Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezp

Dziennik Ustaw Nr 139 — 8909 — Poz. 1168 i 1169 OSOBY POPIERAJÑCE LIST¢ KANDYDATÓW Lp. Imi´ i nazwisko Adres zamieszkania Numer PESEL Podpis ———————— *) Niepotrzebne skreÊliç. 1169 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo˝arowego w podziemnych zak∏adach górniczych. Na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96, z 1996 r. Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 88, poz. 554, Nr 111, poz. 726 i Nr 133, poz. 885, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 109, poz. 1157 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 110, poz. 1190, Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1800 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i Nr 117, poz. 1007) zarzàdza si´, co nast´puje: Dzia∏ I Przepisy ogólne § 1. Rozporzàdzenie okreÊla szczegó∏owe zasady bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpo˝arowego zwiàzanego z ruchem w poszczególnych rodzajach podziemnych zak∏adów górniczych, a tak˝e szczegó∏owe zasady oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego oraz stosowania niezb´dnych Êrodków profilaktycznych zmniejszajàcych to ryzyko w formie dokumentu bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych w ruchu tych zak∏adów. § 2. 1. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ do: 1) przedsi´biorców, 2) pracowników zatrudnionych w ruchu podziemnych zak∏adów górniczych, zwanych dalej „zak∏adami górniczymi”. 2. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ odpowiednio do: 1) podmiotów wykonujàcych w zakresie swej dzia∏alnoÊci zawodowej powierzone im czynnoÊci w ruchu zak∏adu górniczego, zwanych dalej „podmiotami”, 3) osób niewymienionych w ust. 1 pkt 2, je˝eli wykonujà prace lub przebywajà w zak∏adzie górniczym. 3. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ tak˝e odpowiednio do: 1) likwidacji zak∏adu górniczego, 2) wykonywania robót geologicznych w podziemnych wyrobiskach górniczych, Dziennik Ustaw Nr 139 — 8910 — 3) prowadzenia robót podziemnych z zastosowaniem techniki górniczej, okreÊlonych w odr´bnych przepisach, 4) sk∏adowania odpadów w podziemnych wyrobiskach górniczych. Poz. 1169 2) wykonywania nadzoru nad pracami, o których mowa w pkt 1, 3) u˝ywania maszyn i urzàdzeƒ w zak∏adzie górniczym. § 3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o rzeczoznawcy, nale˝y przez to rozumieç rzeczoznawc´ do spraw ruchu zak∏adu górniczego. 3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego wykonuje swoje obowiàzki przy pomocy podleg∏ych mu osób kierownictwa i dozoru ruchu zak∏adu górniczego, zwanych dalej „osobami kierownictwa i dozoru ruchu”. § 4. 1. W zak∏adzie górniczym sporzàdza si´, uzupe∏nia i aktualizuje niezb´dnà dokumentacj´ prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego. § 8. 1. W zak∏adzie górniczym powinna byç zorganizowana i wyposa˝ona w odpowiednie Êrodki techniczne s∏u˝ba dyspozytorska ruchu. 2. Rodzaje dokumentacji oraz ich zakres i wzory okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia. 2. Zadaniem s∏u˝by dyspozytorskiej ruchu jest bie˝àca kontrola ruchu i stanu bezpieczeƒstwa wykonywania pracy. 3. Rodzaje dokumentacji prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego w zwiàzku z nabywaniem, przechowywaniem i u˝ywaniem Êrodków strza∏owych oraz jej zakres i wzory okreÊlajà odr´bne przepisy. § 5. Przedsi´biorca zapewnia bie˝àce przeprowadzanie analiz i badaƒ niezb´dnych dla bezpiecznego prowadzenia ruchu zak∏adu górniczego, w tym dla oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego. § 6. 1. Przedsi´biorca opracowuje, przed rozpocz´ciem prac, dla ka˝dego zak∏adu górniczego dokument bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia pracowników zatrudnionych w zak∏adzie górniczym, zwany dalej „dokumentem bezpieczeƒstwa”. 2. Dokument bezpieczeƒstwa powinien byç: 1) dost´pny w zak∏adzie górniczym, 2) aktualizowany ka˝dorazowo w przypadku zmiany, rozbudowy i przebudowy miejsca lub stanowiska pracy, powodujàcych zmian´ warunków pracy. 3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego powinien zapoznaç pracowników zak∏adu górniczego z obowiàzujàcym dokumentem bezpieczeƒstwa lub odpowiednià jego cz´Êcià. 4. Pracownik powinien potwierdziç na piÊmie fakt zapoznania go z treÊcià dokumentu bezpieczeƒstwa lub odpowiednià jego cz´Êcià oraz przestrzegaç jego postanowieƒ. 3. W sk∏ad s∏u˝by dyspozytorskiej ruchu wchodzà w szczególnoÊci dyspozytorzy ruchu posiadajàcy stwierdzone kwalifikacje osoby wy˝szego dozoru ruchu w specjalnoÊci górniczej. 4. Szczegó∏owy zakres dzia∏ania s∏u˝by dyspozytorskiej ruchu oraz jej organizacj´ ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego. 5. Wymóg posiadania kwalifikacji dyspozytorów ruchu, o którym mowa w ust. 3, nie dotyczy dyspozytorów w zak∏adach prowadzàcych roboty podziemne z zastosowaniem techniki górniczej. 6. W dni wolne od pracy, w zak∏adach górniczych ca∏kowicie likwidowanych, dozwolone jest ∏àczenie funkcji osoby kierownictwa lub wy˝szego dozoru ruchu z funkcjà dyspozytora ruchu. § 9. 1. Osoba kierownictwa i dozoru ruchu powinna przestrzegaç ustalonego dla niej i zatwierdzonego przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego zakresu czynnoÊci, okreÊlajàcego jej obowiàzki, uprawnienia i zakres odpowiedzialnoÊci. 2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego jest odpowiedzialny za dor´czenie osobie kierownictwa i dozoru ruchu zakresu czynnoÊci, za pokwitowaniem odbioru. § 10. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu oraz inne osoby kierujàce zespo∏ami pracowników powinny: 5. ZawartoÊç dokumentu bezpieczeƒstwa okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia. 1) organizowaç i prowadziç prac´, w sposób zapewniajàcy bezpieczeƒstwo pracowników, zak∏adu górniczego i Êrodowiska, § 7. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego jest odpowiedzialny za: 2) informowaç podleg∏ych im pracowników o przepisach i zasadach bezpiecznego wykonywania pracy. 1) prawid∏owà organizacj´ i prowadzenie ruchu zak∏adu górniczego, § 11. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego wyznacza osoby kierownictwa i dozoru ruchu odpowiedzialne za: 2) ustalenie zakresów dzia∏ania poszczególnych dzia∏ów ruchu oraz s∏u˝b specjalistycznych zak∏adu górniczego. 2. W zakresach dzia∏ania, o których mowa w ust. 1 pkt 2, okreÊla si´ w szczególnoÊci sposób: 1) koordynacji prac wykonywanych przez poszczególne dzia∏y ruchu i s∏u˝by specjalistyczne oraz prac wykonywanych przez pracowników podmiotów, 1) ustalanie sk∏adów zespo∏ów pracowniczych pod wzgl´dem ich liczebnoÊci i kwalifikacji pracowników, 2) wyznaczanie przodowych zespo∏ów, o których mowa w pkt 1. 2. Przodowym zespo∏u pracowniczego, zatrudnionego w wyrobiskach lub miejscach znacznie oddalo- Dziennik Ustaw Nr 139 — 8911 — Poz. 1169 nych od innych miejsc pracy, mo˝e byç wy∏àcznie wyspecjalizowany pracownik. wiednio dla stanowiska lub miejsca pracy ka˝demu pracownikowi, za pokwitowaniem odbioru. 3. Do wykonywania pracy w wyrobiskach lub miejscach, o których mowa w ust. 2, mo˝e byç wyznaczona osoba, która posiada doÊwiadczenie w wykonywaniu powierzonych czynnoÊci. Wyznaczona osoba powinna utrzymywaç ∏àcznoÊç ze s∏u˝bà dyspozytorskà ruchu, zgodnie z ustaleniami kierownika ruchu zak∏adu górniczego. 5. Pracownicy powinni zapoznaç si´ z treÊcià instrukcji, o których mowa w ust. 1, oraz wykonywaç prac´ zgodnie z jej ustaleniami; zapoznanie si´ z treÊcià instrukcji pracownicy potwierdzajà na piÊmie. § 12. 1. Rozk∏ad pracy oraz dy˝urów osób kierownictwa i dozoru ruchu ustala si´ w taki sposób, aby ruch zak∏adu górniczego prowadzony by∏ pod nadzorem niezb´dnej liczby osób kierownictwa i dozoru ruchu o odpowiednich specjalnoÊciach technicznych. 2. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego wyznacza na piÊmie dla ka˝dej zmiany, tak˝e w dni wolne od pracy, osob´ kierownictwa lub wy˝szego dozoru ruchu w specjalnoÊci górniczej, która powinna byç obecna w zak∏adzie górniczym niezale˝nie od dyspozytora ruchu, w celu sprawowania nadzoru nad prowadzeniem ruchu zak∏adu górniczego na danej zmianie. 3. Niezale˝nie od postanowieƒ ust. 1, dla ka˝dej zmiany, tak˝e w dni wolne od pracy, ustala si´ dy˝ury kierownika ruchu zak∏adu górniczego lub jego zast´pców, którzy nawet gdy przebywajà poza zak∏adem górniczym, b´dà mogli stawiç si´ niezw∏ocznie w zak∏adzie górniczym. 4. Dyspozytor ruchu powinien byç powiadomiony o miejscu pobytu osób, o których mowa w ust. 1 i 2, oraz powinien mieç mo˝liwoÊç ich powiadomienia. 5. W dni wolne od pracy stan wyrobisk oraz obiektów i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego kontroluje si´ w sposób ustalony przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. § 13. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego jest odpowiedzialny za opracowanie instrukcji bezpiecznego wykonywania pracy dla stanowisk lub miejsc pracy w ruchu zak∏adu górniczego zwiàzanych ze szczególnym ryzykiem; po konsultacji z pracownikami lub ich reprezentantami kierownik ruchu zak∏adu górniczego zatwierdza te instrukcje. 2. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny byç zrozumia∏e dla pracowników, których dotyczà, i okreÊlaç w szczególnoÊci: 1) sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, 2) zasady post´powania w sytuacjach awaryjnych, z uwzgl´dnieniem zagro˝eƒ wyst´pujàcych przy wykonywaniu poszczególnych prac, 3) zasady ochrony przed zagro˝eniami, o których mowa w pkt 2. 3. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny zawieraç informacje o stosowaniu sprz´tu ratowniczego i dzia∏aniach, które powinny byç podj´te w przypadku zagro˝enia. 4. Kierownicy dzia∏ów ruchu zak∏adu górniczego przekazujà instrukcje, o których mowa w ust. 1, odpo- § 14. 1. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego, przed przystàpieniem podmiotów do wykonywania pracy w ruchu zak∏adu górniczego, okreÊla na piÊmie szczegó∏owy podzia∏ obowiàzków mi´dzy osobami kierownictwa i dozoru ruchu zak∏adu górniczego a podmiotem, w celu zapewnienia bezpiecznych warunków pracy i koordynacji prac. 2. OkreÊlajàc obowiàzki, o których mowa w ust. 1, uwzgl´dnia si´ w szczególnoÊci: 1) zasady wspó∏pracy mi´dzy osobami kierownictwa i dozoru ruchu zak∏adu górniczego a podmiotem w zakresie organizacji pracy, bezpieczeƒstwa, ochrony zdrowia i zapobiegania ryzyku zawodowemu oraz wzajemnego informowania si´ o istniejàcym ryzyku, 2) organizacj´ przeszkolenia pracowników wykonujàcych prace w zakresie obowiàzujàcych w zak∏adzie górniczym przepisów bezpieczeƒstwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz bezpieczeƒstwa po˝arowego, wyst´pujàcych zagro˝eƒ, porzàdku i dyscypliny pracy, zasad ∏àcznoÊci i alarmowania, znajomoÊci rejonu prac, a tak˝e zg∏aszania wypadków i zagro˝eƒ, 3) zasady i warunki dostarczania materia∏ów, urzàdzeƒ, sprz´tu i dokumentów kartograficznych. 3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego powiadamia w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego o podj´ciu prac w ruchu zak∏adu górniczego przez podmiot najpóêniej w dniu ich rozpocz´cia. § 15. Pracownicy lub ich reprezentanci powinni byç informowani o wszystkich podejmowanych dzia∏aniach dotyczàcych bezpieczeƒstwa i ochrony zdrowia w miejscach i na stanowiskach pracy. Informacje powinny byç zrozumia∏e dla pracowników, których dotyczà. § 16. Pracownik mo˝e byç dopuszczony do pracy w ruchu zak∏adu górniczego, je˝eli: 1) posiada wymagane kwalifikacje lub potrzebne umiej´tnoÊci do wykonywania pracy, 2) odby∏ aktualne przeszkolenia w zakresie bezpieczeƒstwa i higieny pracy, 3) posiada dostatecznà znajomoÊç przepisów oraz zasad bezpieczeƒstwa i higieny pracy, 4) w wyniku badaƒ lekarskich oraz innych wymaganych badaƒ zosta∏ uznany za zdolnego do wykonywania okreÊlonej pracy. § 17. 1. Dopuszczenie do pracy osób zatrudnionych w kierownictwie i dozorze ruchu zak∏adu górniczego, których zakres czynnoÊci obejmuje sprawy: 1) techniki strza∏owej, Dziennik Ustaw Nr 139 — 8912 — 2) przewietrzania i zwalczania zagro˝eƒ: py∏owego, po˝arowego, metanowego, wyrzutami gazów i ska∏, 3) zagro˝enia tàpaniami, 4) podsadzania wyrobisk górniczych, 5) ruchu wyciàgów szybowych — mo˝e nastàpiç tylko po ukoƒczeniu przez te osoby specjalistycznego przeszkolenia. 2. Odbycie specjalistycznego przeszkolenia, o którym mowa w ust. 1, jest wymagane równie˝ od pracowników przed dopuszczeniem ich do pracy w ruchu zak∏adu górniczego na stanowiskach: 1) górnika, 2) górnika rabunkarza, 3) cieÊli szybowego. § 18. Przed rozpocz´ciem pracy pracownik powinien sprawdziç w zakresie swoich kompetencji warunki w miejscu pracy, a w szczególnoÊci techniczne Êrodki bezpieczeƒstwa oraz narz´dzia. Wyniki sprawdzenia przekazuje osobie dozoru ruchu. § 19. 1. Pracownik mo˝e byç zatrudniony na nowym stanowisku pracy po odbyciu przeszkolenia w zakresie: 1) zagro˝eƒ wyst´pujàcych na tym stanowisku, 2) sposobów ochrony przed zagro˝eniami, o których mowa w pkt 1, 3) metod bezpiecznego wykonywania prac. 2. Instrukta˝ stanowiskowy powinny prowadziç osoby kierujàce pracownikami, przeszkolone w zakresie metod prowadzenia instrukta˝u. 3. Pracownicy, którzy byli nieobecni w pracy d∏u˝ej ni˝ 6 miesi´cy, po powrocie do pracy powinni byç ponownie przeszkoleni w zakresie bezpiecznego wykonywania okreÊlonych prac. § 20. W zak∏adzie górniczym prowadzi si´ ewidencj´ osób zatrudnionych na powierzchni i przebywajàcych w wyrobiskach oddzia∏ów, stosujàc odpowiedni sposób ewidencjonowania, pozwalajàcy w szczególnoÊci na ustalenie liczby osób znajdujàcych si´ w tych wyrobiskach oraz umo˝liwiajàcy ich identyfikacj´. § 21. 1. Przebywajàcy w wyrobisku powinien posiadaç przy sobie znaczek kontrolny lub inny identyfikator i okazywaç go na ˝àdanie osób kierownictwa i dozoru ruchu lub osób uprawnionych do przeprowadzania kontroli. 2. Na lampie górniczej i sprz´cie oczyszczajàcym (poch∏aniaczu ochronnym) osoby przebywajàcej w wyrobisku umieszcza si´ widoczny numer, zgodny z numerem znaczka kontrolnego lub innego identyfikatora. § 22. Osoby dozoru ruchu oddzia∏u powinny, po zakoƒczeniu zmiany, wpisaç do ksià˝ki, w której ewidencjonowane sà osoby, o których mowa w § 20, informacje dotyczàce: Poz. 1169 1) liczby pracowników, którzy wyjechali na powierzchni´, 2) pracowników, którzy pozostali w wyrobiskach, podajàc ich nazwiska, numery identyfikacyjne, miejsce zatrudnienia i przewidziany czas wyjazdu, 3) osób dozoru ruchu, które przej´∏y nadzór nad pracownikami, o których mowa w pkt 2. § 23. 1. Osoby niezatrudnione w ruchu zak∏adu górniczego mogà przebywaç w wyrobiskach tylko za zgodà kierownika ruchu zak∏adu górniczego i w obecnoÊci wyznaczonego pracownika zak∏adu górniczego. 2. Obowiàzek uzyskania zgody, o której mowa w ust. 1, nie dotyczy osób upowa˝nianych do przeprowadzania kontroli. § 24. Pracownicy zak∏adu górniczego niezatrudnieni w danym oddziale ruchu oraz osoby nieb´dàce pracownikami zak∏adu górniczego wykonujàcy prace w tym oddziale powinni zg∏osiç swoje przyjÊcie i wyjÊcie osobie dozoru ruchu oddzia∏u. § 25. 1. W miejscach, w których powsta∏o zagro˝enie bezpieczeƒstwa ruchu zak∏adu górniczego lub pracowników, mogà byç wykonywane tylko prace zwiàzane z usuwaniem zagro˝enia. Prace takie mogà byç wykonywane tylko przez wyspecjalizowanych pracowników. 2. Podj´cie dalszej pracy w miejscach, o których mowa w ust. 1, mo˝e nastàpiç dopiero po stwierdzeniu przez osob´ dozoru ruchu, ˝e zagro˝enie zosta∏o usuni´te. 3. Wykonywanie prac zwiàzanych z usuwaniem zagro˝eƒ lub w innych niebezpiecznych warunkach mo˝e odbywaç si´ tylko pod sta∏ym i bezpoÊrednim nadzorem osoby dozoru ruchu. § 26. Zb´dne wyrobiska, w tym otwory wiertnicze, zabezpiecza si´ lub likwiduje w taki sposób, aby nie stanowi∏y zagro˝enia. Zabezpieczenia wymaga tak˝e dost´p do wyrobisk, których stan zagra˝a bezpieczeƒstwu. § 27. Niedopuszczalne jest usuwanie urzàdzeƒ i instalacji ochronnych, u˝ywanie ich niezgodnie z przeznaczeniem, a tak˝e samowolne wy∏àczanie. W przypadku uszkodzenia tych urzàdzeƒ i instalacji niezw∏ocznie doprowadza si´ je do w∏aÊciwego stanu, stosujàc w tym czasie inne odpowiednie zabezpieczenia. § 28. 1. Zak∏ad górniczy wyposa˝a si´ w: 1) ogólnozak∏adowà ∏àcznoÊç telefonicznà umo˝liwiajàcà porozumiewanie si´ w wyrobiskach i z powierzchnià, 2) ogólnozak∏adowy system dyspozytorski obejmujàcy w szczególnoÊci : a) system alarmowania pracowników zatrudnionych w wyrobiskach na wypadek zagro˝enia wymagajàcego wycofania ludzi z poszczególnych miejsc pracy, b) system kontroli stanu zagro˝eƒ. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8913 — Poz. 1169 2. Pracownicy zatrudnieni w wyrobiskach powinni byç zaznajomieni ze znaczeniem sygna∏ów alarmowych i sposobem ich nadawania. 10) budynki stacji elektroenergetycznych oraz g∏ówne urzàdzenia i sieci rozdzielcze wysokiego i Êredniego napi´cia, § 29. W zak∏adzie górniczym stosuje si´ maszyny, urzàdzenia i materia∏y, które spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu oraz w odr´bnych przepisach. 11) urzàdzenia i instalacje g∏ównego odwadniania, § 30. 1. Oddanie do ruchu podstawowych obiektów, maszyn i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego wymaga uzyskania zezwolenia wydanego przez w∏aÊciwy organ nadzoru górniczego. 14) mosty i estakady technologiczne, 2. Do podstawowych obiektów, maszyn i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego zalicza si´: § 31. 1. Zezwolenie, o którym mowa w § 30 ust. 1, wydaje si´ na wniosek kierownika ruchu zak∏adu górniczego na podstawie przed∏o˝onej dokumentacji technicznej i protoko∏u odbioru technicznego dokonanego przez komisj´ powo∏ywanà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. 1) szyby, 2) górnicze wyciàgi szybowe w szybach i szybikach, 3) stacje wentylatorów g∏ównych, 4) stacje odmetanowania wraz z siecià rurociàgów, 5) wewn´trzne instalacje i sieci elektroenergetyczne wysokiego i Êredniego napi´cia, zasilajàce podstawowe obiekty i urzàdzenia na powierzchni, 6) centrale i dyspozytornie wraz z systemami ∏àcznoÊci, bezpieczeƒstwa i alarmowania oraz magistralne sieci telekomunikacyjne, 7) urzàdzenia i uk∏ady przewozu ludzi w wyrobiskach poziomych oraz pochy∏ych o nachyleniu do 45°, 8) g∏ówne stacje spr´˝arek powietrza wraz z siecià rurociàgów w szybach, 9) urzàdzenia i uk∏ady g∏ównego odwadniania wraz z rozdzielniami zasilajàcymi, 10) g∏ówne sk∏ady paliw, olejów i Êrodków smarnych oraz sta∏e komory nape∏niania paliwem Êrodków transportowych, 11) g∏ówne urzàdzenia do wytwarzania i transportu podsadzki i mieszanin doszczelniajàcych. 3. Przepisu ust. 1 nie stosuje si´, gdy wymieniony w ust. 2 obiekt, maszyna i urzàdzenie stanowi wyposa˝enie lub cz´Êç sk∏adowà obiektu budowlanego zak∏adu górniczego, dla którego zezwolenia na u˝ytkowanie wydawane sà na podstawie odr´bnych przepisów. 4. Do obiektów budowlanych zak∏adu górniczego w podziemnych zak∏adach górniczych zalicza si´ w szczególnoÊci: 1) budynki maszyn wyciàgowych, 2) budynki nadszybia, 3) budynki lampiarni, 4) obiekty i urzàdzenia przeróbcze, 5) budynki stacji odmetanowania wraz z g∏ównà siecià rurociàgów, 6) obiekty stacji wentylatorów g∏ównych, 12) wolno stojàce budynki centrali telefonicznych i dyspozytorni, 13) przeciwpo˝arowe zbiorniki, 15) obiekty podsadzkowe, 16) obiekty placów sk∏adowych urobku. 2. Protokó∏ odbioru technicznego w szczególnoÊci zawiera informacj´, ˝e planowany do oddania do ruchu obiekt, maszyna lub urzàdzenie wykonane zosta∏y zgodnie z dokumentacjà technicznà, a wyniki wykonanych pomiarów i prób zgodne sà z wymaganiami okreÊlonymi w odr´bnych przepisach i w Polskich Normach. 3. Zezwolenie, o którym mowa w § 30 ust. 1, wydaje si´ po uzyskaniu zezwoleƒ i decyzji wymaganych na podstawie odr´bnych przepisów oraz potwierdzeniu, ˝e dany obiekt, maszyna i urzàdzenie spe∏nia wymagania okreÊlone w przepisach dotyczàcych bezpieczeƒstwa i higieny pracy oraz bezpieczeƒstwa po˝arowego. § 32. 1. Wymagania okreÊlone w § 30—31 powinny byç spe∏nione w przypadku wprowadzenia istotnych zmian konstrukcyjnych lub zmian warunków eksploatacji podstawowych obiektów i urzàdzeƒ zak∏adu górniczego. 2. Za istotnà zmian´ konstrukcyjnà lub zmian´ warunków eksploatacji uwa˝a si´ odpowiednio — zmian´ parametrów konstrukcyjnych lub warunków prowadzenia ruchu, które zawarte zosta∏y w dokumentacjach technicznych i w zezwoleniu na oddanie do ruchu zak∏adu górniczego podstawowych obiektów, urzàdzeƒ i maszyn zak∏adu górniczego. § 33. W∏aÊciwy organ nadzoru górniczego mo˝e przed wydaniem zezwolenia, o którym mowa w § 30 ust. 1, zarzàdziç przeprowadzenie próbnego ruchu obiektów, maszyn i urzàdzeƒ, okreÊliç jego zakres i sposób kontroli oraz uzale˝niç wydanie zezwolenia od uzyskanych wyników. § 34. Szczególne wymagania, jakie powinny byç spe∏nione w odniesieniu do obiektów i urzàdzeƒ wymienionych w § 30 ust. 2 pkt 2, okreÊlajà przepisy § 453—456. Dzia∏ II 7) szybowe wie˝e wyciàgowe, 8) budynki g∏ównych stacji spr´˝arek powietrza wraz z rurociàgami, 9) budynki centralnych stacji klimatyzacyjnych, Prace miernicze i geologiczne § 35. 1. S∏u˝ba mierniczo-geologiczna zak∏adu górniczego powinna: Dziennik Ustaw Nr 139 — 8914 — 1) wykonywaç prace miernicze i geologiczne w celu rozpoznawania i dokumentowania warunków geologiczno-górniczych i hydrogeologicznych oraz parametrów z∏o˝a, 2) przedstawiaç sytuacj´ wyrobisk górniczych w okresie budowy, ruchu (eksploatacji) i likwidacji zak∏adu górniczego. 2. W zakresie wykonywania prac mierniczych w szczególnoÊci: 1) wykonuje si´ geodezyjne pomiary sytuacyjno-wysokoÊciowe wyrobisk, 2) sporzàdza si´ i uzupe∏nia mapy podstawowe, przeglàdowe oraz specjalne, 3) wykonuje si´ pomiary realizacyjne przy budowie obiektów budowlanych zak∏adu górniczego i prowadzeniu wyrobisk, 4) wykonuje si´ pomiary inwentaryzacyjne i kontrolne wyrobisk górniczych oraz urzàdzeƒ i obiektów zak∏adu górniczego podczas ruchu i likwidacji, 5) wyznacza si´ granice filarów ochronnych, bezpieczeƒstwa i oporowych, 6) wykonuje si´ pomiary orientacyjne zak∏adu górniczego, 7) uzupe∏nia si´ mapy aktualnej sytuacji górniczo-geologicznej sàsiednich zak∏adów górniczych, 8) aktualizuje si´ mapy sytuacyjno-wysokoÊciowe powierzchni w zwiàzku z dzia∏alnoÊcià górniczà, 9) obserwuje si´ deformacj´ terenu i obiektów budowlanych obj´tych wp∏ywami eksploatacji górniczej. 3. W zakresie wykonywania prac geologicznych w szczególnoÊci: 1) prowadzi si´ profilowanie wyrobisk, 2) wykonuje si´ w wyrobiskach pomiary zaburzeƒ geologicznych oraz parametrów z∏o˝a, 3) okreÊla si´ parametry geomechaniczne z∏o˝a i ska∏ otaczajàcych, Poz. 1169 chowywaniu dokumentacji mierniczo-geologicznej poza zak∏adem górniczym, pod warunkiem zapewnienia w∏aÊciwego zabezpieczenia przed uszkodzeniem i dost´pem osób niepowo∏anych. 6. W zak∏adach prowadzàcych roboty podziemne z zastosowaniem techniki górniczej wykonuje si´ prace mierniczo-geologiczne w zakresie dostosowanym do wykonywanych robót. § 36. 1. S∏u˝ba mierniczo-geologiczna przygotowuje i sporzàdza mapy wyrobisk na potrzeby: 1) kierownika ruchu zak∏adu górniczego, w skali 1 : 2000 lub 1 : 5000, wraz z g∏ównymi przekrojami geologicznymi; przy eksploatacji wielowarstwowej mo˝na sporzàdzaç mapy w skali 1 : 1000, 2) osób kierownictwa ruchu zak∏adu górniczego, wskazanych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, w skali 1 : 2000 lub, w razie prowadzenia eksploatacji wielowarstwowej, sporzàdza si´ mapy w skali 1 : 1000, 3) kierownika dzia∏u wentylacji i kierownika kopalnianej stacji ratownictwa górniczego — mapy wentylacyjne w skali 1 : 2000; w uzasadnionych przypadkach kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e zezwoliç na sporzàdzanie map wentylacyjnych w innej skali, 4) osób Êredniego dozoru górniczego, w skali 1 : 1000 lub 1 : 2000 (mapy oddzia∏owe) oraz w skali 1 : 5000 przy du˝ych odleg∏oÊciach mi´dzy robotami górniczymi prowadzonymi przez oddzia∏. 2. Na mapach okreÊlonych w ust. 1 s∏u˝ba mierniczo-geologiczna przedstawia: 1) aktualne usytuowanie wyrobisk, 2) aktualny stan rozpoznania geologicznego, w szczególnoÊci w zakresie struktury i parametrów zalegania pok∏adów, zaburzeƒ tektonicznych i sedymentacyjnych oraz parametrów geomechanicznych, 4) prowadzi si´ badania hydrogeologiczne wyprzedzajàce roboty górnicze, 3) oznaczenie êróde∏ zagro˝eƒ naturalnych, w tym kraw´dzi eksploatacyjnych w ni˝ej i wy˝ej zalegajàcych pok∏adach, 5) wykonuje si´ opróbowania z∏o˝a i wód kopalnianych, 4) oznaczenie granic wyst´powania poszczególnych rodzajów zagro˝eƒ naturalnych oraz ich stopni, 6) prowadzi si´ ewidencj´ zasobów i strat w zasobach z∏ó˝ kopalin, 5) oznaczenie granic filarów ochronnych, oporowych, bezpieczeƒstwa i granicznych. 7) prowadzi si´ okresowe analizy gospodarki z∏o˝em w procesie wydobywania, 3. Terminy sporzàdzania i uzupe∏niania map specjalnych wyrobisk ustala kierownik ruchu zak∏adu górniczego. 8) okreÊla si´ warunki geologiczne i hydrogeologiczne dla projektowanych i prowadzonych robót górniczych oraz likwidowanych wyrobisk górniczych, 9) prowadzi si´ bilans wód kopalnianych. 4. Zak∏ad górniczy posiada odpowiednià sk∏adnic´ do przechowywania dokumentacji mierniczo-geologicznej, wyposa˝onà i prowadzonà zgodnie z odr´bnymi przepisami. 5. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e podjàç decyzj´, w uzgodnieniu z przedsi´biorcà, o prze- § 37. 1. Osoby dozoru ruchu, wyznaczone przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, sporzàdzajà w okresach miesi´cznych szkice sztygarskie, na podstawie których s∏u˝ba mierniczo-geologiczna wykonuje pomiary uzupe∏niajàce i aktualizuje mapy wyrobisk. 2. W razie nag∏ego odci´cia dost´pu do wyrobisk i niemo˝liwoÊci wykonania pomiarów uzupe∏niajàcych, mapy wyrobisk uzupe∏nia si´ na podstawie szkiców sztygarskich. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8915 — Poz. 1169 3. Szkice sztygarskie przechowuje si´ w sk∏adnicy, o której mowa w § 35 ust. 4. 2. Projekt techniczny eksploatacji zawiera w szczególnoÊci: § 38. 1. Kierownik s∏u˝by mierniczo-geologicznej niezw∏ocznie informuje kierownika ruchu zak∏adu górniczego o: 1) charakterystyk´ z∏o˝a (pok∏adu), wraz z niezb´dnymi mapami i przekrojami, 1) prowadzeniu robót górniczych niezgodnie z planem ruchu zak∏adu górniczego lub innà zatwierdzonà dokumentacjà, 3) sposoby udost´pniania i przygotowania z∏o˝a (pok∏adu) do wybierania, 2) zbli˝aniu si´ prowadzonych robót górniczych do granic filarów ochronnych, oporowych, bezpieczeƒstwa i granicznych, kraw´dzi eksploatacyjnych, zrobów, wodonoÊnych uskoków, zawodnionych warstw nadk∏adu lub do miejsc wyst´powania innych zagro˝eƒ, 3) stwierdzonych istotnych zmianach warunków geologicznych, hydrogeologicznych i geotechnicznych, 4) nieprawid∏owoÊciach w gospodarowaniu zasobami z∏o˝a podczas ich wydobywania. 2. S∏u˝ba mierniczo-geologiczna zak∏adu górniczego przekazuje kierownikowi ruchu zak∏adu górniczego informacje wymienione w ust. 1, zamieszczone w ksià˝ce uwag s∏u˝by mierniczo-geologicznej. § 39. 1. Roboty górnicze prowadzone w sàsiedztwie granic filara bezpieczeƒstwa, a je˝eli nie ustanowiono filara bezpieczeƒstwa w odleg∏oÊci mniejszej ni˝ 100 m od granic zbiorników wodnych, uskoków wodonoÊnych, miejsc wyst´powania wody z luênym materia∏em lub pól po˝arowych, mogà byç prowadzone tylko pod nadzorem s∏u˝by mierniczo-geologicznej, w sposób ustalony przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. 2. Przepis ust. 1 stosuje si´ odpowiednio do prowadzenia robót górniczych na zbicie. 2) uwarunkowania powierzchniowe, 4) systemy wybierania z∏o˝a, 5) sposób przewietrzania, 6) sposób zabezpieczenia przed wyst´pujàcymi zagro˝eniami, dostosowany do rodzajów i stopnia nasilenia wyst´pujàcych zagro˝eƒ, 7) schematy odstawy urobku i transportu materia∏ów, 8) sposób odwadniania, 9) schemat zasilania w energi´ oraz uk∏ad rurociàgów wodnych, przeciwpo˝arowych, spr´˝onego powietrza, podsadzkowych i innych, 10) okreÊlenie sposobu doprowadzania energii, w szczególnoÊci elektrycznej, wraz z rozplanowaniem sieci, 11) systemy ∏àcznoÊci oraz sygnalizacji alarmowych. § 42. 1. Dla wszystkich robót, przed rozpocz´ciem: 1) drà˝enia, 2) eksploatacji, 3) zbrojenia, 4) likwidacji, 5) robót wiertniczych — otworów o d∏ugoÊci powy˝ej 10 m — opracowuje si´ projekty techniczne wraz z technologià wykonywania robót. 3. Kierownik s∏u˝by mierniczo-geologicznej informuje kierownika dzia∏u robót górniczych o ka˝dym przypadku prowadzenia robót górniczych, o których mowa w ust. 1 i 2. 2. Na wniosek kierownika ruchu zak∏adu górniczego dla przebudów wyrobisk i innych robót górniczych sporzàdza si´ projekt techniczny albo technologi´ wykonywania. Dzia∏ III 3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego zatwierdza projekty, o których mowa w ust. 1 i 2. Roboty górnicze 4. Projekt techniczny zawiera w szczególnoÊci: Rozdzia∏ 1 1) map´ wyrobisk górniczych z naniesieniem przewidywanych robót górniczych i planowanych strat w zasobach, Postanowienia ogólne § 40. 1. Roboty górnicze prowadzi si´ na podstawie dokumentacji okreÊlajàcej w sposób szczegó∏owy sytuacj´ geologicznà i górniczà. 2. Z∏o˝e kopaliny przygotowuje si´ i wybiera planowo, w sposób uwzgl´dniajàcy wp∏yw prowadzonych robót górniczych na inne roboty oraz na powierzchni´. § 41. 1. Dla ka˝dego jeszcze nieeksploatowanego z∏o˝a (pok∏adu) lub jego cz´Êci, przed rozpocz´ciem robót górniczych, opracowuje si´ projekt techniczny eksploatacji, który zatwierdza kierownik ruchu zak∏adu górniczego. 2) niezb´dne przekroje i dane mierniczo-geologiczne, 3) charakterystyk´ zagro˝eƒ naturalnych, spodziewanych zaburzeƒ geologicznych, wynikajàcà z dotychczas prowadzonych robót górniczych, z uwzgl´dnieniem robót prowadzonych w sàsiednich zak∏adach górniczych, 4) sposoby zabezpieczenia przed zagro˝eniami, 5) rodzaj i typ obudowy, 6) sposób przewietrzania, 7) rodzaj i charakterystyk´ technicznà maszyn, urzàdzeƒ i instalacji stosowanych w wyrobisku, Dziennik Ustaw Nr 139 — 8916 — 8) wp∏yw likwidowanych wyrobisk na sàsiednie partie pok∏adów i sàsiednie zak∏ady górnicze, 9) zasady organizacji pracy i nadzoru robót. 5. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego wyra˝a zgod´ na rozpocz´cie robót, o których mowa w ust. 1, na podstawie protoko∏u odbioru technicznego dokonanego przez komisj´ powo∏anà przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego oraz na podstawie projektu technicznego. § 43. W przypadku zbli˝ania si´ wyrobiska do metanowej partii z∏o˝a (pok∏adu) lub do miejsca, w którym jest spodziewane nagromadzenie gazów wybuchowych lub szkodliwych dla zdrowia, jak równie˝ do nieczynnych wyrobisk, post´p przodka wyprzedza si´ odpowiednimi przedwiertami oraz stosuje inne odpowiednie Êrodki dla zapewnienia bezpieczeƒstwa. § 44. 1. Ka˝de wyrobisko kontroluje odpowiedni oddzia∏ ruchu zak∏adu górniczego oraz utrzymuje si´ w bezpiecznym i funkcjonalnym stanie. Poz. 1169 3. Przepis ust. 2 nie dotyczy wyrobisk wykonanych w obudowie kotwowej w zak∏adach górniczych wydobywajàcych rudy miedzi oraz cynku i o∏owiu, w których przez zawa∏ rozumie si´ niezamierzone, grawitacyjne przemieszczenie si´ do wyrobiska mas skalnych na skutek opadu ska∏ stropowych na wysokoÊç równà lub wi´kszà od d∏ugoÊci kotwi obudowy podstawowej, powodujàce ca∏kowità lub cz´Êciowà utrat´ funkcjonalnoÊci lub bezpieczeƒstwa u˝ytkowania wyrobiska. Rozdzia∏ 2 Roboty wiertnicze § 47. 1. Podczas wykonywania otworu wiertniczego dokumentuje si´ wynik wiercenia oraz na bie˝àco rejestruje objawy wyp∏ywów gazu lub wody. 2. Wykonywanie otworów wiertniczych odbywa si´ pod nadzorem geologa górniczego oraz osób dozoru ruchu wyznaczonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. 2. Sposób okresowego odbioru robót górniczych przez s∏u˝b´ mierniczo-geologicznà okreÊla kierownik ruchu zak∏adu górniczego. 3. Podczas wiercenia wiertacz powinien prowadziç obserwacje: § 45. Osoby Êredniego dozoru ruchu prowadzàce roboty górnicze na danej zmianie powinny: 2) zwiercin wynoszonych przez p∏uczk´, 1) posiadaç podczas pracy map´ wyrobisk, o której mowa w § 36 ust. 1, oraz dokonywaç uzupe∏nieƒ danymi o sytuacji prowadzonych wyrobisk, z oznaczeniem napotkanych zagro˝eƒ, 2) zg∏aszaç niezw∏ocznie s∏u˝bie mierniczo-geologicznej zmiany warunków geologicznych, wodnych i gazowych, napotkane podczas prowadzenia robót górniczych, 3) informowaç s∏u˝b´ mierniczo-geologicznà o zamierzonej likwidacji wyrobiska lub o powsta∏ym braku dost´pu do wyrobiska. § 46. 1. Osoba wykonujàca roboty górnicze — górnik przodowy lub strza∏owy, operator maszyn górniczych powinna: 1) przed rozpocz´ciem pracy na danej zmianie, po ka˝dej d∏u˝szej przerwie w pracy, po ka˝dym wstrzàsie, po wydrà˝eniu odcinka wyrobiska wymagajàcego zabudowy oraz po wykonaniu robót strza∏owych zbadaç strop i ociosy wyrobiska, oberwaç z miejsca bezpiecznego bry∏y górotworu stwarzajàce zagro˝enie lub zabezpieczyç obudowà te bry∏y górotworu, które nie mogà byç oberwane, 2) obserwowaç zachowanie stropu, spàgu i ociosów wyrobiska, 3) podjàç dzia∏ania majàce na celu usuni´cie skutków zawa∏u w wyrobisku lub wy∏àczyç wyrobisko z ruchu zak∏adu górniczego. 2. Przez zawa∏ w wyrobisku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, rozumie si´ niezamierzone, grawitacyjne przemieszczenie si´ do wyrobiska mas skalnych lub kopaliny ze stropu, albo ociosu w stopniu powodujàcym niemo˝noÊç przywrócenia pierwotnej funkcji wyrobiska w czasie krótszym ni˝ 8 godzin. 1) przep∏ywu p∏uczki przez otwór, 3) wyp∏ywu gazu lub wody z otworu. § 48. 1. Dla otworów wiertniczych, które stanowià lub mogà stanowiç zagro˝enie i nie ma mo˝liwoÊci ich likwidacji, wyznacza si´ filary bezpieczeƒstwa o promieniu co najmniej 20 m. 2. Filar bezpieczeƒstwa zatwierdza kierownik ruchu zak∏adu górniczego. 3. Podczas wykonywania otworów wiertniczych z wyrobisk górniczych, w razie spodziewanego wyp∏ywu gazu lub wody pod ciÊnieniem, stosuje si´ niezb´dne zabezpieczenia przed ich wyp∏ywem do wyrobisk. 4. W razie stwierdzenia silnego wyp∏ywu gazów, wody, wyrzucenia p∏uczki lub zaniku p∏uczki wstrzymuje si´ wiercenie, otwór zamyka oraz zawiadamia si´ osob´ dozoru ruchu. 5. Instalacja elektryczna dla nap´du urzàdzeƒ wiertniczych oraz dla oÊwietlenia wyrobiska podczas wiercenia otworów badawczych, metanowych, d∏ugich strza∏owych oraz podczas wiercenia otworów dla rozpoznania warunków wodnych z wyrobisk powinna mieç budow´ przeciwwybuchowà. 6. Przepisy ust. 5 nie dotyczà otworów strza∏owych wierconych z u˝yciem wiertnic samojezdnych w zak∏adach górniczych eksploatujàcych kopaliny niepalne w warunkach braku zagro˝enia metanowego. 7. Otwory wiertnicze likwiduje si´ zgodnie z projektem technicznym, o którym mowa w § 42 ust. 1. § 49. 1. W celu rozeznania warunków hydrogeologicznych, geotechnicznych i gazowych na potrzeby g∏´bienia szybu odwierca si´ otwór badawczy na ca∏à projektowanà g∏´bokoÊç szybu. W przypadku trudnych Dziennik Ustaw Nr 139 — 8917 — warunków geologicznych odwierca si´ wi´kszà liczb´ otworów badawczych dla dok∏adniejszego rozeznania górotworu. 2. Szyb mo˝e byç g∏´biony bez otworu badawczego, je˝eli warunki hydrogeologiczne, geotechniczne i gazowe sà rozpoznane na podstawie otworów wiertniczych lub wyrobisk istniejàcych w bezpoÊrednim sàsiedztwie projektowanego szybu. 3. Przy wierceniu otworu badawczego okreÊla si´: 1) g∏´bokoÊç zalegania z∏o˝a (strop i spàg) oraz rodzaj przewiercanych warstw skalnych górotworu, 2) wykszta∏cenie litologiczne przewiercanych warstw, 3) w∏aÊciwoÊci geotechniczne ska∏, Poz. 1169 sowuje si´ do rodzaju przewiercanych ska∏ w taki sposób, aby nie powsta∏y pustki. § 53. 1. Podczas wiercenia otworów mro˝eniowych sprawdza si´ kierunek otworu i wielkoÊç odchylenia. 2. Pomiary pionowoÊci wykonuje si´ w odst´pach nie wi´kszych ni˝ 10 m, a wyniki nanosi na tarcze mro˝eniowe w przedzia∏ach g∏´bokoÊciowych co 50 m. 3. Kr´gi otworów mro˝eniowych powinny zamykaç si´ na ka˝dej tarczy wyznaczonych przedzia∏ów g∏´bokoÊciowych; w przypadku niezamykania si´ kr´gu otworów mro˝eniowych odwierca si´ otwory dodatkowe. 4) liczb´ i g∏´bokoÊç wyst´pujàcych horyzontów wodnych oraz ciÊnienie hydrostatyczne i wielkoÊç dop∏ywu wody, § 54. Proces zamra˝ania górotworu kontroluje si´ przynajmniej jednym otworem kontrolnym zewn´trznym. 5) wyst´powanie horyzontów gazowych oraz ciÊnienie i wielkoÊç dop∏ywu gazu. § 55. W razie zamra˝ania górotworu w wyrobisku poziomym, otwory mro˝eniowe wierci si´ poprzez rury prowadnicze, zawory lub tamy. 4. Podczas wiercenia oprócz normalnych prób wiertniczych pobiera si´ próby ska∏ o strukturze nienaruszonej, celem okreÊlenia kàta tarcia wewn´trznego, kohezji, ci´˝aru obj´toÊciowego, porowatoÊci, wilgotnoÊci naturalnej i granicy p∏ynnoÊci oraz plastycznoÊci. § 50. 1. Ka˝dy nawiercony horyzont wodny bada si´ dla okreÊlenia: 1) g∏´bokoÊci wyst´powania, 2) gruboÊci warstwy wodonoÊnej, 3) poziomu hydrostatycznego, 4) wielkoÊci dop∏ywu i ciÊnienia wody, 5) temperatury wody, 6) stabilnoÊci Êcian otworu, § 56. 1. Otwór wiertniczy o Êrednicy wi´kszej ni˝ 500 mm (wielkoÊrednicowy) powinien mieç obudow´ dostosowanà do warunków geologiczno-górniczych i jego przeznaczenia. 2. Obudowa otworu wiertniczego powinna wykazywaç wspó∏czynnik bezpieczeƒstwa nie mniejszy ni˝ 2, w stosunku do przewidywanego ciÊnienia zgniatajàcego. 3. Przestrzeƒ mi´dzy obudowà otworu wiertniczego a górotworem wype∏nia si´ oraz uszczelnia w przypadkach koniecznych. 7) sk∏adu chemicznego i aktywnoÊci wody w stosunku do cementu. 4. W uzasadnionych przypadkach kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e wyraziç zgod´ na pozostawienie otworu wiertniczego bez obudowy. 2. Ka˝dy nawiercony horyzont gazowy bada si´ dla okreÊlenia: § 57. Wlot i wylot otworu wielkoÊrednicowego odpowiednio si´ zabezpiecza. 1) g∏´bokoÊci, 2) strefy wyst´powania, 3) ciÊnienia, dop∏ywu i sk∏adu chemicznego gazów. 3. Po zakoƒczeniu badaƒ horyzontu wodnego lub gazowego szczelnie odizolowuje si´ go od otworu rurami wiertniczymi, i∏owaniem, cementacjà, chemicznie lub w inny sposób. § 51. 1. Otwór badawczy likwiduje si´, je˝eli nie jest wykorzystany dla celów zamro˝enia górotworu lub innych celów. 2. Likwidacj´ otworów badawczych przeprowadza si´ w sposób zabezpieczajàcy przed: 1) naruszeniem naturalnych stosunków wodnych, 2) powstaniem zagro˝eƒ gazowych, 3) wdarciem si´ wody. § 52. Rodzaj i w∏asnoÊci fizyczne p∏uczki oraz inne parametry wiercenia otworów mro˝eniowych dosto- § 58. 1. Otwory wiertnicze badawcze, s∏u˝àce do rozpoznawania warunków wodnych, wykonuje si´ w przypadku: 1) prowadzenia robót górniczych w cz´Êciach z∏o˝a zaliczonych do II i III stopnia zagro˝enia wodnego albo niezbadanych, 2) drà˝enia wyrobiska w odleg∏oÊci mniejszej ni˝ 100 m od powierzchniowego lub podziemnego zbiornika wodnego, 3) drà˝enia wyrobiska w z∏o˝u w odleg∏oÊci mniejszej ni˝ 50 m od nadk∏adu lub wychodni z∏o˝a, 4) uzasadnionym lokalnymi warunkami geologiczno-górniczymi i stanem zagro˝enia wodnego. 2. Otwory wiertnicze, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, wykonuje si´ w odst´pach nie wi´kszych ni˝ 50 m, przy czym d∏ugoÊç otworów powinna byç równa co najmniej 8-krotnej wysokoÊci wyrobiska, lecz nie mniejsza ni˝ 25 m. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8918 — 3. Z wykonywanego otworu wiertniczego badawczego sporzàdza si´ profil geologiczny. § 59. 1. Otwory wiertnicze badawcze, o których mowa w § 58 ust. 1, wykonuje si´ przy u˝yciu rury obsadowej, wyposa˝onej w urzàdzenie zamykajàce i króciec z manometrem. 2. SzczelnoÊç rury obsadowej oraz jej obsadzenia wraz z urzàdzeniem zamykajàcym bada si´ pod ciÊnieniem o 50% wy˝szym od ciÊnienia hydrostatycznego przewidzianego dla danego otworu. 3. Pozostawione w wyrobiskach otwory wiertnicze badawcze zabezpiecza si´ przed wdarciem si´ wody lub gazów do wyrobisk. § 60. 1. Dla uj´cia i odprowadzenia metanu z górotworu powinny byç wykonywane otwory metanowe. 2. Otworem metanowym jest równie˝ otwór wykonany w innym celu ni˝ okreÊlony w ust. 1, z którego metan odprowadzany jest do rurociàgu metanowego. § 61. 1. Otwór metanowy wiercony w nierozpoznanym górotworze, d∏u˝szy ni˝ 10 m, wykonuje si´ przez rur´ obsadowà, wyposa˝onà w urzàdzenie zamykajàce. 2. SzczelnoÊç rury obsadowej, urzàdzenia zamykajàcego oraz ich obsadzenie bada si´ w partiach górotworu: 1) nierozpoznanych otworami badawczymi lub wyprzedzajàcymi — ciÊnieniem nie mniejszym ni˝ ciÊnienie s∏upa wody o wysokoÊci liczonej od g∏´bokoÊci wyrobiska, z którego wiercony jest otwór, do stropu karbonu, 2) rozpoznanych — ciÊnieniem nie mniejszym ni˝ najwi´ksze ciÊnienie gazu lub wody, stwierdzone w tej partii górotworu. 3. Prób´ szczelnoÊci prowadzi si´ z u˝yciem wody, przy wytworzeniu ciÊnienia odpowiednio do wartoÊci okreÊlonych w ust. 2 pkt 1 i 2, przez okres godziny. 4. D∏ugoÊç i Êrednic´ rury obsadowej oraz sposób jej uszczelnienia w górotworze okreÊla kierownik s∏u˝by odmetanowania. § 62. W przypadku gdy w trakcie wiercenia otworu metanowego wyp∏ywa metan, dalsze wiercenie mo˝e byç prowadzone po uprzednim uj´ciu metanu. § 63. 1. Zb´dny otwór metanowy likwiduje si´ cementowaniem lub i∏owaniem oraz zaÊlepia si´. 2. Otwór metanowy znajdujàcy si´ w strefie zawa∏owej lub odpr´˝onej mo˝na zaÊlepiç bez cementowania lub i∏owania. Rozdzia∏ 3 Szyby i szybiki § 64. Czynne wyrobiska majàce bezpoÊrednie po∏àczenia z g∏´bionym lub pog∏´bianym szybem (szybikiem) odgradza si´ od szybu (szybiku) oraz odpowiednio oznakowuje. Poz. 1169 § 65. 1. Pracowników zatrudnionych w szybie (szybiku) zabezpiecza si´ przed spadajàcymi przedmiotami. 2. Wylot g∏´bionego szybu zakrywa si´ szczelnym pomostem z klapami, otwieranymi wy∏àcznie podczas przejazdu naczynia wydobywczego. § 66. Roboty w szybie (szybiku) wykonuje si´ z pomostów roboczych lub naczyƒ wydobywczych, z zastrze˝eniem § 527 ust. 1. § 67. Rozbieranie lub przek∏adanie pomostów sta∏ych, przemieszczanie pomostów wiszàcych oraz transport urzàdzeƒ w szybie (szybiku) wykonuje si´ po spe∏nieniu wymagaƒ okreÊlonych w § 535. § 68. 1. Do odwadniania g∏´bionego szybu (szybiku) instaluje si´ co najmniej dwie pompy, które mogà byç pod∏àczone do jednego rurociàgu t∏ocznego. 2. Przepisu ust. 1 nie stosuje si´ do g∏´bienia szybu metodà mro˝eniowà. § 69. Przy g∏´bieniu szybu (szybiku) metodà mro˝eniowà: 1) instalacj´ mro˝eniowà wyposa˝a si´ w urzàdzenia sygnalizujàce i blokujàce nag∏y wyp∏yw roztworu zamra˝ajàcego, 2) w Êrodku przekroju szybu, w rdzeniu zamra˝anego górotworu, wykonuje si´ otwór odpr´˝ajàcy odwadniajàcy. § 70. 1. Przy ka˝dej komorze pomp zabudowuje si´ pomost umo˝liwiajàcy obs∏udze pompy wsiadanie do kub∏a i wysiadanie z niego oraz ∏adowanie i wy∏adowanie urzàdzeƒ. 2. Wlot komory pomp do szybu (szybiku) zabezpiecza si´ barierà oraz progiem. § 71. Przy wykonaniu szybu (szybiku) metodà obudowy opuszczanej stop´ obudowy posadawia si´ w ska∏ach plastycznych, wodonieprzepuszczalnych na g∏´bokoÊç co najmniej 1 m. § 72. Podczas g∏´bienia lub pog∏´biania szybu (szybiku) z zastosowaniem otworu wielkoÊrednicowego: 1) stosuje si´ zabezpieczenia przed wpadni´ciem ludzi do otworu, 2) zabezpiecza si´ wyrobisko pod otworem wielkoÊrednicowym w celu ochrony za∏ogi przed zagro˝eniami. § 73. 1. W szybie (szybiku), w którym za obudowà wyst´pujà ska∏y luêne i zawodnione, elementy zbrojenia umocowuje si´ do obudowy wy∏àcznie metodà kotwienia. D∏ugoÊç kotew umocowanych do obudowy nie mo˝e przekraczaç 2/3 gruboÊci obudowy. 2. Przepisy ust. 1 nie dotyczà odcinków szybu w obudowie tubingowej i stalowej. § 74. 1. Szyb (szybik) wykonywany metodà nadsi´w∏omu o wysokoÊci powy˝ej 20 m wyposa˝a si´ w szczelne pomosty: Dziennik Ustaw Nr 139 — 8919 — 1) roboczy — w przodku nadsi´w∏omu, 2) bezpieczeƒstwa — w odleg∏oÊci 2—3 m pod pomostem roboczym, 3) ochronny — zabudowany nie wy˝ej ni˝ 6 m nad poziomem podszybia. Poz. 1169 wiednio do warunków geologicznych, przy uwzgl´dnieniu: 1) hydrogeologicznych i gazowych warunków wyst´pujàcych w obr´bie szybu, 2) zagro˝enia metanowego i po˝arowego, 2. Otwory, w pomoÊcie ochronnym i bezpieczeƒstwa, przeznaczone dla ruchu wyciàgu i przejÊcia ludzi, zabezpiecza si´ klapami otwieranymi tylko na czas przejazdu lub przejÊcia. 3) sposobu zabezpieczenia poszczególnych poziomów na podszybiach, § 75. 1. Szyb (szybik) wykonywany metodà nadsi´w∏omu wyposa˝a si´ przy wysokoÊci nadsi´w∏omu: 5) rodzaju i sposobu zamkni´cia (zabezpieczenia) wylotu szybu, 1) od 8 m do 20 m — w przedzia∏ zsypny i drabinowy, 6) sposobu przewietrzania szybu przed rozpocz´ciem jego likwidacji i w czasie likwidacji szybu, 2) powy˝ej 20 m — w przedzia∏ zsypny, drabinowy i wyciàgowy. 2. Przedzia∏ zsypny powinien byç stale wype∏niony urobkiem do wysokoÊci pomostu bezpieczeƒstwa. 4) sposobu likwidacji zbrojenia szybu i urzàdzeƒ szybowych, 7) wp∏ywu innych zagro˝eƒ wyst´pujàcych po likwidacji szybu w odniesieniu do powierzchni i sàsiednich zak∏adów górniczych. § 76. Droga dojÊcia za∏ogi do przodka przedzia∏em drabinowym w szybach (szybikach) wykonywanych metodà nadsi´w∏omu nie mo˝e przekraczaç 50 m. 2. Podczas likwidacji szybu wyznacza si´ wokó∏ niego stref´ ochronnà, wynikajàcà z zagro˝eƒ naturalnych i technicznych. § 77. 1. Metodà nadsi´w∏omu, bez poszerzania, wykonuje si´ szyb (szybik) o przekroju poprzecznym nie wi´kszym ni˝ 12 m2. 3. Przebywanie ludzi i prowadzenie robót w strefie ochronnej, o której mowa w ust. 2, odbywa si´ pod szczególnym nadzorem odpowiednich s∏u˝b. 2. Poszerzenie nadsi´w∏omu prowadzi si´ w kierunku z góry na dó∏. 4. W uzasadnionych przypadkach szybik mo˝e byç likwidowany przez zamkni´cie na zr´bie podwójnymi sta∏ymi pomostami, a w wyrobiskach ∏àczàcych si´ z szybikiem odpowiednio wytrzyma∏ymi tamami wykonanymi z materia∏ów niepalnych. 3. Przepisy ust. 1 nie dotyczà nadsi´w∏omów wykonywanych w z∏o˝ach soli oraz rud metali. § 78. W razie przebijania nadsi´w∏omu do istniejàcego wyrobiska, na ostatnich 6 m wykonuje si´ otwór badawczy do tego wyrobiska. 5. Wykonanie tam, o których mowa w ust. 4, obowiàzuje tak˝e przy likwidacji szybu. § 79. Pracownicy zatrudnieni w przodku nadsi´w∏omu powinni byç ka˝dorazowo powiadamiani o przechodzeniu ludzi przedzia∏em drabinowym. 6. Zlikwidowany szyb (szybik) oznacza si´ na mapach górniczych oraz w terenie, a tak˝e powiadamia w∏aÊciwy organ gminy o sposobie likwidacji szybu i jego zabezpieczeniu. § 80. 1. W ska∏ach sypkich lub zaburzonych tektonicznie niedopuszczalne jest wykonywanie szybu (szybiku) metodà nadsi´w∏omu. Rozdzia∏ 4 2. Wykonywanie szybu (szybiku) metodà nadsi´w∏omu w polu metanowym poprzedza si´ odwierceniem otworu wentylacyjnego. § 81. 1. Przebudow´ szybu (szybiku), napraw´ obudowy, remont wyposa˝enia wykonuje si´ w kierunku z góry w dó∏. Wyrobiska korytarzowe § 83. 1. Miejsce rozpocz´cia, kierunek drà˝onego wyrobiska oraz nachylenie wyznacza s∏u˝ba mierniczo-geologiczna. 2. Kierunek drà˝onego wyrobiska, w tym jego nachylenie, powinny byç kontrolowane przez: 2. Likwidacj´ wyciàgu szybowego wraz z przedzia∏em drabinowym wykonuje si´ zgodnie z projektem technicznym. 1) przodowego lub operatora wiertnicy podczas wykonywania poszczególnych odrzwi obudowy albo przed kolejnym zabiorem, 3. Podczas wykonywania robót, o których mowa w ust. 1 i 2, wyciàgi szybowe wykorzystuje si´ wy∏àcznie do celów zwiàzanych z wykonywaniem tych robót. 2) osoby dozoru ruchu, z cz´stotliwoÊcià ustalonà przez kierownika dzia∏u robót górniczych. 4. Wykonywanie robót wymienionych w ust. 1 oraz likwidacja szybu (szybiku) odbywa si´ zgodnie z projektem technicznym, o którym mowa w § 42 ust. 1. § 82. 1. Szyb (szybik) likwiduje si´ przez ca∏kowite zasypanie (wype∏nienie) materia∏em dobranym odpo- § 84. WysokoÊç wyrobiska korytarzowego powinna wynosiç co najmniej 1,8 m, z wyjàtkiem przecinki Êcianowej w pok∏adzie o mniejszej gruboÊci. § 85. 1. Wyrobisko o nachyleniu wi´kszym ni˝ 12°, w którym odbywa si´ ruch pieszy, wyposa˝a si´ w schody i por´cze dla przejÊcia ludzi. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8920 — Poz. 1169 2. W zak∏adach górniczych rud miedzi przepisy ust. 1 stosuje si´ dla wyrobisk stanowiàcych dojÊcie do oddzia∏u wydobywczego. § 91. Ka˝da Êciana powinna mieç co najmniej dwa wyjÊcia do wyrobisk przyÊcianowych, przeznaczone do przejÊcia ludzi do czynnych wyrobisk. 3. W wyrobisku o nachyleniu wi´kszym ni˝ 45° wykonuje si´ osobny przedzia∏ drabinowy z pomostami spoczynkowymi dla przejÊcia ludzi. § 92. W razie zatrzymania post´pu Êciany przez ponad dwie doby, a w przypadku pogorszenia si´ warunków bezpieczeƒstwa — w okresie krótszym, kierownik dzia∏u robót górniczych powinien ustaliç sposób zabezpieczenia Êciany na ten okres oraz warunki ponownego jej uruchomienia. § 86. Wykonywane wyrobisko o nachyleniu wi´kszym ni˝ 25° wyposa˝a si´ w: 1) przedzia∏ odstawczy, 2) przedzia∏ dla przejÊcia ludzi, zabezpieczony przed wpadni´ciem do niego urobku lub innych materia∏ów, § 93. 1. W Êcianie o nachyleniu pod∏u˝nym powy˝ej 18° stosuje si´ zabezpieczenia chroniàce ludzi przed staczajàcym si´ urobkiem lub innymi przedmiotami i materia∏ami. 3) urzàdzenie ∏àcznoÊci lokalnej mi´dzy wejÊciem do tego wyrobiska i przodkiem, w wyrobisku o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 20 m. 2. W Êcianie, o której mowa w ust. 1, dla zabezpieczenia ludzi dolne wn´ki powinny wyprzedzaç front Êciany. § 87. Podczas przechodzenia ludzi wyrobiskiem drà˝onym po wzniosie wi´kszym ni˝ 25° prac´ w przodku tego wyrobiska przerywa si´. § 94. 1. Urabianie ca∏ym frontem w Êcianie prowadzonej po wzniosie mo˝na wykonywaç tylko w przypadku, gdy nachylenie poprzeczne nie przekracza 20°. Rozdzia∏ 5 2. Âcian´ o nachyleniu poprzecznym powy˝ej 10° mo˝na prowadziç na upad tylko na warunkach zatwierdzonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. Systemy wybierania § 88. 1. Parti´ z∏o˝a lub pok∏ad wy˝ej le˝àcy wybiera si´ przed pok∏adem le˝àcym ni˝ej. 2. OkreÊlona w ust. 1 kolejnoÊç wybierania mo˝e byç zmieniona, gdy: 1) zachodzi koniecznoÊç odpr´˝enia lub odgazowania pok∏adu, 2) odleg∏oÊç i w∏asnoÊci ska∏ mi´dzy pok∏adami zabezpieczajà pok∏ad wy˝ej le˝àcy przed skutkami eksploatacji pok∏adu le˝àcego ni˝ej, 3) wybieranie pok∏adu ni˝ej le˝àcego odbywa si´ z zastosowaniem podsadzki. § 89. 1. Przy jednoczesnej eksploatacji sàsiednich partii z∏ó˝ lub pok∏adów fronty wybierania powinny byç usytuowane wzgl´dem siebie w taki sposób, aby wyklucza∏y wzajemne oddzia∏ywanie na siebie w stopniu stwarzajàcym zagro˝enie. 2. Usytuowanie frontów wybierania oraz wzajemne odleg∏oÊci mi´dzy nimi okreÊla si´ odpowiednio w projektach technicznych, o których mowa w § 41 ust. 1 i w § 42 ust. 1. § 90. 1. Podczas wybierania sàsiednich pok∏adów pozioma odleg∏oÊç mi´dzy przodkami wybierkowymi w poszczególnych pok∏adach powinna wynosiç co najmniej dwukrotnà odleg∏oÊç mi´dzy nimi, lecz nie mniejszà ni˝ 30 m. 2. Podczas wybierania pok∏adu warstwami pozioma odleg∏oÊç mi´dzy przodkami wybierkowymi w poszczególnych warstwach powinna wynosiç co najmniej 30 m. 3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e wyraziç zgod´ na zmniejszenie odleg∏oÊci, o której mowa w ust. 2. § 95. Âcian´ z zawa∏em stropu i obudowà indywidualnà prowadzi si´ w taki sposób, aby odleg∏oÊç mi´dzy ociosem w´glowym a linià pe∏nego zawa∏u nie przekracza∏a 6 m, a we wn´kach Êcianowych odleg∏oÊç ta nie by∏a wi´ksza ni˝ 9 m. § 96. 1. W Êcianie o nachyleniu pod∏u˝nym powy˝ej 15° rabowanie obudowy indywidualnej prowadzi si´ z do∏u do góry. 2. Niedopuszczalne jest rabowanie obudowy indywidualnej w miejscach, w których brak jest obudowy ostatecznej, oraz w odleg∏oÊci mniejszej ni˝ 30 m od pracujàcego kombajnu. 3. Kierownik ruchu zak∏adu górniczego mo˝e wyraziç zgod´ na zmniejszenie odleg∏oÊci, o której mowa w ust. 2. § 97. 1. W Êcianie z pasami podsadzki i obudowà indywidualnà odleg∏oÊç frontu Êciany od pasów podsadzkowych nie mo˝e przekraczaç 6 m, a we wn´kach Êcianowych odleg∏oÊç ta nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 9 m. 2. Rabowanie chodników mi´dzy pasami podsadzkowymi oraz urabianie kamienia do podsadzki wykonuje si´ z opóênieniem o szerokoÊci jednego pola roboczego Êciany w stosunku do uk∏adania pasów podsadzkowych. 3. W Êcianie o nachyleniu pod∏u˝nym powy˝ej 15°, pasy podsadzkowe zabezpiecza si´ przed ich obsuni´ciem. § 98. 1. W Êcianie z podsadzkà hydraulicznà odleg∏oÊç frontu Êciany od linii szczelnej podsadzki nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 10 m przy stosowaniu obudowy indywidualnej lub 12 m przy stosowaniu obudowy zmechanizowanej. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8921 — Poz. 1169 2. W Êcianie z podsadzkà suchà odleg∏oÊç frontu Êciany od linii pe∏nej podsadzki nie mo˝e przekraczaç: 2. Wymiary zabierki okreÊla si´ w projekcie technicznym, o którym mowa w § 42 ust. 1. 1) 8 m — w Êcianach o wysokoÊci do 1,5 m, § 102. Zabierka w partii z∏o˝a lub w pok∏adzie o nachyleniu wi´kszym ni˝ 20° nie mo˝e byç prowadzona po wzniosie. 2) 7 m — w pozosta∏ych Êcianach. 3. Wn´ki Êcianowe nie mogà wyprzedzaç frontu Êciany wi´cej ni˝ o 3 m. 4. Przy stosowaniu obudowy zmechanizowanej odleg∏oÊci, o których mowa w ust. 2, mogà byç zwi´kszone na warunkach ustalonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego, je˝eli jest to uzasadnione rodzajem zastosowanej obudowy. § 99. 1. Âciany z ugi´ciem stropu mogà byç prowadzone w pok∏adach o gruboÊci nie wi´kszej ni˝ 1,2 m. 2. Âcian´ z obudowà indywidualnà odpowiednio zabezpiecza si´ obudowà wzmacniajàcà od strony uginajàcego si´ stropu. 3. Odleg∏oÊç ociosu Êciany od linii obudowy wzmacniajàcej nie mo˝e przekraczaç 6 m, a wn´ki Êcianowe nie mogà wyprzedzaç frontu Êciany wi´cej ni˝ o 3 m. 4. Z przestrzeni wybranej, spod uginajàcego si´ stropu, niedopuszczalne jest usuwanie obudowy drewnianej, z wyjàtkiem obudowy wzmacniajàcej. § 100. Oddanie do ruchu Êciany prowadzonej w warunkach specjalnych: 1) wyposa˝onej w obudow´ indywidualnà, majàcej nachylenie wi´ksze ni˝ 35° lub wysokoÊç wi´kszà ni˝ 3 m, 2) z ugi´ciem stropu, 3) w warunkach zagro˝enia: a) tàpaniami trzeciego stopnia, b) metanowego czwartej kategorii, c) wodnego trzeciego stopnia, d) wyrzutami gazów i ska∏, 4) zaprojektowanej z zastosowaniem systemu wybierania dotychczas niestosowanego w danym zak∏adzie górniczym, 5) w strefie oddzia∏ywania eksploatacji prowadzonej w sàsiednim zak∏adzie górniczym, 6) w sàsiedztwie pola po˝arowego, 7) po wystàpieniu w Êcianie zawa∏u, tàpni´cia, po˝aru, wybuchu py∏u w´glowego, wybuchu metanu, wyrzutu gazów i ska∏ oraz wdarcia wody — wymaga zezwolenia w∏aÊciwego organu nadzoru górniczego. § 101. 1. Przy wybieraniu pok∏adów w´gla: 1) wysokoÊç zabierki nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 4 m, 2) szerokoÊç zabierki nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 6 m, 3) szerokoÊç nogi pozostawionej mi´dzy zabierkami nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 4 m, 4) przed rozpocz´ciem wybierania w nowej zabierce likwiduje si´ sàsiednià zabierk´. § 103. W zabierce prowadzonej po rozciàg∏oÊci, w partii z∏o˝a lub w pok∏adzie o nachyleniu powy˝ej 8° , górny ocios odpowiednio zabezpiecza si´ przed obrywaniem si´ ska∏. § 104. Przy wybieraniu pok∏adów w´gla systemem filarowo-zabierkowym, szerokoÊç zabierki nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 6 m, odleg∏oÊç ociosu zabierki od linii podsadzki przekraczaç 10 m, a wdzierki filarowe oraz drà˝one pochylnie zbiornikowe nie mogà mieç szerokoÊci wi´kszej ni˝ 4 m. § 105. Oddanie do ruchu oddzia∏u eksploatujàcego parti´ z∏o˝a rud miedzi w warunkach specjalnych, w szczególnoÊci: 1) o nachyleniu ponad 15°, 2) w filarze, gdy jego szerokoÊç jest mniejsza ni˝ 350 m, 3) w warunkach zagro˝enia: a) tàpaniami trzeciego stopnia, b) wodnego trzeciego stopnia, 4) po wystàpieniu w partii z∏o˝a tàpni´cia, zawa∏u lub wdarcia wody, 5) zaprojektowanego z zastosowaniem systemu wybierania lub jego odmiany dotychczas niestosowanego — wymaga zezwolenia w∏aÊciwego organu nadzoru górniczego. § 106. 1. Eksploatacja z∏ó˝ rud miedzi, cynku i o∏owiu typu pok∏adowego oraz gniazdowego mo˝e odbywaç si´ systemami komorowo-filarowymi lub zabierkowymi. 2. Eksploatacja z∏ó˝ systemem komorowo-filarowym mo˝e byç prowadzona jednowarstwowo lub wielowarstwowo. 3. W z∏o˝ach pok∏adowych i gniazdowych zbli˝onych do typu pok∏adowego zalegajàcych w filarach ochronnych oraz w rejonach poza filarami ochronnymi, gdy zachodzi koniecznoÊç szczególnego ograniczenia deformacji powierzchni, stosuje si´ systemy wybierania z podsadzkà. 4. Wprowadzenie nowych systemów eksploatacji z∏ó˝ rud miedzi, cynku i o∏owiu lub odmian tych systemów poprzedza si´ badaniami rozwiàzaƒ technicznych, przeprowadzanymi przez rzeczoznawc´. § 107. Przy eksploatacji z∏ó˝ pok∏adowych lub gniazdowych, zbli˝onych do typu pok∏adowego cynku lub o∏owiu, o gruboÊci powy˝ej 6 m, a przy eksploatacji z∏ó˝ rud miedzi powy˝ej 7 m, stosuje sie systemy wybierania z podsadzkà. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8922 — § 108. 1. Technologi´ likwidacji pustek poeksploatacyjnych przy wybieraniu z∏ó˝ rud miedzi oraz cynku i o∏owiu okreÊla si´ w projekcie technicznym, o którym mowa w § 41 ust. 1. 2. Wybieranie z∏ó˝ rud cynku i o∏owiu systemami komorowym i chodnikowo-podpó∏kowym jest dopuszczalne tylko w przypadkach, gdy nie ma mo˝liwoÊci zastosowania innych systemów, na warunkach ustalonych przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego. § 109. SzerokoÊç komór i filarów mi´dzykomorowych, przy eksploatacji z∏ó˝ soli metodà suchà, dobiera si´ w taki sposób, aby filary nie ulega∏y zniszczeniu i zapewnia∏y utrzymanie stropu nad komorami na okres przewidywanego ich dzia∏ania. § 110. 1. Osie filarów mi´dzy komorami przy eksploatacji, o której mowa w § 109, poziomu ni˝szego powinny si´ pokrywaç z osiami filarów poziomów wy˝szych. Poz. 1169 puszczalne dla rozsadzania luênych bry∏ i zestrzeliwania odspojeƒ tylko za zgodà kierownika ruchu zak∏adu górniczego; kierownik ruchu zak∏adu górniczego ustala warunki bezpiecznego wykonywania robót strza∏owych. § 115. 1. Ârednic´ otworu strza∏owego dobiera si´ w sposób umo˝liwiajàcy umieszczenie w nim Êrodków strza∏owych bez stosowania nacisku. 2. Ârodki strza∏owe wprowadza si´ do otworu strza∏owego po uprzednim wyczyszczeniu go ze zwiercin. 3. Do wprowadzania Êrodków strza∏owych do otworu strza∏owego i wype∏niania go przybitkà stosuje si´ sprz´t strza∏owy niepowodujàcy powstawania ∏adunków elektrostatycznych. § 116. 1. Otwory strza∏owe rozmieszcza si´ zgodnie z metrykà strza∏owà. 2. Przepis ust. 1 nie dotyczy z∏o˝a bry∏owego. 2. Odleg∏oÊç mi´dzy otworami strza∏owymi nie powinna byç mniejsza ni˝ 40 cm. § 111. Przy wybieraniu komór przy eksploatacji z∏ó˝ soli metodà suchà w uk∏adzie wielopi´trowym, w wysadowych z∏o˝ach soli, zachowuje si´ kolejnoÊç wybierania komór od góry w dó∏. 3. Przepisu ust. 2 nie stosuje si´ do robót strza∏owych, przy których wykonywaniu dopuszczalne jest u˝ycie materia∏ów wybuchowych skalnych. § 112. 1. Uzyskiwanie urobku przy eksploatacji z∏ó˝ soli w komorach z zastosowaniem metody mokrej odbywa si´ za pomocà ∏ugowania. § 117. Roboty strza∏owe wykonuje si´ w obecnoÊci osoby dozoru górniczego: 3) otwartych ∏ugowanych natryskowo, 1) gdy zawartoÊç metanu przekracza 0,5%: a) w górnych wn´kach Êcianowych, b) w wyrobiskach korytarzowych o wzniosie powy˝ej 10°, c) przy wywo∏ywaniu zawa∏u stropu za pomocà materia∏ów wybuchowych metanowych i metanowych specjalnych, 4) wykonywanych otworami wiertniczymi z wyrobisk podziemnych. 2) gdy zawartoÊç metanu przekroczy 1% w wyrobiskach, 2. Sposób wybierania, o którym mowa w ust. 1, mo˝e byç stosowany w komorach ∏ugowniczych: 1) otwartych z ∏ugowaniem w zastoju, 2) otwartych z ∏ugowaniem dynamicznym bocznym, 3. Przy wybieraniu metodà mokrà, za pomocà ∏ugowania, na najni˝szym poziomie wykonuje si´ zespó∏ komór awaryjnych wraz z systemem zapór, uniemo˝liwiajàcych zalanie wyrobisk solankà z prze∏ugowanych komór na poziomach wy˝szych. 4. WysokoÊç szybików wybierkowych dla komór ∏ugowniczych nie mo˝e przekraczaç 10 m. Rozdzia∏ 6 Wykonywanie robót strza∏owych § 113. Kierownik s∏u˝by strza∏owej wyznaczony przez kierownika ruchu zak∏adu górniczego sprawuje nadzór nad stosowaniem Êrodków strza∏owych, sprz´tu strza∏owego oraz wykonywaniem robót strza∏owych. § 114. 1. Ârodki strza∏owe odpala si´ w uprzednio wykonanych otworach strza∏owych, je˝eli w dopuszczeniu do ich stosowania nie postanowiono inaczej. 2. Wykonywanie robót strza∏owych wolno przy∏o˝onymi ∏adunkami materia∏ów wybuchowych jest do- 3) przy wywo∏ywaniu zawa∏u stropu materia∏ami wybuchowymi w´glowymi i skalnymi, 4) w strefach zaburzeƒ geologicznych w wyrobiskach eksploatacyjnych, 5) przy rozsadzaniu luênych bry∏ materia∏em wybuchowym odpalanym w otworach strza∏owych, 6) przy u˝yciu ∏adunków wolno przy∏o˝onych, 7) przy u˝yciu lontów detonujàcych, z wyjàtkiem lontów u˝ywanych poza otworami strza∏owymi w systemie nieelektrycznego odpalania, 8) przy usuwaniu niewypa∏ów, 9) przed maszynami urabiajàcymi, 10) w ska∏ach o temperaturze wy˝szej ni˝ 50°C lub ni˝szej ni˝ 0°C. § 118. 1. W miejscu wykonywania robót strza∏owych powinna znajdowaç si´ odpowiednia iloÊç materia∏u u˝ywanego do przybitki. 2. Do wykonywania przybitki otworów strza∏owych mogà byç u˝ywane tylko materia∏y niepalne i nietoksyczne. Dziennik Ustaw Nr 139 — 8923 — Poz. 1169 § 119. Przy wykonywaniu przybitki powinny byç spe∏nione nast´pujàce warunki: wy nie zosta∏ zmyty wodà lub zabezpieczony przez wilgoç naturalnà, 1) przybitka powinna wype∏niaç szczelnie odcinek otworu strza∏owego od materia∏u wybuchowego do wylotu otworu, 3) kontroli stanu zabezpieczenia przed wybuchem py∏u w´glowego …