podległe lub nadzorowane przez te organy, administracji samorządowej, fundusze celowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Narodowy Fundusz Zdrowia, państwowe instytuty badawcze, państwowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych. Na zasadzie dobrowolności w portalu Dane.gov.pl mogą być również udostępnione dane innych podmiotów, w tym podmiotów sektora prywatnego. Organy sektora publicznego, w tym jednostki samorządu terytorialnego, wytwarzają i gromadzą ogromne liczby danych, które stanowią wyjątkowo cenne źródło do rozwoju innowacyjnych usług cyfrowych i lepszego kształtowania polityki. Zwiększenie dostępu do posiadanych przez administrację publiczną dużych zbiorów danych w celu ich swobodnego wykorzystywania może wspierać powstawanie pożytecznych społecznie rozwiązań, poprawić jakość życia obywateli, a zarazem przyczynić się do budowy konkurencyjności gospodarki. Dopuszczenie do ponownego wykorzystywania dokumentów będących w posiadaniu organów sektora publicznego tworzy wartość dodaną dla podmiotów ponownie wykorzystujących te dokumenty, dla użytkowników końcowych, dla ogółu społeczeństwa, a w wielu przypadkach dla samego organu sektora publicznego, wspierając przejrzystość i odpowiedzialność oraz zapewniając informację zwrotną od podmiotów ponownie wykorzystujących dokumenty i użytkowników końcowych, która pozwala zainteresowanemu 35  Monitor Polski – 37 – Poz. 290 organowi sektora publicznego na poprawę jakości gromadzonych informacji oraz na realizację jego zadań51). Dobrą praktyką, już realizowaną przez niektórych dostawców danych, jest publikowanie w portalu Dane.gov.pl rejestru umów zamówień publicznych. W związku z tym rekomenduje się kontynuację stosowanej praktyki oraz włączanie się do jej realizacji innych dysponentów danych. W przypadku udostępniania ww. zasobów danych publikacja w portalu powinna być dokonywana przez poszczególnych dysponentów danych, każdy w swoim zakresie (np. jednostki podległe i nadzorowane przez ministrów publikują samodzielnie przedmiotowy rejestr). Zaleca się udostępnianie rejestru umów co najmniej od drugiego poziomu otwartości danych (szerzej o stopniach otwartości danych w rozdziale 5.2.) i jego aktualizację. Rekomenduje się, aby udostępniany rejestr zawierał co najmniej: numer umowy, nazwę wykonawcy, datę zawarcia umowy, datę zakończenia umowy, przedmiot umowy albo opis, wartość. Wiele danych, które mogą mieć istotne znaczenie dla realizacji zadań w interesie publicznym (np. w dziedzinie transportu, dostarczania i wykorzystania energii, ochrony środowiska, edukacji itp.) i stanowią wysoką wartość dla dobra wspólnego, jest gromadzonych przez podmioty prywatne. Dane znajdujące się w posiadaniu przedsiębiorstw, takich jak operatorzy telekomunikacyjni, platformy internetowe, producenci samochodów, sprzedawcy detaliczni lub media społecznościowe, mają duże znaczenie. Ich wykorzystywanie może na przykład prowadzić do bardziej ukierunkowanej reakcji na epidemie, lepszego planowania przestrzennego miast, poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego i zarządzania ruchem, a także lepszej ochrony środowiska, monitorowania rynku i ochrony konsumentów52). Dane płynące z sektora prywatnego bezpośrednio wpływają na rozwój innowacyjnych produktów, rozwój sztucznej inteligencji oraz innych pożądanych zastosowań i narzędzi cyfrowych. Jest pożądane , aby tego typu dane, ze względu na ich znaczenie i wysoką wartość dla społeczeństwa, podlegały udostępnianiu przy jednoczesnym zapewnieniu możliwości ich ponownego wykorzystania dla dobra ogólnego. Wiele danych jest już obecnie wygenerowanych i przetwarzanych przez sektor publiczny i prywatny. Jak wskazuje Strategia Produktywności53) urzędy, ale także przedsiębiorcy, muszą być świadomi, że wytworzone, lecz nieużyte dane stanowią marnotrawstwo i wpływają na popadanie gospodarki w dług innowacyjny. Dotyczy to również danych gromadzonych przez sektor prywatny, szczególnie danych nieosobowych. Należy zwiększyć liczbę danych (np. z obszaru zdrowia, opieki, transportu, bezpieczeństwa itp.), które mogłyby zostać udostępniane, a są szczególnie pożądane, np. w czasie stanu epidemicznego czy innego rodzaju zagrożenia wpływającego na społeczeństwo i gospodarkę. Stanowią cenne źródło informacji, a dla przedsiębiorców w trudnym dla nich okresie spowolnienia gospodarczego inspirację dla tworzenia mobilnych aplikacji związanych np. ze zdrowiem i usług wspomagających walkę z występującym zagrożeniem, np. z COVID-19. Rzetelne udostępnianie danych oraz ich swobodny przepływ pozwoli na opracowanie mechanizmów i instrumentów przeciwdziałania rozprzestrzeniania się określonego zagrożenia i walki z jego skutkami. Na tę kwestie zwrócono uwagę w komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, komunikat „W kierunku wspólnej 51) Dyrektywa 2019/1024/UE. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, komunikat „W kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych”, COM
(2018)
  1. 53) Projekt Strategii Produktywności 2030, s.
  2. 52) 36  Monitor Polski – 38 – Poz. 290 europejskiej przestrzeni danych”. Wskazano, że udostępnianie danych z badań naukowych na temat pojawiania się ognisk epidemii może znacznie przyspieszyć odpowiednie badania i przyczynić się do szybszego reagowania. Dane z obszaru zdrowia, opieki, transportu, bezpieczeństwa, rolnictwa umożliwiają skuteczne działanie ad hoc, często w warunkach sytuacji kryzysowych. W każdej fazie zarządzania kryzysowego, tj. zapobiegania, przygotowania, reagowania i odbudowy, kluczowe znaczenie ma udostępnianie i wymiana danych. Niezwykle istotny etap to faza reagowania na zaistniałe zdarzenie lub zagrożenie. Celem tego etapu jest uruchomienie działań zapobiegających lub minimalizujących możliwość zniszczeń, a po ich wystąpieniu podjęcie akcji ratowniczej celem dostarczenia pomocy poszkodowanym i ograniczenia wtórnych szkód i strat. Tu szczególne znaczenie ma przepływ informacji i wymiana danych o istniejącej sytuacji, aby uruchomić odpowiednie procedury. Jako przykład może posłużyć stan klęski żywiołowej w postaci susz, które dotykają rolnictwo. Niezakłócony przepływ informacji o rozmiarach strat w rolnictwie na skutek suszy wraz z informacją o miejscu jej wystąpienia daje podstawę do rzetelnej analizy i opracowania odpowiednich programów wsparcia. Dane takie mogą również stanowić podstawę do przygotowania aplikacji do monitoringu tego typu sytuacji, które będą stanowić doskonałe narzędzie54) do planowania upraw przez rolników albo narzędzie do poszukiwania pomocy w przypadku wystąpienia sytuacji mającej wpływ na realizację upraw i hodowli zwierząt. Dane są główną składową relacji między poszczególnymi poziomami zarządzania kryzysowego. Stanowią integralny element tego procesu, którego celem jest zmniejszenie stanu niepewności. Zatem należy uznać, że obieg informacji stoi u podstaw prawidłowego funkcjonowania Systemu Zarządzania Kryzysowego55). W przypadku udostępniania danych w powyższych sytuacjach należy wskazać cel możliwego wykorzystywania danych. Dane są podstawą dla podejmowania decyzji prowadzących do eliminacji lub redukcji możliwości zaistnienia sytuacji kryzysowej, a w przypadku jej wystąpienia do zapobiegania lub minimalizacji skutków i pomocy poszkodowanym. Innowacje wykorzystujące potencjał danych mogą pomóc w zarządzaniu kryzysowym56). Istotne znaczenie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki oraz nowoczesnego systemu ochrony zdrowia, które umożliwią tworzenie nowych rozwiązań z zakresu AI, IoT oraz innych nowych technologii, mają dane z obszaru zdrowia. To ważne, strategiczne dane, które powinny być szerzej wykorzystywane z korzyścią zarówno dla pacjentów, jak i gospodarki, uwzględniając konieczność poszanowania praw pacjenta. Obecnie, w stanie epidemii, znaczenie danych z obszaru zdrowia stało się wyraźnie zauważalne. Innowacyjne rozwiązania wykorzystujące zbiory big data pozwalają coraz skuteczniej walczyć z zagrożeniem epidemicznym. Mając na względzie powyższe oraz dążenie do stałego wzrostu liczby zasobów danych publikowanych w portalu Dane.gov.pl, zaleca się zwiększanie liczby zasobów danych dostępnych do ponownego wykorzystywania z korzyścią dla innowacyjności gospodarki i jakości życia społeczeństwa. 54) https://aplikacje.gov.pl/app/susza/. http://www.nowastrategia.org.pl/obieg-informacji-w-ramach-systemu-zarzadzania-kryzysowego-w-gminie-powiecie-iwojewodztwie/. 56) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, komunikat „W kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych”. 55) 37  Monitor Polski – 39 – Działania:
  3. Udostępnianie przez dostawców danych publicznych (administracja rządowa) dwa razy w roku kalendarzowym przynajmniej dwóch nowych zasobów danych lub podniesienie jakości dotychczas udostępnianych danych w portalu Dane.gov.pl lub udostępnianie jednego zbioru danych przez API, na podstawie tzw. harmonogramu udostępniania danych.
  4. Zwiększenie w portalu Dane.gov.pl liczby zasobów danych, szczególnie z obszaru zdrowia, opieki, transportu, bezpieczeństwa, pożądanych w sytuacjach różnego rodzaju zagrożeń, np. stanu epidemii.
  5. Zachęcanie administracji samorządowej do udostępniania (co najmniej raz w roku kalendarzowym) nowych zasobów danych lub podniesienia jakości dotychczas udostępnianych danych w portalu Dane.gov.pl lub jednego zasobu danych przez API, na podstawie harmonogramu udostępniania danych (przez działania informacyjne, promocyjne i szkoleniowe, w tym np. warsztaty).
  6. Prowadzenie działań zachęcających podmioty prywatne do udostępniania danych w portalu Dane.gov.pl w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji (przez działania informacyjne, promocyjne, w szczególności np. konferencje, media społecznościowe, rozpowszechnianie materiałów edukacyjnych).
  7. Przeprowadzenie analizy SIST pod kątem danych spełniających cechy otwartości w celu ich publikowania w portalu Dane.gov.pl
  8. Poszerzenie katalogu podmiotów obligatoryjnie lub dobrowolnie publikujących dane w portalu Dane.gov.pl. 5.1.
  9. Udostępnianie danych przez API Priorytetem jest zwiększenie dostępności danych publicznych przez API – interfejs programistyczny aplikacji, w tym danych o wysokiej wartości oraz danych dynamicznych. Udostępnianie danych przez API umożliwi ich dowolne wykorzystywanie w wielowymiarowych analizach, produktach, aplikacjach czy usługach i w sposób oczywisty przełoży się na zwiększenie dostępności danych publicznych i skalę ich wtórnego wykorzystania. Ponowne wykorzystywanie danych i ich wymiana przez odpowiednie wykorzystanie interfejsów API przyniesie powszechne korzyści, zapewniając otwarty, bezkosztowy i automatyczny dostęp dla każdego zainteresowanego do aktualnych danych, ułatwi twórcom oprogramowania i przedsiębiorstwom typu start-up tworzenie nowych usług i produktów, przeprowadzanie analiz na potrzeby podejmowania decyzji biznesowych i tworzenie oceny skutków regulacji. Odgrywa to również ważną rolę w tworzeniu cennych ekosystemów wokół zasobów danych, które często pozostają niewykorzystane57). W wyniku przeprowadzonej analizy działań planowanych do wykonania w perspektywie najbliższych 7 lat zakłada się budowę interfejsów programistycznych aplikacji do 40 baz 57) Dyrektywa 2019/1024/UE. 38 Poz. 290  Monitor Polski – 40 – Poz. 290 danych/rejestrów będących w dyspozycji resortów oraz jednostek podległych lub nadzorowanych przez właściwych ministrów. Dzięki budowie API do wspominanych rejestrów zostanie zapewniony otwarty dostęp dla każdego zainteresowanego do aktualnych danych możliwych do dalszego automatycznego przetwarzania. Spis poszczególnych baz danych/rejestrów, do których nastąpi dobudowanie API, ujęto w planie działań stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszego Programu. Dane o wysokiej wartości Wprowadzenie regulacji ustalających wymóg udostępniania danych o wysokiej wartości za pośrednictwem interfejsu programistycznego aplikacji przyczyni się do pełnego wykorzystania ich potencjału oraz uzyskania maksymalnych korzyści społeczno-ekonomicznych lub środowiskowych, przy jednoczesnym zapewnieniu dostępu do tego rodzaju zasobów jak najszerszej liczbie użytkowników. Aby MŚP mogły rozszerzyć swoją działalność transgraniczną, muszą być w stanie ponownie wykorzystywać te same dane w różnych krajach w standardowych i interoperacyjnych formatach oraz z równoważnym poziomem jakości i szczegółowości. Standaryzacja danych i metadanych ponad granicami jest konieczna, aby zwiększyć interoperacyjność i umożliwić lokalne, krajowe i europejskie wykorzystywanie danych wysokiej wartości58). Jako zasadnicze wsparcie dla działań prowadzących do udostępniania danych wysokiej wartości przez API planuje się przygotowanie przez urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji projektu, którego jednym z głównych zadań będzie budowa API do wybranych baz danych, należących do kategorii wysokiej wartości. Projekt ten będzie m.in. służyć jako finansowe narzędzie wsparcia budowy baz danych, które nie zostały jeszcze otwarte i udostępnione przez API, a zostały wytypowane do otwarcia jako bazy gromadzące dane o wysokiej wartości. Dane dynamiczne Dane dostępne powszechnie w sposób dynamiczny z różnego rodzaju interfejsów sieciowych API pozwalają na budowanie nowych, innowacyjnych usług. Ich wartość ekonomiczna zależy od natychmiastowej dostępności oraz regularnego aktualizowania takich danych w czasie rzeczywistym. W szczególności dla przedsiębiorców bardzo istotny jest dostęp do danych dynamicznych59). Zapewnianie do nich dostępu za pośrednictwem interfejsów programowania aplikacji jest szczególnie ważne, ponieważ wspiera otwarty ekosystem danych, oszczędza czas i koszty dzięki automatyzacji procesu pobierania danych, a także znacznie ułatwia ponowne wykorzystywanie danych na potrzeby szerokiej gamy nowych produktów i usług60). Sprawia to, że potencjał gospodarczy i społeczny danych dynamicznych zostanie w pełni wykorzystany. Wdrożenie dyrektywy 2019/1024/UE nałoży na podmioty sektora publicznego obowiązek udostępniania zbiorów danych, spełniających kryteria danych dynamicznych, niezwłocznie (natychmiast) po ich zgromadzeniu, za pośrednictwem API oraz – jeżeli będzie to możliwe – do zbiorczego pobrania. W celu pełnego i efektywnego wykorzystania potencjału danych dynamicznych, jest pożądane kreowanie polityki mającej na celu wzrost udostępniania danych dynamicznych w portalu Dane.gov.pl. 58) Analytical Report 15 hight value datasets, European Data Porta. lhttps://www.europeandataportal.eu/sites/default/files/analytical_report_15_high_value_datasets.pdf. 59) Nowy surowiec danych, otwarte zasoby danych dla polskiej gospodarki, raport Ministerstwa Rozwoju, 2019 r. 60) Komunikat Parlamentu Europejskiego „W kierunku wspólnej europejskiej przestrzeni danych”. 39  Monitor Polski – 41 – Poz. 290 Mając na względzie obowiązki nałożone dyrektywą 2019/1024/UE, konieczne jest dokonanie przez dostawców danych przeglądu danych opublikowanych w portalu pod kątem możliwości spełniania kryteriów danych dynamicznych, a następnie dokonanie ich przekształcenia – dostosowanie do warunków nałożonych dyrektywą (API, zbiorcze pobranie). Jeżeli jest to niemożliwe ze względu na ograniczenia techniczne lub finansowe, podmioty sektora publicznego powinny udostępniać (i aktualizować) tego rodzaju dokumenty w terminie umożliwiającym pełne wykorzystanie ich potencjału ekonomicznego. Ponadto, mając na względzie wartość danych dynamicznych, zasadne jest dążenie do ciągłego podnoszenia częstotliwości aktualizacji obecnie publikowanych informacji i tym samym stopniowego przekształcania takich zasobów do miana/postaci danych dynamicznych (przy uwzględnieniu właściwych regulacji prawnych dotyczących danych). Do tego celu będzie wykorzystywane narzędzie, jakim jest harmonogram publikowania danych publicznych, o którym mowa w celu 1 pkt
  10. Dostawcy danych wraz z propozycjami nowych zbiorów danych będą dokonywać dwa razy do roku przeglądu udostępnianych danych w celu ciągłego podnoszenia częstotliwości ich aktualizacji. Działania:
  11. Dobudowa API do baz danych/rejestrów będących w dyspozycji resortów oraz jednostek podległych i nadzorowanych przez właściwych ministrów, o których mowa w załączniku nr 1, w tabeli nr 2 Plan dobudowy API.
  12. Udostępnianie przez API w portalu Dane.gov.pl danych spełniających kryteria danych dynamicznych oraz danych o wysokiej wartości.
  13. Realizacja projektów dotyczących otwartych danych finansowanych z WRF 2021–
  15. Rozbudowa portalu Dane.gov.pl w zakresie udostępniania danych dynamicznych i danych o wysokiej wartości.
  16. Identyfikacja potencjalnych dostawców danych dynamicznych oraz nawiązanie współpracy w celu publikacji w portalu Dane.gov.pl.
  17. Zwiększanie częstotliwości aktualizacji danych opublikowanych w portalu Dane.gov.pl, uwzględniając możliwości dostawców danych. 5.1.
  18. Zasady tworzenia danych Przy projektowaniu struktur instytucjonalnych, obowiązków i umiejętności, ale przede wszystkim przy budowaniu i modernizowaniu infrastruktury, należy stosować zasady „otwartości w fazie projektowania” (ang. open by design) oraz „otwartości domyślnej” (ang. open by default). Na istotność tych reguł wskazuje prawodawca unijny w art. 5 ust. 2 oraz motywie 16 dyrektywy reuse. Zasada „otwartości w fazie projektowania” wymaga od dostawców danych uwzględnienia otwartości danych już na etapie projektowym, a następnie przez cały cykl istnienia systemu, usługi, produktu lub procesu. Oznacza to, że w każdy projekt bazujący na danych powinna być „wbudowana” ta zasada w taki sposób, aby od samego początku jego istnienia otwartość danych stanowiła jego część składową. Dla prawidłowej jej implementacji zalecane byłoby 40  Monitor Polski – 42 – Poz. 290 przeanalizowanie polityk, procesów, praktyk lub strategii, ale także realizowanych projektów obowiązujących w instytucjach, które mają wpływ na otwartość danych, oraz przemyślenie, w jaki sposób niektóre produkty i usługi zostaną zaprojektowane. W konsekwencji tego procesu możliwe byłoby podjęcie decyzji o wprowadzeniu modyfikacji w realizowanych działaniach, uwzględniających zagadnienia otwartości, np. w kontekście zwiększenia liczby danych możliwych do udostępniania. Zasada „otwartości domyślnej” nakazuje, aby wszystkie dane były otwarte, czyli dostępne bez ograniczeń terytorialnych i technologicznych, których sposób przechowywania i udostępniania umożliwia łatwe wyszukanie i swobodne wykorzystywanie do dowolnych celów, w tym również komercyjnych. Otwartość domyślna powinna stanowić integralny element każdej polityki otwartych danych. Zasada ta doznaje pewnych ograniczeń wynikających np. z zasad bezpieczeństwa, ochrony własności intelektualnej, zachowania tajemnicy statystycznej czy ochrony prywatności. Musi być to jednak ograniczenie prawnie uzasadnione, ponieważ każde wyłączenie danych z możliwości ich udostępnienia przeczy idei „otwartości domyślnej”. Jej realizacja w przypadku organów administracji publicznej wymaga podjęcia działań polegających m.in. na wprowadzaniu klauzul umownych przesądzających o własności danych powstałych w wyniku realizacji kontraktu na usługi i inne produkty (np. raporty, wyniki badań), jakie są zawierane z przedstawicielami sektora prywatnego. Przede wszystkim dotyczy to tzw. danych surowych, czyli nieprzetworzonych do postaci raportów, wykresów, nieopatrzonych odpowiednim kontekstem czy też interpretacją. Ich wartość dla ponownego wykorzystywania jest niepodważalna i często o wiele większa niż produkt powstały na ich bazie. Implementacja zasady „otwartości w fazie projektowania” oraz „otwartości domyślnej” wspiera tworzenie danych, które mogą zostać udostępnione do ponownego ich wykorzystywania w portalu Dane.gov.pl. Kierując się wytycznymi, jakie wynikają ze wskazanych reguł, dostawcy danych będą mogli już na bardzo wczesnym etapie realizacji swoich projektów odpowiednio zaplanować i zrealizować politykę otwartości w swojej instytucji, dbając m.in. o większą podaż danych, które udostępnione do ponownego wykorzystania pozwolą na sprawniejsze nimi zarządzanie i tworzenie wartości dodanej. Realizacja wskazanych działań powinna uwzględniać obowiązuje przepisy prawa, m.in. przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Działania:
  19. Przygotowanie projektu rekomendacji Komitetowi Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji w sprawie stosowania przez organy administracji centralnej zasady „otwartości w fazie projektowania” oraz „otwartości domyślnej”.
  20. Podjęcie działań zmierzających do włączenia zasady otwartości w fazie projektowania i otwartości domyślnej w opisach założeń projektów informatycznych oraz list kontrolnych osiągania interoperacyjności przedkładanych do zaopiniowania Komitetowi Rady Ministrów do spraw Cyfryzacji. 41  Monitor Polski – 43 – Poz. 290 5.1.
  21. Konsultacje z interesariuszami W każdym przypadku otwierania danych ważne jest prowadzenie przez administrację publiczną stałych konsultacji z potencjalnymi użytkownikami w celu określenia najbardziej pożądanej grupy danych, które mają najwyższy potencjał do ponownego wykorzystywania. Skutecznym mechanizmem monitoringu zapotrzebowania na dane jest przeprowadzanie badań analizujących trendy rynkowe, m.in. w zakresie, na jakie dane, z jakich obszarów tematycznych jest i w najbliższych latach może być największy popyt i dlaczego, a także na jakie branże oraz rozwiązania biznesowe może się to przełożyć w największym stopniu. Urząd obsługujący ministra właściwego do spraw informatyzacji zakłada przeprowadzanie cyklicznych badań rynku ponownego wykorzystywania danych publicznych w Polsce, w szczególności skali wykorzystywania danych publicznych przez przedsiębiorców oraz ich potrzeb dla budowania modeli biznesowych w oparciu o dane. Ponadto zamierzeniem jest również przeprowadzenie okresowych badań ankietowych użytkowników portalu Dane.gov.pl. Ankiety te będą przeprowadzane za pomocą portalu, minimum raz w roku. Wyniki ankiet pomogą w określeniu najbardziej pożądanej grupy danych oraz w dostosowaniu portalu do potrzeb użytkowników. Mając na względzie oszacowanie popytu na poszczególne kategorie danych publicznych wśród szerokiej grupy użytkowników, ankiety będą również przeprowadzane w jednostkach samorządu terytorialnego. Dane mogą być wykorzystywane na różne sposoby i do różnych celów, a publikowanie otwartych danych powinno to umożliwiać. Użytkownicy mogą mieć uwagi do zbiorów danych, do ich jakości oraz mogą zaproponować nowe zbiory danych. Informacje zwrotne pozwolą ocenić, w jaki sposób zbiory danych są wykorzystywane, jak ulepszyć ich publikowanie, oraz mogą stanowić kluczowy czynnik dla procesu otwierania danych publicznych. Informacja zwrotna umożliwia korektę danych i może w ten sposób zwiększyć jakość i wartość danych. Działaniem wpisującym się w ww. założenia, wzorem jednego z najlepszych portali otwartych danych, jakim jest francuski portal, jest dodanie forum doradczego dla użytkowników portalu Dane.gov.pl. Narzędzie to umożliwi użytkownikom komentowanie i ocenianie zestawów danych oraz przedstawianie ich opinii szerokiemu gronu i wymianie pomysłów. Narzędzie to posłuży również wymianie informacji i poglądów między użytkownikami portalu oraz dostawcami danych. Dodatkowo w ramach rozwoju portalu Dane.gov.pl system zostanie wzbogacony o nowe funkcje poprawiające użyteczność portalu i wspierające transfer wiedzy między administratorem portalu a ich użytkownikami. Utworzona zostanie funkcja pomoc/chatbox, pozwalająca na szybką i łatwą komunikację między użytkownikami portalu oraz administratorem. Dzięki tej funkcji użytkownicy będą mogli „na żywo” komentować zamieszczane zbiory danych, wymieniać poglądy oraz zgłaszać zapotrzebowanie na dane. Powyższe działania pozwolą na stały monitoring popytu na dane przez różne grupy społeczne, a w następstwie na dostosowanie działań ułatwiających udostępnianie najbardziej pożądanej grupy danych. 42  Monitor Polski – 44 – Poz. 290 Działania:
  22. Przeprowadzanie:  cyklicznych badań rynku ponownego wykorzystywania danych publicznych w Polsce, w szczególności skali wykorzystywania danych publicznych przez przedsiębiorców oraz ich potrzeb dla budowania modeli biznesowych w oparciu o dane,  minimum raz w roku badania ankietowego w jednostkach samorządu terytorialnego w celu identyfikacji zasobów danych, na które jest zapotrzebowanie,  minimum raz w roku badania ankietowego użytkowników portalu Dane.gov.pl. w celu oszacowania popytu na poszczególne kategorie danych.
  23. Rozbudowanie funkcjonalności portalu Dane.gov.pl usprawniającej komunikację z jego użytkownikami. ZALECENIA  Zwiększanie dostępności zasobów danych w portalu Dane.gov.pl przez dostawców danych na potrzeby ich ponownego wykorzystania, w tym w nowych technologiach.  Zwiększanie liczby zasobów danych udostępnianych przez API w portalu Dane.gov.pl.  Zwiększanie liczby zasobów danych dynamicznych udostępnianych w portalu Dane.gov.pl przez API. p  Uwzględnianie przy budowie i rozwoju systemów teleinformatycznych wymagań dla projektowania interfejsów komunikacji przez API, projektowanie rozwiązań z myślą o przyszłym udostępnianiu danych.  Uwzględnianie zapisów w dokumentacji przetargowej na budowę, wsparcie i rozwój systemów teleinformatycznych w zakresie udostępniania danych przez interfejs programistyczny aplikacji.  Uwzględnianie przez wszystkie zainteresowane podmioty koncepcji interoperacyjności danych w fazie projektowania systemów teleinformatycznych lub w procesie ich rozbudowy.  Uwzględnianie zasad tworzenia danych w dokumentacji postępowań o udzielenie zamówień publicznych. 43  Monitor Polski – 45 – 5.
  24. Cel drugi – Poprawa interoperacyjności i jakości danych Poz. 290 5.2.
  25. Poprawa jakości danych Ocena jakości danych według modelu 5-Star Open Pięciogwiazdkowy schemat otwartych danych61) to model jakości danych, który umożliwia ocenianie danych na podstawie 5-stopniowej skali. Im większa liczba gwiazdek, tym więcej danych można ponownie wykorzystać i łatwiej połączyć dane. Uzyskanie 5 gwiazdek otwartości składa się z etapów62).
  26. Stopień otwartości danych: Publikowanie danych Stopień ten można osiągnąć, publikując swoje dane w sieci Internet, na podstawie otwartej licencji (np. typu Creative Commons).
  27. Stopień otwartości danych: Udostępnianie danych ustrukturyzowanych Aby otrzymać 2 gwiazdki, dane muszą kwalifikować się do 1 gwiazdki, a także muszą mieć strukturę i możliwość odczytu maszynowego. Dane zawarte w obrazach, zwykłym tekście, dokumentach Microsoft Word i Portable Document Files (PDF) nie kwalifikują się, ale formaty odczytywalne maszynowo, takie jak pliki Microsoft Excel, spełniają warunek 2 gwiazdki. Formaty danych można podzielić na dwie kategorie: dane strukturalne (czytelne dla maszyn i ludzi) oraz dane nieustrukturyzowane (czytelne dla człowieka). Dane w formacie pliku ustrukturyzowanym są łatwo identyfikowalne przez aplikacje, do dalszego pozyskania63).
  28. Stopień otwartości danych: Korzystanie z niezastrzeżonych formatów Trzecia gwiazdka jest przyznawana, gdy dane są dostępne na licencji otwartej, w ustrukturyzowanym i powszechnie stosowanym formacie. Niezastrzeżony format oznacza, że nie jest on związany z konkretnym oprogramowaniem, a jego charakterystyka jest jawna i dobrze opisana (udokumentowana).
  29. Stopień otwartości danych: Używanie URI do oznaczenia zasobów Stopień ten można osiągnąć, spełniając 3 stopień oraz używając identyfikatorów URI64) do oznaczenia zasobów – aby możliwe było ich wyszukiwanie. Oznacza to, że dane nie tylko są odczytywane przez maszyny, ale także zawierają metadane, które pozwalają na ich zrozumienie przez maszyny. To pierwszy krok w kierunku danych połączonych65).
  30. Stopień otwartości danych: Łączenie danych z innymi danymi, aby zapewnić kontekst to bardzo zaawansowany etap otwartych danych, na którym etapie dane są powiązane z innymi danymi w celu zapewnienia kontekstu. Działania te doprowadzą do interoperacyjnych i łatwych do odkrycia danych66). W celu ułatwienia ponownego wykorzystywania dane i metadane powinny być udostępnione w portalu Dane.gov.pl w formacie przeznaczonym do odczytu maszynowego i w otwartych formatach; w możliwe najwyższej skali otwartość danych. 61) Model otwartych danych pod względem jakości opracował Tim Berners-Lee, twórcy sieci WWW i prekursora Linked Data. https://5stardata.info/en/. 63) Open data goldbook for Data Managers and Data Holders, EDP, 2018 r. 64) URI (z ang. Uniform Resource Identificator) jest unikalnym identyfikatorem zasobów, https://www.ietf.org/rfc/rfc3986.txt. 65) Open data goldbook for Data Managers and Data Holders. 66) Tamże. 62) 44  Monitor Polski – 46 – Poz. 290 Rysunek
  31. Pięciogwiazdkowy schemat otwartych danych Źródło: http://5stardata.info/en/ Oznaczenia skrótów: OL – otwarta licencja RE – odczyt maszynowy OF – format otwarty LD – dane połączone URI – jednolity identyfikator zasobu. Szczegółowe objaśnienia formatów danych wraz z ich przyporządkowaniem do odpowiedniego stopnia otwartości danych znajdują się w załączniku nr 2 do niniejszego Programu o nazwie „Standard techniczny”. Ponadto wśród czynników wpływających na jakość danych wyróżnia się: spełnienie filarów otwartości danych67), wiarygodność, jednorodność, brak redundancji (nadmiarowości/powtórzeń), naturalny język danych (gdy ma znaczenie). KRI wymienia rodzaje dopuszczalnych standardów danych w procesach wymiany danych między systemami teleinformatycznymi podmiotów realizujących zadania publiczne. Zgodnie z art. 18 przedmiotowego rozporządzenia systemy udostępniają zasoby informacyjne co najmniej w jednym z formatów danych określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Spośród ok. 50 formatów wymienionych w KRI jedynie nieliczne posiadają cechy umożliwiające wykorzystywanie ich w systemach udostępniania danych publicznych, np. w portalu Dane.gov.pl. Rozporządzenie nie uwzględnia formatów danych znajdujących się na najwyższych stopniach otwartości, które są fundamentem budowania otwartych danych. W celu uwzględnienia najnowszych standardów dotyczących otwartych formatów jest pożądane znowelizowanie KRI. Działania:
  32. Publikowanie przez dostawców w portalu Dane.gov.pl nowych zasobów danych w możliwie najwyższym poziomie otwartości zgodnie z pięciogwiazdkowym schematem otwartych danych, w celach ułatwienia ponownego wykorzystywania danych oraz dalszego przetwarzania maszynowego.
  33. Dokonywanie przez dostawców danych bieżących przeglądów zasobów danych opublikowanych w portalu w celu poprawy ich jakości (wzrostu poziomu otwartości) i zwiększenia ich wykorzystania w usługach i produktach. 67) Patrz rozdział 5.3.
  34. 45  Monitor Polski – 47 – Poz. 290
  35. Dostosowanie funkcjonalności portalu Dane.gov.pl do:  publikowania zasobów danych w wielu formatach, polegającego na udostępnianiu kilku plików danych w różnych formatach danych w jednym zasobie; lub udostępnianiu zasobu danych z materiałami współtowarzyszącymi, które mogą być istotne dla tego zasoby danych (np. zbiór danych w formacie csv, a jako materiały uzupełniające plik PDF lub XLSX),  konwersji zasobów danych do alternatywnych formatów o wyższych stopniach otwartości – konwersja plików CSV do formatu JSON.
  36. Poszerzenie katalogu formatów danych wskazanych w KRI o formaty na 4 i 5 stopniu otwartości danych. Zwiększenie interoperacyjności danych – dane połączone (Linked Data) Koncepcja danych połączonych zwiększa interoperacyjność i wykrywalność zbiorów danych. Połączone dane są sposobem publikowania otwartych danych jako danych powiązanych lub wzbogacania zbiorów danych o połączone metadane. Istnieje szereg zalet tej koncepcji, m.in. służą one do: a) upublicznienia i ułatwienia dostępu do danych i metadanych w sieci Internet, b) połączenia danych i metadanych z innymi, aby: nadać im treść i znaczenie, umieścić je w kontekście, wzbogacić je o metadane, umożliwić dalsze wyszukiwanie68). Podstawowe elementy danych połączonych to m.in. OWL, RDF, RDF Schema (inaczej RDFS), URI, SPARQL. Elementy te warunkują interoperacyjność zbiorów danych tworzonych przez różnych dostawców danych. Szczegółowe objaśnienia formatów danych na najwyższych stopniach otwartości oraz zasady projektowania danych połączonych znajdują się w załączniku nr 2 do niniejszego Programu. Koncepcja danych połączonych wymaga zainwestowania środków finansowych, technologii, kompetencji i czasu. Mimo to założenia Linked Data są wykorzystywane przez coraz większą liczbę europejskich portali otwartych danych. Mając na względzie ww. zalety danych połączonych, zaleca się, o ile to możliwe, publikowanie danych połączonych w portalu Dane.gov.pl. Działania:
  37. Zwiększanie liczby zasobów danych o najwyższym stopniu otwartości (Linked Data) udostępnianych w portalu Dane.gov.pl (przez prowadzenie działań informacyjnych w ramach sieci pełnomocników do spraw otwartości danych oraz w ramach mediów społecznościowych, publikacji newsletterów). 68) https://www.w3.org/DesignIssues/LinkedData.html, https://www.europeandataportal.eu/sites/default/files/d2.1.2_training_module_1.2_introduction_to_linked_data_pl_edp.pdf. 46  Monitor Polski – 48 – Poz. 290
  38. Szkolenia dostawców danych w zakresie tworzenia i publikowania danych połączonych.
  39. Rozbudowa funkcjonalności portalu Dane.gov.pl o wyszukiwarkę danych połączonych SPARQL. Zapewnienie wysokiej jakości metadanych Jednym z głównych wyzwań w inicjatywach dotyczących otwartych danych jest ich wykrywalność. Wykrywalność otwartych danych jest związana z jakością metadanych, które nie zawsze są kompletne lub dokładne. Publikowanie metadanych dobrej jakości ma fundamentalne znaczenie dla poprawy ponownego wykorzystania, znajdowania i katalogowania danych, a także tworzenia powiązań i relacji między zbiorami danych.69) Metadane są danymi służącymi do opisu innych danych70). Definiowane są również jako informacje strukturalne, opisujące, wyjaśniające, lokalizujące lub w inny sposób ułatwiające odnalezienie i wykorzystanie informacji71). Wiąże się to z tworzeniem zwięzłego i usystematyzowanego zestawu informacji odsyłającej, który służy do efektywnego wyszukiwania danych potrzebnych użytkownikowi72). Metadane powinny być zrozumiałe dla człowieka i możliwe do odczytu przez maszyny. W 2011 r., stosując podobne podejście do pięciogwiazdkowego schematu Open Data Tima Bernersa-Lee, Komisja Europejska stworzyła pięciopoziomowy schemat dojrzałości do zarządzania metadanymi, aby pomóc państwom członkowskim określić kierunki poprawy ich własnych polityk zarządzania metadanymi73). Publikowanie metadanych na zasadzie Linked Data zwiększa wykrywalność i interoperacyjność danych. Metadane służą nie tylko do opisu i odkrywania, ale także stają się niezbędne dla zakresu kontekstualizacji – trafności, jakości, ograniczeń (warunków), a także do zespolenia użytkowników i oprogramowania do danych dostępnych w Internecie74). Metadane mają duży wpływ na możliwość ponownego wykorzystanie otwartych danych. W związku z tym istotne jest zapewnienie wysokiej jakości metadanych, które przyczynią się do użyteczności danych. Zestaw elementów metadanych zasobów udostępnianych w portalu Dane.gov.pl określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 marca 2014 r. w sprawie Centralnego Repozytorium Informacji Publicznej (dalej „rozporządzenie CRIP”)75). Część metadanych jest wpisywana do systemu automatycznie w momencie dodawania zasobu. Jednakże szczególną rolę odgrywa właściwie dobrany i bezbłędny zestaw metadanych określanych przez dostawcę, gdyż są to informacje najczęściej wykorzystywane do precyzyjnego wyszukiwania zasobów. Mając na uwadze powyższe, zaleca się dostarczanie właściwie dobranych i bezbłędnych zestawów metadanych określanych przez dostawcę danych oraz publikowanie metadanych w otwartych formatach. 69) Sustainability of (Open)

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.