Uchwała Nr 67 Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia "Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polsk

Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2013.05.16 12:53:42 +02'00' MONITOR POLSKI v.p l DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 maja 2013 r. Poz. 377 UCHWAŁA Nr 67 RADY MINISTRÓW .go z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia „Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022” Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

1. Przyjmuje się „Strategię rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022”, zwaną dalej „Strategią”, stanowiącą załącznik do uchwały. §
2. Realizację Strategii ustala się na lata 2013–
3. w. rcl §
4. Realizację Strategii koordynuje i nadzoruje, w imieniu Prezesa Rady Ministrów, Minister Obrony Narodowej. §
5. Traci moc „Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r. oraz „Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r. ww §
6. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu. 1) Prezes Rady Ministrów: D. Tusk Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2011 r. Nr 279, poz. 1644 oraz z 2012 r. poz.
7.  Poz. 377 Załącznik do uchwały nr 67 Załącznik do uchwały nr 67 Rady Ministrów Rady Ministrów z dnia 9 kwietnia 2013 r. (poz. 377) z dnia 9 kwietnia 2013 r. –2– w. rcl .go v.p l Monitor Polski STRATEGIA ROZWOJU SYSTEMU BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO ww RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 2022  Monitor Polski –3– Poz. 377 SPIS TREŚCI v.p l Wprowadzenie ......................................................................................................... 4 Streszczenie ............................................................................................................. 8 I. Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego ............................................ 11
8. Uwarunkowania zewnętrzne – środowisko bezpieczeństwa ............................................................ 11
9. Uwarunkowania wewnętrzne ............................................................................................................ 14 II. Wyzwania, trendy rozwojowe i wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej .......................................................... 33 III. Cele strategii i kierunki interwencji ................................................................. 38 .go
10. Układ celów ...................................................................................................................................... 38
11. Cele operacyjne i realizujące je kierunki interwencji ........................................................................ 39 Cel
12. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym ............................................................................................................ 39 Cel
13. Umocnienie zdolności państwa do obrony ................................................................................. 53 Cel
14. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego ............................................. 72 Cel
15. Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa ...................................... 76 Cel
16. Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego ...... 83 IV. System realizacji strategii ............................................................................... 89 w. rcl
17. Podmioty odpowiedzialne za wdrożenie i monitorowanie realizacji strategii oraz jej ocenę ............ 89
18. Dokumenty wdrożeniowe strategii .................................................................................................... 95
19. Monitorowanie i ocena realizacji strategii, mechanizmy współdziałania zaangażowanych podmiotów ........................................................................................................................................ 95 V. Ramy finansowe strategii ................................................................................. 97 ww Bibliografia ............................................................................................................................................ 99 Wykaz skrótów .................................................................................................................................... 101 3  Monitor Polski –4– Poz. 377 Wprowadzenie v.p l Zapewnienie bezpieczeństwa państwa oraz jego obywateli należy do żywotnych interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej. Bezpieczeństwo narodowe oznacza zdolność państwa i jego społeczeństwa do zapewnienia warunków jego istnienia i rozwoju, integralności terytorialnej, niezależności politycznej, stabilności wewnętrznej oraz jakości życia. Zdolność ta jest kształtowana poprzez działania polegające na wykorzystaniu szans, podejmowaniu wyzwań, redukowaniu ryzyka oraz eliminowaniu zagrożeń zewnętrznych i wewnętrznych, co zapewnia trwanie, tożsamość, funkcjonowanie i swobody rozwojowe państwa i narodu (społeczeństwa)
20. .go Na bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku duży wpływ wywierają procesy zachodzące we współczesnym, globalnym środowisku bezpieczeństwa. Cechują się one dużą dynamiką i złożonością zmian oraz występowaniem zagrożeń asymetrycznych, z których najgroźniejsze to: terroryzm, proliferacja broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, zagrożenia w cyberprzestrzeni. Potencjalnie mogą pojawić się także wyzwania, które – w przypadku braku reakcji na nie – mogą przerodzić się w zagrożenia. Należą do nich takie zjawiska, jak: destabilizacja systemu politycznego, źle funkcjonujące mechanizmy gospodarcze i społeczne, masowe naruszanie praw człowieka, zubożenie społeczeństw, małe zasoby wodne, degradacja środowiska naturalnego, klęski żywiołowe, rosnące zapotrzebowanie na energię połączone z utrudnionym dostępem do surowców energetycznych, wyczerpujące się zasoby metali rzadkich oraz problemy demograficzne. Głównych szans na utrwalanie bezpieczeństwa narodowego należy upatrywać we wzmacnianiu roli Polski w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej oraz budowie coraz lepszych relacji z państwami sąsiednimi. w. rcl Przeciwdziałanie wszystkim potencjalnym zagrożeniom bezpieczeństwa wymaga posiadania zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, gwarantującego szybkie i sprawne działanie w każdych warunkach oraz w reakcji na wszelkiego typu zagrożenia i kryzysy. Konieczność przygotowania, utrzymywania i doskonalenia systemu bezpieczeństwa narodowego przewiduje Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2007 roku, która sformułowała definicję i stworzyła teoretyczne podstawy funkcjonowania takiego systemu
21. System bezpieczeństwa narodowego to całość sił, środków oraz zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, odpowiednio do tych zadań zorganizowana, utrzymywana i przygotowywana, w którym wyróżnia się podsystem kierowania i szereg podsystemów wykonawczych. ww Zewnętrzne uwarunkowania bezpieczeństwa Polski, intensywny rozwój jej potencjału gospodarczego oraz poszerzanie zaangażowania w aktywne kształtowanie międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa, a także rosnąca „wrażliwość” otwartych społeczeństw na współczesne zagrożenia, wymuszają stopniową optymalizację sił i środków bezpieczeństwa narodowego w kierunku tworzenia zintegrowanego, kompleksowego systemu bezpieczeństwa narodowego, umożliwiającego równoczesne wykorzystanie elementów systemu obronnego państwa i systemu zarządzania kryzysowego
22. Zintegrowanie planowania i przygotowania komponentów wojskowych i cywilnych na każdym poziomie reagowania, kompleksowe podejście do rozwiązywania sytuacji kryzysowych oraz uregulowanie i przypisanie zadań w tym zakresie administracji publicznej, a także stworzenie stabilnych podstaw ich finansowania jest dźwignią wzrostu poziomu bezpieczeństwa narodowego i skutecznym narzędziem jego realizacji. 1 2 3 Na podstawie, R. Zięba, J. Zając, Budowa zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Polski (ekspertyza sporządzona na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego w ramach prac nad aktualizacją średniookresowej strategii rozwoju kraju), Warszawa
23. Ibidem, str.
24. Problematyka zarządzania kryzysowego została ujęta także w strategii Sprawne Państwo
25. 3  Monitor Polski –5– Poz. 377 v.p l Przyjęcie przez Radę Ministrów w 2009 roku nowych zasad prowadzenia polityki rozwoju umożliwia zmianę dotychczasowego podejścia do polityki bezpieczeństwa państwa i połączenia ją z polityką rozwoju społeczno-gospodarczego. Rządowy Plan uporządkowania strategii rozwoju, zawierający koncepcję uporządkowania obowiązujących dokumentów strategicznych4 realizujących średnio- i długookresową strategię rozwoju kraju5, włączył Strategię rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej do grona dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju kraju. Rozwiązanie to stwarza szansę na wzmocnienie warstwy realizacyjnej strategii i nadanie nowego impulsu pracom związanym z budową zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, w powiązaniu z rozwojem społeczno-gospodarczym kraju. .go Długookresowa strategia rozwoju kraju Polska
26. Trzecia fala nowoczesności uznaje zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego za warunek niezbędny dla pomyślnego rozwoju Polski
27. Podobne podejście prezentuje średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020 (ŚSRK), uznając Utrwalanie bezpieczeństwa narodowego (I.3.4) za jeden z priorytetowych kierunków interwencji publicznej w obszarze strategicznym Sprawne i efektywne państwo. W szczególności ŚSRK wskazuje na potrzebę „podjęcia i szybkiego zakończenia prac nad zintegrowanym systemem bezpieczeństwa państwa”
28. w. rcl Realizację tego postulatu stanowi Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej
29. Określa ona warunki funkcjonowania oraz sposoby rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Szczególną rolę w tym systemie odgrywają podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo zewnętrzne (służba dyplomatyczna, Siły Zbrojne RP, służby specjalne), w powiązaniu z podmiotami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo wewnętrzne. Z tego też względu główny obszar zainteresowania niniejszej strategii będzie ukierunkowany na bezpieczeństwo zewnętrzne i militarne. Zintegrowanie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 z innymi strategiami rozwojowymi pozwala na wyłączenie z jej zasadniczego zakresu tematycznego innych dziedzin bezpieczeństwa narodowego, takich jak: bezpieczeństwo ekonomiczne (w tym energetyczne), obywatelskie, społeczne czy ekologiczne. Z uwagi na potrzebę specjalizacji i konkretyzacji strategii rozwoju oraz ich wzajemną komplementarność, analiza tych dziedzin bezpieczeństwa narodowego wraz ze wskazaniem ich celów i kierunków interwencji znalazły się odpowiednio w Strategii innowacyjności i efektywności gospodarki, strategii Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko, strategii Sprawne Państwo 2020 oraz Strategii rozwoju kapitału społecznego
30. 4 ww Podstawą prawną, w oparciu o którą opracowane zostały strategie rozwoju, jest art. 9 ustęp 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712, z późn. zm.). 5 Długookresowa strategia rozwoju kraju „Polska
31. Trzecia fala nowoczesności” (DSRK) wskazuje główne trendy i wyzwania, wynikające zarówno z rozwoju wewnętrznego kraju, jak i zmian w jego otoczeniu zewnętrznym oraz przedstawia kompleksową wizję rozwoju społeczno-gospodarczego kraju w perspektywie do roku 2030, z uwzględnieniem wymiaru regionalnego i przestrzennego. Natomiast średniookresowa strategia rozwoju kraju (ŚSRK) jest wiodącą strategią rozwojową, określającą podstawowe uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym, regionalnym i przestrzennym. ŚSRK wyznacza obszary strategicznej interwencji o znaczeniu krajowym i ponadregionalnym, a także strategiczne inwestycje, które następnie zostają uwzględnione w innych strategiach rozwoju i programach. Dzięki temu zapewniona zostaje integracja polityki przestrzennej z polityką regionalną oraz koncentracja działań prorozwojowych państwa na kluczowych obszarach tematycznych i przestrzennych. Obowiązującą ŚSRK jest Strategia Rozwoju Kraju
32. Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo, przyjęta uchwałą nr 157 Rady Ministrów z dnia 25 września 2012 r. (M. P. z 2012 r. poz. 882). 6 DSRK, s.
33. 7 ŚSRK, s. 54,
34. 8 W związku z koniecznością zharmonizowania horyzontu czasowego strategii z horyzontem dokumentów wykonawczych z obszaru planowania obronnego (determinowanego przez cykl planistyczny NATO), dla niniejszej strategii przyjęto horyzont do roku
35. 9 Pozostałe strategie rozwoju także dotyczą – choć w mniejszym stopniu – różnych aspektów dziedzin bezpieczeństwa narodowego. Należą do nich Strategia rozwoju transportu, Krajowa strategia rozwoju regionalnego – Regiony – miasta – obszary wiejskie, Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa oraz Strategia rozwoju kapitału ludzkiego. Powiązania SRSBN RP z pozostałymi zintegrowanymi strategiami rozwoju ilustruje tabela
36. 4  Monitor Polski –6– Poz. 377 v.p l Dla Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022, wpisanej w rządowy system zarządzania rozwojem kraju, bazą koncepcyjną pozostaje Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, zatwierdzana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
37. Obydwie strategie są merytorycznie spójne, różnią się zaś poziomem konkretyzacji i podejściem metodologicznym. Równolegle z wejściem w życie niniejszej strategii traci ważność Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej11 oraz Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych
38. Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 jest także skorelowana z najważniejszymi dokumentami strategicznymi Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa – Koncepcją Strategiczną NATO i Europejską Strategią Bezpieczeństwa
39. Działania naprawcze ujęte w III rozdziale i dotyczące umocnienia zdolności państwa do obrony są zgodne z Głównymi kierunkami rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich przygotowań do obrony państwa na lata 2013–2022, przyjętymi przez Prezydenta RP w dniu 8 listopada 2011 r. ww w. rcl .go Kierunki działań niniejszej strategii będą zorientowane na dwie naczelne zasady: efektywności i spójności – stąd też jej głównym celem będzie Wzmocnienie efektywności i spójności systemu bezpieczeństwa narodowego. Efektywność będzie osiągana poprzez podnoszenie sprawności zasadniczych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego – służyć temu będzie realizacja celu pierwszego Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym, celu drugiego Umocnienie zdolności państwa do obrony oraz celu trzeciego Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego. Dzięki realizacji celu czwartego Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa i piątego Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego zapewniona zostanie spójność systemu bezpieczeństwa narodowego (na zewnątrz i do wewnątrz). Zaproponowane działania z zakresu spójności będą realizowane etapowo – w pierwszej kolejności będą ukierunkowane na zwiększanie współpracy i koordynacji, w dalszej – na integrację. Cele 1, 2 i 3 mają zatem charakter operacyjny (wykonawczy), zaś cele 4 i 5 – systemowo-koordynacyjny. 10 11 12 13 Obowiązująca Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej została zatwierdzona przez Prezydenta RP w dniu 13 listopada 2007 r. Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej. Strategia sektorowa do Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 23 grudnia 2009 r. Przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 13 stycznia 2009 r. Koncepcja Strategiczna NATO (przyjęta na szczycie NATO w Lizbonie, w dniu 19 listopada 2010 r.), Bezpieczna Europa w Lepszym Świecie. Europejska Strategia Bezpieczeństwa (przyjęta na spotkaniu szefów rządów w Brukseli, w dniu 12 grudnia 2003 r.). 5  Monitor Polski –7– Poz. 377 v.p l Rysunek
40. Miejsce Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP w hierarchii dokumentów strategicznych Długookresowa strategia rozwoju kraju Średniookresowa strategia rozwoju kraju Strategia rozwoju kapitału ludzkiego Strategia rozwoju transportu Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko Strategia rozwoju kapitału społecznego Krajowa strategia rozwoju regionalnego Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP .go Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP Sprawne Państwo Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju Źródło: Opracowanie własne MON. w. rcl Tabela
41. Powiązanie Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP z innymi zintegrowanymi strategiami rozwoju ww Cel
42. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym Cel
43. Umocnienie zdolności państwa do obrony Cel
44. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego Cel
45. Zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa Cel
46. Tworzenie warunków do rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Źródło: Opracowanie własne MON. 6 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa Krajowa strategia rozwoju regionalnego Strategia rozwoju kapitału społecznego Sprawne Państwo Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko Cele Strategia rozwoju transportu Pozostałe zintegrowane strategie rozwoju Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki Strategia rozwoju kapitału ludzkiego Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej  Monitor Polski –8– Poz. 377 Streszczenie v.p l Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022 (SRSBN RP) określa warunki funkcjonowania i sposoby rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego, podnoszące jego efektywność i spójność w perspektywie średniookresowej. W horyzoncie obowiązywania dokumentu akcent strategiczny położony jest na tworzenie zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego, opartego na sojuszniczych i bilateralnych zabezpieczeniach oraz stopniowo rozbudowywanym własnym potencjale cywilno-militarnym. Jest to realizacja postulatu średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020, która w obszarze strategicznym Sprawne i efektywne państwo wskazuje na potrzebę „podjęcia i szybkiego zakończenia prac nad zintegrowanym system bezpieczeństwa państwa". .go SRSBN RP jest dokumentem nowej generacji uwzględniającym wymogi nowoczesnego systemu zarządzania rozwojem kraju. Po raz pierwszy strategia z obszaru bezpieczeństwa narodowego została opracowana w powiązaniu z polityką społeczno-gospodarczą kraju oraz w oparciu o metodologię umożliwiającą realizację zawartych w niej zamierzeń. Strukturę SRSBN RP określiła zaktualizowana ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, natomiast zakres merytoryczny strategii został wskazany w przyjętym przez Radę Ministrów Planie uporządkowania strategii rozwoju. Dlatego też SRSBN RP koncentruje się na bezpieczeństwie zewnętrznym i militarnym – jej zintegrowanie z pozostałymi strategiami rozwojowymi pozwoliło na wyłączenie z jej zasadniczego zakresu tematycznego innych dziedzin bezpieczeństwa narodowego, takich jak: bezpieczeństwo ekonomiczne (w tym energetyczne), obywatelskie, społeczne, żywnościowe czy ekologiczne. w. rcl Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego analizuje uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne (rozdział I). Ocena środowiska bezpieczeństwa Polski wskazuje na dobre wykorzystanie szans wynikających z członkostwa naszego kraju w organizacjach międzynarodowych. Problemem wymagającym wzmożonego wysiłku jest natomiast transsektorowy i asymetryczny charakter współczesnych zagrożeń oraz nieprzewidywalność rozwoju środowiska bezpieczeństwa. Pozytywnie oceniono działania poszczególnych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego, choć wskazano na konieczność dalszych usprawnień. Za poważne ograniczenie uznano niewielką ilość systemowych rozwiązań integrujących bezpieczeństwo narodowe. Nadal wskazane jest wzmacnianie roli i znaczenia strategii w naszym systemie prawnym oraz odchodzenie od sektorowego podejścia do kwestii bezpieczeństwa. W oparciu o diagnozę przedstawione są wyzwania i wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP. Optymalizacja sił i środków bezpieczeństwa narodowego oznaczać będzie efektywne wykorzystanie potencjałów tkwiących w systemie obronnym państwa i systemie zarządzania kryzysowego. Wizja rozwoju systemu bezpieczeństwa zakłada, że do roku 2022 Polska będzie krajem o wysokim poziomie bezpieczeństwa, aktywnie kreującym politykę zagraniczną, dysponującym nowoczesną obroną narodową i skutecznymi służbami specjalnymi. ww Za cel główny SRSBN RP uznano wzmocnienie efektywności i spójności systemu bezpieczeństwa narodowego, który powinien być zdolny do identyfikacji i eliminacji źródeł, przejawów oraz skutków zagrożeń bezpieczeństwa narodowego. Efektywność zostanie osiągnięta poprzez podnoszenie sprawności zasadniczych elementów systemu bezpieczeństwa narodowego, spójność – poprzez zwiększanie integracji między politykami publicznymi a polityką bezpieczeństwa oraz wzmacnianie współpracy i koordynacji, a docelowo osiągnięcie integracji wewnątrz systemu bezpieczeństwa narodowego. Cele operacyjne stanowią rozwinięcie celu głównego w dziedzinach posiadających kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa. Pierwszy cel to kształtowanie stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym i globalnym przez pogłębianie współpracy międzynarodowej, służącej umacnianiu istotnych z polskiej 7  Monitor Polski –9– Poz. 377 v.p l perspektywy instytucji międzynarodowych, rozwojowi przyjaznych stosunków z sąsiadami oraz budowie prestiżu i pozycji międzynarodowej kraju. Priorytetem celu 1 jest zwiększenie skuteczności realizacji polskich priorytetów w NATO i UE oraz dbanie o sprawność mechanizmów sojuszniczych. W tym obszarze najistotniejsze będą działania na rzecz wzmacniania obrony kolektywnej w ramach NATO oraz pogłębiania współpracy z partnerami z Europy Wschodniej w ramach UE i NATO. Priorytetem będzie też podnoszenie efektywności współpracy dwustronnej i wielostronnej, zwłaszcza z USA oraz w formule Trójkąta Weimarskiego i Grupy Wyszehradzkiej. Współtworzenie stabilnego środowiska bezpieczeństwa będzie wymagało też zwiększania skuteczności prawa międzynarodowego i instytucji międzynarodowych oraz sprawnego wykorzystania instrumentów międzynarodowych w zakresie nieproliferacji broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, kontroli zbrojeń i rozbrojenia, środków budowy zaufania i bezpieczeństwa czy pomocy rozwojowej. .go Drugi cel wpisuje się w powinności konstytucyjne oraz zobowiązania sojusznicze i dotyczy umacniania zdolności państwa do obrony. W ostatnich latach zaszło wiele zmian w organizacji obrony narodowej powodujących, że jest ona postrzegana w szerszych niż tradycyjnie kategoriach. Zmiany w środowisku bezpieczeństwa oraz postęp technologiczny spowodowały, że dzisiaj obronność stanowi sumę wszystkich militarnych i niemilitarnych przedsięwzięć, mających na celu zapobieganie i przeciwstawienie się polityczno-militarnym zagrożeniom bezpieczeństwa narodowego. Realizacja priorytetów i kierunków interwencji celu 2 zapewni Polsce ochronę żywotnych interesów narodowych oraz silną pozycję na arenie międzynarodowej, a zwłaszcza w NATO i UE. Priorytetowe znaczenie w tym obszarze ma kontynuacja budowy profesjonalnych i nowoczesnych Sił Zbrojnych RP. Będzie ona realizowana poprzez ich modernizację techniczną i podnoszenie poziomu wyszkolenia oraz doskonalenie struktur organizacyjnych, w tym systemu kierowania i dowodzenia. w. rcl Skuteczne siły zbrojne potrzebują wsparcia sektora cywilnego, który współuczestniczy w przygotowaniach obronnych państwa. Priorytetowe znaczenie będzie miała rozbudowana współpraca z polskim przemysłem obronnym i związanym z nim potencjałem naukowo-badawczym oraz aktywniejszy ich udział w międzynarodowych programach i inicjatywach. Podniesie to konkurencyjność i innowacyjność krajowego przemysłu obronnego oraz jego zdolności eksportowe, a w konsekwencji zwiększy poziom nowoczesności polskiej gospodarki oraz zapewni nowe miejsca pracy. W kontekście zapewnienia ciągłości funkcjonowania państwa w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa istotne będzie doskonalenie pozamilitarnych przygotowań obronnych. Niezmiennie ważne pozostaną działania cywilnych i wojskowych służb specjalnych, ukierunkowane na zwiększenie ich efektywności i spójności, zwłaszcza w obszarze rozpoznania i ochrony przed współczesnymi zagrożeniami. ww Trzeci cel jest zorientowany na rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidziane zdarzenia. Dotyczy tej sfery aktywności państwa, która nie mieści się w tradycyjnej klasyfikacji podsystemów wykonawczych czy działów administracji rządowej i ma charakter międzysektorowy. Będzie on realizowany głównie poprzez wzmocnioną ochronę infrastruktury krytycznej oraz budowę systemu rezerw strategicznych. Przedstawione w strategii kierunki interwencji poprawią współpracę między operatorami infrastruktury krytycznej i organami administracji publicznej oraz zwiększą efektywność, adekwatność i spójność systemu rezerw strategicznych. Obszarem zainteresowania czwartego celu jest zwiększenie integracji polityk publicznych z polityką bezpieczeństwa. Zgrupowane wokół tego celu priorytety i kierunki interwencji z jednej strony przedstawiają działania sektora bezpieczeństwa na rzecz wzmacniania realizacji celów polityki rozwoju, z drugiej – pokazują możliwości wykorzystania potencjału społeczeństwa obywatelskiego na rzecz bezpieczeństwa. Istotne zatem będzie umacnianie powiązań między bezpieczeństwem narodowym a obszarem edukacji, ochrony dziedzictwa narodowego, wspierania zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, ochrony 8  Monitor Polski – 10 – Poz. 377 v.p l środowiska, infrastruktury, planowania przestrzennego i rozwoju regionalnego. Wraz z rosnącą wagą kapitału społecznego dla funkcjonowania państwa ważne będzie też wspieranie współpracy z partnerami społecznymi działającymi na rzecz bezpieczeństwa narodowego i obronności. .go Cel piąty, najważniejszy dla sukcesywnej konsolidacji narodowego potencjału bezpieczeństwa, zorientowany jest na tworzenie warunków rozwoju zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego. Przedstawione tu propozycje zmian mają najbardziej horyzontalny i systemowy charakter. Priorytetem celu 5 jest doskonalenie systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym. Rozwój zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego będzie wymagał też efektywniejszego wykorzystania potencjałów tkwiących w systemie obronnym państwa i systemie zarządzania kryzysowego. Konieczna będzie zatem większa integracja procesów planistycznych oraz intensyfikacja monitorowania i oceny rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Służyć temu będą cykliczne przeglądy bezpieczeństwa narodowego. Zidentyfikowane w diagnozie wyzwania związane z negatywnymi zjawiskami w cyberprzestrzeni wymagają wprowadzenia zaproponowanych w celu 5 strategii zabezpieczeń zasobów teleinformatycznych administracji publicznej i państwowej. Rozwijana też będzie Sieć Łączności Rządowej służąca komunikacji upoważnionych osób na wypadek sytuacji kryzysowych. w. rcl System realizacji strategii określa obszary zadaniowe głównych podmiotów odpowiedzialnych za realizację strategii oraz dokumenty wdrożeniowe. Za bazę monitorowania realizacji celów SRSBN RP przyjęto system wskaźników, które posłużą działaniom analitycznym i ewaluacyjnym, umożliwiającym obserwacje zachodzących zmian pod kątem skuteczności i efektywności realizowanych interwencji. Przewidywane jest opracowywanie cyklicznych sprawozdań i informacji przedstawiających stopień realizacji strategii. Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 będzie podlegać okresowej aktualizacji, co najmniej raz na 4 lata. Podstawę do aktualizacji może stanowić poważna zmiana w środowisku bezpieczeństwa Polski lub nowe, istotne rozwiązania dotyczące rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego. Koordynatorem wdrażania strategii jest Minister Obrony Narodowej, działający w imieniu Prezesa Rady Ministrów. Rolą koordynatora jest między innymi coroczne przekazywanie Ministrowi Rozwoju Regionalnego sprawozdania o stanie wdrażania strategii za rok poprzedni, stanowiącego wkład do informacji o realizacji celów średniookresowej strategii rozwoju kraju. Pierwsze sprawozdanie z wdrażania SRSBN RP będzie przedstawione w 2014 r. Ramy finansowe strategii obrazują zakres publicznych środków przeznaczonych na realizację celów strategii. Finansowanie zadań z zakresu obronności realizowane będzie poprzez wykorzystanie środków pochodzących z budżetu państwa w ramach funkcji 11, wspartych środkami Funduszu Modernizacji Sił Zbrojnych. Z kolei działania na rzecz stabilnego międzynarodowego środowiska bezpieczeństwa finansowane będą w ramach funkcji 15 budżetu państwa. ww Strategia zawiera także bibliografię oraz wykaz skrótów. 9  Monitor Polski – 11 – Poz. 377 v.p l I. Diagnoza systemu bezpieczeństwa narodowego
47. Uwarunkowania zewnętrzne – środowisko bezpieczeństwa 1.
48. Kontekst strategiczny Kluczowym czynnikiem decydującym o kształcie obecnych stosunków międzynarodowych są procesy globalizacyjne, przejawiające się w stałym rozwoju swobody przepływu idei, towarów, usług, kapitału i osób. Następstwa tych procesów mają dwoistą naturę. Globalizacja przyczynia się do podniesienia poziomu rozwoju cywilizacyjnego w skali ogólnoświatowej, ale też do znacznego pogłębienia różnic rozwojowych pomiędzy państwami oraz wewnątrz społeczeństw. Złożona sieć powiązań gospodarczych, politycznych i komunikacyjnych usposabia państwa i narody świata do pokojowej współpracy, kreując zarazem nowe obszary i możliwości konfrontacji
49. .go Obecny poziom zintegrowania światowego życia ekonomicznego powoduje, iż gwałtowne zmiany, załamania koniunktury i kryzysy zachodzące nie tylko w najbliższym otoczeniu Polski, ale i w innych rejonach świata, mogą oddziaływać negatywnie na stabilność polskiej gospodarki, a tym samym bezpieczeństwo państwa. Kryzys gospodarczy ostatnich lat istotnie wpłynął na globalną sytuację w sferze bezpieczeństwa, spowalniając lub niwelując wzrost gospodarczy licznej grupy państw, w tym także bliskich partnerów i sojuszników Polski. Przeniesieniu centrum globalnego układu sił z rejonu euroatlantyckiego w rejon Azji i Pacyfiku towarzyszyć będzie stopniowa ewolucja znaczenia i możliwości globalnego oddziaływania Chin, Indii, Brazylii i innych wschodzących potęg. Państwa Zachodu wciąż przewodzą w wielu dziedzinach, jednak model autorytarny staje się w oczach niektórych państw i ich przywódców realną alternatywą dla zachodniego uniwersalizmu. w. rcl Rosnące zapotrzebowanie na surowce energetyczne sprawia, że używane są one do wywierania nacisku politycznego i coraz częściej zastępują siłę militarną w realizacji celów polityki państwa. Napięcia wywołane czasowymi ograniczeniami w dostawach gazu do niektórych krajów wskazują na słabość rynku energetycznego i negatywny wpływ polityki na gospodarkę. Również istotnym wyzwaniem o dynamicznym charakterze mogą stać się ulegające wyczerpaniu zasoby metali rzadkich. Potencjalnym zagrożeniem pozostają: rosnąca liczba państw upadających i upadłych, napięcia i konflikty w rejonach o obniżonej stabilności w obszarze euroatlantyckim lub jego sąsiedztwie, terroryzm, międzynarodowa przestępczość zorganizowana, negatywne zjawiska w cyberprzestrzeni oraz sytuacje kryzysowe w następstwie katastrof naturalnych lub wywołanych działalnością człowieka. ww Współczesny świat nie pozostaje bezbronny w obliczu globalnych wyzwań i zagrożeń. Społeczność międzynarodowa, w tym Polska, dysponuje szerokim spektrum możliwości umacniania swojego bezpieczeństwa. Jednym z najważniejszych instrumentów kształtujących środowisko bezpieczeństwa jest Sojusz Północnoatlantycki. Historycznie wyjątkową skuteczność Sojusz zawdzięcza z jednej strony swemu potencjałowi militarnemu oraz szerokiemu spektrum instrumentów działania, z drugiej zaś jedności wynikającej ze wspólnoty wartości. Priorytetowe znaczenie ma zapewnienie odpowiedniej równowagi w hierarchii zadań i aktywności Sojuszu między jego funkcjami pierwotnymi (kolektywna obrona, forum konsultacji) a rolą stabilizatora sytuacji międzynarodowej przez współpracę partnerską i operacje spoza art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego (TP). Warunkiem tego jest zagwarantowanie należytej wiarygodności zobowiązań sojuszniczych, m.in. poprzez rozmaite formy wzmacniania obrony kolektywnej (plany ewentualnościowe, ćwiczenia, Siły Odpowiedzi NATO, rozbudowa infrastruktury obronnej). W tym kontekście szczególnie ważnym jest wypełnienie sojuszniczych zobowiązań wynikających z art. 3 Traktatu 14 Szerzej zobacz Europejska Strategia Bezpieczeństwa, str.
50. 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 377 v.p l Północnoatlantyckiego, który wprost nakazuje utrzymanie i rozwijanie swoich indywidualnych i zbiorowych zdolności do odparcia zbrojnej napaści. Czynnikiem o ogromnym znaczeniu dla umacniania bezpieczeństwa w regionie euroatlantyckim są postępy integracji europejskiej. Dzięki wyjątkowemu charakterowi wszechstronnej współpracy w jej ramach, rozwój Unii Europejskiej trwale zwiększa stabilność europejską we wszystkich jej wymiarach. Rozwój instrumentów współpracy z partnerami wpływa stabilizująco na regiony sąsiadujące oraz przyczynia się do wzrostu wzajemnego zaufania. Przyjęcie Traktatu Lizbońskiego15 otwiera nowe możliwości dalszego przyspieszenia i pogłębienia procesów integracyjnych, a pełne wykorzystanie jego potencjału może doprowadzić w przyszłości do powstania wspólnej obrony UE i dostarczenia Polsce dodatkowych gwarancji bezpieczeństwa. .go Wciąż w korzystnym kierunku z polskiej perspektywy przebiega rozwój regionalnego środowiska bezpieczeństwa w Europie. W skali kontynentu stale rośnie zakres i intensywność współpracy międzynarodowej, której solidne podstawy instytucjonalne dają Sojusz Północnoatlantycki, Unia Europejska, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) oraz inne struktury regionalne i subregionalne. Nadal dokonuje się też postęp procesów demokratyzacji i transformacji gospodarczej, szczególnie w Europie Południowej. Pewne obawy budzi utrzymywanie się w niektórych państwach regionu nie w pełni demokratycznych porządków prawnych, jak również okresowe ujawnianie się w polityce części krajów postaw konfrontacyjnych. Utrzymanie stabilności regionalnego ładu bezpieczeństwa w Europie jest w znacznym stopniu uzależnione od nowelizacji reżimów kontroli zbrojeń i rozbrojenia oraz środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, ustalonych w Traktacie o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (Trakt CFE)16, Traktacie o otwartych przestworzach17 oraz Dokumencie Wiedeńskim
51. w. rcl Analiza charakteru współczesnego środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego wskazuje, że w perspektywie najbliższych lat główne wyzwania i zagrożenia dla Polski będą związane z: – dynamiką relacji w ramach NATO i UE oraz skalą zaangażowania Stanów Zjednoczonych Ameryki w bezpieczeństwo europejskie; – dynamiką przemian reżimów kontroli zbrojeń i rozbrojenia zwiększających ich skuteczność; – dynamiką relacji dwustronnych i wielostronnych; – zapewnieniem skuteczności prawa międzynarodowego; – oddziaływaniem konfliktów lokalnych na bezpieczeństwo światowe; – międzynarodowym terroryzmem i zorganizowaną przestępczością międzynarodową; – postępującą proliferacją broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia. 1.
52. Szanse dla bezpieczeństwa Polski ww Wymienione powyżej procesy i zjawiska kształtujące międzynarodowe środowisko bezpieczeństwa w znaczący sposób oddziałują na bezpieczeństwo Polski. Dodatkowo, na bezpieczeństwo naszego kraju wpływają też czynniki o charakterze regionalnym i lokalnym. Członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Sojuszu Północnoatlantyckim i Unii Europejskiej stanowi gwarancję bezpieczeństwa państwa oraz oferuje możliwość 15 16 17 18 Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C z 17.12.2007 Nr 306, str.
53. z późn. zm.). Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, podpisany w Paryżu w dniu 19 listopada 1990 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 15, poz. 73). Traktat o Otwartych Przestworzach, sporządzony w Helsinkach w dniu 24 marca 1992 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 103, poz. 1127). Dokument Wiedeński 1999 z negocjacji w sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa, przyjęty w Stambule w dniu 16 listopada 1999 r. 11  Monitor Polski – 13 – Poz. 377 v.p l wielowymiarowego rozwoju i wzrostu roli Polski na arenie międzynarodowej. Szansą polskiej polityki bezpieczeństwa jest także budowa dobrych relacji z sąsiednimi państwami – z wieloma naszymi sąsiadami i partnerami dążymy do ustanowienia i realizacji partnerstwa strategicznego. Szczególnym obszarem zainteresowania Polski pozostają państwa Europy Wschodniej, z którymi zacieśniamy relacje w ramach stosunków dwustronnych oraz współpracy NATO i UE. W polskim interesie leży zapewnienie wpływu na ewolucję NATO i Unii Europejskiej oraz zachowanie i poprawę potencjału tych struktur. .go Kolejnej szansy dla bezpieczeństwa zarówno Polski, jak i całego świata, należy upatrywać w umacnianiu prawa międzynarodowego i zapewnieniu jego powszechnego poszanowania, rozwoju norm prawnych i mechanizmów wykonawczych, które będą skutecznymi narzędziami w zwalczaniu nowych zagrożeń, zwłaszcza związanych z proliferacją broni masowego rażenia, terroryzmem, przestępczością zorganizowaną oraz zjawiskiem państw upadłych. Ważną formą współpracy pozwalającą eliminować źródła wielu zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego jest pomoc rozwojowa. 1.
54. Zagrożenia i wyzwania bezpieczeństwa Polski w. rcl Korzystny kształt środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego oraz polskie powiązania sojusznicze prowadzą do tego, iż obecnie i w najbliższej przyszłości prawdopodobieństwo konwencjonalnej agresji zbrojnej jest małe. Nie można jednak całkowicie wykluczyć pojawienia się w pobliżu granic Rzeczypospolitej Polskiej sytuacji użycia siły bądź groźby jej użycia. Ponadto – zważywszy na występowanie w sąsiedztwie Polski znaczących potencjałów militarnych, w tym niekonwencjonalnych – Polska utrzymywać i rozwijać będzie zdolności pozwalające na skuteczną reakcję na tego rodzaju zagrożenia. Jednocześnie dbać będzie o utrzymywanie otwartości, przejrzystości i przewidywalności działalności wojskowej, zapewnianych przez system kontroli zbrojeń oraz regionalnych środków budowy zaufania i bezpieczeństwa. Zagrożeniem dla bezpieczeństwa Polski jest podważanie skuteczności międzynarodowego systemu przeciwdziałania proliferacji broni masowego rażenia. Równie groźny jest międzynarodowy terroryzm19 – choć zagrożenie terrorystyczne w Polsce utrzymuje się na niskim poziomie, często dotyczy obywateli polskich przebywających w niestabilnych rejonach, a przede wszystkim żołnierzy uczestniczących w zagranicznych misjach wojskowych. Nie można też wykluczyć podejmowania przez terrorystów prób przeprowadzenia zamachu terrorystycznego na terytorium państwa członkowskiego UE. Stałym zagrożeniem bezpieczeństwa narodowego Polski są także działania obcych służb specjalnych zmierzające do pozyskania informacji z zakresu wywiadu gospodarczego, politycznego i naukowo-technicznego. ww Różnice w postrzeganiu wyzwań i zagrożeń bezpieczeństwa oraz własnych korzyści przez członków NATO i UE w połączeniu z niejasnym i nieprzewidywalnym rozwojem środowiska bezpieczeństwa mogą stanowić poważne wyzwanie dla tej międzynarodowej wspólnoty. Niepokój mogłaby budzić ewolucja Sojuszu Północnoatlantyckiego, który z regionalnej organizacji bezpieczeństwa coraz częściej staje się sojuszem o globalnym oddziaływaniu. Sytuacja ta mogłaby skutkować osłabieniem sojuszniczych zobowiązań dla Polski. Podobnym wyzwaniem staje się koncentracja zainteresowania Stanów Zjednoczonych na regionach pozaeuropejskich
55. Kolejnym wyzwaniem dla polskiej i europejskiej polityki bezpieczeństwa jest zdefiniowanie znaczenia i miejsca Unii Europejskiej na scenie globalnej, szczególnie w świetle istniejących dysproporcji pomiędzy zdolnościami UE w sferze gospodarczej a brakiem realnych instrumentów w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Mimo iż Traktat 19 Problematyce terroryzmu międzynarodowego poświęcony jest Narodowy Program Antyterrorystyczny RP na lata 2012-
56. Dokument ten jest dokumentem wykonawczym strategii Sprawne Państwo
57. 20 Strategiczne wytyczne w dziedzinie obronności – Sustaining US global leadership: Priorities for 21st century defense, Waszyngton, styczeń 2012 r. 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 377 v.p l Lizboński daje jej instrumenty pozwalające skutecznie oddziaływać na procesy globalne, to jednak stopień ich wykorzystania w dużej mierze uzależniony jest od woli politycznej państw członkowskich. Osłabienie sytemu organizacji międzynarodowych (w tym Organizacji Narodów Zjednoczonych), jak również międzynarodowych reżimów kontroli zbrojeń, rozbrojenia i nieproliferacji, które nie wykazują wystarczającej efektywności, należy uznać za wyzwanie dla polskiej, jak i globalnej polityki bezpieczeństwa. Dla Europy szczególnie ważne jest wypracowanie nowego reżimu kontroli zbrojeń konwencjonalnych – dotychczasowy system, oparty na Traktacie CFE, został zakwestionowany przez jedno z państw-stron. .go W ostatnich latach narastają wyzwania dla bezpieczeństwa energetycznego Polski, które wpływa na funkcjonowanie wszystkich sektorów krajowej gospodarki. Sektor energetyczny, ze względu na kluczowe znaczenie dla funkcjonowania gospodarki, ma bezpośredni wpływ także na zdolności Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
58. Uzależnienie od dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej z jednego źródła oraz ograniczone zdolności transportowania i magazynowania nośników energetycznych wymiernie obniżają odporność naszego kraju na sytuacje kryzysowe, związane z bezpieczeństwem energetycznym i wywołane przez czynniki natury politycznej bądź technicznej. Poważnym wyzwaniem dla Polski pozostaje przeciwdziałanie i zwalczanie negatywnych zjawisk w cyberprzestrzeni, międzynarodowej przestępczości zorganizowanej22, zagrożeń wywołanych oddziaływaniem sił natury (powodzi, długotrwałych susz i powstałych w ich wyniku lokalnych deficytów wody, wielkoobszarowych pożarów, huraganowych wiatrów, osuwisk ziemi i spływów błotnych czy epidemii chorób zakaźnych) lub działalnością człowieka (awarie techniczne, katastrofy komunikacyjne). w. rcl Istotnym wyzwaniem dla bezpieczeństwa narodowego jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego na poziomie gwarantującym co najmniej minimalną samowystarczalność żywnościową państwa, do czego niezbędne jest utrzymanie odpowiedniej bazy produkcyjnej w sektorze rolno-żywnościowym. Także bezpieczeństwo żywności w sensie jakościowym zyskuje na znaczeniu wraz z nasileniem występowania rozmaitych zagrożeń sanitarnych, fitosanitarnych i weterynaryjnych, ściśle związanych m.in. ze wzrostem przepływów handlowych artykułów żywnościowych
60. Uwarunkowania wewnętrzne 2.
61. System bezpieczeństwa narodowego ww Skuteczna realizacja celów polityki bezpieczeństwa wymaga utrzymywania i rozwoju przez Rzeczpospolitą Polską systemu bezpieczeństwa narodowego, zintegrowanego z sojuszniczym systemem bezpieczeństwa poprzez wspólne procedury działania w sytuacjach kryzysowych i w czasie wojny oraz udział w sojuszniczym planowaniu obronnym. System bezpieczeństwa narodowego ma na celu odpowiednie przygotowanie i wykorzystanie sił oraz środków będących w dyspozycji państwa do przeciwdziałania zagrożeniom godzącym w przetrwanie narodu i państwa, integralność terytorialną, niezależność polityczną i suwerenność, sprawne funkcjonowanie instytucji państwa oraz rozwój społeczno-gospodarczy. Jest on systemem obejmującym zarówno elementy bezpieczeństwa zewnętrznego, jak i wewnętrznego, ukierunkowanym na zapewnienie bezpieczeństwa narodowego w powiązaniu z rozwojem społeczno-gospodarczym kraju
62. 21 Na podstawie A. Gradziuk, W. Lach, E. Posel-Częścik, K. Sochacka, Co to jest bezpieczeństwo energetyczne państwa?, Biuletyn Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, Seria Z, Nr 103-2002, str. 705-
63. 22 Problematyce przestępczości zorganizowanej poświęcony jest Krajowy program przeciwdziałania i zwalczania przestępczości zorganizowanej na lata 2012-2016, który jest programem wykonawczym strategii Sprawne Państwo. 23 Szerzej problematykę bezpieczeństwa żywnościowego porusza Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 25 kwietnia 2012 r. 24 Środki polityki bezpieczeństwa, rozumiane jako zasoby i instrumenty, są generowane i używane przez państwo, a rozwój społeczno-gospodarczy zapewnia dostępność tych środków. Zatem wzmacnianie bezpieczeństwa narodowego pozytywnie wpływa, a w niektórych sytuacjach wręcz warunkuje dalszy rozwój kraju. 13  Monitor Polski – 15 – Poz. 377 v.p l Procesy integracyjne w sferze bezpieczeństwa stały się myślą przewodnią wydanej w 2007 r. Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP. Zgodnie z jej zapisami, system bezpieczeństwa narodowego tworzą wszystkie odpowiedzialne za bezpieczeństwo w świetle Konstytucji RP i właściwych ustaw organy oraz instytucje należące do władz ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, w tym parlament, Prezydent RP, Prezes Rady Ministrów, Rada Ministrów, centralne organy administracji rządowej oraz inne państwowe urzędy centralne i instytucje państwowe. Istotnymi jego elementami są siły zbrojne oraz służby i instytucje rządowe zobowiązane do zapobiegania i przeciwdziałania zagrożeniom zewnętrznym, zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, prowadzenia działań ratowniczych oraz ochrony ludności i mienia w sytuacjach nadzwyczajnych, a także władze samorządowe oraz inne podmioty prawne, w tym przedsiębiorcy tworzący przemysłowy potencjał obronny oraz realizujący zadania z zakresu obronności państwa
64. .go Wspomniana strategia precyzuje, że system bezpieczeństwa narodowego składa się z podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym oraz z podsystemów wykonawczych. Podsystem kierowania tworzą organy władzy publicznej i kierownicy jednostek organizacyjnych, które wykonują zadania związane z bezpieczeństwem narodowym oraz organy dowodzenia Sił Zbrojnych RP. Z kolei podsystemy wykonawcze tworzą siły i środki pozostające we właściwościach ministrów kierujących działami administracji rządowej, centralnych organów administracji rządowej, wojewodów, organów samorządu terytorialnego oraz innych instytucji państwowych i podmiotów odpowiedzialnych za realizację ustawowo określonych zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego. w. rcl Uzupełniając analizę zawartą w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego RP, ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełnią niemieszczące się w tradycyjnej klasyfikacji systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa
65. Należą do nich między innymi ochrona infrastruktury krytycznej oraz system rezerw strategicznych, a także szereg uzupełniających, szczegółowych systemów operacyjnych (np. system ochrony granicy państwowej, system przeciwpowodziowy, system ochrony danych osobowych i informacji niejawnych). Ich rozwijanie służy uzyskaniu odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego, w tym na sytuacje nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenia. Polskie prawo nie reguluje kompleksowo funkcjonowania systemu bezpieczeństwa narodowego. Brak unormowania organizacji i funkcjonowania systemu bezpieczeństwa narodowego w jednym akcie prawnym sprawia, że działania podejmowane w tym obszarze przez podmioty odpowiedzialne za poszczególne obszary bezpieczeństwa państwa mają często charakter sektorowy i rozproszony. Podejmowane dotychczas działania służące integracji wysiłków podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe wypełniały najpoważniejsze luki, lecz nie wprowadzały systemowych i kompleksowych rozwiązań w skali państwa. ww W sensie prawnym system bezpieczeństwa narodowego nie stanowi zatem funkcjonującej samodzielnie struktury państwowej. Zasadniczą formą jego organizacji i działania pozostaje system obronny państwa (SOP), utrzymywany w celu zapewnienia ochrony żywotnych interesów narodowych, a w szczególności suwerenności i niepodległości narodu polskiego, jego prawa do integralności terytorialnej i nienaruszalności granic. Jego głównym przeznaczeniem pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa wojskowego (militarnego) i zachowanie potencjału państwa gwarantującego zdolność do efektywnego reagowania na zewnętrzne kryzysy polityczno-militarne, a w razie wojny – zdolność do szybkiego odparcia 25 26 Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej z 13 listopada 2007 r., str.
66. Systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa uzupełniają podsystemy wykonawcze tworzone przez siły i środki pozostające we właściwościach ministrów kierujących działami administracji rządowej, centralnych organów administracji rządowej, wojewodów, organów samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów odpowiedzialnych za realizację ustawowo określonych zadań w zakresie bezpieczeństwa narodowego. 14  Monitor Polski – 16 – Poz. 377 v.p l agresji. Procesem integrującym funkcjonowanie wszystkich elementów SOP jest planowanie obronne, które umożliwia wytyczanie i osiąganie celów w dziedzinie obronności. Obok SOP ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełni system zarządzania kryzysowego
67. System ten tworzą organy administracji publicznej, które powołują centra zarządzania kryzysowego (pełniące całodobowe dyżury) oraz zespoły zarządzania kryzysowego (zespoły ekspercko-doradcze na poziomie gminnym, powiatowym, wojewódzkim i rządowym). Zarządzanie kryzysowe jest elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym i polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przejmowaniu nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych oraz odtwarzaniu infrastruktury lub przywróceniu jej pierwotnego kształtu. Na każdym poziomie administracji opracowywany jest plan zarządzania kryzysowego obejmujący m.in. analizę zagrożeń, bilans potrzeb, sił i środków własnych oraz procedury uzyskiwania pomocy zewnętrznej. .go Planowanie i przygotowanie na wypadek potencjalnych zagrożeń, a także właściwa koordynacja działań wymienionych powyżej systemów tworzących system bezpieczeństwa narodowego, mają istotne znaczenie dla podniesienia jego efektywności i spójności, bez potrzeby znaczącego zwiększania środków przeznaczanych na zapewnienie bezpieczeństwa narodowego. 2.1.
68. Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym w. rcl Kierowanie bezpieczeństwem narodowym należy do najważniejszych działań państwa, mających na celu zapewnienie jego bytu i rozwoju w zmiennych uwarunkowaniach środowiska bezpieczeństwa. Przyjęty w Konstytucji RP dwupodział władzy wykonawczej w państwie może w pewnych obszarach potencjalnie generować wyzwania w sprawnym kierowaniu bezpieczeństwem narodowym. Problemy kompetencyjne i związane z tym utrudnienia w zakresie kierowania bezpieczeństwem mogą wynikać z poniższych uwarunkowań: – współzależność konstytucyjnych prerogatyw Prezydenta RP i Rady Ministrów w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego oraz ich często ogólny charakter może powodować różnorodne interpretacje i niekiedy utrudniać sprawne współdziałanie organów władzy wykonawczej; – nie wprowadza się systemowo problematyki bezpieczeństwa narodowego w kompetencje marszałków Sejmu i Senatu, którzy konstytucyjnie są potencjalnymi następcami Prezydenta RP, gdyby ten nie mógł wykonywać swojej funkcji; – istnieje niewystarczająca ilość systemowych rozwiązań integrujących bezpieczeństwo narodowe. Utworzone w 2008 roku Rządowe Centrum Bezpieczeństwa28 ze względów formalno-prawnych nie może spełniać roli instytucji integrującej w skali ogólnopaństwowej działania na rzecz bezpieczeństwa narodowego; – system bezpieczeństwa narodowego funkcjonuje w oparciu o rozproszone prawodawstwo29; – kierowanie ww bezpieczeństwem narodowym ma charakter interdyscyplinarny, obejmujący regulowane odrębnymi przepisami zarządzanie kryzysowe oraz kierowanie obronnością państwa – nie ma jednak regulacji prawnych, które łączyłyby działania podejmowane w obu wymienionych dziedzinach bezpieczeństwa narodowego w jeden spójny system kierowania bezpieczeństwem narodowym. 27 28 29 Strukturę i funkcjonowanie sytemu zarządzania kryzysowego określa ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.). Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.). Niewystarczająca okazała się ranga i zakres obowiązującego aktu prawnego z tego obszaru – rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie przygotowania systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym (Dz. U. Nr 98, poz. 978). 15  Monitor Polski – 17 – Poz. 377 2.1.
69. Zasadnicze podsystemy wykonawcze v.p l Ustawa o zarządzaniu kryzysowym nie rozwiązała jednoznacznie istotnych problemów kierowania bezpieczeństwem narodowym. Przede wszystkim mało precyzyjnie wskazała zależności zachodzące między organizacją podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym a organizacją kierowania w sytuacjach kryzysowych oraz nie odniosła się do zadań realizowanych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (udział cywilno-wojskowych kontyngentów w misjach poza granicami kraju). A. Sprawy zagraniczne .go Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP określiła podsystemy wykonawcze systemu bezpieczeństwa narodowego
70. Z uwagi na wskazaną we Wprowadzeniu specjalizację i komplementarność zintegrowanych strategii rozwoju, obszar zainteresowania Strategii rozwoju systemu bezpieczeństwa narodowego RP 2022 został ograniczony do trzech zasadniczych podsystemów wykonawczych – spraw zagranicznych, obronności i służb specjalnych. Polityka zagraniczna jest jednym z atrybutów państwa jako suwerennego podmiotu w stosunkach międzynarodowych i stanowi realizację jego interesów na arenie międzynarodowej. Podstawowymi celami polityki zagranicznej są: ochrona suwerenności i niepodległości oraz nienaruszalności terytorialnej państwa polskiego, zapewnienie wolności i bezpieczeństwa obywateli, tworzenie warunków do trwałego i zrównoważonego rozwoju cywilizacyjnego oraz gospodarczego kraju, wzrostu dobrobytu społeczeństwa, budowanie pozytywnego wizerunku kraju na arenie międzynarodowej, ochrona dziedzictwa kulturowego i tożsamości narodowej oraz środowiska naturalnego. Cele te są realizowane w sferze stosunków zewnętrznych, na płaszczyźnie bilateralnej i wielostronnej. w. rcl Podejmując się realizacji swojej polityki zagranicznej, Polska dąży do kształtowania stabilnego środowiska bezpieczeństwa w wymiarze globalnym i regionalnym, wzmacniania swej pozycji międzynarodowej oraz niwelowania i zapobiegania powstawania sytuacji kryzysowych. Działania Rzeczypospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej stanowią funkcję wartości, będących fundamentem polskiej państwowości, czyli: demokracji, rządów prawa, poszanowania praw człowieka i solidarności. Cel ten jest realizowany poprzez kształtowanie przyjaznego otoczenia państw i podmiotów pozapaństwowych. Dyplomacja jest narzędziem, które pozwala państwu na wyrażenie i prowadzenie polityki zagranicznej. Składają się na nią m.in. podstawy prawne, organizacja, kadry, procedury i metody działania. Obowiązkiem polskiej służby zagranicznej i konsularnej jest zapewnienie sprawnej opieki konsularnej wszystkim Polakom przebywającym za granicą. Pracownicy konsulatów pomagają rozwiązać codzienne problemy wielu tysięcy rodaków oraz cudzoziemców, którzy wybierają się do Polski. Wizerunek kraju w dużym stopniu zależy od sprawności i profesjonalizmu pracy konsulów, którzy dla większości obcokrajowców są pierwszymi przedstawicielami państwa polskiego, jakich spotykają. ww Pozycję międzynarodową kraju tworzą także obywatele zatrudnieni w kluczowych instytucjach międzynarodowych. W Unii Europejskiej ogólne zatrudnienie Polaków w kwietniu 2011 r. wynosiło 2394 osoby, z czego na średnie i wyższe stanowiska kierownicze przypadało 83 osoby (zob. tabela 2). 30 Należą do nich: sprawy zagraniczne, obrona narodowa, służby specjalne, administracja publiczna i sprawy wewnętrzne, informatyzacja i telekomunikacja, sprawiedliwość, gospodarka, gospodarka morska, budżet i finanse publiczne, Skarb Państwa, transport, budownictwo, gospodarka przestrzenna i mieszkaniowa, rolnictwo, rozwój wsi i rynki rolne, rozwój regionalny, praca, zabezpieczenie społeczne i sprawy rodzinne, zdrowie, nauka i szkolnictwo wyższe, oświata i wychowanie, kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, środowisko (w tym gospodarka wodna), terenowe organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego. 16  Monitor Polski – 18 – Poz. 377 Tabela
71. Zatrudnienie obywateli polskich w instytucjach Unii Europejskiej na kierowniczych stanowiskach średniego i wyższego szczebla, stan na kwiecień 2011 r. w. rcl .go v.p l Stanowiska kierownicze Komisja Europejska Komisarz Unii Europejskiej Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Sekretariat Generalny Rady Unii Europejskiej Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Parlament Europejski Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Europejska Służba Działań Zewnętrznych Stanowiska kierownicze wyższego szczebla Stanowiska kierownicze średniego szczebla Biuro Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Stanowiska kierownicze średniego szczebla Trybunał Sprawiedliwości WE/Sąd Sędzia Trybunału Sprawiedliwości WE Sędzia Sądu Sędzia Sądu ds. Służby Cywilnej Unii Europejskiej Stanowiska kierownicze średniego szczebla Komitet Regionów Stanowiska kierownicze średniego szczebla Europejski Trybunał Obrachunkowy Członek Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Szef gabinetu polskiego członka ETO Stanowiska kierownicze średniego szczebla Europejski Bank Centralny Członek Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego Europejski Bank Inwestycyjny Członek Rady Gubernatorów Europejskiego Banku Inwestycyjnego Stanowiska kierownicze wyższego szczebla 1 11 43 1 3 2 3 5 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Źródło:http://polskawue.gov.pl/files/polska_w_ue/Zatrudnienie/Informacja_stan_zatrudnienia_KSE_I_p olrocze_2011.doc – dostępne 31 maja 2011 r. ww Największym pracodawcą unijnym była Komisja Europejska. Zatrudnionych w niej było w tym okresie 1415 obywateli polskich. W ramach nowo utworzonej Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych pracowało 54 polskich obywateli, w tym na szczeblu kierowniczym 3
72. Zgodnie z danymi na koniec 2010 r., w Sekretariacie Międzynarodowym NATO w Brukseli zatrudnionych było 23 obywateli polskich. Według danych na koniec października 2010 r., łączna liczba stanowisk obsadzonych przez polskich obywateli w Sekretariacie ONZ wynosiła
73. Zgodnie z danymi na koniec grudnia 2010 roku, w strukturach OBWE zatrudnionych było 84 polskich obywateli. Dotychczasowa praktyka polskiej polityki zagranicznej wskazuje na istnienie w odniesieniu do polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa pamięci instytucjonalnej. Kolejne rządy kontynuowały w tych dwóch obszarach politykę swych poprzedników. Jest to niezwykle ważna cecha, jaka powinna wyróżniać politykę zagraniczną współczesnego państwa prawa. 31 Zastępca Sekretarza Generalnego ESDZ oraz szefowie delegacji Unii Europejskiej w Jordanii i Korei Południowej. 17  Monitor Polski – 19 – Poz. 377 • • v.p l Analizując sprawność polskiej dyplomacji należy stwierdzić, że dotychczas w pełni wypełniała ona swoją rolę. Biorąc jednak pod uwagę dynamiczne zmiany środowiska bezpieczeństwa, należy zauważyć, że wyzwania globalne będą wymagały wzmożonych działań ze strony MSZ. Choć polska dyplomacja jest coraz skuteczniejszą służbą, wciąż pozostaje pole do jej doskonalenia w takich obszarach, jak: wzmocnienie koordynacyjnej roli MSZ w zakresie współpracy zagranicznej realizowanej przez Sejm, Senat, inne resorty, a także samorząd terytorialny; poprawa koordynacji aktywności resortów w zakresie współpracy ze swoimi odpowiednikami z innych państw oraz na forum UE i NATO, a także innych organizacji międzynarodowych. w. rcl .go Szansą polskiej polityki zagranicznej jest przygotowanie nowoczesnej, dobrze zmotywowanej i wykształconej kadry. Pozytywnym czynnikiem powinna się stać realizacja programu modernizacji polskiej służby zagranicznej, zaplanowanej na lata 2007–2014, której efektem będzie m.in. kreatywna kadra posiadająca umiejętności zwiększające skuteczność realizacji polskich priorytetów w NATO i UE oraz dbanie o sprawność mechanizmów sojuszniczych, a także o komplementarność działań obu tych organizacji. Potencjałem dyplomacji Rzeczypospolitej Polskiej są osoby, które znalazły zatrudnienie w instytucjach międzynarodowych. Ich doświadczenie zdobyte w trakcie pracy dla Unii Europejskiej, Sojuszu Północnoatlantyckiego czy Organizacji Narodów Zjednoczonych nie może zostać zmarnowane. W tym kontekście należy również widzieć możliwość objęcia przez polskich dyplomatów stanowisk w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, w tym przede wszystkim na stanowiskach w centrali ESDZ w Brukseli, gdzie będą zapadać kluczowe decyzje dotyczące europejskiej polityki zagranicznej. Przyjęty przez państwa członkowskie projekt decyzji o utworzeniu ESDZ i jego zapis o ścisłej współpracy z dyplomacjami państw członkowskich pozwala traktować nowo powstałą strukturę jako realne narzędzie polskiej polityki zagranicznej, mimo że służba działań zewnętrznych przede wszystkim ma reprezentować interes całej UE. B. Obronność Obronność jest dziedziną bezpieczeństwa narodowego, stanowiącą sumę wszystkich cywilnych i wojskowych przedsięwzięć mających na celu zapobieganie i przeciwstawienie się wszelkim potencjalnym zagrożeniom bezpieczeństwa państwa, mogącym doprowadzić do kryzysu polityczno-militarnego. Aby zaspokoić potrzeby obronne Polski, organizowany jest i utrzymywany system obronny państwa. Jego sprawność jest determinowana harmonijnym współdziałaniem tworzącego go podsystemu kierowania oraz podsystemów wykonawczych – militarnego i niemilitarnego. ww Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej Siły Zbrojne RP są podstawowym elementem systemu obronnego państwa. Unikalne w skali państwa zdolności czynią z sił zbrojnych wielofunkcyjne narzędzie do wypełniania szerokiego spektrum misji, do których należą: zagwarantowanie obrony państwa i przeciwstawienie się agresji w ramach zobowiązań sojuszniczych, udział w stabilizowaniu sytuacji międzynarodowej oraz wspieranie bezpieczeństwa wewnętrznego i pomoc społeczeństwu. Wyniki badań społecznych wskazują na niezmiennie wysoki poziom aprobaty społecznej dla wojska i duży prestiż żołnierskiej służby, co czyni z Sił Zbrojnych RP jedną z najważniejszych instytucji zaufania publicznego. Najmocniejszym atutem Sił Zbrojnych RP jest dobrze wykształcony personel oraz doświadczenia nabyte w operacjach poza granicami kraju, służbie w międzynarodowych strukturach wojskowych oraz w inicjatywach NATO i UE (Siły Odpowiedzi NATO, Grupy Bojowe UE). Prowadzone w ostatnich latach reformy wojska ukierunkowane były na zwiększenie jego nowoczesności i skuteczności. Wdrożenie pełnego uzawodowienia pozwoliło na 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 377 v.p l przeniesienie wysiłku profesjonalizacyjnego na wyższy poziom
74. Przede wszystkim wymusiło zmianę głównych systemów funkcjonowania wojska – przebudowano systemy szkolenia, żywienia, uzupełniania, mobilizacji, zabezpieczenia logistycznego, zakwaterowania oraz zaopatrywania w uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Wdrożono nowy model szkolenia, rozpoczęto nabór do Narodowych Sił Rezerwowych, zmieniono proporcję jednostek operacyjnych do zabezpieczających, tym samym zwiększając potencjał bojowy armii. Ograniczono i uproszczono najniższy szczebel administracji wojskowej33 oraz podjęto decyzję o likwidacji okręgów wojskowych. .go Także w sferze finansowej obserwowane są pozytywne zmiany. Przyjęte na rok 2011 i 2012 budżety przyniosły największy do tej pory dopływ środków finansowych dla obronności, a wysoki poziom wydatków majątkowych wskazuje na priorytetowe traktowanie modernizacji technicznej. Kontynuowane są procesy i działania mające długofalowe konsekwencje dla funkcjonowania i rozwoju Sił Zbrojnych RP: stopniowe redukowanie kontyngentu w Afganistanie, kontynuacja strategii informatyzacji MON i sił zbrojnych, wdrażanie budżetu zadaniowego i dalsza ekonomizacja funkcjonowania resortu obrony i sił zbrojnych, pozbywanie się niepotrzebnej wojsku infrastruktury
75. w. rcl W latach 2011–2012 dokonano wyboru priorytetów modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP, ukierunkowując je na rozwój obrony powietrznej, mobilności wojsk, systemów informacyjnych i systemów bezzałogowych. Podjęto też strategiczną decyzję dotyczącą zwiększenia inwestycji w polski przemysł obronny i związany z nim sektor naukowy. Ta swoista „polonizacja” przemysłowego potencjału obronnego powinna stać się działaniem prorozwojowym, zwiększającym konkurencyjność i innowacyjność krajowego przemysłu obronnego oraz jego zdolności eksportowe, a w konsekwencji zapewniającym nowe miejsca pracy. Rozpoczęto też prace nad fundamentalną zmianą struktur dowodzenia na szczeblu centralnym, wdrażając ideę połączoności do systemu kierowania i dowodzenia Siłami Zbrojnymi RP. Podjęto kluczową decyzję dotyczącą reformy emerytur mundurowych oraz nadano uprawnienia weteranom działań poza granicami państwa. Utrzymano zobowiązanie dotyczące stabilności długoterminowego finansowania potrzeb obronnych państwa. Wymogi współczesnego środowiska bezpieczeństwa, rozwój technologiczny oraz postępująca modernizacja sił zbrojnych państw sąsiednich i członkowskich NATO ujawniają rosnące wyzwania w funkcjonowaniu Sił Zbrojnych RP, w dużej mierze spowodowane niewystarczającym nasyceniem nowoczesnym uzbrojeniem i sprzętem wojskowym. Choć skonsolidowano system pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania uzbrojenia i sprzętu wojskowego Sił Zbrojnych RP, tempo dostaw nowych typów uzbrojenia jest często zbyt wolne, na co duży wpływ mają możliwości dostawców oraz konieczność zrównoważonego, równoległego finansowania dostaw uzbrojenia w wielu obszarach. Doskonalenia wymaga również system szkolenia rezerw osobowych polskiej armii oraz struktura jej dowodzenia. Zobowiązania sojusznicze oraz społeczne oczekiwania nakładają również na Siły Zbrojne RP presję transformacyjną, ukierunkowaną na przyspieszony rozwój zdolności operacyjnych oraz zwiększanie proporcji jednostek bojowych względem zabezpieczających. ww Szanse na wzmocnienie Sił Zbrojnych RP oferuje uczestnictwo w międzynarodowych programach obronnych, w tym Europejskiej Agencji Obrony (EDA). Także zwiększona obecność sojuszniczej infrastruktury obronnej na terytorium Polski podniesie interoperacyjność naszych sił. Wykorzystanie outsourcingu w wybranych obszarach funkcjonowania wojska (np. zabezpieczenie logistyczne, wsparcie dowodzenia) umożliwi racjonalizację kosztów jego działania oraz umożliwi dalszą profesjonalizację. Szansę na dalszy rozwój zdolności obronnych Polski i sojuszników stanowią realizowane w ramach 32 33 34 Realizacja rządowego Programu profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP na lata 2008-
76. Liczbę wojskowych komend uzupełnień zmniejszono ze 123 do 86, nadając im nowy charakter. Wojewódzkie sztaby wojskowe dostosowano do zadań związanych m.in. z zarządzaniem kryzysowym. Opracowano przy wykorzystaniu materiałów Strategicznego Przeglądu Obronnego. Profesjonalne Siły Zbrojne w nowoczesnym państwie, Ministerstwo Obrony Narodowej, kwiecień 2011 r. 19  Monitor Polski – 21 – Poz. 377 v.p l NATO i UE inicjatywy Smart Defence35 i Pooling & Sharing
77. Ich celem jest zachowanie i wzmocnienie zdolności obronnych, wraz z poprawą ich efektywności, interoperacyjności i efektywności kosztowej. Potencjalnym zagrożeniem dla rozwoju Sił Zbrojnych RP byłoby pozbawienie programu rozwoju i modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP stabilności długoterminowego finansowania, które podważyłoby możliwość eliminacji braków w zdolnościach operacyjnych. Natomiast kończące się okresy eksploatacyjne uzbrojenia i sprzętu wojskowego mogą znacznie pogłębić istniejące luki. Niebezpiecznym zjawiskiem może też okazać się niskie społeczne zainteresowanie sytuacją w wojsku, malejąca konkurencyjność sił zbrojnych na rynku pracy oraz brak akceptacji społecznej dla udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach wojskowych poza granicami kraju. Tabela
78. Zestawienie nakładów na obronność w 2009 i 2010 r. – wybrane państwa EDA i USA 2009 2010 Czechy 2262 2016 Finlandia 2686 2707 Francja 39190 39237 Niemcy 36108 33492 Grecja 6023 4756 Węgry 1068 1022 Włochy Zmiana nakładów na obronność w% Nakłady na obronność, jako % PKB Nakłady na obronność, jako % całości budżetu państwa Nakłady na obronność per capita w euro .go Państwo Nakłady na obronność w mln euro 2010 2009 2010 2009 2010 2009 2010 -11 1,65 1,39 3,57 3,07 215 191 1 1,57 1,5 2,83 2,73 503 505 0 2,04 2,01 3,67 3,58 608 605 -7 1,5 1,34 3,15 2,88 441 410 -21 2,54 2,07 5,03 4,18 535 421 -4 1,15 1,04 2,3 2,13 107 102 21637 -1 1,44 1,4 2,78 2,77 364 358 289 246 -15 1,08 0,9 2,51 2,17 87 75 Holandia 8733 8472 -3 1,53 1,43 2,97 2,8 528 510 Polska 5428 6392 18 1,75 1,81 3,93 3,95 142 167 Rumunia 1609 1575 -2 1,39 1,29 3,44 3,17 75 74 w. rcl 21946 Litwa Słowacja 967 853 -12 1,53 1,29 3,74 3,16 178 157 Hiszpania 12196 11132 -9 1,16 1,05 2,53 2,33 264 242 Szwecja 3510 4265 22 1,22 1,23 2,16 2,33 376 455 Wielka Brytania 39596 43403 10 2,53 2,56 4,89 5,03 641 698 Państwa EDA w całości 193993 193540 0 1,67 1,61 3,31 3,2 392 390 USA 471000 520000 10 4,6 4,8 11,1 11,2 1533 1676 ww Źródło: Opracowanie własne MON na podstawie Defence Data: EDA participating Member States in 2010 oraz Europe and United States Defence Expenditure in
79. 35 36 Wystąpienie Sekretarza Generalnego Sojuszu Północnoatlantyckiego Andersa Fogh Rasmussena podczas corocznej Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, „Smart Defence can help nations to build greater security with fewer resources but more coordination and coherence”, Munich
80. Materiał informacyjny Europejskiej Agencji Obrony, EDA’s Pooling & Sharing, www.eda.europa.eu oraz EGMONT Security Policy Brief No 23, Sven Biscop, Jo Coelmont, Pooling & Sharing: From slow march to quick march?, Brussels May
81. 20  Monitor Polski – 22 – Poz. 377 v.p l Struktury administracyjne Administracja publiczna realizuje zadania zapewniające sprawne i bezpieczne funkcjonowanie państwa w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny, tworzenie warunków ochrony i przetrwania obywateli, zasilanie zasobami ludzkimi i materiałowymi Sił Zbrojnych RP oraz jednostek odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wewnętrzne państwa, a także zadania wynikające z obowiązków państwagospodarza. Mocną stroną przygotowań obronnych prowadzonych przez administrację publiczną są rozwiązania prawno-organizacyjne. Planowanie operacyjne umożliwiające funkcjonowanie struktur administracyjnych w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny obejmuje wszystkie szczeble administracji publicznej oraz wybrane instytucje administracji państwowej (około 3000 podmiotów). Stosunkowo dobrze działa też system szkoleń obronnych i kontroli wykonywania zadań obronnych. .go Dostrzegalnym mankamentem w tym obszarze jest obrona cywilna. Utrzymujący się od lat brak rozwiązań prawnych i systemowych regulujących współdziałanie systemów ratowniczych, organów i służb wykonujących zadania ochrony ludności, osłabia przygotowania zarówno w obszarze obrony narodowej, jak i zarządzania kryzysowego. Niepokoi też mała ilość ćwiczeń obronnych o zasięgu krajowym i regionalnym, ukierunkowanych na współdziałanie elementów cywilnych i wojskowych. Wyzwaniem pozostaje niski poziom kompetencji obronnych w społeczeństwie, wynikły z niedostatecznej edukacji w obszarze obronnym, braku narzędzi oceniających te kompetencje oraz nowoczesnych środków edukacji. w. rcl Z uwagi na charakter współczesnych i przyszłych operacji wymagających kompleksowego podejścia oraz wydłużanie się fazy postkonfliktowej, rośnie rola instrumentów niemilitarnych i komponentu cywilnego w operacjach wojskowych. Polska posiada niski odsetek cywilnych ekspertów biorących udział w operacjach reagowania kryzysowego poza granicami kraju. Brak sformalizowanego i ujednoliconego procesu planowania, przygotowania i udziału resortów i pracowników cywilnych w operacjach wojskowych uniemożliwia kompleksowe i skoordynowane użycie rządowych i pozarządowych zasobów. Szansą na poprawę tego stanu rzeczy będzie opracowanie i wdrożenie zasad i procedur zaangażowania cywilnych resortów oraz udziału personelu cywilnego. Struktury gospodarcze Umacnianie zdolności państwa do obrony, w tym zapewnienia przetrwania ludności i funkcjonowania struktur państwa oraz skutecznego działania Sił Zbrojnych RP, wymaga znacznego zaangażowania jego struktur gospodarczych, tworzących przemysłowy potencjał obronny37 i realizujących zadania gospodarczo-obronne. ww Dysponowanie przez Polskę potencjałem umożliwiającym produkcję określonych systemów uzbrojenia i sprzętu wojskowego stanowi jeden z wyznaczników suwerenności państwa oraz gotowości mobilizacyjnej jego struktur. Przemysł krajowy pozostaje kluczowym źródłem zaopatrzenia sił zbrojnych w uzbrojenie i sprzęt wojskowy, a polskie placówki naukowobadawcze są znaczącym dostawcą technologii i myśli technicznej w zakresie technologii obronnych. Za utrzymaniem i wspieraniem przemysłowego potencjału obronnego przemawia również interes polskiej gospodarki (postęp technologiczny, miejsca pracy, wymiana handlowa z partnerami zagranicznymi, zasilanie budżetu państwa w przychody z tytułu podatków i opłat)
82. 37 38 Przemysłowy potencjał obronny zdefiniowany jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 października 2010 r. w sprawie wykazu spółek, przedsiębiorstw państwowych i jednostek badawczo-rozwojowych, prowadzących działalność na potrzeby bezpieczeństwa i obronności państwa, a także spółek realizujących obrót z zagranicą, towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa oraz dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (Dz. U. Nr 198, poz. 1313). Program wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach 2013-2020 (projekt z dnia 3.12.2012 opracowany przez Ministerstwo Gospodarki). 21  Monitor Polski – 23 – Poz. 377 v.p l Istotny wpływ na pozycję rynkową polskiego przemysłowego potencjału obronnego (ppo) będzie miało dokończenie procesu przekształceń strukturalnych sektora39, zwiększenie nakładów na prace badawczo-rozwojowe związane z bezpieczeństwem i obronnością państwa, skonsolidowanie zaplecza B+R oraz efektywniejsze wsparcie i promocja sektora. .go Uwarunkowania wynikające z procesu tworzenia wspólnego europejskiego rynku obronnego wymagają, aby integracja polskiego potencjału naukowego i przemysłowego była ukierunkowana na państwa Unii Europejskiej i NATO. Największy wpływ na działania w zakresie współpracy w ramach Unii Europejskiej w obszarze rynku i przemysłu obronnego mają prace podejmowane w Europejskiej Agencji Obrony
83. Jej działania przyczyniają się do rozwoju konkurencyjności na Europejskim Rynku Obronnym oraz w Europejskiej Bazie Technologiczno-Przemysłowej. Na drodze efektywnego włączenia się ppo do współpracy europejskiej stoją nadal bariery ekonomiczne (a w niektórych wypadkach także i technologiczne) ograniczające jego możliwości do zintegrowania swoich możliwości technologicznych z wiodącymi potentatami przemysłu zbrojeniowego państw europejskich, brak silnej reprezentacji polskiego przemysłu zbrojeniowego na rynkach, a także obowiązujący w UE polityczny i dobrowolny charakter wprowadzanych narzędzi oraz trudności w osiąganiu konsensusu. w. rcl W ramach współpracy z NATO Polska uczestniczy w realizacji wielonarodowych programów, mających zasadnicze znaczenie dla wzmacniania jego potencjału obronnego oraz bierze udział w pracach sojuszniczych instytucji zajmujących się pozyskiwaniem nowoczesnego sprzętu i uzbrojenia. Aktywne uczestnictwo w działalności tych gremiów daje szansę na włączanie potencjału obronnego naszego kraju we wspólnie budowany system uzbrojenia Sojuszu, umożliwia bezpośredni kontakt z ekspertami branżowymi z innych krajów oraz stwarza możliwość wejścia w kooperację lub wspólne programy z innymi producentami. Konieczne jest efektywniejsze wykorzystanie przez krajowe podmioty gospodarcze wyżej wymienionych obszarów współpracy w ramach NATO. Ważnym elementem przemysłowego potencjału obronnego jest zaplecze prowadzące badania naukowe i prace rozwojowe. Wejście w życie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki41 oraz ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju42 wywarło istotny wpływ na badania w sektorze obronnym. Przed wojskowymi instytutami badawczymi (WIB)43 stanęły nowe wyzwania, związane z coraz częstszym uczestnictwem w badaniach naukowych, w które zaangażowanych jest wiele podmiotów. Należy zmierzać do zacieśniania współpracy pomiędzy instytutami badawczymi, optymalnie wykorzystując ich możliwości do zwiększenia zdolności konkurowania na europejskim i światowym rynku. W tym kontekście uzasadnione są podejmowane w MON prace nad konsolidacją zaplecza badawczo-rozwojowego, dostosowanego do bieżących i perspektywicznych potrzeb Sił Zbrojnych RP. Niezbędne jest również przeprowadzenie konsolidacji zadaniowej sektora i przede wszystkim utworzenie – na wzór rozwiązań zagranicznych – narodowej grupy kapitałowej przemysłu zbrojeniowego, w której uprawnienia majątkowe powinien wykonywać Skarb Państwa. ww Ważnym impulsem na rzecz usprawnienia i racjonalizacji procesów pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania uzbrojenia i sprzętu wojskowego było powołanie Rady Uzbrojenia, 39 40 41 42 43 Kierunek przekształceń własnościowych spółek ppo określił dokument rządowy Strategia konsolidacji i wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach 2007-
84. Jego następcą będzie Program wspierania rozwoju polskiego przemysłu obronnego w latach 2013-
85. EDA jest obecnie najważniejszą w Europie platformą oddziaływania państw na kształt europejskiego rynku obronnego oraz europejskiej bazy technologii obronnych i przemysłu obronnego. Prace Agencji nad wieloletnimi programami technologii obronnych oraz tworzeniem wspólnego rynku wyrobów obronnych są elementem procesu globalizacji, który jest wyzwaniem dla wszystkich krajów członkowskich UE, w tym Polski. Dz. U. Nr 96, poz. 615, z późn. zm. Dz. U. Nr 96, poz. 616, z późn. zm. MON sprawuje nadzór nad sześcioma instytutami, których przedmiotem działania są badania naukowe i prace rozwojowe w dziedzinie UiSW. 22  Monitor Polski – 24 – Poz. 377 v.p l jako organu doradczego MON
86. Równie istotne było powołanie Krajowego Dyrektora do Spraw Uzbrojenia w zakresie współpracy międzynarodowej z NATO, UE, państwami oraz innymi organizacjami międzynarodowymi w obszarze uzbrojenia, sprzętu wojskowego, badań naukowych oraz prac rozwojowych na rzecz obronności
87. Znaczny potencjał rozwojowy tkwi w transferze innowacyjnych technologii między sektorem wojskowym i cywilnym. Przepływ ten jest dwukierunkowy, choć w polskich warunkach dominuje transfer technologii z sektora cywilnego do wojskowego. Wprawdzie przyjęty w Polsce system finansowania prac badawczo-rozwojowych i wdrożeniowych na rzecz Sił Zbrojnych RP sprzyja przepływowi wiedzy do sektora cywilnego46, bariery natury prawnoorganizacyjnej i kulturowej znacząco ograniczają spektrum możliwości przepływu technologii wojskowych do sektora cywilnego. .go Struktury gospodarcze uczestniczą w realizacji przedsięwzięć z zakresu przygotowań obronnych państwa, których celem jest zapewnienie materialnych podstaw realizacji zadań obronnych oraz przetrwania ludności
88. w. rcl C. Służby specjalne Charakter środowiska bezpieczeństwa Polski, jak również złożona natura współczesnych wyzwań i zagrożeń powodują, że bardzo ważną rolę w skutecznej realizacji interesów narodowych pełnią służby specjalne. Ich podstawową misją jest dostarczanie organom państwa odpowiedzialnym za bezpieczeństwo narodowe wszechstronnego, wiarygodnego i wyprzedzającego wsparcia informacyjnego. W zainteresowaniu tych służb pozostają informacje mogące mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa i międzynarodowej pozycji Polski oraz jej potencjału ekonomicznego i obronnego. Szczególnej uwadze podlegają działania związane ze zwalczaniem międzynarodowego terroryzmu, przestępczości zorganizowanej, proliferacji broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia, ochroną kontrwywiadowczą, bezpieczeństwem ekonomicznym państwa oraz ochroną informacji niejawnych. Ważnym zadaniem służb specjalnych pozostaje zabezpieczenie polskich cywilno-wojskowych kontyngentów uczestniczących w operacjach poza granicami kraju. Mając na względzie postępujący proces globalizacji bezpieczeństwa, a także zobowiązania wynikające z członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w NATO i UE, służby specjalne muszą rozbudowywać zdolność do rozpoznawania sytuacji w rejonach napięć, konfliktów i kryzysów międzynarodowych na świecie. Zwiększanie skuteczności działań służb specjalnych wymaga sprawnej kooperacji z innymi organami i służbami państwowymi oraz udziału w międzynarodowej współpracy wywiadowczej i kontrwywiadowczej. Dobór i szkolenie funkcjonariuszy powinny przede wszystkim opierać się na zapewnieniu wysokiej jakości personelu potrafiącego szybko i samodzielnie analizować wydarzenia – w tym w sytuacjach kryzysowych – i opracowywać informacje, ułatwiając w ten sposób organom państwa realizację interesów narodowych Rzeczypospolitej Polskiej. Na poprawę skuteczności polskich służb specjalnych w środowisku działania ma także wpływ należyte ich wyposażenie i finansowanie. Decyzja nr 126/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 kwietnia 2011 r. w sprawie Rady Uzbrojenia (Dz. Urz. MON z dnia 10 maja 2011 r. Nr 8, poz. 101). Decyzja nr 60/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2010 r. w sprawie Krajowego Dyrektora do Spraw Uzbrojenia (Dz. Urz. MON z dnia 26 marca 2010 r. Nr 4, poz. 43). Dysponentem środków finansowych przeznaczanych na ten cel jest minister właściwy do spraw nauki. Do zasadniczych obszarów przygotowań obronnych realizowanych z udziałem podmiotów gospodarczych należą: mobilizacja gospodarki (utrzymywanie mocy produkcyjnych i remontowych niezbędnych do realizacji zadań ujętych w Programie Mobilizacji Gospodarki - PMG); militaryzacja; ochrona obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa; przygotowanie, wykorzystanie i ochrona transportu na potrzeby obronne państwa; przygotowanie oraz wykorzystywanie publicznej i niepublicznej służby zdrowia na potrzeby obronne państwa; przygotowanie i wykorzystanie systemów łączności na potrzeby obronne państwa; zaopatrzenie obrony cywilnej w sprzęt, materiały i środki ochrony; odtwarzanie zniszczonej infrastruktury; dystrybucja produktów leczniczych, wyrobów leczniczych i żywności; zaopatrywanie ludności w żywność, wodę, nośniki energii, lekarstwa, środki ochrony, higieny; monitorowanie potencjału ekonomicznego w zakresie przemysłu, rolnictwa, łączności, transportu, energetyki, leśnictwa i ochrony zdrowia. ww 44 45 46 47 23  Monitor Polski – 25 – Poz. 377 v.p l Na szczególną uwagę w aspekcie funkcjonowania służb specjalnych zasługuje również zagrożenie cyberatakami, w wyniku których może dojść do uzyskania dostępu do przechowywanych w formie elektronicznej informacji niejawnych przez nieuprawnione podmioty, w tym obce służby specjalne lub ugrupowania terrorystyczne i przestępcze, a także groźba dezorganizacji najważniejszych systemów informacyjnych instytucji rządowych i publicznych oraz sfer sektora prywatnego o istotnym znaczeniu gospodarczym. 2.1.
89. Rozwój odporności na zagrożenia bezpieczeństwa narodowego Obok podsystemów wykonawczych ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego pełnią systemy wsparcia bezpieczeństwa państwa. Należą do nich między innymi ochrona infrastruktury krytycznej oraz system rezerw strategicznych. .go A. Ochrona infrastruktury krytycznej Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej zaczyna mieć wymiar bezpieczeństwa narodowego, a dostęp do kluczowych usług pozostaje wymiernym aspektem bezpieczeństwa narodowego i obowiązkiem państwa w stosunku do obywatela
90. Problem ochrony infrastruktury krytycznej przybrał też wymiar międzynarodowy. Zarówno Unia Europejska, jak i NATO starają się znaleźć rozwiązania, które mogą pomóc krajom członkowskim wzmocnić poziom tej ochrony. Dyrektywa 2008/114/WE z dnia 8 grudnia 2008 r. w sprawie rozpoznawania i wyznaczania europejskiej infrastruktury krytycznej oraz oceny potrzeb w zakresie poprawy jej ochrony49 określa Europejską Infrastrukturę Krytyczną jako infrastrukturę, której zakłócenie funkcjonowania może mieć wpływ na co najmniej dwa państwa członkowskie. W chwili obecnej Europejska Infrastruktura Krytyczna wyłaniana jest w dwóch sektorach: energetycznym i transportowym. NATO natomiast skupia się na wypracowaniu standardów ochrony energetycznej infrastruktury krytycznej, traktując ten obszar jako kluczowy dla wsparcia ewentualnych działań militarnych Sojuszu. w. rcl W przeszłości elementy tworzące infrastrukturę krytyczną funkcjonowały jako niezależne lub też zależne w niewielkim stopniu systemy. Obecnie w dobie postępującej globalizacji i rozwoju technologicznego poszczególne obiekty infrastruktury krytycznej są coraz bardziej współzależne nie tylko w wymiarze jednego państwa, ale i w skali regionalnej, europejskiej, a nawet światowej. Postęp, poza oczywistymi korzyściami, spowodował równocześnie zwiększenie ich podatności na potencjalne zagrożenia, w tym zagrożenia nowego typu związane z cyberprzestrzenią. Aby ochrona infrastruktury krytycznej mogła być skuteczna, powinna stanowić wspólny wysiłek zarówno administracji rządowej, samorządowej, jak i operatorów oraz właścicieli. Ochrona infrastruktury krytycznej musi być zatem zadaniem jej właściciela lub operatora, natomiast rola państwa ogranicza się do funkcji koordynująco-nadzorującej. Interwencję dopuszcza się w przypadku, gdy dany element infrastruktury krytycznej nie jest dostatecznie chroniony lub gdy likwidacja skutków zaistniałej sytuacji kryzysowej przekracza możliwości danego właściciela lub operatora. ww Kluczowym dokumentem dla tworzonego systemu ochrony infrastruktury krytycznej będzie opracowanie Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej. Także integracja rozwiązań cywilnych i wojskowych w obszarze ochrony infrastruktury krytycznej wzmocni ochronę infrastruktury krytycznej. Podniesienie świadomości znaczenia aspektów bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej dla bezpieczeństwa państwa wśród jej operatorów i administracji publicznej stanowi istotną szansę dla zapewnienia bezpieczeństwa państwa. 48 49 Artykuł 3 pkt 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. Nr 89, poz. 590, z późn. zm.) definiuje infrastrukturę krytyczną jako systemy oraz wchodzące w ich skład powiązane ze sobą funkcjonalne obiekty, w tym budowlane, urządzenia, instalacje, usługi kluczowe dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli oraz służące zapewnieniu sprawnego funkcjonowania organów administracji publicznej, a także instytucji i przedsiębiorców. Dz. Urz. UE L z 08.12.2008 Nr 345, s.
91. 24  Monitor Polski – 26 – Poz. 377 v.p l B. System rezerw strategicznych Istotnym aspektem prawidłowego funkcjonowania państwa i jego gospodarki, zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych ludności w okresie zaburzeń dostaw kluczowych towarów i produktów jest posiadanie wydajnego systemu rezerw strategicznych. Istnienie sprawnego, transparentnego i racjonalnego systemu rezerw wspomaga realizację zadań w obszarze bezpieczeństwa i obrony państwa, porządku i zdrowia publicznego oraz wystąpienia klęski żywiołowej lub sytuacji kryzysowej. Wspiera odtwarzanie infrastruktury krytycznej, łagodzi zakłócenia w ciągłości dostaw służących funkcjonowaniu gospodarki i zaspokojeniu podstawowych potrzeb obywateli, ratowaniu ich życia i zdrowia, a także wypełnienie zobowiązań międzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej. .go Słabą stroną systemu rezerw państwowych był brak jasnych podstaw prawnych normujących kwestię likwidacji rezerw, które nie mogły być dłużej utrzymywane oraz przeciągająca się procedura zwolnienia asortymentu utrzymywanego w ramach stanów zastrzeżonych, co prowadziło do braku możliwości zbycia tych produktów. Tworzony po przyjęciu ustawy o rezerwach strategicznych50 system rezerw odpowiada uwarunkowaniom międzynarodowym i makroekonomicznym Polski jako członka Unii Europejskiej i NATO, uwzględnia zmiany uwarunkowań środowiska bezpieczeństwa państwa, zdolny jest do reagowania na zmieniającą się koniunkturę (gospodarczą) oraz przyczynia się do skutecznego utrzymywania, dystrybucji i odtwarzania rezerw. Wprowadzenie w życie nowych regulacji prawnych w obszarze rezerw strategicznych pozwoli na redukcję utrudnień biurokratycznych związanych z procedurą tworzenia, likwidacji i udostępnienia rezerw oraz pozwoli na precyzyjne określenie zadań poszczególnych działów administracji rządowej i przedsiębiorców w tym zakresie. Docelowo powstanie nowoczesny, przejrzysty i racjonalny system, którego istotnym elementem będzie Rządowy Program Rezerw Strategicznych
92. 2.
93. Integracja polityk publicznych i polityki bezpieczeństwa w. rcl A. Integracja rozwoju społeczno-gospodarczego i bezpieczeństwa narodowego52 Działania z obszaru bezpieczeństwa narodowego i rozwoju ekonomiczno-społecznego, mimo względnej wobec siebie autonomii, łączy sieć wzajemnych współzależności. Funkcjonowanie organów i służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe wpływa na rynek pracy, przemysł i usługi, edukację, środowisko naturalne, rozwój infrastruktury oraz strukturę przestrzenną kraju. Dążenia do zwiększenia spójności społeczno-gospodarczej i terytorialnej będą wzmacniać siłę wewnętrzną i podstawy bezpieczeństwa państwa. Rozwój regionalny Instytucje wojskowe mogą być jednym z czynników dynamizujących rozwój regionalny i lokalny. Występują bowiem w roli pracodawcy, płatnika podatków, zamawiającego produkty i usługi oraz świadczącego usługi z zakresu bezpieczeństwa. ww Zasadnicze znaczenie dla lokalnych społeczności ma zdolność wojska do wypełniania zadań związanych ze wspieraniem organów państwa w zapewnianiu bezpieczeństwa wewnętrznego i udzielaniem pomocy wojskowej właściwym instytucjom, służbom rządowym i samorządowym oraz społeczeństwu w reagowaniu na zagrożenia (klęski żywiołowe, katastrofy techniczne). Lokalizacja jednostki wojskowej na danym obszarze wzmacnia poczucie bezpieczeństwa jego mieszkańców z uwagi na bliskość sił gotowych nieść pomoc 50 Ustawa z dnia 29 października 2010 r. o rezerwach strategicznych (Dz. U. Nr 229, poz. 1496, z późn. zm.). Projekt Rządowego Programu Rezerw Strategicznych opracowuje minister właściwy do spraw gospodarki we współpracy z Ministrem Obrony Narodowej, ministrem właściwym ds. spraw wewnętrznych, ministrem właściwym ds. rolnictwa, ministrem właściwym ds. rynków rolnych, ministrem właściwym ds. sprawiedliwości, ministrem właściwym ds. transportu, ministrem właściwym ds. zdrowia, Szefem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz innymi organami administracji rządowej realizującymi zadania w zakresie bezpieczeństwa i obronności państwa, zarządzania kryzysowego i ochrony infrastruktury krytycznej oraz bezpieczeństwa, porządku i zdrowia publicznego. 52 Przedstawione w tej części strategii obszary analizowane są jedynie w kontekście powiązań z bezpieczeństwem narodowym, a zwłaszcza obronnością. Inne aspekty funkcjonowania tych obszarów analizowane są w pozostałych 8 zintegrowanych strategiach rozwoju. 51 25  Monitor Polski – 27 – Poz. 377 v.p l ludności w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub mienia. Choć obecność kompleksów wojskowych nie ma znaczącego wpływu na rozwój poszczególnych regionów, w sferze gospodarczej wojsko oddziałuje na zróżnicowanie lokalnego rynku pracy, stabilizowanie popytu oraz zwiększanie wpływów do budżetu lokalnego z podatku od nieruchomości. Bardzo duże znaczenie ma współpraca wojska ze szkołami, w wyniku której kształtowane są postawy i wartości patriotyczne w młodym pokoleniu
94. Z drugiej strony, prowadzona w ostatnich latach reforma polskiej armii doprowadziła do liczebnej redukcji wojska oraz zmniejszenia ilości podmiotów wojskowych. Choć zmiany w dyslokacji jednostek słusznie podyktowane są przede wszystkim potrzebami obronnymi państwa oraz koniecznością racjonalizacji wydatków publicznych, pociągnęły one za sobą określone, często negatywne, konsekwencje dla gospodarek oraz społeczności gmin i powiatów. .go Działania sektora obronnego mogą mieć również negatywny wpływ na rozwój regionalny, wynikający z konieczności wprowadzania określonych ograniczeń na obszarach sąsiadujących z obiektami wojskowymi
95. Podobnie jak kompleksy wojskowe mogą ograniczać zagospodarowanie i użytkowanie terenów je otaczających, tak i rozwój regionalny może narzucić ograniczenia w zagospodarowaniu i użytkowaniu terenów wojskowych. Stąd też potrzeba współpracy zorientowanej na minimalizowanie potencjalnych konfliktów. Dobra współpraca między jednostkami wojskowymi i samorządem terytorialnym może przynosić obopólne korzyści. Analogicznie, jej brak – zwłaszcza w obszarze planowania rozwoju i koordynacji bieżącej działalności – może wyrządzać wymierne szkody. w. rcl Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne Dla zapewnienia bezpieczeństwa i obronności państwa polityka przestrzenna musi tworzyć warunki do uwzględniania wymagań obronności i bezpieczeństwa państwa we wszystkich opracowaniach planistycznych z zakresu zagospodarowania przestrzennego na szczeblu krajowym, wojewódzkim i lokalnym. Efektem realizacji polityki przestrzennej powinno być m.in. sprawne i bezkolizyjne funkcjonowanie sił zbrojnych oraz instytucji i służb działających w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Jednocześnie polityka ta powinna wykorzystywać cechy obszarów służących obronności i bezpieczeństwa państwa do celów rozwoju regionu. Poważnym problemem w tej sferze jest nikłe zainteresowanie samorządów wykonaniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów sąsiadujących z terenami zamkniętymi wojska. Na skutek braku odpowiednich środków prawnych mobilizujących władze samorządowe do wykonania tych planów przeciągają się sprawy związane z ustalaniem stref ochronnych dla terenów zamkniętych tego wymagających. Ogranicza to możliwość prowadzenia działań planistycznych przez wojskowych zarządców nieruchomości oraz skutkuje konfliktami przestrzennymi związanymi z funkcjonowaniem kompleksów wojskowych. ww Rozwój infrastruktury Rozwój infrastruktury i sektora bezpieczeństwa są wzajemnie sprzężone. Z jednej strony, budowa nowoczesnego systemu transportowego, a w szczególności dróg publicznych, modernizacja kolei, portów lotniczych oraz śródlądowych dróg wodnych połączona z wprowadzeniem nowoczesnych środków transportu stanowi jedną z kluczowych dziedzin w systemie przygotowań obronnych oraz reagowania kryzysowego państwa. Przyczyni się również do zapewnienia potrzeb bytowych ludności, w tym do możliwości jej ewakuacji, 53 Marzena Piotrowska-Trybull, Powiązania jednostek wojskowych z samorządem terytorialnym w kontekście rozwoju lokalnego i regionalnego, Zeszyty Naukowe – kwartalnik Akademii Obrony Narodowej nr 4