Uchwała Nr 7 Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki "Dynamiczna Polska 2020"

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”, która ma na celu zwiększenie innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki. Jest to jeden z dziewięciu dokumentów strategicznych rządu, mających realizować średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju.

Co reguluje

Przyjęcie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”.
Określa zakres tematyczny Strategii, obejmujący m.in. stabilne podstawy makroekonomiczne, rynek finansowy, przedsiębiorczość, rozwój usług i przemysłu, innowacyjność, społeczeństwo informacyjne, eksport i promocję gospodarki.
Wskazuje Ministra Gospodarki jako koordynatora Strategii.
Wskazuje powiązania Strategii z innymi krajowymi i unijnymi dokumentami strategicznymi, takimi jak Strategia Europa 2020.

Kogo dotyczy

Rada Ministrów, która uchwala Strategię.
Minister Gospodarki, jako koordynator Strategii.
Instytucje publiczne i klasa polityczna, odpowiedzialne za funkcjonowanie systemu zarządzania w sektorze publicznym.

Kluczowe punkty

Strategia „Dynamiczna Polska 2020” jest jednym z dziewięciu dokumentów strategicznych rządu.
Koordynatorem Strategii jest Minister Gospodarki.
Strategia jest ściśle powiązana z unijną Strategią Europa 2020, dążąc do inteligentnego, zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu.
Strategia będzie wdrażana za pomocą programów operacyjnych i rozwoju, w szczególności Programu Rozwoju Przedsiębiorstw.

Tekst ustawy

Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2013.02.13 14:39:22 +01'00' MONITOR POLSKI v.p l DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 lutego 2013 r. Poz. 73 UCHWAŁA Nr 7 RADY MINISTRÓW .go z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

Przyjmuje się Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”, stanowiącą załącznik do uchwały. ww w. rcl §
Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 1) Prezes Rady Ministrów: D. Tusk Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644 oraz z 2012 r. poz.
–2– Poz. 73 Załącznik Załącznik do uchwały nr 7 Rady Ministrów do uchwały nr 72013 r. (poz. 73) z dnia 15 stycznia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. v.p l Monitor Polski ww w. rcl .go Ministerstwo Gospodarki Warszawa, styczeń 2013 r. –3– Poz. 73 ww w. rcl .go v.p l Monitor Polski Monitor Polski –4– Poz. 73 v.p l WPROWADZENIE Doświadczenia ośmiu lat uczestnictwa Polski w Unii Europejskiej pokazują, że właściwe określanie celów rozwojowych i zapewnienie możliwości ich realizacji nie jest, jak jeszcze do niedawna powszechnie sądzono, jedynie funkcją ilości dostępnych środków finansowych. Ważnym, obok środków finansowych, a w dłuższej perspektywie nawet daleko bardziej istotnym czynnikiem, decydującym o rozwoju kraju, jest funkcjonowanie systemu zarządzania w sektorze publicznym. Sposób i jakość funkcjonowania tego systemu jako całości oraz na poszczególnych szczeblach zarządzania decyduje w dużej mierze o zdolności do odpowiedniego reagowania państwa czy też regionu (a tak naprawdę klasy politycznej i instytucji publicznych) na strategiczne wyzwania pojawiające się we współczesnym świecie. w. rcl .go W 2009 r. rząd Polski zaprezentował Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski z intencją zwiększenia skuteczności programowania i wdrażania polityki rozwoju oraz podniesienia jakości funkcjonowania instytucji publicznych. W tym samym roku na jego podstawie rząd przyjął również Plan uporządkowania strategii rozwoju, ograniczając do dziewięciu liczbę dokumentów strategicznych realizujących średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju. Pośród tych dokumentów znalazła się Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020” (zwana dalej Strategią…), dla której jako koordynatora wskazano Ministra Gospodarki
Pozostałe dokumenty z tej grupy to: Strategia rozwoju kapitału ludzkiego (SRKL), Strategia rozwoju transportu (SRT), Strategia Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko (BEiŚ), Strategia Sprawne Państwo (SSP), Strategia rozwoju kapitału społecznego (SRKS), Krajowa strategia rozwoju regionalnego 2010-2020: regiony, miasta, obszary wiejskie (KSRR), Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP (SRSBN RP), Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa (SZRWRiR). Plan uporządkowania… określił także zakres tematyczny Strategii..., który stanowią następujące zagadnienia: stabilne podstawy makroekonomiczne rozwoju, rynek finansowy, przyjazne środowisko dla przedsiębiorczości, rozwój usług, rozwój sektorów przemysłu i budownictwa, innowacyjność, społeczeństwo informacyjne, eksport i promocja gospodarki. Ramy dla strategii zintegrowanych wyznacza również ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.). ww Strategia… jest ściśle powiązana z innymi krajowymi i unijnymi dokumentami o charakterze strategicznym. Należą do nich: Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju (DSRK), Strategia Rozwoju Kraju
Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo (SRK 2020), Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (KPZK), Narodowa Strategia Spójności, Krajowy Program Reform (KPR), pozostałe strategie zintegrowane oraz Strategia Europa
Spójność celów Strategii… z celami poszczególnych strategii ramowych gwarantuje właściwą realizację polityki gospodarczej w dążeniu do osiągnięcia założonej wizji. Podstawą systemową dla krajowych dokumentów strategicznych jest ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju z 6 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.), która ustala ich układ, hierarchię (art. 9 i 14a ustawy), podstawowe elementy (art. 10, 12a, 13 i 14b) oraz zasady realizacyjne (rozdziały 3 i 5 ustawy). Zgodnie z jej założeniami Strategia… będzie wdrażana za pomocą programów operacyjnych i rozwoju, w szczególności Programu Rozwoju Przedsiębiorstw. Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki bezpośrednio wpisuje się w priorytet unijnej strategii rozwoju Europa 2020, którym jest inteligentny, zrównoważony rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu. Jest to zbieżne z celem głównym Strategii... Poszczególne działania zawarte w Strategii... również bezpośrednio przyczynią się do realizacji celów Europy 2020, m.in. osiągnięcia poziomu inwestycji w działalność badawczo-rozwojową równego 3% PKB (dla Polski 1,7%). W swej konstrukcji strategia Europa 2020 opiera się na siedmiu projektach przewodnich, z których najbliższym Strategii... jest Unia Innowacji. Jej założenia są zbieżne z celami Strategii... w zakresie 1 Minister Gospodarki jest ponadto koordynatorem Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. 2 Monitor Polski –5– Poz. 73 v.p l tworzenia gospodarki opartej na wiedzy poprzez zwiększanie potencjału naukowego, tworzenia zintegrowanej infrastruktury badawczej, podwyższania poziomu kształcenia i e-umiejętności, zwiększania mobilności kadr naukowych czy wspierania MŚP o dużym potencjale rozwoju oraz komercjalizacji wynalazków i innowacji. Kolejną inicjatywą jest Europejska agenda cyfrowa, która zakłada osiągnięcie trwałych korzyści ekonomicznych i społecznych z jednolitego rynku cyfrowego w oparciu o szybki Internet oraz interoperacyjne aplikacje. Odzwierciedleniem strategicznych działań Agendy w Strategii... jest wykorzystanie potencjałów technologii informacyjno-komunikacyjnych w działalności obywateli, przedsiębiorstw i służb publicznych, co przyczyni się do wzrostu innowacyjności, wzrostu gospodarczego oraz poprawy jakości życia codziennego. .go Polityka przemysłowa w erze globalizacji wspiera silną, zdywersyfikowaną i konkurencyjną bazę przemysłową w Europie, oferującą dobrze płatne miejsca pracy. Nowoczesna polityka przemysłowa wspiera przedsiębiorczość, wpływa na poprawę konkurencyjności przemysłu i usług, dąży do maksymalizacji korzyści z globalizacji i tworzy gospodarkę przyjazną środowisku. W Strategii... znajduje swoje odzwierciedlenie w poprawie warunków funkcjonowania przedsiębiorstw (m.in. dostęp do kapitału), wspieraniu innowacji, umiędzynarodowieniu polskiej gospodarki i przechodzeniu na „bardziej zieloną ścieżkę”. w. rcl Europa efektywnie korzystająca z zasobów dąży do uniezależnienia wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów dzięki przejściu na niskoemisyjną gospodarkę, większemu wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii, modernizacji transportu oraz propagowaniu efektywności energetycznej. Założenia inicjatywy są zbieżne z celami Strategii... w zakresie pełnego wykorzystania potencjału technologii informacyjno-komunikacyjnych, rozwoju zrównoważonych metod produkcji i konsumpcji czy też wspieraniu budownictwa zrównoważonego. Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia przewiduje m.in. zapewnienie osobom poszukującym pracy możliwości podniesienia kwalifikacji i dostosowania ich do potrzeb przedsiębiorstw. UE planuje w tym zakresie uruchomienie „unijnej panoramy umiejętności”, która będzie przedstawiać prognozy na temat umiejętności najbardziej potrzebnych obecnie i w przyszłości, jak również podejmie działania, które mają umożliwić obywatelom rozwijanie odpowiednich kompetencji i pomagać w znajdowaniu pracy. ww Krajowy Program Reform to średniookresowy dokument planistyczny rządu przygotowany na rzecz realizacji strategii Europa
KPR stanowi odpowiedź na najważniejsze wyzwania globalne oraz wskazuje ścieżkę do budowy trwałych podstaw wzrostu gospodarczego, łącząc cele unijne z priorytetami krajowymi. Programowane w ramach KPR reformy umożliwią przezwyciężenie barier wzrostu hamujących potencjał rozwojowy kraju. KPR to element systemu zarządzania krajową polityką rozwoju, a zaproponowane w nim reformy, w powiązaniu z realizacją długo- i średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz opracowywanymi obecnie dziewięcioma zintegrowanymi strategiami krajowymi, koncentrują się na obszarach priorytetowych z punktu widzenia rozwoju społeczno-gospodarczego Polski, prowadząc jednocześnie do realizacji celów strategii Europa
Przekrojowym dokumentem strategicznym UE jest Akt o jednolitym rynku (Single Market Act), przyjęty przez Komisję Europejską w maju 2011 r., który stanowi próbę stworzenia jak najbardziej spójnego rynku wewnętrznego wspólnoty. Single Market Act można traktować jako unijny kontekst działań przewidzianych w Strategii... w zakresie upraszczania regulacji podatkowych oraz zmniejszania obciążeń administracyjnych i finansowych, zwłaszcza dla MŚP oraz dla konsumentów, 3 Monitor Polski –6– Poz. 73 v.p l upowszechniania i ochrony wiedzy, międzynarodowego partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP), normalizacji itd. Drugim dokumentem o podobnym charakterze jest przyjęty w 2008 r. Small Business Act. Jego założenia posłużyły za podstawę większości działań dotyczących małych i średnich przedsiębiorstw w Strategii...: tworzenia warunków sprzyjających przedsiębiorczości, rozwijania finansowania dla MŚP, dostosowania instrumentów polityki publicznej do potrzeb MŚP, zwiększania ich udziału w zamówieniach publicznych i obrocie międzynarodowym czy wspierania podnoszenia kwalifikacji MŚP i wszelkich form innowacji. .go Dokumentem unijnym o charakterze strategicznym w obszarze zrównoważonego rozwoju jest Strategia Zrównoważonego Rozwoju UE, przyjęta w 2001 r. w Goeteborgu oraz odnowiona w 2006 r. Dokument ukierunkowany jest na osiąganie celów długookresowych m.in. w obszarze ochrony środowiska przyrodniczego, spójności społecznej (w tym jakości życia), a także realizacji zobowiązań UE w skali międzynarodowej. Za główne wyzwania w zakresie zrównoważonego rozwoju, przed którymi stoją państwa członkowskie UE, uznano oprócz zrównoważonej produkcji i konsumpcji: zmiany klimatu oraz kwestie czystszej energii, zrównoważony transport, ochronę zasobów środowiska i racjonalne gospodarowanie nimi, zdrowie publiczne, integrację społeczną, a także zmiany demograficzne i migrację. ww w. rcl Założenia do Strategii… zostały kierunkowo przyjęte przez Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju 24 czerwca 2010 r. oraz kierownictwo Ministerstwa Gospodarki 22 lipca 2010 r. Dokument był również konsultowany z partnerami społeczno-gospodarczymi. W okresie VI-VII 2010 r. odbyły się konsultacje Założeń z instytucjami otoczenia biznesu oraz instytutami badawczymi. Zaaranżowano również dodatkowe spotkanie robocze dot. ekonomii społecznej z przedstawicielami Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Rady Działalności Pożytku Publicznego. W I kwartale 2011 r. przeprowadzone zostały również konsultacje międzyresortowe i społeczne Strategii… (zakończone 30 marca 2011 r.). Miały miejsce również dodatkowe konsultacje z przedstawicielami administracji publicznej, ekspertami, partnerami społecznymi (konferencja 28 marca 2011 r., spotkania eksperckie poświęcone innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego 2 lutego 2011 r., posiedzenie Grupy roboczej małych i średnich przedsiębiorstw przy Komitecie Koordynacyjnym Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 – 28 marca 2011 r., spotkanie Zespołu ds. Krajowych dokumentów Strategicznych przy Konwencie Marszałków RP w Pomlewie 28 kwietnia 2011 r. i w Gdańsku 9 czerwca 2011 r.). Zakres merytoryczny Strategii… był również tematem Konwentu Marszałków – 18 maja 2011 r. Projekt Strategii... został uzgodniony na forum Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (posiedzenie 27 lipca 2011 r.). Obecny kształt dokumentu stanowi wypadkową pierwotnie określonego zakresu strategii oraz opinii prezentowanych w trakcie całego procesu konsultacji.2 2 Wyniki konsultacji społecznych zostały zaprezentowane w załączniku. 4 Monitor Polski –7– Poz. 73 v.p l STRESZCZENIE W kierunku innowacyjnej gospodarki… .go W dłuższym okresie rozwój i konkurencyjność gospodarki są silnie uwarunkowane jej innowacyjnością. „Strategia innowacyjności OECD” wskazuje, że w latach 1995–2006 nakłady na inwestycje w wartości niematerialne i prawne oraz inwestycje w ICT przyczyniły się do 2/3 lub 3/4 wzrostu PKB w kilku krajach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), wykazując tym samym, że innowacje stanowią główny motor wzrostu w gospodarkach rozwiniętych. Według prognozy Banku Światowego (czerwiec 2010 r.) wykonywanej dla Polski w ramach projektu Europa 2020 reformy inspirowane przez unijną Strategię Europa 2020 w obszarze zwiększenia możliwości absorpcyjnych nowych technologii i innowacji mogą przyczynić się do wzrostu PKB o 0,1-0,2 pkt. proc. rocznie
Z kolei przeznaczenie 3% unijnego PKB na badania i rozwój pozwoliłoby na stworzenie 3,7 mln miejsc pracy oraz podwyższyłoby roczny PKB UE o prawie 800 mld euro do 2025 r.4 w. rcl Wśród czynników wzrostu gospodarczego za główne kanały wpływu B+R oraz innowacji na gospodarkę należy uznać, poza kanałem wzrostu produktywności, także podwyższenie zasobu kapitału oraz jakości czynnika pracy. Jako główne determinanty postępu technologicznego wpływają one na wzrost możliwości produkcyjnych gospodarki, głównie poprzez bardziej efektywne, a więc i produktywne, wykorzystanie już istniejących zasobów i w konsekwencji – zmniejszenie presji na środowisko. Jest to szczególnie istotne w kontekście bardziej efektywnego gospodarowania energią (poprawy efektywności energetycznej), która w przypadku Polski ma kluczowe znaczenie dla jakości środowiska naturalnego i środowiska człowieka. Poprzez pojawienie się nowych produktów, a także podniesienie ich jakości, poprawia się też efektywność alokacji czynników produkcji, są one bowiem odpowiedzią na zmieniające się preferencje konsumentów. Jednocześnie zmiany technologiczne prowadzą do zmian w relatywnych cenach czynników produkcji. Spadek cen dóbr inwestycyjnych, których produktywność stymulują badania i innowacje, prowadzi do zmniejszenia nakładów przeznaczanych na ich zakup, powodując zwiększanie zasobu kapitału. W końcu badania, rozwój i innowacje (B+R+I) są komplementarne z działaniami mającymi na celu podniesienie jakości kapitału ludzkiego. Nowa wiedza, którą nabywają badacze, jest wykorzystywana przez nich także w działalności edukacyjnej, co pozwala upowszechnić ją w kręgach akademickich i w całym społeczeństwie. Powodzenie dalszych badań jest zaś uzależnione od dopływu nowych wykwalifikowanych pracowników. Także zastosowania nowych metod produkcji wymagają od pracowników nabycia nowych umiejętności oraz przyswojenia niezbędnej wiedzy. ww Przez innowacyjność gospodarki należy rozumieć zdolność i motywację podmiotów gospodarczych do ustawicznego poszukiwania i wykorzystywania w praktyce wyników prac badawczych i rozwojowych, nowych koncepcji, pomysłów i wynalazków. Innowacyjność oznacza również doskonalenie i rozwój istniejących technologii produkcyjnych, eksploatacyjnych i dotyczących sfery usług, wprowadzanie nowych rozwiązań w organizacji i zarządzaniu, doskonalenie i rozwój infrastruktury, zwłaszcza dotyczącej gromadzenia, przetwarzania i udostępniania informacji. W odniesieniu do sektora publicznego innowacje definiowane są na wiele sposobów, m.in. jako wprowadzanie nowych usług lub zasadniczo zmienionych sposobów organizacji oraz świadczenia tych usług dla obywateli i przedsiębiorstw – z zachowaniem wysokiej jakości – w szczególności w celu sprostania wyzwaniom 3 Fueling Growth and Competitiveness in Poland through employment, skills and innovation, World Bank Europe 2020 Team, Ministry of Economy, 22 June
4 Europa 2020 Flagship Initiative, Innovation Union, EC COM

(2010)546 Final. 5 Monitor Polski –8– Poz. 73 v.p l globalizacji i demografii.5 Innowacyjność jest więc pojęciem szerokim i obecnym we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego, warunkowanym przez bardzo różnorodne czynniki. Najczęściej jednak innowacje są definiowane zgodnie z podręcznikiem Oslo z 2005 r., opracowanym przez OECD i Eurostat, dotyczącym zasad gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji6. Zgodnie z metodologią ww. podręcznika7 wyróżnia się cztery typy innowacji: – – – innowacje produktowe – wprowadzenie wyrobu lub usługi, które są nowe lub znacząco udoskonalone w zakresie swoich cech lub zastosowań, innowacje procesowe, czyli innowacje w obrębie procesu – wdrożenie nowej lub znacząco udoskonalonej metody produkcji lub dostawy, innowacje marketingowe – wdrożenie nowej metody marketingowej wiążącej się ze znaczącymi zmianami w projekcie/konstrukcji produktu lub w opakowaniu, dystrybucji, promocji lub strategii cenowej, innowacje organizacyjne – wdrożenie nowej metody organizacyjnej w przyjętych przez firmę zasadach działania, w organizacji miejsca pracy lub w stosunkach z otoczeniem.8 .go – Przyjęto, że minimalnym wymogiem zaistnienia innowacji jest to, aby produkt, proces, metoda marketingowa lub metoda organizacyjna były nowe (lub znacząco udoskonalone) dla firmy. Zalicza się tu produkty, procesy i metody, które dana firma opracowała jako pierwsza, oraz te, które zostały pozyskane od innych firm lub podmiotów. Wspólną cechą innowacji jest fakt, że zostały one wdrożone, tj. wprowadzone na rynek (w przypadku produktów) lub faktycznie wykorzystane w działalności firmy (w przypadku procesów, metod marketingowych i organizacyjnych).9 w. rcl Innowacyjność przedsiębiorstw zwiększa innowacyjność całej gospodarki, przyczyniając się do wzrostu jej konkurencyjności, a w efekcie – Produktu Krajowego Brutto (PKB). Należy jednak podkreślić także odwrotną zależność: poziom inwestycji przeznaczanych na badania i rozwój (B+R) najczęściej zależy od ogólnego poziomu bogactwa danego kraju, odzwierciedlonego np. właśnie wartością PKB per capita. W ostatnich latach szczególną rolę pełni specyficzny rodzaj działalności B+R związany z rozwojem i zastosowaniami technologii informatycznych i komunikacyjnych (ICT). To wyróżnienie jest spowodowane głównie przez wpływ, jaki technologie te wywarły na wzrost gospodarczy w ostatnich latach, zarówno poprzez rozwój tego sektora, jak i poprzez zastosowanie jego produktów w większości gałęzi gospodarki (w tym np. sektorze administracji publicznej czy gospodarce niskoemisyjnej). ww Efektywność rozumiana jest w Strategii... jako maksymalizacja efektów przy użyciu określonej ilości zasobów bądź osiągnięcie zamierzonego celu przy wykorzystaniu możliwie najmniejszej ilości zasobów (głównie nakładów kapitałowych, surowcowych czy materiałowych) lub optymalnie alokowanych zasobów (obok zasobów kapitałowych kluczową rolę odgrywają tutaj zasoby ludzkie). Kluczem do zwiększenia efektywności gospodarowania jest zarówno wzrost innowacyjności, jak i tworzenie warunków dla sprawnego prowadzenia i rozwijania działalności gospodarczej. 5 Za: Albury, D.: Fostering Innovation in Public Services, Public Money and Management, Styczeń 2005, s. 51 – 56, oraz za raportem ONZ: People Matter, Civic Engagement in Public Governance, World Public Sector Report, ONZ, Nowy Jork 2008. 6 Pierwsza edycja ukazała się w 1992 r., druga edycja w 1997 r., zaś trzecia w 2005 r. (trzecia wersja została przetłumaczona na język polski i wydana przez MNiSW w 2008 r.). 7 OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż 2005, wersja polska, Warszawa, 2008. 8 OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż, 2005, wydanie polskie, Warszawa 2008, s. 49–55. 9 OECD, EUROSTAT: Podręcznik Oslo, Paryż 2005, wersja polska, Warszawa 2008, s. 49. 6 Monitor Polski –9– Poz. 73 v.p l Innowacyjność i efektywność pozostają zatem główną osią Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki, natomiast jej wielowątkowy charakter ujawnia się w celu głównym i celach szczegółowych dokumentu. Istnieją trzy główne powody, dla których niniejsza Strategia... powstała: .go

a)dotychczasowe źródła wzrostu gospodarczego Polski, takie jak m.in. relatywnie niskie koszty pracy, wyczerpują się. Przedsiębiorstwa działające w Polsce nie będą w stanie w dłuższej perspektywie konkurować w oparciu o tego rodzaju czynniki, szczególnie w obliczu znaczącego potencjału gospodarczego krajów rozwijających się, a także państw wiodących w dziedzinie innowacyjności. Jedyną szansą na stały i dynamiczny rozwój gospodarczy Polski jest wykorzystanie przez przedsiębiorców innych źródeł przewagi konkurencyjnej, w szczególności poprzez wzrost innowacyjności, maksymalizację efektywności i optymalizację wykorzystania zasobów (wiedzy, kapitału, pracy, surowców i zasobów naturalnych), która z kolei w dużym stopniu wynika ze wzrostu innowacyjności,
b)odpowiednie reagowanie państwa na wyzwania strategiczne wymaga właściwego określania celów rozwojowych i ich skutecznej realizacji. Zależy to nie tylko od ilości dostępnych środków finansowych, ale również od sposobu i jakości funkcjonowania systemu zarządzania w sektorze publicznym. W 2009 r. rząd Polski zaprezentował Założenia systemu zarządzania rozwojem Polski z intencją zwiększenia skuteczności programowania i wdrażania polityki rozwoju oraz podniesienia jakości funkcjonowania instytucji publicznych. W tym samym roku na jego podstawie rząd przyjął również Plan uporządkowania strategii rozwoju, ograniczając do dziewięciu liczbę strategii realizujących średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju. Pośród tych dokumentów znalazła się Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki, której koordynację powierzono ministrowi właściwemu ds. gospodarki, w. rcl
c)reforma systemu zarządzania rozwojem kraju zbiegła się w czasie z ogólnoświatowym kryzysem gospodarczym, natomiast prace nad Strategią… przypadły na początek ożywienia gospodarczego o nadal niepewnej skali i trwałości. Załamanie koniunktury – jakkolwiek mniej dotkliwe dla Polski niż dla innych krajów OECD – uwypukliło obszary naszej gospodarki wymagające poprawy. Pozycja gospodarki Polski w międzynarodowych zestawieniach świadczy z jednej strony o dużym potencjale, jakim ona dysponuje, a z drugiej o utrzymujących się barierach dla jego pełnego wykorzystania. Ten fakt stanowi punkt wyjścia dla konstrukcji niniejszej Strategii… ww Polska plasuje się na 6. miejscu wśród krajów Unii Europejskiej i 20. na świecie pod względem potencjału gospodarki (wielkość PKB wg parytetu siły nabywczej), jednak nadal zajmuje jedno z ostatnich miejsc w UE pod względem zamożności mieszkańców (PKB per capita). W najnowszym europejskim zestawieniu innowacyjności – Innovation Union Scoreboard 2011 (IUS 2011) – Polska wciąż znajduje się poniżej średniej dla krajów UE, przy czym wskaźnik sumaryczny innowacyjności dla Polski odznacza się nieco większą niż przeciętna dynamiką. Widać więc, że mimo postępów, w polskiej gospodarce utrzymują się pewne luki i bariery, utrudniające wejście na ścieżkę trwałego i dynamicznego wzrostu opartego na innowacjach. Dotyczą one właściwie wszystkich filarów innowacyjności, tj. badań i rozwoju, wiedzy, edukacji oraz finansowania. Efekty wpływu tych barier uwidaczniają wielkości poszczególnych wskaźników wchodzących w skład wspomnianego sumarycznego wskaźnika innowacyjności. Jedynym wskaźnikiem zdecydowanie wyróżniającym Polskę na tle innych krajów jest poziom nakładów na innowacje innych niż nakłady na badania i rozwój (176% średniej UE 27). Poza tym wskaźnikiem Polska nieznacznie przekracza średnią unijną jeszcze pod względem odsetka osób z wykształceniem średnim (grupa wiekowa 20–24 lata) i wyższym (grupa wiekowa 30–34 lata) oraz udziału wyrobów średnio wysokiej i wysokiej techniki w eksporcie ogółem. Jeśli jednak chodzi o innowacyjność i współpracę przedsiębiorstw, nakłady na badania i rozwój, umiędzynarodowienie nauki i liczbę patentów oraz wprowadzanie innowacji na rynek, osiągaliśmy w ostatnich latach wyniki nieprzekraczające średniej dla wszystkich krajów Unii. 7 Monitor Polski – 10 – Poz. 73 v.p l Osiągnięcie wyraźnej poprawy w zakresie innowacyjności i efektywności wymaga odpowiednich dostosowań we wszystkich obszarach życia gospodarczego i społecznego (finanse publiczne, podatki, kapitał społeczny, infrastruktura, prawo itd.). Jednak wiele z tych czynników – oddziałujących na innowacyjność w bardziej lub mniej bezpośredni sposób – należy do obszarów innych zintegrowanych strategii rozwoju (SSP, SRKS, SRT itd.). Niemniej działania w tych obszarach – nawet najbardziej kompleksowe, lecz nie uzupełnione o odpowiedniego rodzaju powiązania i mechanizmy – nie zagwarantowałyby zwiększenia innowacyjności i efektywności gospodarki. W części programowej Strategia... skupia się na obszarach bezpośrednio związanych z tworzeniem i wdrażaniem innowacji oraz podnoszeniem konkurencyjności10 i efektywności podmiotów gospodarki, w tym w szczególności na zapewnieniu dostępu do wiedzy i kapitału oraz stworzeniu warunków do współpracy między podmiotami. .go Cel główny Strategii… to wysoce konkurencyjna gospodarka (innowacyjna i efektywna) oparta na wiedzy11 i współpracy. w. rcl Kierunki interwencji Strategii… podporządkowane są realizacji czterech celów szczegółowych, dotyczących: 1) dostosowania otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb działalności innowacyjnej (według Innovation Union Scoreboard IUS 2011, wskaźniki wydatków publicznych i prywatnych na badania i rozwój w relacji do PKB stanowią w Polsce odpowiednio 70 i 16% średnich wskaźników dla UE 27, a wskaźnik inwestycji typu venture capital jako odsetek PKB nie osiąga 36% wskaźnika unijnego), 2) zapewnienia gospodarce odpowiednich zasobów wiedzy i pracy (według IUS 2011, udział publikacji naukowych znajdujących się w grupie 10% najczęściej cytowanych na świecie jest niemal trzykrotnie niższy niż średnio w UE, a liczba osób uzyskujących stopień doktora na 1000 mieszkańców w wieku 25–34 lat wynosi nieco ponad połowę tej średniej; pod względem udziału osób zatrudnionych w sektorach wiedzochłonnych w liczbie osób zatrudnionych w przemyśle i usługach osiągamy ok. 68% średniej dla UE 27), 3) zrównoważonego wykorzystania zasobów (według Eurostatu wskaźnik produktywności materiałowej dla Polski w 2005 r. był ponad trzykrotnie niższy, a wskaźnik zużycia energii do PKB – ponaddwukrotnie wyższy niż średnia dla krajów UE 27),12 4) wzrostu umiędzynarodowienia polskiej gospodarki (w zestawieniu IUS 2011 udział eksportu wyrobów z wiedzochłonnych sektorów usługowych wiedzy w eksporcie ogółem jest w Polsce o prawie 1/3 niższy niż średnio w Europie, wskaźnik liczby nowych wspólnotowych znaków towarowych na 1 mld euro PKB to niewiele ponad połowa wskaźnika unijnego). ww 10 Według autorów Strategii... przez gospodarkę konkurencyjną należy rozumieć taką gospodarkę, która w relacji do innych krajów (UE, OECD) utrzyma lub osiągnie wyższą dynamikę:

(1)wzrostu gospodarczego

(2)wzrostu zatrudnienia oraz

(3)szybciej zwiększy poziom życia swoich obywateli. Należy pamiętać, iż na konkurencyjność gospodarki składają się m.in. sprawność przedsiębiorstw do konkurowania na rynku krajowym oraz zagranicznym, równowaga makroekonomiczna gospodarki, sprawność aparatu państwowego oraz efektywność jego wsparcia dla gospodarki oraz przedsiębiorców, przedsiębiorczość obywateli, innowacyjność oraz efektywna alokacja czynników produkcji. Z punktu widzenia celów niniejszej strategii szczególne znaczenie będzie mieć innowacyjność i efektywność gospodarki. 11 Zgodnie z definicją stosowaną przez OECD jest to gospodarka bazująca na tworzeniu, rozpowszechnianiu i wykorzystywaniu wiedzy i informacji, co przejawia się w tendencji do wzrostu inwestycji w wysokie technologie, rozwoju sektorów opartych o wysokie technologie, wzroście wysoko wykwalifikowanych zasobów pracy oraz zwiększającej się produktywności. Zob. np. The knowledge-based economy, OCDE/GD

(96)102, OECD, Paryż 1996, s.

12 Odpowiednio: 0,4 wobec 1,3 oraz 180,00 wobec 430,
8 Monitor Polski – 11 – Poz. 73 v.p l Kierunki interwencji obejmują zarówno pasywne elementy otoczenia umożliwiające działalność gospodarczą i innowacyjną, jak i elementy aktywne, stymulujące taką działalność.13 W obu przypadkach działania w ramach poszczególnych kierunków interwencji skupiają się na lukach i barierach występujących w szeroko rozumianym systemie innowacji, pozostających poza bezpośrednim obszarem oddziaływania innych strategii rozwoju. Zarówno działania, jak i ich stany docelowe opierają się na czterech zasadach horyzontalnych: kreowaniu wiedzy, partnerskiej współpracy, efektywnej alokacji zasobów/gospodarowaniu w obiegu oraz zarządzaniu strategicznym/odpowiedzialnym przywództwie. Szczególnym przypadkiem jest tu partnerska współpraca, niezbędna zarówno w warstwie realizacyjnej Strategii… oraz jako cel sam w sobie. Cele szczegółowe i kierunki działań ww w. rcl .go Cel 1: Dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i efektywnej gospodarki 1.
Dostosowanie systemu regulacji gospodarczych do potrzeb efektywnej i innowacyjnej gospodarki. 1.
Koncentracja wydatków publicznych na działaniach prorozwojowych i innowacyjnych. 1.
Uproszczenie, zapewnienie spójności i przejrzystości systemu danin publicznych mające na względzie potrzeby efektywnej i innowacyjnej gospodarki. 1.
Ułatwienie przedsiębiorstwom dostępu do kapitału we wszystkich fazach ich rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem kapitału wysokiego ryzyka i sektora MŚP. Cel 2: Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy 2.
Podniesienie poziomu i efektywności nauki w Polsce, wzmocnienie jej powiązań z gospodarką oraz wzrost jej międzynarodowej konkurencyjności. 2.
Budowa ram dla prowadzenia efektywnej polityki innowacyjności. 2.
Wspieranie współpracy w tworzeniu i wdrażaniu innowacji. 2.
Kształtowanie kultury innowacyjnej oraz szersze włączenie społeczeństwa w proces myślenia kreatywnego i tworzenia innowacji. 2.
Wspieranie rozwoju kadr dla innowacyjnej i efektywnej gospodarki. 2.
Stworzenie wysokiej jakości infrastruktury informacyjno-komunikacyjnej i rozwój gospodarki elektronicznej. Cel 3: Wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców 3.
Transformacja systemu społeczno-gospodarczego na tzw. bardziej zieloną ścieżkę, zwłaszcza ograniczanie energo- i materiałochłonności gospodarki. 3.
Wspieranie rozwoju zrównoważonego budownictwa na etapie planowania, projektowania, wznoszenia budynków oraz zarządzania nimi przez cały cykl życia. Cel 4: Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki 4.
Wspieranie polskiego eksportu oraz polskich inwestycji za granicą. 4.
Wspieranie napływu innowacyjnych oraz odpowiedzialnych inwestycji, w tym inwestycji zagranicznych. 4.
Promowanie gospodarki polskiej, polskich przedsiębiorstw oraz wizerunku Polski na arenie międzynarodowej. Strategia… wpisuje się również w nową politykę społeczno-gospodarczą Unii Europejskiej, określoną w strategii Europa 2020 i dokumentach powiązanych oraz w przekrojowych dokumentach strategicznych, jak Small Business Act, czy Single Market Act. Strategia… przewidziana jest jako istotny program osiągnięcia wyznaczonych w nich celów unijnych do 2020 r. Ponieważ polityka innowacyjna ma charakter horyzontalny, a działania przewidziane w strategii wychodzą poza kompetencje pojedynczych resortów, będą one realizowane przy udziale innych ministerstw i instytucji oraz we współpracy z 13 Podział ten nie jest tożsamy z podziałem obszarów w rankingu IUS. 9 Monitor Polski – 12 – Poz. 73 ww w. rcl .go v.p l szerokim gronem partnerów działających na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Podstawą wykonawczą założeń strategii będą szczegółowe programy, zwłaszcza Program Rozwoju Przedsiębiorstw. Realizacja celów Strategii… będzie finansowana z publicznych funduszy krajowych (budżetu państwa, państwowych funduszy celowych, budżetów jednostek samorządu terytorialnego i in.), publicznych środków wspólnotowych i innych źródeł zagranicznych oraz środków prywatnych, obejmujących również kredyty i pożyczki, także poręczone lub gwarantowane przez uprawnione podmioty do udzielania poręczeń lub gwarancji. Ze względu na długi horyzont czasowy, konsolidację finansów publicznych oraz nową perspektywę finansową UE, trudno precyzyjne określić źródła i wysokość nakładów na realizację Strategii.... Zgodnie z zapisami SRK 2020 wielkość publicznych środków finansowych przeznaczonych w Strategii… na cele rozwojowe (wg klasyfikacji COFOG) oscyluje wokół 97,3 mld zł. 10 Monitor Polski – 13 – Poz. 73 v.p l TRENDY ROZWOJOWE I TŁO SPOŁECZNO-GOSPODARCZE Zmiany zachodzące w globalnym otoczeniu, określane mianem globalnych wyzwań (global challenges), w istotny sposób wpływają na rozwój współczesnej gospodarki i nauki. Do wyzwań tych należą m.in. zmiany demograficzne, postępujący proces globalnej i regionalnej integracji, zmiany klimatyczne, a także zmiana podejścia do innowacji. .go Społeczeństwa krajów należących do OECD i Unii Europejskiej starzeją się, w konsekwencji szybko rośnie odsetek ludności w wieku poprodukcyjnym. Dla utrzymania wysokiego tempa wzrostu gospodarczego i przeciwdziałania negatywnym skutkom zmian demograficznych konieczne będzie zwiększenie wydajności pracy dzięki innowacjom technologicznym i społecznym. Nieunikniony może okazać się wzrost imigracji, głównie spoza państw OECD, co z kolei może pociągnąć za sobą określone skutki społeczne i gospodarcze. W związku z postępującą redukcją pracochłonności nowoczesnych gospodarek, intensywnie rozwija się nowa, interdyscyplinarna gałąź gospodarki, tzw. przemysł wolnego czasu. Związana jest ona z odpoczynkiem i poświęcaniem czasu wolnego przez osoby indywidualne na własne zainteresowania i potrzeby. Odbiorcą produktów przemysłu czasu wolnego jest tzw. generacja czasu wolnego, która – co warto zaznaczyć – reprezentuje wszystkie grupy wiekowe. Tworzy to dodatkowe szanse dla rozwoju turystyki, sportu, branży kulturalno-rozrywkowej oraz związanych z nią przemysłów kreatywnych, a także szeregu usług, w tym medycznych. w. rcl Jednym z istotnych wyzwań jest postępująca globalizacja, przejawiająca się m.in. wzrostem mobilności kapitału czy siły roboczej. Wzrastają powiązania gospodarcze, naukowe i technologiczne, zarówno pomiędzy krajami, jak i w skali mikro: pomiędzy przedsiębiorstwami, uczelniami, laboratoriami publicznymi i władzami regionalnymi. Towarzyszy temu odejście od tradycyjnych źródeł konkurencyjności w wymiarze międzynarodowym, takich jak niskie koszty pracy i dostęp do tanich zasobów naturalnych, na rzecz niematerialnych aktywów zakorzenionych w ludziach, organizacjach, społecznościach i regionach, które tworzą kapitał intelektualny. ww Wraz z rozwojem cywilizacji postępują zmiany klimatu. Wzrost oddziaływania na środowisko naturalne dotyczył będzie wszystkich państw, a zwłaszcza państw rozwijających się, o dużym potencjale surowcowym i przemysłowym, a także dużej liczbie ludności, jak Brazylia, Rosja, Chiny i Indie (tzw. kraje BRIC). W horyzoncie czasowym do 2020 r. jednym z największych wyzwań dla polskiej gospodarki będzie adaptacja do postanowień pakietu klimatyczno-energetycznego UE, który wszedł w życie w 2009 r. Zakłada on dla Polski m.in. spadek liczby uprawnień do emisji gazów cieplarnianych dla sektorów objętych europejskim systemem handlu emisjami (EU ETS, m.in. energetyka, przemysł ciężki, transport lotniczy) w jednostajnym tempie 1,74% rocznie z ok. 200 mln w 2013 r. do ok. 180 mln w 2020 r.14 oraz określone poziomy: energii z Odnawialnych Źródeł Energii (OZE) w bilansie energii końcowej, biopaliw w transporcie oraz emisji dla sektorów non-ETS. Obserwując obecne trendy w przemyśle i energetyce oraz nasilające się działania legislacyjne Unii Europejskiej na rzecz dekarbonizacji gospodarek państw członkowskich, należy oczekiwać, że jednymi z głównych środków do wykonania przez Polskę ww. celów do 2020 r. powinny być: zwiększenie efektywności energetycznej, rozwój czystych technologii węglowych oraz inwestycje w zielone miejsca pracy, bezpośrednio powiązane ze wzrostem udziału OZE w bilansie energii. Energia jądrowa zaistnieje w polskim bilansie energetycznym najwcześniej po 2020 r. Rozwój tych obszarów będzie jednak możliwy jedynie poprzez wzrost innowacyjności i efektywności naszej gospodarki. W związku z globalnymi wyzwaniami wynikającymi ze 14 Szacunki KASHUE, Tabela 4: http://www.kashue.pl/materialy/opracowania/kwiecien2010/KASHUE_Wyliczenie_uprawnien_08.04.2010_po_uzg_wewn_FI NAL_na%20strone.pdf 11 Monitor Polski – 14 – Poz. 73 v.p l zmian klimatycznych ważną rolę będzie odgrywało poszukiwanie nisz dla polskiej gospodarki w warunkach ograniczania jej emisyjności i zwiększania się konkurencji na rynku globalnym. Znalezienie takich nisz przyniosłoby nie tylko wymierne efekty społeczno-gospodarcze dla kraju, ale także przyczyniłoby się do wzrostu skuteczności świadczonej przez Polskę pomocy rozwojowej i/lub klimatycznej dla krajów rozwijających się. .go Zarysowanym powyżej tendencjom towarzyszy zmiana podejścia do innowacji. Wzrasta rola innowacji społecznych i organizacyjnych w stosunku do innowacji technologicznych typu hardware. Zwiększa się znaczenie czynnika niematerialnego w innowacjach (know-how, marketing, informacja, zarządzanie zasobami, wiedza pozasłowna – nieskodyfikowana, tzw. tacit knowledge). Ponadto wzrasta rola outsourcingu szczególnie w fazie prac rozwojowych oraz (związana z nim) rola rynku technologii i zaawansowanych technologicznie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Następuje intensyfikacja relacji pomiędzy różnymi uczestnikami rynku (konkurentami, kooperantami, klientami) w zakresie procesu uczenia się. Zacierają się również tradycyjne podziały między różnymi sektorami (np. rolnictwem i przemysłem przetwórczym), branżami (integracja transportu kolejowego, drogowego i morskiego), dziedzinami działalności (np. handlem, edukacją, rozrywką i turystyką) oraz typami badań naukowych (badania podstawowe i stosowane) i pracami rozwojowymi. w. rcl Niezależnie od powyższych zmian, wskazać należy również na istotne zmiany w obszarze badań naukowych, rozwoju technologicznym oraz działalności innowacyjnej. Zwiększa się rola tzw. technologii ogólnego zastosowania (general purpose technologies), jak technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), nanotechnologia czy biotechnologia. Technologie te prowadzą do wzrostu ogólnej produktywności czynników produkcji i podnoszą konkurencyjność wielu innych, także tradycyjnych sektorów przemysłu i usług. ICT pozostaje istotnym stymulatorem rozwoju techno-gospodarczego (zwiększa produktywność innych sektorów, ponadto charakteryzuje się na tle innych sektorów najwyższą liczbą firm odpryskowych, tzw. spin-off). Pomimo licznych radykalnych przełomów w dotychczasowym rozwoju technologii ICT, przewiduje się, że potencjalnie wysoki wkład tego sektora we wzrost gospodarczy będzie utrzymywać się jeszcze przez najbliższe dziesięciolecia. Kształtują się nowe, multidyscyplinarne dziedziny badań, przełamujące dawne klasyfikacje nauk – przekształcają poszczególne dyscypliny i łączą w nowe konfiguracje, np. zachodzi integracja ICT, bio- i nanotechnologii. Powoli wyłania się fuzja bio- i nanotechnologii (lub bio- i nanotechnologii oraz nauk kognitywnych15), jako (zapowiadany) następny paradygmat rozwoju techno-gospodarczego. Rośnie wpływ informatyzacji na rozwój badań naukowych (magazynowanie, przeszukiwanie i przekazywanie informacji, rozwój nowych technik badawczych, niemożliwych do stosowania lub bardzo czaso- i kosztochłonnych bez możliwości wykorzystania komputera i sieci komputerowej). Wzrasta rola symulacji jako czwartego – oprócz teorii, eksperymentu i aplikacji – członu badań naukowych. ww Zmienia się również podejście do kształcenia na poziomie wyższym, a także rola samych uczelni: pojawia się zapotrzebowanie na nowe umiejętności i zawody, co wymaga zwiększenia różnorodności oferty programowej uczelni oraz lepszego dostosowania do potrzeb rynkowych. Zwiększa się mobilność kadry akademickiej i studentów, rośnie konkurencja między uczelniani. Uczelnie stają się coraz bardziej otwarte na otoczenie, w którym funkcjonują, a zarazem stają się ośrodkami tworzenia kapitału społecznego i kreatywności. Powyższe zmiany wpływają również na ewolucję polityki naukowej i szkolnictwa wyższego oraz instrumentów tych polityk. Wzrasta znaczenie konkursowego finansowania projektów w stosunku do 15 Czyli interdyscyplinarnych badań nad poznaniem metodami psychologii, lingwistyki, sztucznej inteligencji i filozofii. 12 Monitor Polski – 15 – Poz. 73 .go v.p l finansowania podmiotów (finansowania statutowego) oraz zachęt dla uczelni i publicznych organizacji badawczych do orientowania badań naukowych na obszary zainteresowań przedsiębiorstw prywatnych. Wzrasta znaczenie struktur organizacyjnych wspierających współpracę naukową (ale również przedsiębiorczą), takich jak sieci badawcze, konsorcja naukowo-przemysłowe, regionalne i branżowe klastry. Rosnące znaczenie i popularność koncepcji klastra oraz wpływ klasteringu na rozwój gospodarczy doprowadziły do ukształtowania polityki wspierania klastrów, czego przykładem jest rozwijana w ostatnich latach przede wszystkim przez OECD koncepcja polityki rozwoju gospodarczego opartej o klastry (ang. cluster-based economic development policy). Szczególną uwagę warto zwrócić na wypracowaną przez Komisję Europejską definicję klastrów, która może mieć szczególne znaczenie ze względu na rosnące zainteresowanie tą formą kooperacji. Zgodnie z tą definicją „klaster to sposób organizacji systemu produkcyjnego, powodowany przez geograficzną koncentrację podmiotów gospodarczych i innych organizacji wyspecjalizowanych w tych samych obszarach działalności, rozwijających wzajemne relacje rynkowe i pozarynkowe, przyczyniających się wspólnie do rozwoju innowacji i konkurencyjności uczestników klastra i ich obszaru działania”
Komisja Europejska kładzie zatem dodatkowo nacisk na rozwiązania innowacyjne, które powinny być efektem kooperacji w ramach klastrów. Podkreśla ponadto pozytywny wpływ współpracy nie tylko na uczestników klastra, ale również otoczenie, w którym jest on zlokalizowany
w. rcl Zwiększa się też nasilenie mobilności pomiędzy placówkami naukowymi oraz wszystkimi podmiotami systemu innowacji (np. uczelniami, laboratoriami publicznymi i przedsiębiorstwami). Wzrasta znaczenie polityki wspierania kapitału ryzyka, kapitału zalążkowego oraz kapitału startowego. Zwiększa się rola horyzontalnego wymiaru polityki w zakresie rozwoju nauki i technologii (w przeciwieństwie do branżowego i selektywnego). Polityka naukowa i innowacyjna w coraz większym stopniu stają się politykami opartymi na faktach i obiektywnych danych (evidence-based policy), w większym stopniu wykorzystują synergię między różnymi politykami, a także wymiar terytorialny (place-based policy). Nakłady publiczne na działalność badawczo-rozwojową (B+R) traktowane są coraz częściej jako długookresowa inwestycja w podnoszenie konkurencyjności gospodarek. Mimo światowego kryzysu gospodarczego nakłady publiczne na B+R w większości państw OECD wzrosły lub utrzymały się na poziomie zbliżonym do lat wcześniejszych. Dowodzi to, że inwestowanie w działalność B+R jest priorytetem wielu państw i w relatywnie niewielkim stopniu podlega cyklowi koniunkturalnemu. ww Wśród najważniejszych czynników determinujących ścieżkę wzrostu gospodarczego w Polsce w horyzoncie Strategii… (zwłaszcza jej pierwszego okresu) należy wymienić, obok globalnych uwarunkowań, rozwój sytuacji gospodarczej u największego partnera handlowego, jakim jest grupa krajów Unii Europejskiej, skalę i strukturę konsolidacji fiskalnej oraz zarysowane powyżej tendencje – zwłaszcza demograficzne – oraz związany z nimi znaczący ubytek ludności w wieku produkcyjnym. Wszystkie one będą miały kluczowe znaczenie dla tempa wzrostu PKB, jego struktury, procesów inflacyjnych i rozwoju sytuacji na rynku pracy. Należy przy tym dodać, że o ile doświadczenia ostatniego kryzysu finansowego wskazały na relatywną odporność polskiej gospodarki na skutki zewnętrznych wstrząsów, o tyle nie okazała się ona całkowicie niewrażliwa na impulsy z gospodarki światowej. W 2010 r. wraz z ożywieniem w handlu światowym i poprawą koniunktury u naszych głównych partnerów handlowych wzrost PKB w cenach stałych w Polsce przyspieszył do 3,9% w ujęciu rocznym w stosunku do roku poprzedniego, by w 2011 r. osiągnąć tempo 4,3% r/r.18 Głównym czynnikiem wzrostu w 2010 r. był popyt krajowy, w tym konsumpcja gospodarstw domowych i przyrost rzeczowych środków 16 Mikołajczyk B., Kurczewska A., Fila J., Klastry na świecie. Studia przypadków, Difin, Warszawa 2009, s.15–
17 M. Ratajczak-Mrozek (red.), Kooperacja polskich przedsiębiorstw, Opracowanie wykonane dla Departamentu Analiz i Prognoz Ministerstwa Gospodarki, Poznań, grudzień
18 Skorygowane kwartalne szacunki produktu krajowego brutto za lata 2008–2011 oraz za I i II kwartał 2012 r., GUS, Warszawa, 22.10.
13 Monitor Polski – 16 – Poz. 73 v.p l obrotowych. Stosunkowo wysokie tempo wzrostu konsumpcji możliwe było dzięki zwiększającemu się zatrudnieniu i rosnącym dochodom z pracy. W 2011 r. najszybciej rosły natomiast nakłady brutto na środki trwałe (9,0% r/r). W pierwszej połowie 2012 r. tendencja ta została podtrzymana. Nakłady brutto na środki trwałe ponownie wykazały się największą dynamiką spośród wszystkich części składowych PKB, choć w drugim kwartale (1,3% r/r) tempo ich wzrostu wyraźnie spowolniło
.go W odniesieniu do scenariusza rozwoju na pierwsze lata realizacji Strategii... należy podkreślić znaczącą niepewność związaną z ogólną sytuacją makroekonomiczną na świecie. Podstawowych źródeł niepewności należy upatrywać w skutkach prowadzonej polityki gospodarczej. Skala zastosowanych w obliczu kryzysu środków oraz wyzwania, związane ze stanem finansów publicznych wielu krajów, potęgują niepewność co do reakcji podmiotów gospodarczych, w tym gospodarstw domowych i firm, na te działania. Niepewność ta może wpłynąć na opóźnienia w reakcji na poprawę koniunktury bądź podważać przekonanie o trwałości bieżącego ożywienia. Szczególną wagę należy przyłożyć do ryzyk zewnętrznych w stosunku do polskiej gospodarki. w. rcl Dane i prognozy dotyczące kondycji gospodarki światowej wskazują, że lata 2012–2013 to okres niższego tempa wzrostu globalnego PKB w porównaniu do dobrych wyników w 2010–2011, co znajduje odzwierciedlenie w wyhamowaniu dynamiki polskiego eksportu oraz może przełożyć się na kondycję przedsiębiorców. Jednocześnie po dynamicznym wzroście w 2011 r. (9,0% r/r) oczekuje się utrzymania w kolejnych latach przyrostu inwestycji prywatnych, choć jego skala będzie niższa. Będzie to związane głównie z zakładaną stabilizacją sytuacji gospodarczej na świecie oraz wyczerpywaniem się istniejących mocy produkcyjnych. Dynamika inwestycji publicznych zdeterminowana będzie z jednej strony ograniczeniami wynikającymi z podejmowanych działań konsolidacyjnych, a z drugiej – wykorzystaniem środków na finansowanie wydatków infrastrukturalnych pochodzących z UE. Szacuje się, że największy przyrost inwestycji z funduszy unijnych miał miejsce w 2011 r., co pozwoliło osiągnąć rekordowy i jednocześnie najwyższy w całej UE 5,7-procentowy udział inwestycji sektora publicznego w PKB. W latach kolejnych udział inwestycji publicznych w PKB będzie spadał. W rezultacie oczekujemy w perspektywie do 2015 r. średniego tempa wzrostu PKB zbliżonego do poziomu 2,4%. Obecne tendencje inflacyjne w zakresie paliw i żywności determinują krajowe wskaźniki cen. W 2011 r. wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych osiągnął 4,3% i był wyższy od oczekiwanego 3,5% o 0,8 pp. Kolejne lata prognozy to stopniowa korekta wskaźnika do poziomu 2,7% w 2013 r. i dalsza powolna obniżka. W przypadku indeksu cen towarów i usług konsumpcyjnych CPI długookresowym celem będzie górna granica celu inflacyjnego Europejskiego Banku Centralnego (2%). Poprawa koniunktury gospodarczej, w tym rosnący popyt inwestycyjny, będzie pozytywnie wpływać na wzrost popytu na pracę. Istotnym ograniczeniem podażowym będą natomiast niekorzystne tendencje demograficzne. ww Kształtując politykę gospodarczą należy też uwzględniać zmiany, jakie zachodzą w strukturze gospodarki oraz relacje popytu i podaży na pracę. Należy mieć na uwadze, że ogólnemu wzrostowi zatrudnienia będą towarzyszyć zmiany w zakresie kompetencji pracowników oraz oczekiwań rynku. W skali gospodarki UE przewiduje się wzrost populacji pracowników z wyższym i średnim poziomem kwalifikacji, przy czym ten ostatni pozostanie dominującym na rynku pracy. Sektor podstawowy (obejmujący sekcje bazujące na surowcach – rolnictwo, górnictwo i energetykę) oraz przemysł produkcyjny będą charakteryzować się zmniejszeniem popytu na pracę, a zatrudnienie będzie rosło w sektorze usług, zwłaszcza rynkowych. Nowe miejsca pracy będą powstawać w sektorach transportu, ochrony zdrowia i edukacji (absorbując część likwidowanych miejsc pracy w administracji). Na bazie dotychczasowych obserwacji oczekuje się również kontynuacji wzrostu zatrudnienia w sektorach 19 Ibidem. 14 Monitor Polski – 17 – Poz. 73 .go v.p l wymagających wyższego poziomu wiedzy i umiejętności. Jednocześnie wciąż będzie istniało znaczące zapotrzebowanie na pracowników o niższym poziomie kwalifikacji poszukiwanych m.in. przez firmy handlowe. Polska wpisuje się w powyższe trendy – w okresie 2010–2020 liczba osób o niskim (tu spadek o 50%) i średnim poziomie kwalifikacji zmniejszy się, wzrost dotyczyć będzie wysoko wykwalifikowanych pracowników. Jednocześnie znajdujemy się wśród krajów, gdzie udział grup średnio- i wysoko wykwalifikowanych (łącznie) jest stosunkowo wysoki, ale zmiany, jakie nastąpią w najbliższych 10 latach nie będą znaczące; z kolei biorąc pod uwagę jedynie grupę osób o wyższych umiejętnościach, Polska lokowana jest w grupie „niski udział – duża zmiana”. Od strony popytu na pracę – w okresie 2010–2020 Polskę czeka redukcja zapotrzebowania na pracowników w sektorze podstawowym20 (jedna z najwyższych w UE, o około 36%) i produkcyjnym oraz wzrost w budownictwie i usługach (transporcie, usługach biznesowych oraz usługach nierynkowych). Paradoksalnie badania pokazują również, że możemy się spodziewać wzrostu zapotrzebowania na niewykwalifikowanych oraz wykwalifikowanych pracowników produkcyjnych, z kolei dojdzie do zmniejszenia popytu na wykwalifikowanych (nawet grupy wysoko wykwalifikowanych) pracowników umysłowych, przy czym musi wzrosnąć jakość kwalifikacji na każdym poziomie.21 Zmiany popytu finalnego pozostaną podstawową determinantą wzrostu importu w Polsce. Struktura popytu finalnego, z relatywnie dużym udziałem importochłonnego eksportu i inwestycji, a także zapasów powoduje, że jego zmiany są silnie procykliczne. Znaczące spowolnienie w gospodarce światowej oraz wynikające ze znacznej niepewności co do najbliższych perspektyw gospodarczych spowolnienie inwestycji powinno spowodować dodatnią kontrybucję eksportu netto w najbliższej perspektywie. W kolejnych latach, wraz ze stopniową stabilizacją w PKB poszczególnych komponentów popytowych, wkład we wzrost gospodarczy ze strony eksportu netto powinien być już neutralny. w. rcl Tempo wzrostu popytu krajowego wpływa też znacząco na kształtowanie się deficytu na rachunku obrotów bieżących. Skala przyrostu nierównowagi zewnętrznej powinna jednak pozostać umiarkowana, bowiem wzrost deficytu obrotów towarowych w części powinien zostać zrekompensowany zwiększeniem się nadwyżki transferów bieżących, będącej głównie wynikiem napływu środków z budżetu UE. W horyzoncie prognozy nie należy jednak oczekiwać, aby deficyt był niższy niż 3% PKB. Uwarunkowania makroekonomiczne są niezmiernie ważne z punktu widzenia funkcjonowania uczestników życia gospodarczego (przedsiębiorstw, instytucji badawczych), ich bieżącej aktywności i perspektyw rozwoju. ww Jednocześnie kierując się doświadczeniami oraz obecnymi trendami rozwojowymi, a także zakładając racjonalność postępowania wszystkich uczestników życia gospodarczego – niezwykle trudno jest określić szczegóły dotyczące zmian gospodarczych nawet w średniej perspektywie. Obecnie postępujące zmiany są nieciągłe, a postęp technologiczny wymusza rozwój branż, które jeszcze kilka lat temu miały marginalne znaczenie lub też były nieznane. Kreując dzisiaj rozwiązania w pespektywie 10 lat, niezbędne są pewne założenia i określenie priorytetowych kierunków rozwoju, co nie oznacza, że w horyzoncie Strategii… nie nastąpi przeformułowanie polityki w tym zakresie. U podstaw takiego kroku mogą leżeć przełomowe zmiany w skali światowej (wynalazki globalne). Zmiany technologiczne mają z kolei istotny wpływ na strukturę potrzebnych kompetencji, a ponadto – co stanowi dodatkowe wyzwanie – może być to zmiana stosunkowo nagła (skokowa). Foresight kadr 20 Zaliczono do niego: rolnictwo, górnictwo i wydobywanie oraz wytwarzanie, zaopatrywanie w energię elektr, gaz i wodę. 21 Skills supply and demand in Europe, Medium-term forecast up to 2020, The European Centre for the Development of Vocational Training (Cedefop), Luxembourg: Publications Office of the European Union,
15 Monitor Polski – 18 – Poz. 73 .go v.p l nowoczesnej gospodarki22 w związku z większym naciskiem na projekty „zielonej gospodarki” wskazuje m.in. na wzrost zapotrzebowania na specjalistów z zakresu nowych technologii energetycznych, logistyki i rolnictwa energetycznego, a także ochrony środowiska i utylizacji odpadów. W przypadku wielu sektorów, nawet tych o wysokiej dynamice zatrudnienia i wyraźnymi przewidywaniami dalszego, szybkiego rozwoju produkcji (np. branża ICT) – prognozowanie zmian w popycie na określonych pracowników jest trudne z uwagi na niezwykle dynamiczne zmiany zachodzące w tym sektorze, skutkujące powstawaniem nowych zawodów i znajdowaniem coraz to nowszych zastosowań technologii. Niepewność w oczekiwaniach rynku pracy w połączeniu z niezbędnym czasem na dostosowanie się programów nauczania do jego potrzeb stanowi ważki problem w kreowaniu polityki edukacyjnej i potwierdza potrzebę zbliżenia między poszczególnymi branżami a sektorem edukacyjnym oraz wdrożenia modelu life long learning. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że w przypadku części branż/zawodów konkretyzacja w postaci uczenia się obsługi konkretnej technologii musi przebiegać w miejscu jej stosowania.23 w. rcl Jeżeli perspektywy polskiej innowacyjności określać poziomem zaawansowania rozwoju przemysłów wysokich i średnio wysokich technologii oraz usług opartych na wiedzy, to

(1)w odniesieniu do przetwórstwa przemysłowego (jako najważniejszej sekcji przemysłu) – aktualna struktura produkcji sprzedanej według poziomów techniki wskazuje na przyszły rozwój produkcji: wyrobów farmaceutycznych; sprzętu i urządzeń radiowych, telewizyjnych i telekomunikacyjnych; instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych, zegarów i zegarków; maszyn i urządzeń. W okresie 2005–2008 wszystkie te branże charakteryzowały się rosnącym udziałem w strukturze produkcji sprzedanej. Motorem rozwoju będą bio- i nanotechnologie oraz technologie informacyjne. Foresight kadr nowoczesnej gospodarki rozszerza to o technologie medyczne, finansowe, edukacyjne i bezpieczeństwa

W usługach – aktualna struktura inwestycji zagranicznych wskazuje na przyszły rozwój usług outsourcingowych, skoncentrowanych w trzech obszarach: obsługa procesów biznesowych (tzw. Business Process Outsourcing, BPO), wspólne centra usługowe (tzw. Shared Service Centre, SSC) i zaawansowane usługi bazujące na wiedzy specjalistycznej (tzw. Knowledge Process Outsourcing, KPO). ww Źródła impulsu cyfryzacyjnego upatrywać można w inwestycjach prywatnych w sektor ICT oraz mediów, zgodnie z zasadą większej produktywności ekonomicznej w środowisku otwartej wymiany wiedzy, otwartej innowacji (gdzie wiedza traktowana jest jako dobro publiczne), a także w wybranych sektorach gospodarki rynku sprzedaży i kupna usług opartych na informacji i wiedzy, gdzie wspierać należy procesy otwartego dostępu do tejże wiedzy i treści. Znaczącą rolę mogą odegrać również zmiany w sektorze energetycznym, gdzie niezbędne jest zwiększenie wydajności, co może zapewnić wysoki stopień wykorzystywania ICT. Szansą jest również wykorzystanie zdolności szybkiego znajdywania biznesowych rozwiązań dla wynalazków, ale też innowacyjnych modeli społecznych i kulturowych oraz w przyszłych technologiach sieci szerokopasmowych, technologie Future internet, Internet rzeczy, semantyka, multimedia – jako obszary innowacyjności. 22 (red.) K.B. Matusiak, J. Kuciński, A. Gryzik, Foresight kadr nowoczesnej gospodarki, PARP, Warszawa 2009, s. 14, 49, 132–
23 (red.) U. Sztandar-Sztanderska, Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców. Raport końcowy, część projektu Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców realizowany przez PKPP Lewiatan, Warszawa, czerwiec
24 Foresight kadr identyfikuje następujące dziedziny, jako najbardziej rozwojowe z punktu widzenia rynku pracy: Automatyka, robotyka; Budownictwo i inżynieria lądowa; Usługi opiekuńcze, jakość życia; Usługi okołobiznesowe; Turystyka, rekreacja, czas wolny; Technologia żywienia, przemysł spożywczy; Logistyka i inżynieria transportu: Inżynieria środowiska (urządzenia dla ochrony środowiska). Projekt „Foresight kadr nowoczesnej gospodarki” został zrealizowany w pierwszym kwartale 2009 roku na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości przez konsorcjum złożone z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki (Koordynator), Polskiej Izby Gospodarczej Zaawansowanych Technologii oraz SMG/KRC Poland Media S.A. 16 Monitor Polski – 19 – Poz. 73 v.p l DIAGNOZA .go CZY OTOCZENIE REGULACYJNE I FINANSOWE JEST DOSTOSOWANE DO POTRZEB INNOWACYJNEJ I EFEKTYWNEJ GOSPODARKI? W oczach wielu przedsiębiorców otoczenie instytucjonalne nie ułatwia prowadzenia biznesu. Dotyczy to zwłaszcza przepisów prawnych, które zdaniem przedsiębiorców nakładają nadmierne obciążenia administracyjne. Problem dotyczy również systemu stanowienia prawa, w którym niewystarczające są mechanizmy zapobiegające „inflacji” prawa, zdarza się, że dochodzi do nowelizacji przepisów i nakładania na przedsiębiorców nowych obciążeń administracyjnych. W konsekwencji koszty i ryzyko działalności nie zmniejszają się. Wiele podmiotów gospodarczych nie uruchamia więc działalności inwestycyjnej i innowacyjnej w skali zapewniającej rozwój, ponadto wciąż większość firm nie działa w oparciu o długofalowe plany rozwoju. Przekłada się to na mniejszą konkurencyjność gospodarki. Im mniejsza firma, tym bariery te są bardziej odczuwalne, a prawidłowość ta obserwowana jest w całej Unii Europejskiej. w. rcl Mimo iż polska gospodarka w latach 2009–2010 nie doświadczyła recesji, spowolnienie tempa wzrostu PKB w tym okresie negatywnie wpłynęło na poziom dochodów podatkowych. W największym stopniu efekt spowolnienia gospodarczego widoczny był w dynamice wpływów z podatków dochodowych, szczególnie z podatku CIT, który ze swojej natury jest bardzo wrażliwy na gwałtowne zmiany koniunktury gospodarczej.25 Pogorszeniem stanu finansów publicznych skutkowały również zmiany strukturalne obniżające dochody sektora finansów publicznych (uchwalenie w latach 2006–2007 obniżki podatków i składek bez jednoczesnej redukcji wydatków), ale zamortyzowały one w pewnej mierze negatywny wpływ kryzysu. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 3,7% PKB w 2008 r. do 7,9% PKB w 2010 r., natomiast w 2011 r. odpowiadał 5,0% PKB. Wysokie zadłużenie sektora finansów publicznych wywiera negatywny wpływ na gospodarkę. Ponadto warto zaznaczyć, że pomimo istnienia od 2010 r. mechanizmu wieloletniego planowania budżetowego (wprowadzonego ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych), w większości obszarów polityki gospodarczej wciąż mamy do czynienia z pewnością planów rocznych. Wprowadza to do gospodarki dużą dozę niepewności, utrudniając długookresowe planowanie również sektorowi przedsiębiorstw. ww W kontekście analizy otoczenia regulacyjno-finansowego warto też postawić pytanie, czy obecny system podatkowy odpowiada na wszystkie potrzeby efektywnej i innowacyjnej gospodarki. Mimo szeregu korzystnych dla przedsiębiorców zmian wprowadzonych nowelizacją ustawy o podatku od towarów i usług z 2008 r.26 oraz późniejszych ułatwień (m.in. wprowadzenie e-faktur), całokształt regulacji dotyczących podatku VAT wciąż generuje w ocenie przedsiębiorców duże obciążenia dla firm. Przedsiębiorcy sygnalizują również brak spójności przepisów o podatkach dochodowych czy też liczne daniny o charakterze publiczno-prawnym. Z przeprowadzonego w 2010 r. pomiaru bazowego wynika, że obowiązkiem informacyjnym generującym największe koszty regulacyjne27 w gospodarce jest prowadzenie ewidencji rachunkowej zapewniającej określenie dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy (9,5 mld zł rocznie) oraz składanie zeznania do celów podatkowych (6,8 mld zł)
25 Za Programem Konwergencji – Aktualizacja
26 Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 209, poz. 1320). 27 Koszty ponoszone przez adresatów regulacji w związku z koniecznością wykonywania tych regulacji. 28 Przeprowadzony przez Ministerstwo Gospodarki pomiar bazowy dotyczył obciążeń administracyjnych nakładanych na przedsiębiorców przez przepisy prawa gospodarczego. Przeanalizowano łącznie 6,2 tys. obowiązków informacyjnych zidentyfikowanych w 482 aktach prawnych. Jak wynika z badania, suma rocznych kosztów administracyjnych ponoszonych przez przedsiębiorców w Polsce wynosi 77,6 mld zł, co stanowi ok. 6,1% PKB Polski. Suma rocznych kosztów obciążeń administracyjnych wynosi 37,3 mld zł (ok. 2,9% PKB). 17 Monitor Polski – 20 – Poz. 73 v.p l Ograniczony dostęp do kapitału jest jedną z głównych barier rozwoju polskich przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, i podnoszenia poziomu innowacyjności gospodarki. Badania MG wykazują, że najważniejszą barierą dla MŚP przy wprowadzaniu rozwiązań innowacyjnych jest w opinii polskich przedsiębiorców brak możliwości sfinansowania lub ich zbyt wysokie koszty.29 Jakkolwiek problem ten dotyczy większości firm wprowadzających innowacje bez względu na wielkość podmiotu, to jednak MŚP w znacznie mniejszym stopniu niż duże firmy mogą finansować działania innowacyjne ze środków własnych. Dodatkowo pozyskanie finansowania zewnętrznego w ich przypadku jest z reguły również trudniejsze. W zakresie płynności finansowej polskich przedsiębiorstw istotną rolę, zwłaszcza w okresie spowolnienia gospodarczego, odgrywa zjawisko opóźnień płatności, które w ostatnich latach nie zmniejsza swojej skali. w. rcl .go Udział sektora przedsiębiorstw w wolumenie kredytów bankowych w Polsce wynosi jedynie 30% (razem z przedsiębiorcami indywidualnymi około 37%), z czego ok. 2/3 przeznaczane jest na zakup nieruchomości i potrzeby bieżące.30 Mimo to polski sektor bankowy wciąż finansuje większość inwestycji w innowacje. W ostatnim czasie spadła w Polsce liczba funduszy pożyczkowych oraz tempo przyrostu ich kapitału. Fundusze pożyczkowe są o tyle istotne dla innowacyjności gospodarki, że większość udzielonych przez nie pożyczek przeznaczona jest na inwestycje. Od 2007 r. rośnie udział samorządów w finansowaniu ich kapitału pożyczkowego (poza środkami z regionalnych programów operacyjnych)31, co z jednej strony jest pozytywnym symptomem aktywności władz lokalnych, z drugiej zaś może świadczyć o braku dostatecznego zainteresowania inwestorów prywatnych tym rynkiem. Pozytywne efekty wsparcia ze strony państwa można zauważyć na rynku funduszy poręczeniowych, gdzie mimo znacznie mniejszej liczby aktywnych podmiotów i wartości kapitału skala ich działania jest niemal trzykrotnie większa. Spośród 3932 firm prowadzących w Polsce usługi faktoringowe 19 to banki komercyjne, a jedynie 20 to firmy wyspecjalizowane. Pomimo więc dynamicznego rozwoju, działalność faktoringowa ma w dużej mierze wciąż charakter działalności pobocznej. W najbardziej innowacyjne projekty inwestycyjne angażują się najczęściej fundusze PE/VC. W Polsce skala inwestycji tego typu jest znikoma. W 2010 r. doszło co prawda do ponad 2,5-krotnego wzrostu inwestycji, które wyniosły 657 mln euro (w porównaniu z 267 mln euro w 2009 r., dane EVCA) i stanowiły połowę wartości funduszy PE/VC lokowanych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, jednak nadal odpowiadało to 0,192% PKB. Rok później było to 689 mln euro, tj. 0,18% PKB. Pod względem wartości najwięcej inwestycji tego typu w 2010 i 2011 r. trafiło do sektora dóbr i usług konsumpcyjnych i komunikacji. Zaangażowanie w branże high-tech nadal jest nieznaczne. ww Istotnym problemem polskiego systemu finansowania przedsiębiorstw jest też niewielkie zainteresowanie i wiedza przedsiębiorców na temat możliwości, jakie oferuje lub mógłby oferować szeroko pojęty rynek finansowy. Jak wynika z badań PARP33 niemal 2/3 małych i średnich przedsiębiorstw nigdy nie wnioskowało o kredyt lub pożyczkę, tłumacząc to brakiem potrzeby oraz obawą przed zaciąganiem długu. Taka postawa przedsiębiorców ma bardzo istotne przełożenie na efektywność różnego rodzaju instrumentów wsparcia opartych na zasadzie finansowania zwrotnego. Zmiana tej postawy wymaga czasu, intensywnej kampanii uświadamiającej przedsiębiorców oraz kształcenia ich w zakresie zarządzania strategicznego. 29 Trendy rozwojowe sektora MŚP w ocenie przedsiębiorców w pierwszej połowie 2012 r., MG, Nr 2/
30 Na podstawie „Należności i zobowiązania monetarnych instytucji finansowych” NBP, stan na lipiec 2012 r. 31 Raport Nr 12/2009 Polskiego Stowarzyszenia Funduszy Pożyczkowych: Fundusze Pożyczkowe w Polsce wspierające mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa według stanu na 30 czerwca 2009 roku. 32 Biorących udział w 2011 r. w badaniu sektora faktoringowego przez GUS. 33 Badanie rynku wybranych usług wspierających rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności w Polsce – obszar "finansowanie zwrotne”
18 Monitor Polski – 21 – Poz. 73 v.p l W ramach programów operacyjnych finansowanych ze źródeł europejskich realizowane są nie tylko projekty zwiększające dostęp przedsiębiorców do kapitału, ale również przyczyniające się do rozwoju innych sfer z zakresu oddziaływania Strategii… (np. infrastruktura telekomunikacyjna, działalność badawczo-rozwojowa, rozwój kompetencji kadr). O ile fundusze europejskie zgodnie uznawane są za istotne wsparcie dla polskiej gospodarki oraz za szansę nadrobienia luki cywilizacyjnej w stosunku do krajów UE 15, o tyle w zakresie systemu ich dystrybucji formułowane są postulaty korekt gwarantujących rzeczywistą efektywność wsparcia. Na poziomie operacyjnym rozważane są możliwości poprawy m.in. procedur przyznawania środków beneficjentom (w tym konstrukcja formularzy wniosków, wymogi i rygor ocen formalnych, metody kontroli i uznawania kosztów).34 .go Niewykorzystane jest również źródło finansowania inwestycji poprzez partnerstwo publiczno-prywatne (PPP), czy np. za pośrednictwem długoterminowych obligacji infrastrukturalnych. Jak wynika z prowadzonych badań, znikomy do tej pory udział przedsięwzięć podejmowanych w formule partnerstwa publiczno-prywatnego w realizacji zadań publicznych w Polsce związany jest z niedostateczną wiedzą na ten temat wśród potencjalnie zainteresowanych podmiotów, atmosfery braku zaufania dla relacji PPP, a przede wszystkim z niewystarczającej liczby dobrych przykładów zrealizowanych projektów PPP. w. rcl NIEDOSTATECZNA INNOWACYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI. Nauka i szkolnictwo wyższe w Polsce przeszły w ostatnich dwudziestu latach proces głębokiej transformacji. Nastąpiły zmiany systemowe w nauce i szkolnictwie wyższym związane z dostosowaniem do uwarunkowań gospodarki rynkowej, integracją Polski z Unią Europejską, a także istotne zmiany demograficzne (ponad 5-krotny wzrost liczby studentów). Jednocześnie dynamicznie zmieniające się uwarunkowania oraz konieczność sprostania dylematom rozwoju rodzą nowe wyzwania, jakim muszą sprostać polska nauka i szkolnictwo wyższe.35 Punktem wyjścia do oceny aktualnego stanu polskiej nauki oraz jej powiązań z gospodarką jest analiza wskaźników związanych z nakładami na B+R. Ogółem nakłady na działalność B+R (gross domestic expenditure on research and development, GERD) w Polsce w 2009 r. wyniosły 9,07 mld zł (ceny bieżące), co oznacza wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim o 17,7%. W 2010 r. wyniosły one 10,4 mld zł, co oznacza wzrost r/r o 14,8%
Mimo dość wyraźnego wzrostu nakładów na działalność B+R w ostatnich latach, udział GERD do PKB w Polsce jest nadal relatywnie niski: w 2009 r. wynosił 0,68%, a w 2010 r. – 0,74%. Udział ten był wyższy niż w Słowacji, Grecji i Rumunii, lecz niższy od większości państw OECD i UE (średnia UE 27 w 2009 r.: 2,01% PKB, w 2010 r.: 2,0%; średnia OECD w 2009 r.: 2,4% PKB), a także niektórych państw zaliczanych do tzw. grupy BRIC (Rosja: 1,25% PKB, Chiny 1,7% PKB). Problemem obrazującym skalę potrzebnych dostosowań po stronie polskich przedsiębiorstw jest również niski udział nakładów poniesionych przez sektor przedsiębiorstw w nakładach wewnętrznych na badania naukowe i prace rozwojowe: w 2010 r. wyniósł on 24,4% (udział budżetu wynosił 60,9%, szkół wyższych 2,5%, prywatnych instytucji niedochodowych 0,3%, zaś zagranicy 11,8%)
Natomiast intensywność nakładów na B+R mierzona wielkością nakładów sektora przedsiębiorstw do PKB wyniosła w 2010 r. 0,2%.38 ww Struktura nakładów bieżących na B+R w Polsce charakteryzuje się powolnie postępującą „polaryzacją spektrum B+R”: obszar badań stosowanych stopniowo kurczy się na rzecz badań podstawowych (finansowanych niemal całkowicie przez budżet państwa) i prac rozwojowych (finansowanych głównie 34 Por. np. Fundusze pomocowe Unii Europejskiej – doświadczenia i perspektywy, MRR
35 Raport Polska
Wyzwania rozwojowe, Warszawa 2008, str.
36 GUS, Bank Danych Lokalnych. 37 GUS, Nauka i technika w Polsce w 2010 roku, Warszawa 2012, s.
38 GUS, Bank Danych Lokalnych. 19 Monitor Polski – 22 – Poz. 73 v.p l przez rynek). W latach 1996–2010 udział badań stosowanych w nakładach na działalność B+R zmniejszył się, w cenach bieżących, o 4,1 pkt proc.39 Ostatnie lata to okres zmian organizacyjnych w zakresie jednostek zaangażowanych w B+R. Wzrost ma miejsce wśród przedsiębiorstw, z kolei spada liczba jednostek działających na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych, co jest zarówno efektem procesu przekształceń: konsolidacji, komercjalizacji i likwidacji, realizowanego przez nadzorujące ministerstwa, jak i (w mniejszym stopniu) zmiany statusu jednostek naukowych. Jednocześnie zakres aktywności przedsiębiorstw w obszarze B+R jest nadal stosunkowo niewielki, zarówno pod względem wysokości wydatków na B+R, jak i zatrudnionego personelu. Niskie jest również zaangażowanie uczelni niepublicznych w prowadzenie działalności B+R. .go Pozytywnym faktem jest duży wzrost liczby wynalazków zgłoszonych w Urzędzie Patentowym RP (wzrost o 91% w latach 2005–2011). W 2011 r. zgłoszonych zostało 3878 wynalazków, zaś liczba udzielonych patentów wyniosła
Zgłoszono także 940 wzorów użytkowych (wzrost w porównaniu z rokiem 2005 o 57%) oraz udzielono 498 praw ochronnych.40 Jednocześnie liczba polskich wynalazków zgłoszonych do Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO) na 1 mln mieszkańców w 2010 r. wynosiła ok. 8 (w przypadku Niemiec, Szwecji, Finlandii i Danii liczba zgłoszeń była większa niż 200).41 Odsetek polskich badaczy publikujących prace wspólnie z partnerami z państw UE (25,2%, 2003) przekracza średnią UE 25 (22,9%). Głównym partnerem badaczy polskich są Stany Zjednoczone (25,2% publikacji z zagranicznym współautorem), a następnie Niemcy (23,1%), Francja (14,8%), Wielka Brytania (12,5%), Włochy (9,3%). ww w. rcl W międzynarodowym ujęciu porównawczym, innowacyjność polskiej gospodarki nie została oceniona wysoko. Potwierdzają to różne badania i raporty, z których jednym z najistotniejszych jest raport pt. Innovation Union Scoreboard
Wg najnowszej edycji raportu (luty 2012 r.) Polska co prawda utrzymała się w grupie krajów umiarkowanie innowacyjnych (moderate innovators), do której awansowała rok wcześniej z grupy krajów doganiających (catching up countries), ale klasyfikowana jest obecnie jako ostatnia w tej grupie: za Włochami, Portugalią, Czechami, Hiszpanią, Węgrami, Grecją, Maltą i Słowacją. Zgodnie z wynikami badania, Polska charakteryzuje się niższym niż przeciętny dla wszystkich państw Unii Europejskiej poziomem Sumarycznego Wskaźnika Innowacyjności (Sumary Innovation Index – SII), ale nieco wyższym niż średnie dla UE tempem wzrostu tego wskaźnika. W 2010 r. za relatywnie mocne strony Polski uznano zasoby ludzkie i tzw. wskaźniki wynikowe, natomiast w 2011 r. – zasoby ludzkie, finansowanie i wsparcie, inwestycje przedsiębiorstw i efekty ekonomiczne. Niezmiennie od dwóch lat słabości ujawniają się w całym systemie badawczym, współpracy w obszarze innowacyjności i przedsiębiorczości i wskaźnikach związanych z ochroną własności intelektualnej. Wysoki wzrost obserwuje się w odniesieniu do liczby zgłoszeń patentowych, wspólnotowych wzorów i licencji patentowych oraz jeśli chodzi o przychody z eksportu produktów i usług o wyższym poziomie zaawansowania (w 2011 r. jedynie w dwóch ostatnich obszarach). Negatywna ocena dotyczy liczby innowacyjnych MŚP oraz ich współpracy z innymi podmiotami. 39 GUS, Nauka i Technika 2010, Warszawa 2012, str.
40 GUS, Mały Rocznik Statystyczny, Warszawa 2012, str.
41 Eurostat. 42 wcześniej European Innovation Scoreboard. IUS opiera się na 25 wskaźnikach, które lepiej niż w poprzedniej publikacji (opartej o 29 wskaźników) odzwierciedlają sytuację narodowych systemów badań i innowacji. IUS stanowi również narzędzie monitoringu wdrażania projektu flagowego strategii Europa 2020 – Unia Innowacji. 20 Monitor Polski – 23 – Poz. 73 v.p l Wykres
Wartości Sumarycznego Wskaźnika Innowacyjności (Summary Innovation Index, SII) dla krajów UE 27 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,2 0,1 0,0 .go 0,3 LV BG LT RO PL SK MT GR HU ES CZ PT IT EE CY SI UE FR IE LU AT NL UK BE FI DE DK SE Źródło: Pro Inno Europe, Inno-Metrics, Innovation Union Scoreboard 2011, The innovation union's performance scoreboard for research and innovation, 1 February
w. rcl Polska znajduje się na jednym z ostatnich miejsc w rankingu krajów UE 27 pod względem udziału przedsiębiorstw prowadzących działalność innowacyjną. Według najnowszych dostępnych danych Eurostat za lata 2006–200843 wskaźnik dla Polski (odnoszący się do przedsiębiorstw przemysłowych o liczbie pracujących powyżej 9 osób) spadł w porównaniu z ubiegłym okresem i ukształtował się na poziomie 22%, co stanowiło trzeci najniższy wynik w Unii Europejskiej, tuż przed Rumunią i Węgrami. Największa różnica na niekorzyść polskich firm w zakresie odsetka firm innowacyjnych dotyczy małych firm. Przedsiębiorcy nadal są ostrożni w sprawie ponoszenia wydatków na działalność innowacyjną. Niepewni co do powodzenia wdrożeń nie upatrują w innowacjach źródła przyszłej przewagi konkurencyjnej. W Polsce przedsiębiorstwa w finansowaniu działalności innowacyjnej bazują przede wszystkim na środkach własnych. Tutaj sytuacja pomimo pewnych wahań nie uległa radykalnym zmianom. Nadal w niewielkim stopniu wykorzystywane są źródła zewnętrzne, takie jak kredytowanie, fundusze wysokiego ryzyka czy fundusze unijne. Z drugiej strony pozytywnym elementem w zakresie innowacji jest relatywnie widoczna skłonność przedsiębiorstw do wdrażania innowacji nietechnologicznych, tj. organizacyjnych i marketingowych. ww Dostępne dane ze statystyki publicznej wskazują na niedosteczną współpracę przedsiębiorców z instytutami badawczymi, co spowodowane jest m.in. brakiem dostatecznej informacji o ofercie poszczególnych jednostek. Geneza problemu jest jednak znacznie szersza. Tkwi ona przede wszystkim w niskim poziomie zaufania społecznego oraz braku tradycji i wzorów kooperacji w polskim społeczeństwie. Ograniczony zakres współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami jest niezwykle wyraźny w procesie tworzenia innowacji. O ile rośnie świadomość wśród przedsiębiorstw o roli innowacji jako istotnego czynnika zapewniającego utrzymanie pozycji konkurencyjnej, to jednak w dalszym ciągu przedsiębiorstwa w dużym stopniu traktują działalność innowacyjną jako działalność dorywczą, nie zaś 43 Z uwagi na niską jakość danych (m.in. ich niekompletność oraz niepewność co do prawdziwości danych) niemożliwe jest wykorzystanie danych Eurostatu dla okresu 2008–2010 w celu porównania wyników Polski oraz pozostałych państw członkowskich UE. 21 Monitor Polski – 24 – Poz. 73 v.p l w ujęciu ciągłym – jako proces wpisany trwale w działalność firmy. To z kolei skutkuje ograniczonymi możliwościami współpracy pomiędzy podmiotami w zakresie tworzenia innowacji. Przedsiębiorstwa w niewielkim stopniu korzystają z nowych form innowacji, jakimi są innowacje otwarte, innowacje tworzone przez użytkownika (user driven innovation), czy wreszcie innowacje społeczne. Na innowacyjność gospodarki duży wpływ ma otoczenie instytucjonalne wspierające działalność innowacyjną przedsiębiorstw, do których należą m.in. ośrodki szkoleniowo-doradcze, centra transferu technologii, inkubatory technologiczne/przedsiębiorczości, fundusze pożyczkowe, parki technologiczne itd. Pomimo obserwowanego wzrostu liczby ośrodków innowacji i przedsiębiorczości – Stowarzyszenie Organizatorów Ośrodków Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce (SOOIPP) szacuje ich liczbę na 735 (263 w 2000 r.) – wsparcie przedsiębiorstw w zakresie innowacyjności jest wciąż niewystarczające. Ośrodki te powinny również rozwijać swoją ofertę w kierunku bardziej specjalistycznych usług. .go Poprawa niezbędna jest również w zakresie współpracy szkół i uczelni z rynkiem pracy. Zarówno na płaszczyźnie kształcenia (niewielki udział pracodawców w konstrukcji programów nauczania, niewielki udział kadry z praktyki w dydaktyce), wspólnych przedsięwzięć badawczych (często łatwiejsze i szybsze jest realizowanie badań we własnym zakresie niż zlecenie ich placówce badawczej uczelni), dofinansowania (np. w formie sponsoringu ma wymiar raczej symboliczny) i przepływu informacji (m.in. o zapotrzebowaniu na kwalifikacje i na temat kwalifikacji zatrudnionych absolwentów szkół i uczelni).44 w. rcl Potencjały innowacyjności i działalności B+R w Polsce koncentrują się wokół największych ośrodków akademickich: warszawskiego, wrocławskiego, krakowskiego i trójmiejskiego. Wniosek taki przynosi opublikowane w 2009 r. wspólne badanie MRR i IBS
Największym potencjałem innowacyjności dysponuje województwo mazowieckie46 (w szczególności aglomeracja warszawska), jednak głównie pod względem skali badań, a nie ich udziału i efektów komercyjnych, które pozostają na poziomie nieznacznie przekraczającym średnie wartości krajowe. Ponadto za silny uznano sektor nauki województw małopolskiego i pomorskiego. Ogólnie duży potencjał innowacyjny wykazują również województwa: dolnośląskie, śląskie, pomorskie, małopolskie. W przypadku województwa wielkopolskiego wpływ uznanego ośrodka akademickiego obciążony jest niskim wskaźnikiem innowacyjności przedsiębiorstw i przeciętnym poziomem nakładów na B+R. Pod względem innowacyjności sektora prywatnego (relatywnej względem liczby mieszkańców) pozytywnie wyróżnia się województwo podkarpackie. Województwa wschodnie i północno-zachodnie odznaczają się generalnie niższą innowacyjnością przedsiębiorstw i relatywną słabością ośrodków akademickich. ww Analizując od strony instytucjonalnej regionalne systemy innowacji można stwierdzić, że w większości polskich regionów działania podejmowane na rzecz wzmacniania innowacyjności i transferu technologii są rozproszone, wyizolowane od otoczenia i charakteryzują się niską gęstością relacji sieciowych. Problem ten występuje również w przypadku zasobów kompetencji, infrastruktury badawczej oraz infrastruktury wspierania innowacyjności i transferu technologii. Mankamenty te, w połączeniu z dość niską świadomością wagi innowacyjności, rzutują na jakość instytucjonalnego systemu innowacji w regionach. Rozproszenie działań pomiędzy różnymi jednostkami organizacyjnymi czy duża formalizacja relacji z otoczeniem nie sprzyjają budowaniu efektywnych regionalnych systemów innowacji. 44 (red.) U. Sztandar-Sztanderska, Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców. Raport końcowy, część projektu Kwalifikacje dla potrzeb pracodawców realizowany przez PKPP Lewiatan, Warszawa, czerwiec
45 Identyfikacja i delimitacja obszarów problemowych i strategicznej interwencji w Polsce, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa
46 Ministerstwo Gospodarki, Departament Analiz i Prognoz, Analiza zróżnicowania regionalnego aktywności inwestycyjnej sektora MŚP, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej, lipiec
22 Monitor Polski – 25 – Poz. 73 .go v.p l Z efektywnością wiedzy i stymulowaniem procesów innowacyjnych związane jest również dostosowanie kadr do wymogów nowoczesnej gospodarki. Obecnie część absolwentów nie posiada umiejętności oraz kwalifikacji poszukiwanych i cenionych na rynku pracy. Oprócz umiejętności technicznych bardzo cenione są kompetencje miękkie, takie jak: solidność, rzetelność, motywacja, zaangażowanie, umiejętność pracy w zespole. Z punktu widzenia rozwoju innowacyjności w Polsce należałoby zwracać szczególną uwagę na silne sprzężenie procesu powiązań pracodawca – uczelnia. W chwili obecnej jest ono niewystarczające. Ukończenie studiów wyższych powinno oznaczać posiadanie przez absolwenta odpowiednich efektów kształcenia, tzn. takich, które pożądane są przez pracodawców, a także które podnoszą ich konkurencyjność na rynku pracy. Absolwent szkoły wyższej w trakcie studiów powinien także nabyć kompetencje kluczowe, które są niezbędne do samorealizacji i rozwoju osobistego, a także bycia aktywnym obywatelem czy zwiększania poziomu jego zatrudnialności. Jak stwierdza brukselski instytut Lisbon Council, „najważniejszą umiejętnością staje się zdolność formułowania kompleksowych rozwiązań dla nowych, nieprzewidzianych problemów oraz zdobywania nowych, różnorodnych umiejętności na przestrzeni całego życia”. Zatem w procesie kształtowania umiejętności miękkich ważną rolę odgrywa również sektor kultury i kreatywny, tworząc potencjał do rozwoju kapitału społecznego, a w oparciu na nim – kreatywności i innowacyjności. w. rcl Z innowacyjnością dość istotnie wiąże się kwestia infrastruktury w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT). Jej stan, pomimo znacznej poprawy w ostatnich latach, nadal nie jest zadowalający i odbiega od średniej unijnej. Cechują go przede wszystkim: niska dostępność oraz niska jakość usług. Według danych Komisji Europejskiej na koniec 2011 r. współczynnik penetracji ogółem (łącza stacjonarne i w technologii ruchomej) w przeliczeniu na liczbę gospodarstw domowych wynosił ok. 73% dla UE
Polska ze wskaźnikiem 67% znajduje się w środku krajów europejskich z dostępem gospodarstw domowych do Internetu (dane – Eurostat 2011). Różnica dotyczy także poziomu rozwoju sieci nowej generacji opartej na infrastrukturze światłowodowej. Według danych OECD na koniec 2011 r., w Polsce tylko liczba łączy w technologii FTTX (FTTH oraz FTTB) wynosiła 0,4 na 100 mieszkańców. Polskę charakteryzuje wciąż słaby rozwój infrastruktury szerokopasmowego dostępu do Internetu oraz niski poziom aktywności w sieci. Sytuację może poprawić wykorzystanie środków unijnych znajdujących się w programach operacyjnych na lata 2007–2013, których celem jest budowa infrastruktury szerokopasmowego dostępu do Internetu. Przedsiębiorstwa w Polsce wykazują również małe zainteresowanie nowoczesnymi systemami zarządzania. Przedsiębiorstwa korzystające z automatycznej wymiany informacji wewnątrz przedsiębiorstwa w styczniu 2011 r. stanowiły 34,5% ogółu przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa, podobnie jak użytkownicy indywidualni, nie wykorzystują w pełni potencjału technologii teleinformatycznych, w kluczowych aspektach rozwoju pozostając daleko za innymi krajami europejskimi. Według danych GUS 16,4% przedsiębiorstw oraz 39,1% osób w wieku 16–75 lat (na przełomie kwiecień 2009/kwiecień 2010) złożyło zamówienia przez sieci komputerowe
ww Przewagą Polski w tym obszarze jest zdolność do świadczenia wysokiej jakości usług narzędziowego programowania zintegrowanego ze sprzętem (embedded software, intelligent hardware) w projektach inteligentnej energetyki, inteligentnego transportu, inteligentnych sterowników, zgodnie z obserwowanym procesem „schodzenia” technologii IT do urządzeń (appliances) oraz rosnącym rynkiem usług związanych z krótkoseryjną produkcją „na miarę” (tailored production) wymagającą specjalistycznej wiedzy. Posiadamy także znaczne doświadczenie w wytwarzaniu inteligentnych urządzeń domowego użytku (telewizorów, monitorów, sprzętu AGD, oświetlenia), które w związku z trwającym procesem włączania urządzeń do sieci (Internet of Things) staną się podstawowym elementem budowy inteligentnych miast (Smart Cities). Posiadamy tym samym możliwość 47Źródło: GUS Wykorzystanie technologii informacyjno-(tele)komunikacyjnych w przedsiębiorstwach i gospodarstwach domowych w 2011 r., tab. 13 i tab.
23 Monitor Polski – 26 – Poz. 73 v.p l wykorzystania istniejących centrów rozwoju oprogramowania zintegrowanego ze sprzętem (w tym współpracy z istniejącymi centrami światowych koncernów sektora ICT). NIEDOSTATECZNA EFEKTYWNOŚĆ WYKORZYSTANIA ZASOBÓW NATURALNYCH I SUROWCÓW. Materiałochłonność i energochłonność polskiej gospodarki jest wyższa niż przeciętnie w Unii Europejskiej. Odwrócenie tego stanu rzeczy nie tylko zmniejszy koszty produkcji w przyszłości, ale ograniczy również presję na środowisko naturalne i zapewni bardziej sprawiedliwą dystrybucję zasobów środowiska pomiędzy pokoleniami. Konieczność poprawy efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców będzie również istotnym stymulatorem innowacji w gospodarce. .go Jedną z miar materiałochłonności gospodarki jest wskaźnik produktywności materiałowej, obliczany jako relacja PKB do krajowej konsumpcji materiałów. Im wyższa wartość wskaźnika, tym mniej materiałów zużywanych jest na wytworzenie jednostki PKB. Wg danych Eurostat wskaźnik produktywności materiałowej dla Polski w latach 2000–2009 wzrósł z 0,33 do 0,
Z kolei średnia dla krajów UE 27 wzrosła na przestrzeni tego okresu z 1,22 do 1,
Wskazuje to na konieczność intensyfikacji działań zmierzających do obniżenia zużycia materiałów i surowców do produkcji. Polska cechuje się jednym z wyższych w Europie poziomów energochłonności. Pod względem wskaźnika zużycia energii do PKB (wyrażonego w kg oleju ekwiwalentnego na 1000 euro PKB) w 2010 r. Polska zajęła
miejsce w Europie (373,86). Średnia wartość tak opisanego wskaźnika energochłonności w UE 27 jest ponaddwukrotnie niższa (167,99), co stwarza duży potencjał dla redukcji zużycia energii w naszym kraju. Należy przy tym dodać, że w porównaniu z 2000 r. Polsce udało się obniżyć energochłonność o prawie 23%, podczas gdy średnio w UE 27 redukcja wyniosła ok. 10,3%. w. rcl Coraz większego znaczenia w polityce indywidualnych przedsiębiorstw nabierają koncepcje zarządzania środowiskowego. Ich istotą jest uznanie środowiska przyrodniczego za integralną część wszystkich obszarów działalności przedsiębiorstwa, a celem minimalizacja negatywnego wpływu na środowisko. W Polsce stosunkowo niewiele przedsiębiorstw wdraża SZŚ. Na koniec 2008 r. liczba wydanych w Polsce certyfikatów ISO 14001 wynosiła 1544, podczas gdy w tym samym czasie liczba przyznanych certyfikatów w Czechach wynosiła grubo ponad 3 tys. Wciąż relatywnie niewielkim zainteresowaniem wśród polskich organizacji cieszy się wspólnotowy system ekozarządzania i audytu EMAS. Według stanu na koniec 2011 r. w systemie EMAS zarejestrowanych było 25 polskich organizacji i 32 obiekty
Dla porównania w Niemczech, w 2011 r. liczba zarejestrowanych w systemie organizacji wynosiła 14 346, a obiektów –
ww Niski stopień uczestnictwa polskich firm w SZŚ można tłumaczyć również wciąż niewielką świadomością ekologiczną, zwłaszcza przedstawicieli sektora MŚP. Badanie49 przeprowadzone na zlecenie PARP wśród polskich MŚP potwierdziło niski stan świadomości przedsiębiorców w zakresie wymagań środowiskowych. 63% przedstawicieli badanych firm nie zidentyfikowało jeszcze wpływu swojej działalności na środowisko, z kolei 53% oceniło, że oddziałuje na środowisko w małym stopniu, a 36% nie dopatrzyło się w swojej organizacji żadnego oddziaływania na środowisko. Badanie ujawniło przy tym, że 22% polskich MŚP nie ma wiedzy na temat wymogów prawnych z zakresu ochrony środowiska związanych z prowadzoną działalnością. Najczęściej dotyczy to mikroprzedsiębiorstw, firm o przychodach mniejszych niż 1,5 miliona zł oraz działających w branży usługowej. Budownictwo mieszkaniowe w Polsce powinno przejść transformację w budownictwo zrównoważone. Nadmierne rozproszenie zabudowy, brak spójności między projektem (zwłaszcza w jego warstwie 48 http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/refreshTableAction.do?tab=table&plugin=0&pcode=tsdpc410&language=en 49 Potencjał MŚP w dziedzinie kreowania nowych produktów innowacyjnych – rozwiązania proekologiczne, GfK, PBDG na zlecenie PARP,
24 Monitor Polski – 27 – Poz. 73 v.p l architektonicznej) a lokalnym kontekstem społeczno-kulturowym i przyrodniczym oraz będąca tego konsekwencją degradacja przestrzeni to tylko niektóre z negatywnych aspektów budownictwa w Polsce. Poza niedomaganiami związanymi w istocie z brakiem spójnego systemu zapewniającego ład przestrzenny50, istotnym mankamentem budownictwa mieszkaniowego (w tym przede wszystkim istniejących zasobów) jest jego duża energochłonność. Szacuje się, że w Polsce zapotrzebowanie domu jednorodzinnego na energię jest nawet kilkukrotnie wyższe niż średnio w UE (150 kWh/1m2, a w skrajnych przypadkach nawet 300 kWh/1m2 wobec 40 kWh/1m2)
Udział zużycia energii w gospodarstwach domowych w finalnym zużyciu energii wynosi w Polsce ponad 30%. .go Ograniczaniu energo- i materiałochłonności gospodarki służy także wykorzystanie w szerszym zakresie zielonych zamówień publicznych (ang. green public procurement, GPP). Wartość udzielonych w Polsce wszystkich zamówień publicznych w 2011 r. wyniosła 144,1 mld zł w porównaniu do 167 mld zł w 2010 r., co stanowiło ok. 9,5% PKB
Jest to dowodem na duży potencjał w tym obszarze oraz wskazuje na rolę administracji publicznej, która może oraz powinna odgrywać ważną rolę w inicjowaniu i utrwalaniu zachowań proekologicznych, umożliwiając tym samym rozwój wyrobów i usług charakteryzujących się wysokimi standardami środowiskowymi i społecznymi. w. rcl NIIEWYSTARCZAJĄCY STOPIEŃ UMIĘDZYNARODOWIENIA POLSKIEJ GOSPODARKI. Pomimo wyraźnego postępu w procesie otwierania się polskiej gospodarki na świat, odnotowanego w minionej dekadzie, potencjalne możliwości w tej dziedzinie nie są nadal dostatecznie wykorzystane. Jakkolwiek w okresie ostatniego kryzysu światowego relatywnie mniejsza otwartość polskiej gospodarki okazała się czynnikiem poważnie łagodzącym negatywny wpływ zewnętrznego szoku popytowego na wzrost gospodarczy, to jednak w warunkach pomyślnej koniunktury światowej wyższy stopień otwartości gospodarki polskiej pozwalałby na większą jej partycypację w efektach globalnego rozwoju. O dynamice wzrostu skali oraz poziomu nowoczesności polskiego eksportu w minionej dekadzie zadecydowały podmioty z udziałem kapitału zagranicznego, których aktualny udział w ogólnym eksporcie sięgnął ponad 60%. W działalności tych podmiotów, z reguły dużych i średnich, urzeczywistnia się szerokie spektrum różnorodnych form umiędzynarodowienia, obejmujących obok absorpcji kapitału transfer nowoczesnej technologii i organizacji procesów wytwarzania, szerokie wykorzystanie instrumentów finansowych oraz instrumentów oceny ryzyka i zabezpieczenia się przed jego skutkami, dostępu do wewnątrzkorporacyjnych sieci zaopatrzenia, kooperacji i ekspansji na rynki zagraniczne. Mimo dominującego udziału tych podmiotów w polskim eksporcie nie mają one, ze względu na ich relatywnie niewielką liczebność, równie znaczącego wpływu na średni poziom umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw. ww Jak wynika z raportu Instytutu Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur (IBRKK)53, w liczącej blisko 50,5 tys. podmiotów zbiorowości przedsiębiorstw zatrudniających ponad 9 osób, czyli relatywnie większych w całej zbiorowości podmiotów gospodarczych, zaledwie niespełna 1/3 spośród nich , tj. ok. 15,8 tys. jest zaangażowana w większym czy mniejszym stopniu w działalność eksportową. Przedsiębiorstwa te zrealizowały łącznie w 2011 r. eksport o wartości ponad 510,8 mld zł, czyli blisko 91% łącznego eksportu zrealizowanego w tym okresie (pozostałe ok. 9% eksportu przypadło na eksporterów z wielotysięcznej grupy mikroprzedsiębiorstw). Przy czym jedynie dla niespełna 4,3 tys. z nich, czyli ok. 27%, eksport stanowił główne (blisko 80%) źródło przychodów. Dodatkowo w grupie eksporterów 50 Kwestie te zostały podjęte w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju
51 Szacunki ekspertów Muratora. 52 Sprawozdanie o funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych w 2011 r., Urząd Zamówień Publicznych, str.
53 Analiza sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem eksporterów, raport „Gospodarka i handel zagraniczny Polski w 2011 roku”, IBRKK, Warszawa
25 Monitor Polski – 28 – Poz. 73 v.p l wyspecjalizowanych połowę ogólnej liczby stanowiły przedsiębiorstwa z wyłącznym lub częściowym udziałem kapitału zagranicznego. .go Zaangażowanie w działalność eksportową i importową pozostaje nadal najbardziej powszechną formą umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw. Wyniki badania dotyczącego umiędzynarodowienia europejskich małych i średnich przedsiębiorstw54, przeprowadzonego na zlecenie KE na przełomie 2006 i 2007 r., wskazują na 7% udział eksportujących MŚP, a więc mniejszy o 1 pkt proc. od średniej unijnej. Największy udział podmiotów eksportujących zanotowano w Estonii (23%), Słowenii (21%) i Finlandii (19%), a najmniejszy w Hiszpanii i na Cyprze (po 3%). Do największych barier działalności eksportowej polskie firmy zaliczyły: niedostatek wiedzy na temat rynków zagranicznych, brak kapitału oraz odmienność regulacji obowiązujących na innych rynkach. Z badania wynika również, że niecałe 5% unijnych MŚP (wobec 20% dużych firm) jest zaangażowana w partnerstwo międzynarodowe w postaci spółek zależnych lub joint-venture za granicą. Wśród polskich MŚP odsetek ten wynosi 5,6%, co plasuje nasz kraj na
miejscu w UE. w. rcl Rok 2011 był kolejnym, w którym odnotowano wzrost wartości polskich inwestycji bezpośrednich za granicą. Odpływ kapitału netto z tytułu tych inwestycji wyniósł 5,1 mld euro. Jakkolwiek odpływ kapitału netto z tytułu tych inwestycji był nieznacznie (o 312 mln euro) niższy niż w 2010 r., to istotnie przewyższał poziom z lat wcześniejszych (3,3 mld euro w 2009 r., 3,1 mld euro w 2008 r.). Zwiększająca się wartość polskich inwestycji bezpośrednich za granicą wskazuje na przemiany dokonujące się w polskiej gospodarce. Świadczy także o rosnącym potencjale polskich przedsiębiorstw, które decydują się na podjęcie ekspansji kapitałowej także poza granicami kraju. Tym samym firmy te stają się stopniowo aktywnymi uczestnikami systemu międzynarodowego obrotu kapitałami inwestycyjnymi. Jest to zjawisko o tyle warte uwagi, iż powoduje zmianę międzynarodowej pozycji inwestycyjnej Polski. Z odbiorcy kapitału lokowanego w formie inwestycji zagranicznych staje się ona, choć jeszcze w niewielkim zakresie, także jego źródłem. Warte jest także podkreślenia, wszelkie działania polskich podmiotów związane z podejmowaniem inwestycji za granicą, w zdecydowanej większości są efektem działań samych przedsiębiorstw, stanowiąc przejaw inicjatyw oddolnych. Polskie podmioty są w stanie samodzielnie dostrzec, rozpoznać oraz wykorzystać swoje szanse rozwojowe w formie inwestycji bezpośrednich lokowanych za granicą, co nie oznacza, że nie potrzebują one zachęt i pomocy ze strony właściwych instytucji państwowych. ww Skuteczne rozpoczęcie lub rozwój działalności gospodarczej na rynkach zagranicznych uzależnione są od posiadania i efektywnego wykorzystania informacji odnoszących się do warunków prowadzenia działalności gospodarczej na danym rynku. Przedsiębiorstwa mogą zdobywać tę wiedzę samodzielnie lub od innych specjalistycznych jednostek. W przypadku wielu rynków zagranicznych, w szczególności tych, które nie są w pełni ukształtowane, polscy przedsiębiorcy samodzielnie prowadzący działania eksportowe i inwestycyjne poza Polskę, napotykają na trudności z uzyskaniem informacji o ww. charakterze lub dostępem do specyficznych danych rynkowych. Szczególnie trudna jest sytuacja przedsiębiorstw po raz pierwszy podejmujących współpracę z zagranicą, zwłaszcza z sektora MŚP. W przypadku podmiotów nieposiadających doświadczenia w prowadzeniu działalności międzynarodowej, do barier procesu umiędzynarodowienia należy dodać zbytnią dywersyfikację rynków docelowych. 54 Observatory of European SMEs, Flash Eurobarometer 196 – The Gallup Organization. Badaniem objęto 17 283 przedsiębiorstwa (w tym 16 339 z sektora MŚP) z UE 27, Norwegii, Islandii i Turcji. W Polsce w badaniu uczestniczyło 905 firm. 26 Monitor Polski – 29 – Poz. 73 MOCNE STRONY v.p l ANALIZA SWOT SŁABE STRONY w. rcl .go  Konstytucyjne ograniczenie wielkości długu publicznego  Wysoki poziom deficytu sektora finansów publicznych  Możliwość kwartalnych rozliczeń podatkowych  Wysoki udział wydatków sztywnych ograniczający  Możliwość występowania o ogólne interpretacje podatkowe swobodę w kształtowaniu polityki fiskalnej  Niska dźwignia finansowa wydatków publicznych  Skomplikowane przepisy prawa podatkowego  Funkcjonowanie nieefektywnych preferencji podatkowych  Brak efektywnych zachęt fiskalnych do inwestycji i działań w obszarze B+R+I  Stabilny system finansowy, w tym nowoczesny i stabilny  Ograniczony dostęp firm, w szczególności z sektora MŚP, sektor bankowy, duży rynek kapitałowy, rozwinięty rynek do finansowania działalności i innowacji (niska leasingu i dynamicznie rozwijający się rynek faktoringu specjalizacja i innowacyjność w zakresie usług  Napływ funduszy unijnych finansowych dla firm, ograniczona aktywność przedsiębiorstw na rynku instrumentów dłużnych, niedostatecznie rozwinięte systemy poręczeniowe i pożyczkowe, niedostatecznie rozwinięte rynki alternatywnych do kredytu instrumentów finansowania, mała skala inwestycji typu VC z przewagą branż tradycyjnych)  Istotne opóźnienia w płatnościach i zatory płatnicze  Mała wiedza przedsiębiorców o rynkowej ofercie finansowania  Niska skłonność przedsiębiorców do zewnętrznego finansowania działalności  Niskie wykorzystanie systemu PPP  Duże różnice terytorialne pod względem wykorzystania kapitału ww  Zaawansowany proces deregulacji, dereglamentacji,  Duże koszty regulacyjne i obowiązki informacyjne dla zmniejszania obciążeń administracyjnych i ułatwiania przedsiębiorców, zwłaszcza z sektora MŚP jakość i wysoka zmienność działalności gospodarczej (dwie ustawy i pakiet na rzecz  Niewystarczająca stanowionego prawa rozwoju przedsiębiorczości)  Niedostatki w procesie stanowienia prawa w kontekście skutecznych mechanizmów zapobiegających „inflacji” prawa  Wysokie zdolności dostosowawcze przedsiębiorstw  Niska przeżywalność przedsiębiorstw  Relatywnie duża przedsiębiorczość obywateli  Mała adaptacyjność przedsiębiorstw, brak skłonności do  Relatywnie duży rynek i popyt wewnętrzny podejmowania ryzyka w przedsięwzięciach gospodarczych  Ograniczona skala aktywności inwestycyjnej firm i jej nieciągły charakter  Niski udział firm opierających się w swojej działalności o sformalizowane plany rozwoju  Niski poziom zaufania społecznego oraz brak tradycji i wzorów kooperacji w polskim społeczeństwie; słabe powiązania kooperacyjne przedsiębiorstw  Duża liczba instytucji otoczenia biznesu  Niska unikatowość usług instytucji otoczenia biznesu  Systematycznie rosnące nakłady na działalność  Niski odsetek przedsiębiorstw ponoszących nakłady na innowacyjną przedsiębiorstw innowacje, mała wysokość nakładów firm na B+R i  Znaczny potencjał kapitału ludzkiego oraz poziom personelu B+R;  Słabe zainteresowanie przedsiębiorstw komercjalizacją kreatywności obywateli jako jednostek  Wysoki stopień skolaryzacji prac B+R i współpracą z sektorem nauki  Wysoki udział osób z tytułem doktora lub doktora  Niski poziom nakładów na B+R w relacji do PKB (GERD) habilitowanego w kadrach B+R ze zdecydowanie dominującym udziałem wydatków  Duży potencjał kadry naukowej publicznych w strukturze GERD  Aktywna współpraca międzynarodowa polskich badaczy  Wysoki udział w wydatkach na działalność innowacyjną przy wykorzystaniu środków unijnych tzw. infrastruktury twardej, kosztem wiedzy B+R  Duży potencjał badawczy jednostek naukowych, w tym  Niedostateczna koordynacja polityki innowacyjności uczelni, instytutów badawczych oraz instytutów naukowych pomiędzy szczeblem centralnym a regionalnym oraz na 27 Monitor Polski – 30 – Poz. 73 samym poziomie centralnym  Rozproszenie działań podejmowanych w regionach na rzecz wzmacniania innowacyjności i transferu technologii, niska gęstość relacji sieciowych oraz duża formalizacja relacji z otoczeniem, co skutkuje ogólną słabością regionalnych systemów innowacji  Niska jakość systemu wspierającego działalność innowacyjną, a rozwiązania instytucjonalne niedostosowane do potrzeb innowacyjnych przedsiębiorstw  Mała liczba zgłaszanych wynalazków i udzielanych patentów (również w EPO)  Znaczny udział badań podstawowych przy malejącym udziale badań stosowanych  Niska skłonność przedstawicieli sektora nauki do współpracy z przedsiębiorcami  Rozproszona i o niezadowalającej jakości infrastruktura badawcza  Niedostateczne umiejętności menedżerskie i marketingowe wśród części kadry kierowniczej jednostek naukowych  Wysokie pozapłacowe koszty pracy  Niski poziom aktywności zawodowej i wczesne opuszczanie rynku pracy  Wysoki udział bezrobocia długotrwałego wśród osób bezrobotnych  Wysoka stopa bezrobocia wśród osób młodych do
roku życia  Relatywnie duża skala szarej strefy  Ograniczona mobilność międzyzawodowa  Niedopasowanie kierunków studiów wyższych do potrzeb nowoczesnej gospodarki i rynku pracy, w tym zbyt niski odsetek studentów na kierunkach ścisłych i technicznych  Niskie wskaźniki edukacji osób dorosłych, w tym niski wskaźnik edukacji ustawicznej  Niskie zaangażowanie przedsiębiorstw w rozwój własnych pracowników  Brak systematycznych prognoz podaży i popytu na pracę – trudność w projektowaniu i realizacji działań ukierunkowanych na redukcję strukturalnych niedopasowań na rynku pracy  Duża aktywność Polaków w Internecie, w tym aktywność  Niezadowalająca jakość i dostępność infrastruktury handlowa informacyjnej i telekomunikacyjnej  Relatywnie wysokie koszty i niska jakość usług telekomunikacyjnych  Duży potencjał przyrodniczy i kulturowy  Wysoka energochłonność i materiałochłonność gospodarki.  Niskie zainteresowanie przedsiębiorców wdrażaniem formalnych systemów zarządzania środowiskowego  Niska świadomość ekologiczna konsumentów oraz przedsiębiorstw, zwłaszcza sektora MŚP  Niedostateczne uwzględnianie kwestii ograniczania materiało- i energochłonności przez przedsiębiorstwa oraz niewielka świadomość ekologiczna, zwłaszcza przedstawicieli sektora MŚP  Dostęp do integrującego się, jednolitego rynku UE oraz  Niski udział wyrobów high-tech w eksporcie konsumentów o dużej sile nabywczej  Niewystarczająca skuteczność programów promocyjnych wysoki stopień specjalizacji oraz Polski wśród zagranicznych inwestorów wskutek słabo  Relatywnie produktywności eksportowej przedsiębiorstw z kapitałem rozwiniętej infrastruktury  Niewystarczający poziom zaangażowania firm w inwestycje krajowym  Duży potencjał do przyciągania BIZ zagraniczne, również w ramach pomocy rozwojowej i/lub Wysokie zagęszczenie podstawowych szlaków klimatycznej komunikacyjnych ww w. rcl .go v.p l PAN 28 Monitor Polski SZANSE – 31 – ZAGROŻENIA v.p l  Relatywnie niski udział wydatków o charakterze rozwojowym i inwestycyjnym w budżecie państwa  Niedostateczny postęp w reformowaniu finansów publicznych i obniżaniu obciążeń podatkowych, przy dużym oporze społecznym wobec cięć budżetowych  Długo odczuwalne skutki światowego kryzysu  Starzenie się społeczeństwa, wzrost zachorowań na choroby cywilizacyjne oraz inne globalne wyzwania społeczne  Dalszy dynamiczny rozwój rynku kapitałowego  Pogorszenie sytuacji finansowej banków i wstrzymanie aktywności kredytowej  Rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego  Sprawne wykorzystanie funduszy unijnego wsparcia  Pogorszenie się sytuacji finansów publicznych i przeznaczonych m.in. na rozwój infrastruktury w ramach ograniczenie dopływu środków publicznych na bieżącej perspektywy finansowej oraz wynegocjowanie finansowanie przedsiębiorstw wysokiego poziomu wsparcia finansowego UE dla okresu  Ryzyko ograniczenia środków z funduszy unijnych na cele spójnościowe w przyszłej perspektywie finansowej UE następnej perspektywy finansowej  Duże zainteresowanie programami unijnymi wśród  Niewystarczający poziom zainteresowania administracji przedsiębiorstw publicznej, sektora finansowego i przedsiębiorców  Sektorowa budowa programów unijnych, koncentracja wykorzystaniem instrumentów inżynierii finansowej tematyczna wsparcia .go  Budżet zadaniowy  Uproszczenie i cyfryzacja rozliczeń podatkowych Poz. 73 ww w. rcl  Zwiększanie się świadomości potrzeby ograniczenia obowiązków administracyjnych  Zmiana zasad dystrybucji środków publicznych na naukę i  Dalsze utrzymywanie się niskiego poziomu nakładów na szkolnictwo wyższe, zwłaszcza wzrost finansowania B+R oraz niekorzystnej struktury tych wydatków  Nadmierne zróżnicowanie poziomu i tempa rozwoju konkursowego i projakościowego  Rozwój i specjalizacja przedsiębiorstw w najbardziej regionów innowacyjnych gałęziach gospodarki  Korzystny trend zmian struktury sektorowej gospodarki przejawiający się wzrostem udziału sektorów wysokich technologii  Dynamiczny rozwój infrastruktury parków naukowotechnologicznych  Rozwój potencjału edukacyjnego i naukowego w sferach decydujących o międzynarodowej konkurencyjności gospodarki  Postępująca specjalizacja polskich badaczy  Szybko rosnąca liczba wynalazków zgłoszonych w UP RP  Zwiększająca się rola regionów w polityce innowacyjności  Efektywne wykorzystanie w systemie realizacji strategii organizacji typu agencje rozwoju regionalnego  Uelastycznienie rynku pracy  Dalsze usztywnienie rynku pracy i polaryzacja pracowników pod względem warunków zatrudnienia  Obniżenie pozapłacowych kosztów pracy  Przełamanie trendu wzrostu nierówności płacowych w  Wzrost pozapłacowych kosztów pracy  Odpływ siły roboczej o wysokich kwalifikacjach w miarę ostatnim czasie  Wysoki rzeczywisty popyt na pracę, o czym świadczy postępującego zmniejszania barier w swobodnym średni faktyczny czas pracy polskiego pracownika przepływie osób  Przyciągnięcie imigrantów o wysokich kompetencjach, w tym naukowców  Poprawiająca się jakość zasobów ludzkich dzięki m.in. „miękkim” projektom współfinansowanym na szeroką skalę z UE  Wzrost zasobów ludzkich dla nauki i techniki, w tym dynamiczny rozwój edukacji na poziomie wyższym w ostatnich latach  Doświadczenie i znaczny potencjał do świadczenia  Niedostateczny rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej i wysokiej jakości niektórych usług IT i wytwarzania pogłębienie zjawiska wyłączenia cyfrowego inteligentnych urządzeń domowego użytku  Dynamicznie rosnące obroty e-handlu  Ułatwienie korzystania z e-podpisu 29 Monitor Polski – 32 – Poz. 73 ww w. rcl .go v.p l  Tworzący się rynek na tzw. czyste technologie węglowe  Zmniejszenie konkurencyjności Polski i wysokie koszty  Rozwój gospodarki niskoemisyjnej o niskim poziomie presji ekonomiczne i społeczne związane z realizacją unijnej na środowisko polityki gospodarki niskoemisyjnej (w tym ucieczka emisji)  Rosnący udział „zielonych” zamówień publicznych  Rosnące koszty produkcji w związku z wymogami  Wzrastające zapotrzebowanie na wysokiej jakości usługi środowiskowymi, ustalanymi na poziomie związane z zagospodarowaniem czasu wolnego (np. międzynarodowym celami redukcji emisji gazów turystyka, sport) oraz medycyną cieplarnianych oraz wzrostem cen nośników energii  Wzrost atrakcyjności kraju w miarę zacieśniania integracji z  Szybkie wyczerpywanie się dotychczasowych przewag UE i poprawy reputacji polskiej gospodarki konkurencyjnych Polski (zwłaszcza w postaci relatywnie  Dynamicznie rosnący poziom wymiany handlowej niskich kosztów pracy)  Wzrastające zaangażowanie inwestorów zagranicznych w  Słabe tempo rozwoju gospodarczego u głównych zakresie BIZ partnerów handlowych, zwłaszcza z UE 15  Zaostrzenie konkurencji dla polskich wyrobów i usług na rynku europejskim  Wzrost konkurencji ze strony państw rozwijających się  Napływ BIZ do sektorów charakteryzujących się niewielkim udziałem „wysokich technologii” oraz wzrastająca atrakcyjność innych krajów dla BIZ 30 Monitor Polski – 33 – Poz. 73 v.p l WIZJA, CEL GŁÓWNY I ZASADY HORYZONTALNE WIZJA Otwarta i ekspansywna gospodarka, oferująca nowe miejsca pracy, oparta na wzajemnym zaufaniu i kooperacji uczestników życia gospodarczego, stabilnie rosnąca dzięki innowacjom i wysokiej efektywności wykorzystania zasobów, która zapewni wzrost standardów życia społeczeństwa oraz konkurencyjności przedsiębiorstw na arenie międzynarodowej do 2020 r. .go Analizy55 wskazują, że w stadium rozwoju stymulowanym innowacjami społeczeństwo charakteryzuje się wysokim poziomem wykształcenia, a państwo wysokim poziomem sprawności zarządzania. Kraje, których rozwój stymulowany jest głównie innowacjami, znajdują się na etapie cywilizacji wiedzy: mają efektywny system instytucjonalny, wspierający rozwój wiedzochłonnej produkcji towarów i usług, rozwiniętą infrastrukturę transportową i komunikacyjną, wysoki poziom kapitału ludzkiego, sprawnie funkcjonujące rynki towarów i czynników produkcji oraz wysoką gotowość technologiczną
Operacyjnie rzecz ujmując docelowo

(2020)polska gospodarka poprawi swoją pozycję w międzynarodowych rankingach innowacyjności. Będzie posiadać cechy kwalifikujące ją do grupy krajów „doganiających liderów” wg Innovation Union Scoreboard, a biorąc pod uwagę Global Competitiveness Report – Polska będzie klasyfikowana w gronie państw o wskaźnikach związanych z innowacyjnością powyżej średniej UE. w. rcl Z porównania wskaźników ostatniego badania Innovation Union Scoreboard (luty 2012 r.)57 wynika, że Polskę od wielu krajów UE wciąż dzieli duży dystans w zakresie miar innowacyjności. Polska pozostaje w tyle m.in. w dziedzinach wspólnych publikacji sektorów publicznego i prywatnego, wydatków przedsiębiorstw na działalność badawczo-rozwojową oraz zgłoszeń patentowych. Świadczy to o tym, że priorytetem musi być stworzenie ram prawnych i ogólnych warunków, skutkujących większym zaangażowaniem sektora prywatnego w inwestycje w innowacje oraz wykorzystanie różnych form współpracy oraz służące łatwiejszemu wykorzystaniu wyników badań przez sektor prywatny. Słaby poziom innowacyjności potwierdza także Global Competitiveness Report58, sytuujący Polskę na

pozycji – wśród członków Unii Europejskiej – pod względem wartości wskaźnika innowacji, i na
pod względem wartości wskaźnika gotowości technologicznej. Działania Strategii… będą skoncentrowane w obszarach determinujących wskaźniki cząstkowe wspomnianych indeksów. Należy zaznaczyć, że poza oddziaływaniem na wspomniane obszary, osiągnięcie istotnej poprawy w zakresie innowacyjności będzie w dużym stopniu warunkowane tempem wzrostu gospodarczego Polski w perspektywie realizacji Strategii... ww CEL GŁÓWNY Wysoce konkurencyjna gospodarka (innowacyjna i efektywna) oparta na wiedzy i współpracy 55 The Global Competitiveness Report 2008–2009, red. K. Schwab, M.E. Porter, World Economic Forum, Geneve
56 U. Płowiec, Refleksje o innowacyjności Polski w perspektywie 2020 r., w: Ekonomista 5/2010, Wydawnictwo Key Text, Warszawa 57 Pro Inno Europe, Inno-Metrics, Innovation Union Scoreboard 2011, The innovation union's performance scoreboard for research and innovation, 7 February
58 The Global Competitiveness Report 201–2012, World Economic Forum, Geneva, Switzerland
31 Monitor Polski – 34 – Poz. 73 v.p l ZASADY HORYZONTALNE Realizacji Strategii…, na każdym szczeblu jej działania i w każdym obszarze, będą przyświecać zasady horyzontalne. .go Kreowanie wiedzy Ważną drogą wychodzenia z kryzysu, a zarazem tworzenia podstaw przyszłego rozwoju, jest wzrost inwestycji w kapitał ludzki. Kreowanie wiedzy polega na stwarzaniu warunków dla ciągłego poszukiwania nowych rozwiązań, wzmacniania funkcji poznawczych oraz prowadzenia badań. Tym samym prowadzi do lepszego zaspokajania potrzeb klientów, ale również rozpoznawania i rozwoju nowych wyrobów i usług, również niematerialnych. Kreowanie wiedzy to także jeden z warunków zwiększenia efektywności gospodarowania. W ramach działań na rzecz zwiększania poziomu nauczania (realizowanych głównie przez Strategię rozwoju kapitału ludzkiego) należy zwiększać inwestycje w infrastrukturę materialną edukacji oraz reformować politykę edukacyjną i szkoleniową w celu rozwoju kompetencji niezbędnych do funkcjonowania w konkurencyjnej gospodarce opartej na wiedzy oraz efektywnym i zrównoważonym wykorzystaniu zasobów środowiska. w. rcl Partnerska współpraca Warunkiem współpracy opartej na zaufaniu i punktem wyjścia dla rozwoju nowoczesnej gospodarki jest odpowiedni poziom kapitału społecznego. Tymczasem z przeprowadzonych badań wynika, że społeczeństwo polskie jest wciąż nakierowane raczej na bierną adaptację niż na rozwój i innowacyjność. Działania zmierzające do poprawy tego stanu rzeczy (w ramach interwencji Strategii rozwoju kapitału społecznego) wpłyną także znacząco w perspektywie długofalowej na poprawę sytuacji gospodarczej kraju. Ważne jest nie tylko zaufanie przedsiębiorców do siebie nawzajem, ale również wszystkich uczestników życia gospodarczego (np. administracja państwowa i samorządowa, instytucje otoczenia biznesu, instytucje naukowe, wymiar sprawiedliwości). Wybór formy współpracy jest kwestią wtórną dla faktu istnienia samej kooperacji i zależy między innymi od przyjętych celów, zakresu współpracy, istotności dla kształtowania przewagi konkurencyjnej oraz od poziomu wzajemnego zaufania i rywalizacji.59 Kooperacja uwzględnia również te związki, których nie można ująć w ramach formalnych – na przykład długoterminowych relacji kupna-sprzedaży lub tworzonych sieci społecznych (social networks), czyli kontekstu społecznego współdziałania przedsiębiorstw. Istotne jest tworzenie kontaktów wielostronnych, z różnym partnerami środowisk lokalnych, m.in. sprzyjających odkrywaniu inteligentnych specjalizacji danego regionu. ww Ponadto w dobie rosnącej konkurencji i wymagań konsumentów profesjonalne kształtowanie relacji przedsiębiorstw z otoczeniem biznesowym i społecznym oraz budowanie ich wiarygodności i reputacji stają się, obok efektywności finansowej i jakości oferowanych wyrobów lub usług, istotnym elementem kształtowania przewagi konkurencyjnej. Konieczność wykorzystania korzyści skali oraz skracania cyklu rozwojowego produktów wymuszają na przedsiębiorstwach odwołanie się do współpracy, partnerstwa i sojuszy
Dlatego będą podejmowane kroki na rzecz wspierania dialogu z zainteresowanymi stronami, poprawy wiarygodności przedsiębiorstw w oczach klientów oraz wzmacniania współpracy w lokalnych społecznościach, m.in. poprzez podmioty ekonomii społecznej.61 W rezultacie łatwiejsze stanie się porozumienie polityczne prowadzące do redukcji nadmiernych obciążeń administracyjnych dla biznesu (w ramach tzw. dobrowolnych porozumień). Bardzo istotną sprawą w realizacji zasady partnerskiej współpracy jest dialog społeczny. Pozwala on na zredukowanie konfliktów społecznych, jest również próbą realizacji sprawiedliwości w sferze podziału dóbr oraz kształtowania polityki społeczno-gospodarczej. Z pojęciem tym wiąże się również 59 J. Cygler, Kooperencja – nowy typ relacji między konkurentami, Organizacja i Kierowanie, 2007 Nr
60 A. K. Koźmiński, Zarządzanie w warunkach niepewności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Podmioty ekonomii społecznej przyczyniają się do budowy kapitału społecznego oraz poprawy konkurencyjności gospodarki poprzez mechanizmy wzajemnościowe oraz dywersyfikację rynku dostawców usług. 61 32 Monitor Polski – 35 – Poz. 73 v.p l sprawna komunikacja w zakresie polityki publicznej, a także uznanie przez podmioty publiczne wiedzy, praktyki i doświadczenia podmiotów innych niż państwowe. Jest to niezbędne do prawidłowego diagnozowania i rozwiązywania bieżących problemów. Coraz częściej można zaobserwować, że celem biznesu XXI w. staje się długofalowy, zrównoważony rozwój organizacji gospodarczych poprzez budowanie przewagi konkurencyjnej wpisanej w proces dialogu społecznego. Podstawę dla pełnego zastosowania niniejszej zasady stanowi realizacja Strategii rozwoju kapitału społecznego, która odnosić się będzie m.in. do takich obszarów, jak: zaufanie do instytucji publicznych, postawy obywatelskie, konsultacje społeczne. .go Efektywna alokacja zasobów/gospodarowanie w obiegu (closed loop) Racjonalne gospodarowanie zasobami jest kluczem do zwiększenia efektywności polskiej gospodarki i tym samym do poprawy jej konkurencyjności. Racjonalne wykorzystanie czynników produkcji pozwala nie tylko na minimalizację kosztów wytwarzania. Wiąże się ono również z dążeniem do właściwej alokacji wiedzy, kompetencji i umiejętności, np. poprzez rozwój ekoinnowacji, tworzenie tzw. zielonych miejsc pracy, czy parków ekoprzemysłowych i klastrów, przyspieszających procesy innowacyjne, wspierających identyfikację nisz o przewagach komparatywnych oraz ułatwiających komercjalizację badań naukowych. Ta zasada horyzontalna bazuje na pojęciu closed loop, a więc gospodarowaniu w obiegu zamkniętym, umożliwiającym ograniczanie strat w przepływach materiałów i energii, ale również wiedzy i inwencji. Jest to szczególnie ważne w działaniach na rzecz budowy zrównoważonej, niskoemisyjnej gospodarki oraz zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i surowcowego, przy jednoczesnym zachowaniu ochrony i zrównoważonego wykorzystania różnorodności biologicznej. ww w. rcl Zarządzanie strategiczne/ odpowiedzialne przywództwo Z przeprowadzonych badań wynika, że mniej lub bardziej sformalizowane plany strategiczne posiada jedynie niewielki odsetek przedsiębiorstw w Polsce. Wskazuje to na wyraźny deficyt myślenia w kategoriach przyszłości, a więc zakładającego rozwój w oparciu o odpowiednio zaplanowane zasoby i analizę trendów rynkowych. Myślenie długofalowe powinno być wyróżnikiem postaw nie tylko przedsiębiorców, ale i instytucji szeroko rozumianego otoczenia biznesowego. Kształtowanie innowacyjności wymaga uprzedniego sformułowania długookresowych zamierzeń rozwoju danej społeczności (przedsiębiorstwa, gminy, regionu, kraju) odpowiadających jej aspiracjom, również w procesie rozpoznania zaawansowanych technologicznie specjalizacji danego regionu i formowania przywództwa technologicznego. Powinno być ono wzmacniane odpowiedzialnym przywództwem, stanowiącym jeden z niezbędnych warunków sukcesu w realizacji strategii przedsiębiorstwa. Odpowiedzialne przywództwo dotyczy także zarządzania kwestiami społecznymi i środowiskowymi, znajdując swój wymiar w tzw. społecznej odpowiedzialności biznesu (Corporate Social Responsibility, CSR). Odpowiedzialne przywództwo dotyczy także administracji publicznej i jest niezbędne do wytyczania kierunku oraz

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.