Uchwała Nr 67 Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia "Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polsk

Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2013.05.16 12:53:42 +02'00' MONITOR POLSKI v.p l DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 maja 2013 r. Poz. 377 UCHWAŁA Nr 67 RADY MINISTRÓW .go z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia „Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022” Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Przyjmuje się „Strategię rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022”, zwaną dalej „Strategią”, stanowiącą załącznik do uchwały. § 2. Realizację Strategii ustala się na lata 2013–2022. w. rcl § 3. Realizację Strategii koordynuje i nadzoruje, w imieniu Prezesa Rady Ministrów, Minister Obrony Narodowej. § 4. Traci moc „Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r. oraz „Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r. ww § 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu. 1) Prezes Rady Ministrów: D. Tusk Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644 oraz z 2012 r. poz. 1237.  Poz. 377 Załącznik do uchwały nr 67 Załącznik do uchwały nr 67 Rady Ministrów Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. (poz. 377) z dnia 9 kwietnia 2013 r. –2– w. rcl .go v.p l Monitor Polski STRATEGIA ROZWOJU SYSTEMU BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO ww RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 2022  Monitor Polski –3– Poz. 377 SPIS TREŚCI v.p l Wprowadzenie ......................................................................................................... 4 Streszczenie ............................................................................................................. 8 I. Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego ............................................ 11 1. Uwarunkowania zewnętrzne – środowisko bezpieczeństwa ............................................................ 11 2. Uwarunkowania wewnętrzne ............................................................................................................ 14 II. Wyzwania, trendy rozwojowe i wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................... 33 III. Cele strategii i kierunki interwencji ................................................................. 38 .go 1. Układ celów ...................................................................................................................................... 38 2. Cele operacyjne i realizujące je kierunki interwencji ........................................................................ 39 Cel 1. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym ............................................................................................................ 39 Cel 2. Umocnienie zdolności państwa do obrony ................................................................................. 53 Cel 3. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego ............................................. 72 Cel 4. Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa ...................................... 76 Cel 5. Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego ...... 83 IV. System realizacji strategii ............................................................................... 89 w. rcl 1. Podmioty odpowiedzialne za wdrożenie i monitorowanie realizacji strategii oraz jej ocenę ............ 89 2. Dokumenty wdrożeniowe strategii .................................................................................................... 95 3. Monitorowanie i ocena realizacji strategii, mechanizmy współdziałania zaangażowanych podmiotów ........................................................................................................................................ 95 V. Ramy finansowe strategii ................................................................................. 97 ww Bibliografia ............................................................................................................................................ 99 Wykaz skrótów .................................................................................................................................... 101 3  Monitor Polski –4– Poz. 377 Wprowadzenie v.p l Zapewnienie bezpieczeństwa państwa oraz jego obywateli należy do żywotnych interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej. Bezpieczeństwo narodowe oznacza zdolność państwa i jego społeczeństwa do zapewnienia warunków jego istnienia i rozwoju, integralności terytorialnej, niezależności politycznej, stabilności wewnętrznej oraz jakości życia. Zdolność ta jest kształtowana poprzez działania polegające na wykorzystaniu szans, podejmowaniu wyzwań, redukowaniu ryzyka oraz eliminowaniu zagrożeń zewnętrznych i wewnętrznych, co zapewnia trwanie, tożsamość, funkcjonowanie i swobody rozwojowe państwa i narodu (społeczeństwa)1. .go Na bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku duży wpływ wywierają procesy zachodzące we współczesnym, globalnym środowisku bezpieczeństwa. Cechują się one dużą dynamiką i złożonością zmian oraz występowaniem zagrożeń asymetrycznych, z których najgroźniejsze to: terroryzm, proliferacja broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, zagrożenia w cyberprzestrzeni. Potencjalnie mogą pojawić się także wyzwania, które – w przypadku braku reakcji na nie – mogą przerodzić się w zagrożenia. Należą do nich takie zjawiska, jak: destabilizacja systemu politycznego, źle funkcjonujące mechanizmy gospodarcze i społeczne, masowe naruszanie praw człowieka, zubożenie społeczeństw, małe zasoby wodne, degradacja środowiska naturalnego, klęski żywiołowe, rosnące zapotrzebowanie na energię połączone z utrudnionym dostępem do surowców energetycznych, wyczerpujące się zasoby metali rzadkich oraz problemy demograficzne. Głównych szans na utrwalanie bezpieczeństwa narodowego należy upatrywać we wzmacnianiu roli Polski w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej oraz budowie coraz lepszych relacji z państwami sąsiednimi. w. rcl Przeciwdziałanie wszystkim potencjalnym zagrożeniom bezpieczeństwa wymaga posiadania zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, gwarantującego szybkie i sprawne działanie w każdych warunkach oraz w reakcji na wszelkiego typu zagrożenia i kryzysy. Konieczność przygotowania, utrzymywania i doskonalenia systemu bezpieczeństwa narodowego przewiduje Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2007 roku, która sformułowała definicję i stworzyła teoretyczne podstawy funkcjonowania takiego systemu2. System bezpieczeństwa narodowego to całość sił, środków oraz zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, odpowiednio do tych zadań zorganizowana, utrzymywana i przygotowywana, w którym wyróżnia się podsystem kierowania i szereg podsystemów wykonawczych. ww Zewnętrzne uwarunkowania bezpieczeństwa Polski, intensywny rozwój jej potencjału gospodarczego oraz poszerzanie zaangażowania w aktywne kształtowanie międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa, a także rosnąca „wrażliwość” otwartych społeczeństw na współczesne zagrożenia, wymuszają stopniową optymalizację sił i środków bezpieczeństwa narodowego w kierunku tworzenia zintegrowanego, kompleksowego systemu bezpieczeństwa narodowego, umożliwiającego równoczesne wykorzystanie elementów systemu obronnego państwa i systemu zarządzania kryzysowego3. Zintegrowanie planowania i przygotowania komponentów wojskowych i cywilnych na każdym poziomie reagowania, kompleksowe podejście do rozwiązywania sytuacji kryzysowych oraz uregulowanie i przypisanie zadań w tym zakresie administracji publicznej, a także stworzenie stabilnych podstaw ich finansowania jest dźwignią wzrostu poziomu bezpieczeństwa narodowego i skutecznym narzędziem jego realizacji. 1 2 3 Na podstawie, R. Zięba, J. Zając, Budowa zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Polski (ekspertyza sporządzona na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego w ramach prac nad aktualizacją średniookresowej strategii rozwoju kraju), Warszawa 2010. Ibidem, str. 16. Problematyka zarządzania kryzysowego została ujęta także w strategii Sprawne Państwo 2020. 3  Monitor Polski –5– Poz. 377 v.p l Przyjęcie przez Radę Ministrów w 2009 roku nowych zasad prowadzenia polityki rozwoju umożliwia zmianę dotychczasowego podejścia do polityki bezpieczeństwa państwa i połączenia ją z polityką rozwoju społeczno-gospodarczego. Rządowy Plan uporządkowania strategii rozwoju, zawierający koncepcję uporządkowania obowiązujących dokumentów strategicznych4 realizujących średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju5, włączył Strategię rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej do grona dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju kraju. Rozwiązanie to stwarza szansę na wzmocnienie warstwy realizacyjnej strategii i nadanie nowego impulsu pracom związanym z budową zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, w powiązaniu z rozwojem społeczno-gospodarczym kraju. .go Długookresowa strategia rozwoju kraju Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności uznaje zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego za warunek niezbędny dla pomyślnego rozwoju Polski6. Podobne podejście prezentuje średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020 (ŚSRK), uznając Utrwalanie bezpieczeństwa narodowego (I.3.4) za jeden z priorytetowych kierunków interwencji publicznej w obszarze strategicznym Sprawne i efektywne państwo. W szczególności ŚSRK wskazuje na potrzebę „podjęcia i szybkiego zakończenia prac nad zintegrowanym systemem bezpieczeństwa państwa”7. w. rcl Realizację tego postulatu stanowi Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 20228. Określa ona warunki funkcjonowania oraz sposoby rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Szczególną rolę w tym systemie odgrywają podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo zewnętrzne (służba dyplomatyczna, Siły Zbrojne RP, służby specjalne), w powiązaniu z podmiotami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo wewnętrzne. Z tego też względu główny obszar zainteresowania niniejszej strategii będzie ukierunkowany na bezpieczeństwo zewnętrzne i militarne. Zintegrowanie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 z innymi strategiami rozwojowymi pozwala na wyłączenie z jej zasadniczego zakresu tematycznego innych dziedzin bezpieczeństwa narodowego, takich jak: bezpieczeństwo ekonomiczne (w tym energetyczne), obywatelskie, społeczne czy ekologiczne. Z uwagi na potrzebę specjalizacji i konkretyzacji strategii rozwoju oraz ich wzajemną komplementarność, analiza tych dziedzin bezpieczeństwa narodowego wraz ze wskazaniem ich celów i kierunków interwencji znalazły się odpowiednio w Strategii innowacyjności i efektywności gospodarki, strategii Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko, strategii Sprawne Państwo 2020 oraz Strategii rozwoju kapitału społecznego9. 4 ww Podstawą prawną, w oparciu o którą opracowane zostały strategie rozwoju, jest art. 9 ustęp 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.). 5 Długookresowa strategia rozwoju kraju „Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności” (DSRK) wskazuje główne trendy i wyzwania, wynikające zarówno z rozwoju wewnętrznego kraju, jak i zmian w jego otoczeniu zewnętrznym oraz przedstawia kompleksową wizję rozwoju społeczno-gospodarczego kraju w perspektywie do roku 2030, z uwzględnieniem wymiaru regionalnego i przestrzennego. Natomiast średniookresowa strategia rozwoju kraju (ŚSRK) jest wiodącą strategią rozwojową, określającą podstawowe uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym, regionalnym i przestrzennym. ŚSRK wyznacza obszary strategicznej interwencji o znaczeniu krajowym i ponadregionalnym, a także strategiczne inwestycje, które następnie zostają uwzględnione w innych strategiach rozwoju i programach. Dzięki temu zapewniona zostaje integracja polityki przestrzennej z polityką regionalną oraz koncentracja działań prorozwojowych państwa na kluczowych obszarach tematycznych i przestrzennych. Obowiązującą ŚSRK jest Strategia Rozwoju Kraju 2020. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo, przyjęta uchwałą nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. (M. P. z 2012 r. poz. 882). 6 DSRK, s. 19. 7 ŚSRK, s. 54, 152. 8 W związku z koniecznością zharmonizowania horyzontu czasowego strategii z horyzontem dokumentów wykonawczych z obszaru planowania obronnego (determinowanego przez cykl planistyczny NATO), dla niniejszej strategii przyjęto horyzont do roku 2022. 9 Pozostałe strategie rozwoju także dotyczą – choć w mniejszym stopniu – różnych aspektów dziedzin bezpieczeństwa narodowego. Należą do nich Strategia rozwoju transportu, Krajowa strategia rozwoju regionalnego – Regiony – miasta – obszary wiejskie, Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa oraz Strategia rozwoju kapitału ludzkiego. Powiązania SRSBN RP z pozostałymi zintegrowanymi strategiami rozwoju ilustruje tabela 1. 4  Monitor Polski –6– Poz. 377 v.p l Dla Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022, wpisanej w rządowy system zarządzania rozwojem kraju, bazą koncepcyjną pozostaje Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, zatwierdzana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej10. Obydwie strategie są merytorycznie spójne, różnią się zaś poziomem konkretyzacji i podejściem metodologicznym. Równolegle z wejściem w życie niniejszej strategii traci ważność Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej11 oraz Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych12. Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 jest także skorelowana z najważniejszymi dokumentami strategicznymi Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa – Koncepcją Strategiczną NATO i Europejską Strategią Bezpieczeństwa13. Działania naprawcze ujęte w III rozdziale i dotyczące umocnienia zdolności państwa do obrony są zgodne z Głównymi kierunkami rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich przygotowań do obrony państwa na lata 2013–2022, przyjętymi przez Prezydenta RP w dniu 8 listopada 2011 r. ww w. rcl .go Kierunki działań niniejszej strategii będą zorientowane na dwie naczelne zasady: efektywności i spójności – stąd też jej głównym celem będzie Wzmocnienie efektywności i spójności systemu bezpieczeństwa narodowego. Efektywność będzie osiągana poprzez podnoszenie sprawności zasadniczych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego – służyć temu będzie realizacja celu pierwszego Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym, celu drugiego Umocnienie zdolności państwa do obrony oraz celu trzeciego Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego. Dzięki realizacji celu czwartego Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa i piątego Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego zapewniona zostanie spójność systemu bezpieczeństwa narodowego (na zewnątrz i do wewnątrz). Zaproponowane działania z zakresu spójności będą realizowane etapowo – w pierwszej kolejności będą ukierunkowane na zwiększanie współpracy i koordynacji, w dalszej – na integrację. Cele 1, 2 i 3 mają zatem charakter operacyjny (wykonawczy), zaś cele 4 i 5 – systemowo-koordynacyjny. 10 11 12 13 Obowiązująca Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej została zatwierdzona przez Prezydenta RP w dniu 13 listopada 2007 r. Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r. Przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r. Koncepcja Strategiczna NATO (przyjęta na szczycie NATO w Lizbonie, w dniu 19 listopada 2010 r.), Bezpieczna Europa w Lepszym Świecie. Europejska Strategia Bezpieczeństwa (przyjęta na spotkaniu szefów rządów w Brukseli, w dniu 12 grudnia 2003 r.). 5  Monitor Polski –7– Poz. 377 v.p l Rysunek 1. Miejsce Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP w hierarchii dokumentów strategicznych Długookresowa strategia rozwoju kraju Średniookresowa strategia rozwoju kraju Strategia rozwoju kapitału ludzkiego Strategia rozwoju transportu Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko Strategia rozwoju kapitału społecznego Krajowa strategia rozwoju regionalnego Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP .go Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP Sprawne Państwo Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju Źródło: Opracowanie własne MON. w. rcl Tabela 1. Powiązanie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP z innymi zintegrowanymi strategiami rozwoju ww Cel 1. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym Cel 2. Umocnienie zdolności państwa do obrony Cel 3. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego Cel 4. Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa Cel 5. Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Źródło: Opracowanie własne MON. 6 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa Krajowa strategia rozwoju regionalnego Strategia rozwoju kapitału społecznego Sprawne Państwo Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko Cele Strategia rozwoju transportu Pozostałe zintegrowane strategie rozwoju Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki Strategia rozwoju kapitału ludzkiego Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej  Monitor Polski –8– Poz. 377 Streszczenie v.p l Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 (SRSBN RP) określa warunki funkcjonowania i sposoby rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego, podnoszące jego efektywność i spójność w perspektywie średniookresowej. W horyzoncie obowiązywania dokumentu akcent strategiczny położony jest na tworzenie zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, opartego na sojuszniczych i bilateralnych zabezpieczeniach oraz stopniowo rozbudowywanym własnym potencjale cywilno-militarnym. Jest to realizacja postulatu średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020, która w obszarze strategicznym Sprawne i efektywne państwo wskazuje na potrzebę „podjęcia i szybkiego zakończenia prac nad zintegrowanym system bezpieczeństwa państwa". .go SRSBN RP jest dokumentem nowej generacji uwzględniającym wymogi nowoczesnego systemu zarządzania rozwojem kraju. Po raz pierwszy strategia z obszaru bezpieczeństwa narodowego została opracowana w powiązaniu z polityką społeczno-gospodarczą kraju oraz w oparciu o metodologię umożliwiającą realizację zawartych w niej zamierzeń. Strukturę SRSBN RP określiła zaktualizowana ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, natomiast zakres merytoryczny strategii został wskazany w przyjętym przez Radę Ministrów Planie uporządkowania strategii rozwoju. Dlatego też SRSBN RP koncentruje się na bezpieczeństwie zewnętrznym i militarnym – jej zintegrowanie z pozostałymi strategiami rozwojowymi pozwoliło na wyłączenie z jej zasadniczego zakresu tematycznego innych dziedzin bezpieczeństwa narodowego, takich jak: bezpieczeństwo ekonomiczne (w tym energetyczne), obywatelskie, społeczne, żywnościowe czy ekologiczne. w. rcl Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego analizuje uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne (rozdział I). Ocena środowiska bezpieczeństwa Polski wskazuje na dobre wykorzystanie szans wynikających z członkostwa naszego kraju w organizacjach międzynarodowych. Problemem wymagającym wzmożonego wysiłku jest natomiast transsektorowy i asymetryczny charakter współczesnych zagrożeń oraz nieprzewidywalność rozwoju środowiska bezpieczeństwa. Pozytywnie oceniono działania poszczególnych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego, choć wskazano na konieczność dalszych usprawnień. Za poważne ograniczenie uznano niewielką ilość systemowych rozwiązań integrujących bezpieczeństwo narodowe. Nadal wskazane jest wzmacnianie roli i znaczenia strategii w naszym systemie prawnym oraz odchodzenie od sektorowego podejścia do kwestii bezpieczeństwa. W oparciu o diagnozę przedstawione są wyzwania i wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP. Optymalizacja sił i środków bezpieczeństwa narodowego oznaczać będzie efektywne wykorzystanie potencjałów tkwiących w systemie obronnym państwa i systemie zarządzania kryzysowego. Wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa zakłada, że do roku 2022 Polska będzie krajem o wysokim poziomie bezpieczeństwa, aktywnie kreującym politykę zagraniczną, dysponującym nowoczesną obroną narodową i skutecznymi służbami specjalnymi. ww Za cel główny SRSBN RP uznano wzmocnienie efektywności i spójności systemu bezpieczeństwa narodowego, który powinien być zdolny do identyfikacji i eliminacji źródeł, przejawów oraz skutków zagrożeń bezpieczeństwa narodowego. Efektywność zostanie osiągnięta poprzez podnoszenie sprawności zasadniczych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego, spójność – poprzez zwiększanie integracji między politykami publicznymi a polityką bezpieczeństwa oraz wzmacnianie współpracy i koordynacji, a docelowo osiągnięcie integracji wewnątrz systemu bezpieczeństwa narodowego. Cele operacyjne stanowią rozwinięcie celu głównego w dziedzinach posiadających kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa. Pierwszy cel to kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym przez pogłębianie współpracy międzynarodowej, służącej umacnianiu istotnych z polskiej 7  Monitor Polski –9– Poz. 377 v.p l perspektywy instytucji międzynarodowych, rozwojowi przyjaznych stosunków z sąsiadami oraz budowie prestiżu i pozycji międzynarodowej kraju. Priorytetem celu 1 jest zwiększenie skuteczności realizacji polskich priorytetów w NATO i UE oraz dbanie o sprawność mechanizmów sojuszniczych. W tym obszarze najistotniejsze będą działania na rzecz wzmacniania obrony kolektywnej w ramach NATO oraz pogłębiania współpracy z partnerami z Europy Wschodniej w ramach UE i NATO. Priorytetem będzie też podnoszenie efektywności współpracy dwustronnej i wielostronnej, zwłaszcza z USA oraz w formule Trójkąta Weimarskiego i Grupy Wyszehradzkiej. Współtworzenie stabilnego środowiska bezpieczeństwa będzie wymagało też zwiększania skuteczności prawa międzynarodowego i instytucji międzynarodowych oraz sprawnego wykorzystania instrumentów międzynarodowych w zakresie nieproliferacji broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, kontroli zbrojeń i rozbrojenia, środków budowy zaufania i bezpieczeństwa czy pomocy rozwojowej. .go Drugi cel wpisuje się w powinności konstytucyjne oraz zobowiązania sojusznicze i dotyczy umacniania zdolności państwa do obrony. W ostatnich latach zaszło wiele zmian w organizacji obrony narodowej powodujących, że jest ona postrzegana w szerszych niż tradycyjnie kategoriach. Zmiany w środowisku bezpieczeństwa oraz postęp technologiczny spowodowały, że dzisiaj obronność stanowi sumę wszystkich militarnych i niemilitarnych przedsięwzięć, mających na celu zapobieganie i przeciwstawienie się polityczno-militarnym zagrożeniom bezpieczeństwa narodowego. Realizacja priorytetów i kierunków interwencji celu 2 zapewni Polsce ochronę żywotnych interesów narodowych oraz silną pozycję na arenie międzynarodowej, a zwłaszcza w NATO i UE. Priorytetowe znaczenie w tym obszarze ma kontynuacja budowy profesjonalnych i nowoczesnych Sił Zbrojnych RP. Będzie ona realizowana poprzez ich modernizację techniczną i podnoszenie poziomu wyszkolenia oraz doskonalenie struktur organizacyjnych, w tym systemu kierowania i dowodzenia. w. rcl Skuteczne siły zbrojne potrzebują wsparcia sektora cywilnego, który współuczestniczy w przygotowaniach obronnych państwa. Priorytetowe znaczenie będzie miała rozbudowana współpraca z polskim przemysłem obronnym i związanym z nim potencjałem naukowo-badawczym oraz aktywniejszy ich udział w międzynarodowych programach i inicjatywach. Podniesie to konkurencyjność i innowacyjność krajowego przemysłu obronnego oraz jego zdolności eksportowe, a w konsekwencji zwiększy poziom nowoczesności polskiej gospodarki oraz zapewni nowe miejsca pracy. W kontekście zapewnienia ciągłości funkcjonowania państwa w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa istotne będzie doskonalenie pozamilitarnych przygotowań obronnych. Niezmiennie ważne pozostaną działania cywilnych i wojskowych służb specjalnych, ukierunkowane na zwiększenie ich efektywności i spójności, zwłaszcza w obszarze rozpoznania i ochrony przed współczesnymi zagrożeniami. ww Trzeci cel jest zorientowany na rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidziane zdarzenia. Dotyczy tej sfery aktywności państwa, która nie mieści się w tradycyjnej klasyfikacji podsystemów wykonawczych czy działów administracji rządowej i ma charakter międzysektorowy. Będzie on realizowany głównie poprzez wzmocnioną ochronę infrastruktury krytycznej oraz budowę systemu rezerw strategicznych. Przedstawione w strategii kierunki interwencji poprawią współpracę między operatorami infrastruktury krytycznej i organami administracji publicznej oraz zwiększą efektywność, adekwatność i spójność systemu rezerw strategicznych. Obszarem zainteresowania czwartego celu jest zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa. Zgrupowane wokół tego celu priorytety i kierunki interwencji z jednej strony przedstawiają działania sektora bezpieczeństwa na rzecz wzmacniania realizacji celów polityki rozwoju, z drugiej – pokazują możliwości wykorzystania potencjału społeczeństwa obywatelskiego na rzecz bezpieczeństwa. Istotne zatem będzie umacnianie powiązań między bezpieczeństwem narodowym a obszarem edukacji, ochrony dziedzictwa narodowego, wspierania zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, ochrony 8  Monitor Polski – 10 – Poz. 377 v.p l środowiska, infrastruktury, planowania przestrzennego i rozwoju regionalnego. Wraz z rosnącą wagą kapitału społecznego dla funkcjonowania państwa ważne będzie też wspieranie współpracy z partnerami społecznymi działającymi na rzecz bezpieczeństwa narodowego i obronności. .go Cel piąty, najważniejszy dla sukcesywnej konsolidacji narodowego potencjału bezpieczeństwa, zorientowany jest na tworzenie warunków rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego. Przedstawione tu propozycje zmian mają najbardziej horyzontalny i systemowy charakter. Priorytetem celu 5 jest doskonalenie systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym. Rozwój zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego będzie wymagał też efektywniejszego wykorzystania potencjałów tkwiących w systemie obronnym państwa i systemie zarządzania kryzysowego. Konieczna będzie zatem większa integracja procesów planistycznych oraz intensyfikacja monitorowania i oceny rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Służyć temu będą cykliczne przeglądy bezpieczeństwa narodowego. Zidentyfikowane w diagnozie wyzwania związane z negatywnymi zjawiskami w cyberprzestrzeni wymagają wprowadzenia zaproponowanych w celu 5 strategii zabezpieczeń zasobów teleinformatycznych administracji publicznej i państwowej. Rozwijana też będzie Sieć Łączności Rządowej służąca komunikacji upoważnionych osób na wypadek sytuacji kryzysowych. w. rcl System realizacji strategii określa obszary zadaniowe głównych podmiotów odpowiedzialnych za realizację strategii oraz dokumenty wdrożeniowe. Za bazę monitorowania realizacji celów SRSBN RP przyjęto system wskaźników, które posłużą działaniom analitycznym i ewaluacyjnym, umożliwiającym obserwacje zachodzących zmian pod kątem skuteczności i efektywności realizowanych interwencji. Przewidywane jest opracowywanie cyklicznych sprawozdań i informacji przedstawiających stopień realizacji strategii. Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 będzie podlegać okresowej aktualizacji, co najmniej raz na 4 lata. Podstawę do aktualizacji może stanowić poważna zmiana w środowisku bezpieczeństwa Polski lub nowe, istotne rozwiązania dotyczące rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Koordynatorem wdrażania strategii jest Minister Obrony Narodowej, działający w imieniu Prezesa Rady Ministrów. Rolą koordynatora jest między innymi coroczne przekazywanie Ministrowi Rozwoju Regionalnego sprawozdania o stanie wdrażania strategii za rok poprzedni, stanowiącego wkład do informacji o realizacji celów średniookresowej strategii rozwoju kraju. Pierwsze sprawozdanie z wdrażania SRSBN RP będzie przedstawione w 2014 r. Ramy finansowe strategii obrazują zakres publicznych środków przeznaczonych na realizację celów strategii. Finansowanie zadań z zakresu obronności realizowane będzie poprzez wykorzystanie środków pochodzących z budżetu państwa w ramach funkcji 11, wspartych środkami Funduszu Modernizacji Sił Zbrojnych. Z kolei działania na rzecz stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa finansowane będą w ramach funkcji 15 budżetu państwa. ww Strategia zawiera także bibliografię oraz wykaz skrótów. 9  Monitor Polski – 11 – Poz. 377 v.p l I. Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego 1. Uwarunkowania zewnętrzne – środowisko bezpieczeństwa 1.1. Kontekst strategiczny Kluczowym czynnikiem decydującym o kształcie obecnych stosunków międzynarodowych są procesy globalizacyjne, przejawiające się w stałym rozwoju swobody przepływu idei, towarów, usług, kapitału i osób. Następstwa tych procesów mają dwoistą naturę. Globalizacja przyczynia się do podniesienia poziomu rozwoju cywilizacyjnego w skali ogólnoświatowej, ale też do znacznego pogłębienia różnic rozwojowych pomiędzy państwami oraz wewnątrz społeczeństw. Złożona sieć powiązań gospodarczych, politycznych i komunikacyjnych usposabia państwa i narody świata do pokojowej współpracy, kreując zarazem nowe obszary i możliwości konfrontacji14. .go Obecny poziom zintegrowania światowego życia ekonomicznego powoduje, iż gwałtowne zmiany, załamania koniunktury i kryzysy zachodzące nie tylko w najbliższym otoczeniu Polski, ale i w innych rejonach świata, mogą oddziaływać negatywnie na stabilność polskiej gospodarki, a tym samym bezpieczeństwo państwa. Kryzys gospodarczy ostatnich lat istotnie wpłynął na globalną sytuację w sferze bezpieczeństwa, spowalniając lub niwelując wzrost gospodarczy licznej grupy państw, w tym także bliskich partnerów i sojuszników Polski. Przeniesieniu centrum globalnego układu sił z rejonu euroatlantyckiego w rejon Azji i Pacyfiku towarzyszyć będzie stopniowa ewolucja znaczenia i możliwości globalnego oddziaływania Chin, Indii, Brazylii i innych wschodzących potęg. Państwa Zachodu wciąż przewodzą w wielu dziedzinach, jednak model autorytarny staje się w oczach niektórych państw i ich przywódców realną alternatywą dla zachodniego uniwersalizmu. w. rcl Rosnące zapotrzebowanie na surowce energetyczne sprawia, że używane są one do wywierania nacisku politycznego i coraz częściej zastępują siłę militarną w realizacji celów polityki państwa. Napięcia wywołane czasowymi ograniczeniami w dostawach gazu do niektórych krajów wskazują na słabość rynku energetycznego i negatywny wpływ polityki na gospodarkę. Również istotnym wyzwaniem o dynamicznym charakterze mogą stać się ulegające wyczerpaniu zasoby metali rzadkich. Potencjalnym zagrożeniem pozostają: rosnąca liczba państw upadających i upadłych, napięcia i konflikty w rejonach o obniżonej stabilności w obszarze euroatlantyckim lub jego sąsiedztwie, terroryzm, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, negatywne zjawiska w cyberprzestrzeni oraz sytuacje kryzysowe w następstwie katastrof naturalnych lub wywołanych działalnością człowieka. ww Współczesny świat nie pozostaje bezbronny w obliczu globalnych wyzwań i zagrożeń. Społeczność międzynarodowa, w tym Polska, dysponuje szerokim spektrum możliwości umacniania swojego bezpieczeństwa. Jednym z najważniejszych instrumentów kształtujących środowisko bezpieczeństwa jest Sojusz Północnoatlantycki. Historycznie wyjątkową skuteczność Sojusz zawdzięcza z jednej strony swemu potencjałowi militarnemu oraz szerokiemu spektrum instrumentów działania, z drugiej zaś jedności wynikającej ze wspólnoty wartości. Priorytetowe znaczenie ma zapewnienie odpowiedniej równowagi w hierarchii zadań i aktywności Sojuszu między jego funkcjami pierwotnymi (kolektywna obrona, forum konsultacji) a rolą stabilizatora sytuacji międzynarodowej przez współpracę partnerską i operacje spoza art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego (TP). Warunkiem tego jest zagwarantowanie należytej wiarygodności zobowiązań sojuszniczych, m.in. poprzez rozmaite formy wzmacniania obrony kolektywnej (plany ewentualnościowe, ćwiczenia, Siły Odpowiedzi NATO, rozbudowa infrastruktury obronnej). W tym kontekście szczególnie ważnym jest wypełnienie sojuszniczych zobowiązań wynikających z art. 3 Traktatu 14 Szerzej zobacz Europejska Strategia Bezpieczeństwa, str. 2. 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 377 v.p l Północnoatlantyckiego, który wprost nakazuje utrzymanie i rozwijanie swoich indywidualnych i zbiorowych zdolności do odparcia zbrojnej napaści. Czynnikiem o ogromnym znaczeniu dla umacniania bezpieczeństwa w regionie euroatlantyckim są postępy integracji europejskiej. Dzięki wyjątkowemu charakterowi wszechstronnej współpracy w jej ramach, rozwój Unii Europejskiej trwale zwiększa stabilność europejską we wszystkich jej wymiarach. Rozwój instrumentów współpracy z partnerami wpływa stabilizująco na regiony sąsiadujące oraz przyczynia się do wzrostu wzajemnego zaufania. Przyjęcie Traktatu Lizbońskiego15 otwiera nowe możliwości dalszego przyspieszenia i pogłębienia procesów integracyjnych, a pełne wykorzystanie jego potencjału może doprowadzić w przyszłości do powstania wspólnej obrony UE i dostarczenia Polsce dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa. .go Wciąż w korzystnym kierunku z polskiej perspektywy przebiega rozwój regionalnego środowiska bezpieczeństwa w Europie. W skali kontynentu stale rośnie zakres i intensywność współpracy międzynarodowej, której solidne podstawy instytucjonalne dają Sojusz Północnoatlantycki, Unia Europejska, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) oraz inne struktury regionalne i subregionalne. Nadal dokonuje się też postęp procesów demokratyzacji i transformacji gospodarczej, szczególnie w Europie Południowej. Pewne obawy budzi utrzymywanie się w niektórych państwach regionu nie w pełni demokratycznych porządków prawnych, jak również okresowe ujawnianie się w polityce części krajów postaw konfrontacyjnych. Utrzymanie stabilności regionalnego ładu bezpieczeństwa w Europie jest w znacznym stopniu uzależnione od nowelizacji reżimów kontroli zbrojeń i rozbrojenia oraz środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, ustalonych w Traktacie o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (Trakt CFE)16, Traktacie o otwartych przestworzach17 oraz Dokumencie Wiedeńskim 199918. w. rcl Analiza charakteru współczesnego środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego wskazuje, że w perspektywie najbliższych lat główne wyzwania i zagrożenia dla Polski będą związane z: – dynamiką relacji w ramach NATO i UE oraz skalą zaangażowania Stanów Zjednoczonych Ameryki w bezpieczeństwo europejskie; – dynamiką przemian reżimów kontroli zbrojeń i rozbrojenia zwiększających ich skuteczność; – dynamiką relacji dwustronnych i wielostronnych; – zapewnieniem skuteczności prawa międzynarodowego; – oddziaływaniem konfliktów lokalnych na bezpieczeństwo światowe; – międzynarodowym terroryzmem i zorganizowaną przestępczością międzynarodową; – postępującą proliferacją broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia. 1.2. Szanse dla bezpieczeństwa Polski ww Wymienione powyżej procesy i zjawiska kształtujące międzynarodowe środowisko bezpieczeństwa w znaczący sposób oddziałują na bezpieczeństwo Polski. Dodatkowo, na bezpieczeństwo naszego kraju wpływają też czynniki o charakterze regionalnym i lokalnym. Członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Sojuszu Północnoatlantyckim i Unii Europejskiej stanowi gwarancję bezpieczeństwa państwa oraz oferuje możliwość 15 16 17 18 Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C z 17.12.2007 Nr 306, str. 1. z późn. zm.). Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, podpisany w Paryżu w dniu 19 listopada 1990 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 15, poz. 73). Traktat o Otwartych Przestworzach, sporządzony w Helsinkach w dniu 24 marca 1992 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 103, poz. 1127). Dokument Wiedeński 1999 z negocjacji w sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, przyjęty w Stambule w dniu 16 listopada 1999 r. 11  Monitor Polski – 13 – Poz. 377 v.p l wielowymiarowego rozwoju i wzrostu roli Polski na arenie międzynarodowej. Szansą polskiej polityki bezpieczeństwa jest także budowa dobrych relacji z sąsiednimi państwami – z wieloma naszymi sąsiadami i partnerami dążymy do ustanowienia i realizacji partnerstwa strategicznego. Szczególnym obszarem zainteresowania Polski pozostają państwa Europy Wschodniej, z którymi zacieśniamy relacje w ramach stosunków dwustronnych oraz współpracy NATO i UE. W polskim interesie leży zapewnienie wpływu na ewolucję NATO i Unii Europejskiej oraz zachowanie i poprawę potencjału tych struktur. .go Kolejnej szansy dla bezpieczeństwa zarówno Polski, jak i całego świata, należy upatrywać w umacnianiu prawa międzynarodowego i zapewnieniu jego powszechnego poszanowania, rozwoju norm prawnych i mechanizmów wykonawczych, które będą skutecznymi narzędziami w zwalczaniu nowych zagrożeń, zwłaszcza związanych z proliferacją broni masowego rażenia, terroryzmem, przestępczością zorganizowaną oraz zjawiskiem państw upadłych. Ważną formą współpracy pozwalającą eliminować źródła wielu zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego jest pomoc rozwojowa. 1.3. Zagrożenia i wyzwania bezpieczeństwa Polski w. rcl Korzystny kształt środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego oraz polskie powiązania sojusznicze prowadzą do tego, iż obecnie i w najbliższej przyszłości prawdopodobieństwo konwencjonalnej agresji zbrojnej jest małe. Nie można jednak całkowicie wykluczyć pojawienia się w pobliżu granic Rzeczypospolitej Polskiej sytuacji użycia siły bądź groźby jej użycia. Ponadto – zważywszy na występowanie w sąsiedztwie Polski znaczących potencjałów militarnych, w tym niekonwencjonalnych – Polska utrzymywać i rozwijać będzie zdolności pozwalające na skuteczną reakcję na tego rodzaju zagrożenia. Jednocześnie dbać będzie o utrzymywanie otwartości, przejrzystości i przewidywalności działalności wojskowej, zapewnianych przez system kontroli zbrojeń oraz regionalnych środków budowy zaufania i bezpieczeństwa. Zagrożeniem dla bezpieczeństwa Polski jest podważanie skuteczności międzynarodowego systemu przeciwdziałania proliferacji broni masowego rażenia. Równie groźny jest międzynarodowy terroryzm19 – choć zagrożenie terrorystyczne w Polsce utrzymuje się na niskim poziomie, często dotyczy obywateli polskich przebywających w niestabilnych rejonach, a przede wszystkim żołnierzy uczestniczących w zagranicznych misjach wojskowych. Nie można też wykluczyć podejmowania przez terrorystów prób przeprowadzenia zamachu terrorystycznego na terytorium państwa członkowskiego UE. Stałym zagrożeniem bezpieczeństwa narodowego Polski są także działania obcych służb specjalnych zmierzające do pozyskania informacji z zakresu wywiadu gospodarczego, politycznego i naukowo-technicznego. ww Różnice w postrzeganiu wyzwań i zagrożeń bezpieczeństwa oraz własnych korzyści przez członków NATO i UE w połączeniu z niejasnym i nieprzewidywalnym rozwojem środowiska bezpieczeństwa mogą stanowić poważne wyzwanie dla tej międzynarodowej wspólnoty. Niepokój mogłaby budzić ewolucja Sojuszu Północnoatlantyckiego, który z regionalnej organizacji bezpieczeństwa coraz częściej staje się sojuszem o globalnym oddziaływaniu. Sytuacja ta mogłaby skutkować osłabieniem sojuszniczych zobowiązań dla Polski. Podobnym wyzwaniem staje się koncentracja zainteresowania Stanów Zjednoczonych na regionach pozaeuropejskich20. Kolejnym wyzwaniem dla polskiej i europejskiej polityki bezpieczeństwa jest zdefiniowanie znaczenia i miejsca Unii Europejskiej na scenie globalnej, szczególnie w świetle istniejących dysproporcji pomiędzy zdolnościami UE w sferze gospodarczej a brakiem realnych instrumentów w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Mimo iż Traktat 19 Problematyce terroryzmu międzynarodowego poświęcony jest Narodowy Program Antyterrorystyczny RP na lata 2012-2016. Dokument ten jest dokumentem wykonawczym strategii Sprawne Państwo 2020. 20 Strategiczne wytyczne w dziedzinie obronności – Sustaining US global leadership: Priorities for 21st century defense, Waszyngton, styczeń 2012 r. 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 377 v.p l Lizboński daje jej instrumenty pozwalające skutecznie oddziaływać na procesy globalne, to jednak stopień ich wykorzystania w dużej mierze uzależniony jest od woli politycznej państw członkowskich. Osłabienie sytemu organizacji międzynarodowych (w tym Organizacji Narodów Zjednoczonych), jak również międzynarodowych reżimów kontroli zbrojeń, rozbrojenia i nieproliferacji, które nie wykazują wystarczającej efektywności, należy uznać za wyzwanie dla polskiej, jak i globalnej polityki bezpieczeństwa. Dla Europy szczególnie ważne jest wypracowanie nowego reżimu kontroli zbrojeń konwencjonalnych – dotychczasowy system, oparty na Traktacie CFE, został zakwestionowany przez jedno z państw-stron. .go W ostatnich latach narastają wyzwania dla bezpieczeństwa energetycznego Polski, które wpływa na funkcjonowanie wszystkich sektorów krajowej gospodarki. Sektor energetyczny, ze względu na kluczowe znaczenie dla funkcjonowania gospodarki, ma bezpośredni wpływ także na zdolności Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej21. Uzależnienie od dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej z jednego źródła oraz ograniczone zdolności transportowania i magazynowania nośników energetycznych wymiernie obniżają odporność naszego kraju na sytuacje kryzysowe, związane z bezpieczeństwem energetycznym i wywołane przez czynniki natury politycznej bądź technicznej. Poważnym wyzwaniem dla Polski pozostaje przeciwdziałanie i zwalczanie negatywnych zjawisk w cyberprzestrzeni, międzynarodowej przestępczości zorganizowanej22, zagrożeń wywołanych oddziaływaniem sił natury (powodzi, długotrwałych susz i powstałych w ich wyniku lokalnych deficytów wody, wielkoobszarowych pożarów, huraganowych wiatrów, osuwisk ziemi i spływów błotnych czy epidemii chorób zakaźnych) lub działalnością człowieka (awarie techniczne, katastrofy komunikacyjne). w. rcl Istotnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa narodowego jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego na poziomie gwarantującym co najmniej minimalną samowystarczalność żywnościową państwa, do czego niezbędne jest utrzymanie odpowiedniej bazy produkcyjnej w sektorze rolno-żywnościowym. Także bezpieczeństwo żywności w sensie jakościowym zyskuje na znaczeniu wraz z nasileniem występowania rozmaitych zagrożeń sanitarnych, fitosanitarnych i weterynaryjnych, ściśle związanych m.in. ze wzrostem przepływów handlowych artykułów żywnościowych23. 2. Uwarunkowania wewnętrzne 2.1. System bezpieczeństwa narodowego ww Skuteczna realizacja celów polityki bezpieczeństwa wymaga utrzymywania i rozwoju przez Rzeczpospolitą Polską systemu bezpieczeństwa narodowego, zintegrowanego z sojuszniczym systemem bezpieczeństwa poprzez wspólne procedury działania w sytuacjach kryzysowych i w czasie wojny oraz udział w sojuszniczym planowaniu obronnym. System bezpieczeństwa narodowego ma na celu odpowiednie przygotowanie i wykorzystanie sił oraz środków będących w dyspozycji państwa do przeciwdziałania zagrożeniom godzącym w przetrwanie narodu i państwa, integralność terytorialną, niezależność polityczną i suwerenność, sprawne funkcjonowanie instytucji państwa oraz rozwój społeczno-gospodarczy. Jest on systemem obejmującym zarówno elementy bezpieczeństwa zewnętrznego, jak i wewnętrznego, ukierunkowanym na zapewnienie bezpieczeństwa narodowego w powiązaniu z rozwojem społeczno-gospodarczym kraju24. 21 Na podstawie A. Gradziuk, W. Lach, E. Posel-Częścik, K. Sochacka, Co to jest bezpieczeństwo energetyczne państwa?, Biuletyn Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, Seria Z, Nr 103-2002, str. 705-708. 22 Problematyce przestępczości zorganizowanej poświęcony jest Krajowy program przeciwdziałania i zwalczania przestępczości zorganizowanej na lata 2012-2016, który jest programem wykonawczym strategii Sprawne Państwo. 23 Szerzej problematykę bezpieczeństwa żywnościowego porusza Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 25 kwietnia 2012 r. 24 Środki polityki bezpieczeństwa, rozumiane jako zasoby i instrumenty, są generowane i używane przez państwo, a rozwój społeczno-gospodarczy zapewnia dostępność tych środków. Zatem wzmacnianie bezpieczeństwa narodowego pozytywnie wpływa, a w niektórych sytuacjach wręcz warunkuje dalszy rozwój kraju. 13  Monitor Polski – 15 – Poz. 377 v.p l Procesy integracyjne w sferze bezpieczeństwa stały się myślą przewodnią wydanej w 2007 r. Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP. Zgodnie z jej zapisami, system bezpieczeństwa narodowego tworzą wszystkie odpowiedzialne za bezpieczeństwo w świetle Konstytucji RP i właściwych ustaw organy oraz instytucje należące do władz ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, w tym parlament, Prezydent RP, Prezes Rady Ministrów, Rada Ministrów, centralne organy administracji rządowej oraz inne państwowe urzędy centralne i instytucje państwowe. Istotnymi jego elementami są siły zbrojne oraz służby i instytucje rządowe zobowiązane do zapobiegania i przeciwdziałania zagrożeniom zewnętrznym, zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, prowadzenia działań ratowniczych oraz ochrony ludności i mienia w sytuacjach nadzwyczajnych, a także władze samorządowe oraz inne podmioty prawne, w tym przedsiębiorcy tworzący przemysłowy potencjał obronny oraz realizujący zadania z zakresu obronności państwa25. .go Wspomniana strategia precyzuje, że system bezpieczeństwa narodowego składa się z podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym oraz z podsystemów wykonawczych. Podsystem kierowania tworzą organy władzy publicznej i kierownicy jednostek organizacyjnych, które wykonują zadania związane z bezpieczeństwem narodowym oraz organy dowodzenia Sił Zbrojnych RP. Z kolei podsystemy wykonawcze tworzą siły i środki pozostające we właściwościach ministrów kierujących działami administracji rządowej, centralnych organów administracji rządowej, wojewodów, organów samorządu terytorialnego oraz innych instytucji państwowych i podmiotów odpowiedzialnych za realizację ustawowo określonych zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego. w. rcl Uzupełniając analizę zawartą w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP, ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełnią niemieszczące się w tradycyjnej klasyfikacji systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa26. Należą do nich między innymi ochrona infrastruktury krytycznej oraz system rezerw strategicznych, a także szereg uzupełniających, szczegółowych systemów operacyjnych (np. system ochrony granicy państwowej, system przeciwpowodziowy, system ochrony danych osobowych i informacji niejawnych). Ich rozwijanie służy uzyskaniu odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenia. Polskie prawo nie reguluje kompleksowo funkcjonowania systemu bezpieczeństwa narodowego. Brak unormowania organizacji i funkcjonowania systemu bezpieczeństwa narodowego w jednym akcie prawnym sprawia, że działania podejmowane w tym obszarze przez podmioty odpowiedzialne za poszczególne obszary bezpieczeństwa państwa mają często charakter sektorowy i rozproszony. Podejmowane dotychczas działania służące integracji wysiłków podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe wypełniały najpoważniejsze luki, lecz nie wprowadzały systemowych i kompleksowych rozwiązań w skali państwa. ww W sensie prawnym system bezpieczeństwa narodowego nie stanowi zatem funkcjonującej samodzielnie struktury państwowej. Zasadniczą formą jego organizacji i działania pozostaje system obronny państwa (SOP), utrzymywany w celu zapewnienia ochrony żywotnych interesów narodowych, a w szczególności suwerenności i niepodległości narodu polskiego, jego prawa do integralności terytorialnej i nienaruszalności granic. Jego głównym przeznaczeniem pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa wojskowego (militarnego) i zachowanie potencjału państwa gwarantującego zdolność do efektywnego reagowania na zewnętrzne kryzysy polityczno-militarne, a w razie wojny – zdolność do szybkiego odparcia 25 26 Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2007 r., str. 21. Systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa uzupełniają podsystemy wykonawcze tworzone przez siły i środki pozostające we właściwościach ministrów kierujących działami administracji rządowej, centralnych organów administracji rządowej, wojewodów, organów samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów odpowiedzialnych za realizację ustawowo określonych zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego. 14  Monitor Polski – 16 – Poz. 377 v.p l agresji. Procesem integrującym funkcjonowanie wszystkich elementów SOP jest planowanie obronne, które umożliwia wytyczanie i osiąganie celów w dziedzinie obronności. Obok SOP ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełni system zarządzania kryzysowego27. System ten tworzą organy administracji publicznej, które powołują centra zarządzania kryzysowego (pełniące całodobowe dyżury) oraz zespoły zarządzania kryzysowego (zespoły ekspercko-doradcze na poziomie gminnym, powiatowym, wojewódzkim i rządowym). Zarządzanie kryzysowe jest elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym i polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przejmowaniu nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych oraz odtwarzaniu infrastruktury lub przywróceniu jej pierwotnego kształtu. Na każdym poziomie administracji opracowywany jest plan zarządzania kryzysowego obejmujący m.in. analizę zagrożeń, bilans potrzeb, sił i środków własnych oraz procedury uzyskiwania pomocy zewnętrznej. .go Planowanie i przygotowanie na wypadek potencjalnych zagrożeń, a także właściwa koordynacja działań wymienionych powyżej systemów tworzących system bezpieczeństwa narodowego, mają istotne znaczenie dla podniesienia jego efektywności i spójności, bez potrzeby znaczącego zwiększania środków przeznaczanych na zapewnienie bezpieczeństwa narodowego. 2.1.1. Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym w. rcl Kierowanie bezpieczeństwem narodowym należy do najważniejszych działań państwa, mających na celu zapewnienie jego bytu i rozwoju w zmiennych uwarunkowaniach środowiska bezpieczeństwa. Przyjęty w Konstytucji RP dwupodział władzy wykonawczej w państwie może w pewnych obszarach potencjalnie generować wyzwania w sprawnym kierowaniu bezpieczeństwem narodowym. Problemy kompetencyjne i związane z tym utrudnienia w zakresie kierowania bezpieczeństwem mogą wynikać z poniższych uwarunkowań: – współzależność konstytucyjnych prerogatyw Prezydenta RP i Rady Ministrów w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego oraz ich często ogólny charakter może powodować różnorodne interpretacje i niekiedy utrudniać sprawne współdziałanie organów władzy wykonawczej; – nie wprowadza się systemowo problematyki bezpieczeństwa narodowego w kompetencje marszałków Sejmu i Senatu, którzy konstytucyjnie są potencjalnymi następcami Prezydenta RP, gdyby ten nie mógł wykonywać swojej funkcji; – istnieje niewystarczająca ilość systemowych rozwiązań integrujących bezpieczeństwo narodowe. Utworzone w 2008 roku Rządowe Centrum Bezpieczeństwa28 ze względów formalno-prawnych nie może spełniać roli instytucji integrującej w skali ogólnopaństwowej działania na rzecz bezpieczeństwa narodowego; – system bezpieczeństwa narodowego funkcjonuje w oparciu o rozproszone prawodawstwo29; – kierowanie ww bezpieczeństwem narodowym ma charakter interdyscyplinarny, obejmujący regulowane odrębnymi przepisami zarządzanie kryzysowe oraz kierowanie obronnością państwa – nie ma jednak regulacji prawnych, które łączyłyby działania podejmowane w obu wymienionych dziedzinach bezpieczeństwa narodowego w jeden spójny system kierowania bezpieczeństwem narodowym. 27 28 29 Strukturę i funkcjonowanie sytemu zarządzania kryzysowego określa ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.). Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.). Niewystarczająca okazała się ranga i zakres obowiązującego aktu prawnego z tego obszaru – rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie przygotowania systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym (Dz. U. Nr 98, poz. 978). 15  Monitor Polski – 17 – Poz. 377 2.1.2. Zasadnicze podsystemy wykonawcze v.p l Ustawa o zarządzaniu kryzysowym nie rozwiązała jednoznacznie istotnych problemów kierowania bezpieczeństwem narodowym. Przede wszystkim mało precyzyjnie wskazała zależności zachodzące między organizacją podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym a organizacją kierowania w sytuacjach kryzysowych oraz nie odniosła się do zadań realizowanych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (udział cywilno-wojskowych kontyngentów w misjach poza granicami kraju). A. Sprawy zagraniczne .go Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP określiła podsystemy wykonawcze systemu bezpieczeństwa narodowego30. Z uwagi na wskazaną we Wprowadzeniu specjalizację i komplementarność zintegrowanych strategii rozwoju, obszar zainteresowania Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 został ograniczony do trzech zasadniczych podsystemów wykonawczych – spraw zagranicznych, obronności i służb specjalnych. Polityka zagraniczna jest jednym z atrybutów państwa jako suwerennego podmiotu w stosunkach międzynarodowych i stanowi realizację jego interesów na arenie międzynarodowej. Podstawowymi celami polityki zagranicznej są: ochrona suwerenności i niepodległości oraz nienaruszalności terytorialnej państwa polskiego, zapewnienie wolności i bezpieczeństwa obywateli, tworzenie warunków do trwałego i zrównoważonego rozwoju cywilizacyjnego oraz gospodarczego kraju, wzrostu dobrobytu społeczeństwa, budowanie pozytywnego wizerunku kraju na arenie międzynarodowej, ochrona dziedzictwa kulturowego i tożsamości narodowej oraz środowiska naturalnego. Cele te są realizowane w sferze stosunków zewnętrznych, na płaszczyźnie bilateralnej i wielostronnej. w. rcl Podejmując się realizacji swojej polityki zagranicznej, Polska dąży do kształtowania stabilnego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze globalnym i regionalnym, wzmacniania swej pozycji międzynarodowej oraz niwelowania i zapobiegania powstawania sytuacji kryzysowych. Działania Rzeczypospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej stanowią funkcję wartości, będących fundamentem polskiej państwowości, czyli: demokracji, rządów prawa, poszanowania praw człowieka i solidarności. Cel ten jest realizowany poprzez kształtowanie przyjaznego otoczenia państw i podmiotów pozapaństwowych. Dyplomacja jest narzędziem, które pozwala państwu na wyrażenie i prowadzenie polityki zagranicznej. Składają się na nią m.in. podstawy prawne, organizacja, kadry, procedury i metody działania. Obowiązkiem polskiej służby zagranicznej i konsularnej jest zapewnienie sprawnej opieki konsularnej wszystkim Polakom przebywającym za granicą. Pracownicy konsulatów pomagają rozwiązać codzienne problemy wielu tysięcy rodaków oraz cudzoziemców, którzy wybierają się do Polski. Wizerunek kraju w dużym stopniu zależy od sprawności i profesjonalizmu pracy konsulów, którzy dla większości obcokrajowców są pierwszymi przedstawicielami państwa polskiego, jakich spotykają. ww Pozycję międzynarodową kraju tworzą także obywatele zatrudnieni w kluczowych instytucjach międzynarodowych. W Unii Europejskiej ogólne zatrudnienie Polaków w kwietniu 2011 r. wynosiło 2394 osoby, z czego na średnie i wyższe stanowiska kierownicze przypadało 83 osoby (zob. tabela 2). 30 Należą do nich: sprawy zagraniczne, obrona narodowa, służby specjalne, administracja publiczna i sprawy wewnętrzne, informatyzacja i telekomunikacja, sprawiedliwość, gospodarka, gospodarka morska, budżet i finanse publiczne, Skarb Państwa, transport, budownictwo, gospodarka przestrzenna i mieszkaniowa, rolnictwo, rozwój wsi i rynki rolne, rozwój regionalny, praca, zabezpieczenie społeczne i sprawy rodzinne, zdrowie, nauka i szkolnictwo wyższe, oświata i wychowanie, kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, środowisko (w tym gospodarka wodna), terenowe organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego. 16  Monitor Polski – 18 – Poz. 377 Tabela 2. Zatrudnienie obywateli polskich w instytucjach Unii Europejskiej na kierowniczych stanowiskach średniego i wyższego szczebla, stan na kwiecień 2011 r. w. rcl .go v.p l Stanowiska kierownicze Komisja Europejska Komisarz Unii Europejskiej Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Parlament Europejski Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Europejska Służba Działań Zewnętrznych Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Stanowiska kierownicze średniego szczebla Trybunał Sprawiedliwości WE/Sąd Sędzia Trybunału Sprawiedliwości WE Sędzia Sądu Sędzia Sądu ds. Służby Cywilnej Unii Europejskiej Stanowiska kierownicze średniego szczebla Komitet Regionów Stanowiska kierownicze średniego szczebla Europejski Trybunał Obrachunkowy Członek Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Szef gabinetu polskiego członka ETO Stanowiska kierownicze średniego szczebla Europejski Bank Centralny Członek Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego Europejski Bank Inwestycyjny Członek Rady Gubernatorów Europejskiego Banku Inwestycyjnego Stanowiska kierownicze wyższego szczebla 1 11 43 1 3 2 3 5 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Źródło:http://polskawue.gov.pl/files/polska_w_ue/Zatrudnienie/Informacja_stan_zatrudnienia_KSE_I_p olrocze_2011.doc – dostępne 31 maja 2011 r. ww Największym pracodawcą unijnym była Komisja Europejska. Zatrudnionych w niej było w tym okresie 1415 obywateli polskich. W ramach nowo utworzonej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych pracowało 54 polskich obywateli, w tym na szczeblu kierowniczym 3 31. Zgodnie z danymi na koniec 2010 r., w Sekretariacie Międzynarodowym NATO w Brukseli zatrudnionych było 23 obywateli polskich. Według danych na koniec października 2010 r., łączna liczba stanowisk obsadzonych przez polskich obywateli w Sekretariacie ONZ wynosiła 74. Zgodnie z danymi na koniec grudnia 2010 roku, w strukturach OBWE zatrudnionych było 84 polskich obywateli. Dotychczasowa praktyka polskiej polityki zagranicznej wskazuje na istnienie w odniesieniu do polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa pamięci instytucjonalnej. Kolejne rządy kontynuowały w tych dwóch obszarach politykę swych …