Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkoln

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 sierpnia 2007 r. Nr 157 TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIA: 1100 — Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2007 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ . . . . . . . . . . . . . 11557 1101 — Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2007 r. w sprawie rodzajów szkó∏ i placówek, w których nie tworzy si´ rad rodziców . . . . . . . . . . . . 11645 1102 — Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2007 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie standardów wymagaƒ b´dàcych podstawà przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11645 1100 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy z dnia 7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje: § 1. W rozporzàdzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ (Dz. U. Nr 51, poz. 458, z 2003 r. Nr 210, poz. 2041, z 2005 r. Nr 19, poz. 165 oraz z 2006 r. Nr 228, poz. 1669) wprowadza si´ nast´pujàce zmiany: 1) za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 1 do niniejszego rozporzàdzenia; 2) za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 2 do niniejszego rozporzàdzenia; ——————— 1) Minister Edukacji Narodowej kieruje dzia∏em administra- cji rzàdowej — oÊwiata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 131, poz. 907). 2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2781, z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788, Nr 122, poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532 i Nr 227, poz. 1658 oraz z 2007 r. Nr 42, poz. 273, Nr 80, poz. 542, Nr 115, poz. 791 i Nr 120, poz. 818. 3) za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia otrzymuje brzmienie okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do niniejszego rozporzàdzenia. § 2. 1. Wykaz lektur okreÊlony w za∏àcznikach nr 2 i 4 do rozporzàdzenia, o którym mowa w § 1 niniejszego rozporzàdzenia, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporzàdzeniem, jest realizowany, poczàwszy od roku szkolnego 2007/2008 odpowiednio w klasach I i IV szko∏y podstawowej, w klasach I gimnazjum i w klasach I szkó∏ ponadgimnazjalnych: liceum ogólnokszta∏càcego, liceum profilowanego, technikum, uzupe∏niajàcego liceum ogólnokszta∏càcego, technikum uzupe∏niajàcego oraz zasadniczej szko∏y zawodowej. 2. W pozosta∏ych klasach szkó∏ wymienionych w ust. 1 do zakoƒczenia etapu edukacyjnego realizuje si´ dotychczasowy wykaz lektur. § 3. Podstaw´ programowà kszta∏cenia ogólnego dla szkó∏ podstawowych i gimnazjów okreÊlonà w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, o którym mowa w § 1 niniejszego rozporzàdzenia, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporzàdzeniem, w zakresie dzia∏u „I Etap Edukacyjny klasy I—III Kszta∏cenie Zintegrowane”, w cz´Êci dotyczàcej j´zyka obcego nowo˝ytnego, stosuje si´, poczàwszy od roku szkolnego 2008/2009. § 4. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem 1 wrzeÊnia 2007 r. Minister Edukacji Narodowej: R. Legutko Dziennik Ustaw Nr 157 — 11558 — Poz. 1100 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2007 r. (poz. 1100) Za∏àcznik nr 1 PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI I ODDZIA¸ÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKO¸ACH PODSTAWOWYCH Wychowanie przedszkolne obejmuje wspomaganie rozwoju i wczesnà edukacj´ dzieci od trzeciego roku ˝ycia do rozpocz´cia nauki w klasie pierwszej szko∏y podstawowej. Wychowanie przedszkolne organizowane jest w przedszkolach i w oddzia∏ach przedszkolnych w szko∏ach podstawowych. Przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach podstawowych) zapewniajà opiek´, wychowanie i uczenie si´ w atmosferze akceptacji i bezpieczeƒstwa. Tworzà warunki umo˝liwiajàce dziecku osiàgni´cie gotowoÊci szkolnej. Wobec rodziców przedszkola (oddzia∏y przedszkolne w szko∏ach podstawowych) pe∏nià funkcj´ doradczà i wspierajàcà dzia∏ania wychowawcze: 1) pomagajà w rozpoznawaniu mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka i podj´ciu wczesnej interwencji specjalistycznej, 5. Umo˝liwianie dostrzegania i opisywania stosunków przestrzennych: 1) okreÊlanie swojego po∏o˝enia wzgl´dem przedmiotów lub innych osób, 2) okreÊlanie po∏o˝enia jednego przedmiotu wzgl´dem innego, z u˝yciem okreÊleƒ: nad, pod, w Êrodku, na zewnàtrz, przy, za, przed, obok, pomi´dzy, 3) okreÊlanie kierunku ruchu: do przodu, do ty∏u, w lewo, w prawo, poziomo, pionowo, w gór´, w dó∏, 4) ocenianie i porównywanie odleg∏oÊci z u˝yciem okreÊleƒ: daleko, dalej, najdalej, blisko, bli˝ej, najbli˝ej. 6. Stwarzanie okazji do klasyfikowania i porzàdkowania przedmiotów: 2) informujà na bie˝àco o post´pach dziecka, 1) wskazywanie i grupowanie przedmiotów podobnych do siebie pod wzgl´dem wielkoÊci, kszta∏tu, koloru i przeznaczenia, 3) uzgadniajà wspólnie z rodzicami kierunki i zakres zadaƒ realizowanych w przedszkolach i oddzia∏ach przedszkolnych. 2) klasyfikowanie przedmiotów z u˝yciem okreÊleƒ: du˝y — ma∏y, szeroki — wàski, wysoki — niski, gruby — cienki, Celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencja∏em i mo˝liwoÊciami rozwojowymi w relacjach ze Êrodowiskiem spo∏eczno-kulturowym i przyrodniczym. 3) porównywanie przedmiotów z u˝yciem okreÊleƒ: wi´kszy — mniejszy, d∏u˝szy — krótszy, szerszy — w´˝szy, wy˝szy — ni˝szy, grubszy — cieƒszy, Wynikajàce z powy˝szego celu zadania, dostosowane do potrzeb i mo˝liwoÊci rozwojowych dziecka, nauczyciel realizuje w ramach okreÊlonych obszarów edukacyjnych. I. Poznawanie i rozumienie siebie i Êwiata 1. Budzenie zaciekawienia otaczajàcym Êwiatem poprzez prowokowanie pytaƒ i dostarczanie radoÊci odkrywania. 2. Organizowanie dzia∏aƒ umo˝liwiajàcych poznawanie wielowymiarowoÊci cz∏owieka (postrzegam, myÊl´, czuj´, dzia∏am). 3. Tworzenie sytuacji pozwalajàcych na poznanie mo˝liwoÊci w∏asnych dziecka i innych ludzi, np. wynikajàcych ze zró˝nicowania p∏ci, wieku, stanu zdrowia i doÊwiadczenia. 4. Tworzenie sytuacji doskonalàcych pami´ç, zdolnoÊç kojarzenia, umiej´tnoÊç skupienia uwagi na rzeczach i osobach. 4) porzàdkowanie przedmiotów, np. od najd∏u˝szego do najkrótszego. 7. Odczytywanie przeznaczenia rzeczy. 8. Wzbudzanie zainteresowaƒ obrazem (ilustracjà) i tekstem. 9. Poznawanie, stosowanie, tworzenie symboli i znaków. 10. Tworzenie warunków do porzàdkowania zdarzeƒ w czasie: okreÊlanie zale˝noÊci czasowych z u˝yciem okreÊleƒ: d∏ugo, d∏u˝ej, krótko, krócej, przedtem, teraz, potem, najpierw, póêniej, wczoraj, dzisiaj, jutro, rano, w po∏udnie, wieczorem, w nocy. 11. Tworzenie warunków do doÊwiadczeƒ j´zykowych w zakresie reprezentatywnej i komunikatywnej funkcji j´zyka (ze szczególnym uwzgl´dnieniem nabywania i rozwijania umiej´tnoÊci czytania i pisania, w tym czytania i pisania liczb). Dziennik Ustaw Nr 157 — 11559 — 12. Przekazywanie wiedzy o zdrowym stylu ˝ycia, ocenianie zachowaƒ s∏u˝àcych i zagra˝ajàcych zdrowiu. 13. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistoÊci: 1) przyrodniczej poprzez obserwowanie, eksperymentowanie, odkrywanie, 2) spo∏eczno-kulturowej poprzez poznawanie zasad organizacji ˝ycia spo∏ecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej, narodowej oraz poznanie dzie∏ kultury, Poz. 1100 2. Pomoc w budowaniu pozytywnego obrazu w∏asnego „Ja” i zaspokajaniu poczucia bezpieczeƒstwa. 3. Identyfikowanie i nazywanie ró˝nych stanów emocjonalnych. 4. Uczenie sposobów radzenia sobie z w∏asnymi emocjami, w∏aÊciwego reagowania na przejawy emocji innych oraz kontrolowania zachowaƒ. 5. Wdra˝anie do zachowaƒ akceptowanych spo∏ecznie, wprowadzanie w kultur´ bycia. 6. Umo˝liwianie dziecku odkrywania znaczenia komunikowania si´ w sposób niewerbalny. 3) technicznej poprzez obserwowanie, manipulowanie oraz przekszta∏canie przedmiotów lub zmian´ ich u∏o˝enia w przestrzeni i czasie. 7. Umo˝liwianie doÊwiadczeƒ w mówieniu, s∏uchaniu i byciu s∏uchanym. 14. Organizowanie sytuacji umo˝liwiajàcych poznanie ruchu drogowego. 8. Tworzenie okazji do wymiany informacji, uczenie dyskutowania i dochodzenia do kompromisu. II. Nabywanie umiej´tnoÊci poprzez dzia∏anie 1. Wspieranie samodzielnych dzia∏aƒ dziecka. 9. Tworzenie okazji do pe∏nienia przez dziecko ró˝nych ról w uk∏adach interpersonalnych, ze zwróceniem uwagi na rol´ dziecka w rodzinie. 2. Umo˝liwianie dziecku dokonywania wyborów i prze˝ywania pozytywnych efektów w∏asnych dzia∏aƒ. 10. Tworzenie okazji do wspólnego podejmowania i realizowania ró˝nych zadaƒ, rozwiàzywania problemów. 3. Pomaganie dziecku w dostrzeganiu problemów, planowaniu i realizowaniu zadaƒ. 11. Dostarczanie przyk∏adów i doÊwiadczanie rozwiàzywania sytuacji konfliktowych na zasadzie kompromisu i akceptacji potrzeb innych osób. 4. Umo˝liwianie poznawania i stosowania ró˝nych sposobów rozwiàzywania zadaƒ. IV. Budowanie systemu wartoÊci 5. Umo˝liwienie dziecku odczytywania i zapisywania liczb cyframi oraz porównywania liczb i liczenia. 1. Wprowadzanie dziecka w Êwiat wartoÊci uniwersalnych, takich jak: dobro, prawda, mi∏oÊç, pi´kno, poprzez: 6. Kszta∏towanie nawyków higienicznych i zachowaƒ prozdrowotnych oraz proekologicznych. 7. Uczenie zasad post´powania warunkujàcych bezpieczeƒstwo dziecka, ze szczególnym uwzgl´dnieniem bezpieczeƒstwa ruchu drogowego. 8. Tworzenie warunków sprzyjajàcych spontanicznej i zorganizowanej aktywnoÊci ruchowej dziecka. Umo˝liwianie udzia∏u w grach, zabawach ruchowych i gimnastyce. 9. Umo˝liwianie dziecku ekspresji spostrze˝eƒ, prze˝yç, uczuç w ró˝nych formach dzia∏alnoÊci, z zastosowaniem werbalnych i niewerbalnych Êrodków wyrazu. 10. Wspieranie dzia∏aƒ twórczych w ró˝nych dziedzinach aktywnoÊci. 1) przekaz osobowy nauczyciela, 2) tworzenie otoczenia sprzyjajàcego rozumieniu i prze˝ywaniu tych wartoÊci. 2. Pomaganie dziecku w poznawaniu ró˝nych postaw bohaterów literackich i filmowych oraz w podejmowaniu próby ich oceny i uzasadnienia stanowiska. 3. Wykorzystywanie codziennych sytuacji do podejmowania prób samooceny i oceny zachowaƒ innych. 4. Stwarzanie okazji do dokonywania przez dziecko wyborów i zdawania sobie sprawy z ich konsekwencji. III. Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieÊniczej, wspólnocie 5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci poprzez samodzielne, dok∏adne i rzetelne wywiàzywanie si´ z podejmowanych zadaƒ, szacunku do pracy swojej i innych. 1. Uczenie nawiàzywania bliskiego, serdecznego kontaktu z innymi osobami. 6. Kszta∏towanie postawy przestrzegania zasad ruchu drogowego. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11560 — Poz. 1100 Za∏àcznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO DLA SZKÓ¸ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW Nadrz´dnym celem dzia∏aƒ edukacyjnych szko∏y jest wszechstronny rozwój ucznia. Edukacja szkolna polega na harmonijnym realizowaniu przez nauczycieli zadaƒ w zakresie nauczania, kszta∏cenia umiej´tnoÊci i wychowania. Zadania te tworzà wzajemnie uzupe∏niajàce si´ i równowa˝ne wymiary pracy ka˝dego nauczyciela. Szko∏a w zakresie nauczania, co stanowi jej zadanie specyficzne, zapewnia uczniom w szczególnoÊci: 1) nauk´ poprawnego i swobodnego wypowiadania si´, pisania i czytania ze zrozumieniem, w tym w j´zykach obcych, 2) poznawanie wymaganych poj´ç i zdobywanie rzetelnej wiedzy na poziomie umo˝liwiajàcym co najmniej kontynuacj´ nauki na nast´pnym etapie kszta∏cenia, 3) dochodzenie do rozumienia, a nie tylko do pami´ciowego opanowania przekazywanych treÊci, 4) rozwijanie zdolnoÊci dostrzegania ró˝nego rodzaju zwiàzków i zale˝noÊci (przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych, czasowych i przestrzennych), 5) rozwijanie zdolnoÊci myÊlenia analitycznego i syntetycznego, 6) przekazywanie wiadomoÊci przedmiotowych w sposób integralny, prowadzàcy do lepszego rozumienia Êwiata, ludzi i siebie, 7) poznawanie zasad rozwoju osobowego i ˝ycia spo∏ecznego, 8) poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej. W szkole uczniowie kszta∏cà swoje umiej´tnoÊci wykorzystywania zdobywanej wiedzy, aby w ten sposób lepiej przygotowaç si´ do pracy w warunkach wspó∏czesnego Êwiata. Nauczyciele tworzà uczniom warunki do nabywania nast´pujàcych umiej´tnoÊci: 1) planowania, organizowania i oceniania w∏asnej nauki, przyjmowania za nià coraz wi´kszej odpowiedzialnoÊci, 2) skutecznego porozumiewania si´ w ró˝nych sytuacjach, prezentacji w∏asnego punktu widzenia i uwzgl´dniania poglàdów innych ludzi, poprawnego pos∏ugiwania si´ j´zykiem ojczystym, j´zykami obcymi oraz przygotowania do publicznych wystàpieƒ, 3) efektywnego wspó∏dzia∏ania w zespole i pracy w grupie, budowania wi´zi mi´dzyludzkich, podejmowania indywidualnych i grupowych decyzji, skutecznego dzia∏ania na gruncie zachowania obowiàzujàcych norm, 4) rozwiàzywania problemów w sposób twórczy, 5) poszukiwania, porzàdkowania i wykorzystywania informacji z ró˝nych êróde∏ oraz efektywnego pos∏ugiwania si´ technologià informacyjnà, 6) odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy oraz tworzenia potrzebnych doÊwiadczeƒ i nawyków, 7) rozwijania sprawnoÊci umys∏owych oraz osobistych zainteresowaƒ, 8) przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiàzywania konfliktów i problemów spo∏ecznych. Nauczyciele w pracy wychowawczej, wspierajàc w tym zakresie obowiàzki rodziców, zmierzajà do tego, aby uczniowie w szczególnoÊci: 1) znajdowali w szkole Êrodowisko wszechstronnego rozwoju osobowego (w wymiarze intelektualnym, psychicznym, spo∏ecznym, zdrowotnym, estetycznym, moralnym, duchowym), 2) rozwijali w sobie dociekliwoÊç poznawczà, ukierunkowanà na poszukiwanie prawdy, dobra i pi´kna w Êwiecie, 3) mieli ÊwiadomoÊç ˝yciowej u˝ytecznoÊci zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i ca∏ej edukacji na danym etapie, 4) stawali si´ coraz bardziej samodzielni w dà˝eniu do dobra w jego wymiarze indywidualnym i spo∏ecznym, godzàc dà˝enie do dobra w∏asnego z dobrem innych, odpowiedzialnoÊç za siebie z odpowiedzialnoÊcià za innych, wolnoÊç w∏asnà z wolnoÊcià innych, 5) poszukiwali, odkrywali i dà˝yli na drodze rzetelnej pracy do osiàgni´cia celów ˝yciowych i wartoÊci wa˝nych dla odnalezienia w∏asnego miejsca w Êwiecie, 6) uczyli si´ szacunku dla dobra wspólnego jako podstawy ˝ycia spo∏ecznego oraz przygotowywali si´ do ˝ycia w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej i w paƒstwie, 7) przygotowywali si´ do rozpoznawania wartoÊci moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartoÊci oraz mieli mo˝liwoÊç doskonalenia si´, 8) kszta∏towali w sobie postaw´ dialogu, umiej´tnoÊç s∏uchania innych i rozumienia ich poglàdów; umieli wspó∏dzia∏aç i wspó∏tworzyç w szkole wspólnot´ nauczycieli i uczniów. Nauczyciele, majàc na uwadze osobowy rozwój ucznia, wspó∏dzia∏ajà na rzecz tworzenia w ÊwiadomoÊci uczniów zintegrowanego systemu wiedzy, umiej´tnoÊci i postaw. Ma to szczególne zastosowanie w kszta∏ceniu zintegrowanym. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11561 — Integracji wiedzy nauczanej w szkole na ró˝nych etapach kszta∏cenia s∏u˝y wprowadzenie kszta∏cenia zintegrowanego w klasach I—III szko∏y podstawowej oraz Êcie˝ek edukacyjnych. Dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y jest okreÊlona przez: 1) szkolny zestaw programów nauczania, który uwzgl´dniajàc wymiar wychowawczy, obejmuje ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego, 2) program wychowawczy szko∏y, obejmujàcy wszystkie treÊci i dzia∏ania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów, realizowany przez nauczycieli, 3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego Êrodowiska, obejmujàcy wszystkie treÊci i dzia∏ania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szko∏y oraz program profilaktyki tworzà spójnà ca∏oÊç. Ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela. Obok zadaƒ wychowawczych i profilaktycznych nauczyciele wykonujà równie˝ dzia∏ania opiekuƒcze odpowiednio do istniejàcych potrzeb. Konieczne jest podejmowanie przez nauczycieli dzia∏aƒ majàcych na celu wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów. Edukacja szkolna przebiega w nast´pujàcych etapach edukacyjnych dostosowanych do okresów rozwojowych dziecka: 1) etap I — klasy I—III szko∏y podstawowej, 2) etap II — klasy IV—VI szko∏y podstawowej, 3) etap III — gimnazjum. Ilekroç w za∏àczniku jest mowa o: 1) zaj´ciach edukacyjnych — nale˝y przez to rozumieç zaj´cia o charakterze dydaktyczno-wychowawczym, w toku których odbywa si´ nauczanie przedmiotów (bloków przedmiotowych), kszta∏cenie zintegrowane lub realizacja Êcie˝ek edukacyjnych, 2) Êcie˝ce edukacyjnej — nale˝y przez to rozumieç zestaw treÊci i umiej´tnoÊci o istotnym znaczeniu poznawczym i wychowawczym, których realizacja mo˝e odbywaç si´ w ramach nauczania przedmiotów lub w postaci odr´bnych zaj´ç, Poz. 1100 SZKO¸A PODSTAWOWA I i II ETAP EDUKACYJNY Nauczyciele w szkole podstawowej dostosowujà sposób przekazywania odpowiedniej wiedzy, kszta∏towania umiej´tnoÊci i postaw uczniów do naturalnej w tym wieku aktywnoÊci dzieci, umo˝liwiajà im poznawanie Êwiata w jego jednoÊci i z∏o˝onoÊci, wspomagajà ich samodzielnoÊç uczenia si´, inspirujà je do wyra˝ania w∏asnych myÊli i prze˝yç, rozbudzajà ich ciekawoÊç poznawczà oraz motywacj´ do dalszej edukacji. Edukacja w szkole podstawowej, wspomagajàc rozwój dziecka jako osoby i wprowadzajàc je w ˝ycie spo∏eczne, ma na celu przede wszystkim: 1) prowadziç dziecko do nabywania i rozwijania umiej´tnoÊci wypowiadania si´, czytania i pisania w j´zyku ojczystym i w j´zyku obcym, wykonywania elementarnych dzia∏aƒ arytmetycznych, pos∏ugiwania si´ prostymi narz´dziami i kszta∏towania nawyków spo∏ecznego wspó∏˝ycia, 2) rozwijaç poznawcze mo˝liwoÊci uczniów, tak aby mogli oni przechodziç od dzieci´cego do bardziej dojrza∏ego i uporzàdkowanego rozumienia Êwiata, 3) rozwijaç i przekszta∏caç spontanicznà motywacj´ poznawczà w motywacj´ Êwiadomà, przygotowywaç do podejmowania zadaƒ wymagajàcych systematycznego i d∏u˝szego wysi∏ku intelektualnego i fizycznego, 4) rozbudzaç i rozwijaç wra˝liwoÊç estetycznà i moralnà dziecka oraz jego indywidualne zdolnoÊci twórcze, 5) umacniaç wiar´ dziecka we w∏asne si∏y i w zdolnoÊç osiàgania wartoÊciowych i trudnych celów, 6) rozwijaç zdolnoÊç odró˝niania Êwiata rzeczywistego od wyobra˝onego oraz postaci historycznych od fantastycznych, 7) kszta∏towaç potrzeby i umiej´tnoÊci dbania o w∏asne cia∏o, zdrowie i sprawnoÊç fizycznà; wyrabiaç czujnoÊç wobec zagro˝eƒ dla zdrowia fizycznego, psychicznego i duchowego, kszta∏towaç nawyki i umiej´tnoÊci zwiàzane z bezpiecznym uczestnictwem w ruchu drogowym, 8) rozwijaç umiej´tnoÊci dziecka poznawania siebie oraz otoczenia rodzinnego, spo∏ecznego, kulturowego, technicznego i przyrodniczego dost´pnego jego doÊwiadczeniu, 9) wzmacniaç poczucie to˝samoÊci kulturowej, historycznej, etnicznej i narodowej, 3) etapie edukacyjnym — nale˝y przez to rozumieç odpowiedni okres kszta∏cenia o wyró˝nionych celach, stanowiàcy ca∏oÊç dydaktycznà, 10) stwarzaç warunki do rozwoju wyobraêni i ekspresji werbalnej, plastycznej, muzycznej i ruchowej, zapewniaç warunki do harmonijnego rozwoju fizycznego i psychicznego oraz zachowaƒ prozdrowotnych, 4) kszta∏ceniu zintegrowanym — nale˝y przez to rozumieç system nauczania w klasach I—III szko∏y podstawowej. 11) zapewniaç opiek´ i wspomagaç rozwój dziecka w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym Êrodowisku w poczuciu wi´zi z rodzinà, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11562 — Poz. 1100 12) uwzgl´dniaç indywidualne potrzeby dziecka i troszczyç si´ o zapewnienie mu równych szans, 5) umiej´tnoÊci dzia∏ania w ró˝nych sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych, 13) stwarzaç warunki do rozwijania samodzielnoÊci, obowiàzkowoÊci, podejmowania odpowiedzialnoÊci za siebie i najbli˝sze otoczenie, 6) nawyków i umiej´tnoÊci zwiàzanych z bezpiecznym uczestnictwem w ruchu drogowym, 7) rozbudzania potrzeby kontaktu z przyrodà. 14) stwarzaç warunki do indywidualnego i grupowego dzia∏ania na rzecz innych. W szkole podstawowej szczególnie wa˝ne jest stwarzanie przyjaznej atmosfery i pomaganie dziecku w dobrym funkcjonowaniu w spo∏ecznoÊci szkolnej. I ETAP EDUKACYJNY klasy I—III KSZTA¸CENIE ZINTEGROWANE Kszta∏cenie na tym etapie jest ∏agodnym przejÊciem od wychowania przedszkolnego do edukacji prowadzonej w systemie szkolnym. Ma ono charakter zintegrowany. Zaj´cia edukacyjne prowadzi nauczyciel (nauczyciele) wed∏ug ustalonego przez siebie planu, dostosowujàc czas zaj´ç i przerw do aktywnoÊci uczniów. Nauczyciel (nauczyciele) uk∏ada zaj´cia w taki sposób, aby zachowaç ciàg∏oÊç nauczania i doskonalenia podstawowych umiej´tnoÊci. Wskazane jest takie organizowanie procesu dydaktyczno-wychowawczego, aby w ka˝dym dniu wystàpi∏y zaj´cia ruchowe, których ∏àczny tygodniowy wymiar wynosi co najmniej 3 godziny. Wskazane jest równie˝, aby w ka˝dym tygodniu wystàpi∏y zaj´cia z j´zyka obcego nowo˝ytnego, których ∏àczny tygodniowy wymiar wynosi 2 godziny. Nauka j´zyka obcego nowo˝ytnego rozpoczyna si´ od stopniowego rozwijania rozumienia ze s∏uchu i reagowania na j´zyk gestem lub s∏owem. Nast´pnie wprowadzana jest sprawnoÊç mówienia przez powtarzanie pojedynczych zdaƒ i zwrotów. Elementy czytania, a póêniej pisania, wprowadzane sà na poziomie wyrazu i zdania. Cele edukacyjne Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, w tym szczególnie: 1) umiej´tnoÊci s∏u˝àcych zdobywaniu wiedzy (czytania, pisania i liczenia), 2) przygotowania do nauki j´zyków obcych na kolejnych etapach edukacyjnych, 3) umiej´tnoÊci nawiàzywania i utrzymywania poprawnych kontaktów z innymi dzieçmi, doros∏ymi, z osobami niepe∏nosprawnymi, przedstawicielami innej narodowoÊci i rasy, 4) poczucia przynale˝noÊci do spo∏ecznoÊci szkolnej, Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju, Zadania szko∏y 1. UÊwiadamianie uczniom, ˝e wspólnoty takie jak: rodzina, Êrodowisko lokalne i ojczyzna stanowià wielkà wartoÊç w ˝yciu ka˝dego cz∏owieka i ˝e ka˝dy ma wobec tych wspólnot obowiàzki. 2. Uczenie zwyczajów, obyczajów i w∏aÊciwych zachowaƒ w Êrodowisku rodzinnym, wobec kolegów szkolnych i nauczycieli. 3. UÊwiadamianie uczniom zwyczajów, obyczajów i zachowaƒ w∏aÊciwych dla przedstawicieli kultury obszaru nauczanego j´zyka obcego. 4. Uczenie w∏aÊciwych zachowaƒ w sytuacjach zagra˝ajàcych bezpieczeƒstwu uczniów, w tym w∏aÊciwych zachowaƒ w ruchu drogowym. 5. Uczenie w∏aÊciwych zachowaƒ w stosunku do zwierzàt i otaczajàcej przyrody. 6. Rozpoznawanie poziomu sprawnoÊci warunkujàcego opanowanie przez uczniów podstawowych umiej´tnoÊci: czytania, pisania i liczenia; odpowiednio do tego prowadzenie çwiczeƒ usprawniajàcych. 7. Rozpoznawanie poziomu sprawnoÊci warunkujàcego opanowanie przez uczniów podstawowych umiej´tnoÊci: rozumienia ze s∏uchu, mówienia, czytania i pisania prostych zdaƒ w j´zyku obcym; odpowiednio do tego prowadzenie çwiczeƒ usprawniajàcych. 8. Zach´canie uczniów do nauki j´zyka obcego oraz rozwijanie ÊwiadomoÊci j´zykowej przez porównanie j´zyka ojczystego i j´zyków obcych. 9. Kszta∏towanie w∏aÊciwych nawyków higienicznych. 10. Zapoznanie dzieci z polskà i Êwiatowà klasycznà literaturà dzieci´cà, w tym z baÊniami i legendami w j´zyku obcym. TreÊci nauczania Edukacja na tym etapie obejmuje nast´pujàce treÊci nauczania i dzia∏ania edukacyjne: 1) dom rodzinny — dziecko jako cz∏onek rodziny, 2) szko∏a — dziecko jako uczeƒ, kolega, przyjaciel; normy post´powania zwiàzane z tymi rolami, 3) miejscowoÊç, ˝ycie jej mieszkaƒców, 4) przyroda w otoczeniu dziecka, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11563 — 5) ojczyzna — symbole i Êwi´ta narodowe; baÊnie i legendy narodowe, 6) obrazy z przesz∏oÊci (w∏asnej rodziny, szko∏y, miejscowoÊci), Poz. 1100 28) mierzenie d∏ugoÊci, szerokoÊci, wysokoÊci przedmiotów oraz ich odleg∏oÊci z u˝yciem ró˝nych jednostek i miarek; stosowanie jednostek: centymetr, metr (bez zamieniania jednostek w obliczeniach), 8) obrazy z ˝ycia dzieci w innych krajach, w szczególnoÊci w kraju nauczanego j´zyka obcego, 29) wa˝enie przedmiotów i odmierzanie p∏ynów z u˝yciem jednostek: dekagram, kilogram (u˝ycie poj´cia: pó∏ kilograma), odmierzanie p∏ynów za pomocà szklanki, butelki, garnka (u˝ycie poj´ç: pó∏ i çwierç litra), 9) wybrane wytwory kultury, sztuki, techniki, 30) obliczenia pieni´˝ne w zakresie 100 z∏, 10) rozmowy, 31) kalendarz: 7) zabawy, zaj´cia, przygody dzieci, 11) swobodne i spontaniczne wypowiedzi uczniów, 12) podstawowe zwroty w j´zyku obcym zwiàzane z czynnoÊciami dnia codziennego, 13) opowiadanie i opisywanie, 14) recytowanie wierszy i prozy, 15) zabawy i gry dramowe, teatralne, 16) uwa˝ne s∏uchanie wypowiedzi innych, 17) odbiór programów radiowych i telewizyjnych, 18) s∏uchanie baÊni, opowiadaƒ i legend, w tym z w∏asnego regionu, jako inspiracji do s∏ownego i pozas∏ownego wyra˝ania treÊci i prze˝yç, 19) czytanie g∏oÊne sylab, wyrazów, zdaƒ i tekstów, 20) czytanie ciche ze zrozumieniem, 21) ró˝ne êród∏a informacji i technologii informacyjnej, w tym korzystanie z czytelni i biblioteki szkolnej, 22) pisanie liter, ∏àczenie liter w sylaby, pisanie wyrazów, zdaƒ, 23) przepisywanie wyrazów, zdaƒ, tekstów, powiàzane z ich uzupe∏nianiem i przekszta∏caniem,

1. a)nazywanie dni tygodnia i miesi´cy oraz znajomoÊç ich kolejnoÊci,
2. b)odczytywanie i zapisywanie czasu w systemie 12- i 24-godzinnym,
3. c)stosowanie poj´ç: minuta, godzina, pó∏ godziny,
4. d)zapisywanie i porzàdkowanie chronologiczne dat (dni i miesiàce),
5. e)odczytywanie i zapisywanie liczb rzymskich od I do XII,
6. f)wykonywanie prostych obliczeƒ kalendarzowych (w zakresie pe∏nych miesi´
7. cy)i zegarowych (w zakresie pe∏nych godzin), 32) mierzenie temperatury, odczytywanie wskazaƒ termometru bez pos∏ugiwania si´ liczbami ujemnymi, 33) rozwiàzywanie ∏atwych równaƒ jednodzia∏aniowych z niewiadomà w postaci okienka (bez przenoszenia na drugà stron´), 34) rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych wymagajàcych wykonania jednego dzia∏ania (w tym zadaƒ na porównywanie ró˝nicowe i zadaƒ dotyczàcych iloÊci, ceny i wartoÊci), 35) figury geometryczne: 24) pisanie swobodnych tekstów, ˝yczeƒ, zaproszeƒ, listów, opowiadaƒ i opisów,
8. a)mierzenie d∏ugoÊci odcinków i rysowanie za pomocà linijki odcinków o danej d∏ugoÊci, 25) pisanie z wykorzystaniem elementarnych zasad pisowni,
9. b)rozpoznawanie i nazywanie trójkàta, kwadratu, prostokàta i ko∏a, 26) liczenie (przeliczanie przedmiotów, niezale˝noÊç liczby przedmiotów od sposobów ich przeliczania, porównywanie liczebnoÊci zbiorów), zapisywanie liczb w zakresie 1000, stopniowe rozszerzanie zakresu do 10 000, 27) dzia∏ania na liczbach:
10. a)dodawanie i odejmowanie pami´ciowe w zakresie 100, mno˝enie i dzielenie liczb w zakresie tabliczki mno˝enia,
11. b)sprawdzanie wyniku odejmowania za pomocà dodawania i wyniku dzielenia za pomocà mno˝enia,
12. c)mierzenie d∏ugoÊci boków (w pe∏nych centymetrach) i obliczanie obwodu trójkàta, kwadratu, prostokàta, 36) obserwowanie zjawisk i procesów przyrodniczych, mówienie o nich, 37) formy ochrony Êrodowiska przyrodniczego w najbli˝szej okolicy, 38) poznanie w∏asnego cia∏a, 39) dba∏oÊç o zdrowie, higiena w∏asna i otoczenia, 40) podobieƒstwa i ró˝nice mi´dzy ludêmi, zrozumienie a tolerancja, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11564 — 41) ˝ywnoÊç i ˝ywienie, 42) bezpieczeƒstwo w ró˝nych miejscach i sytuacjach, zw∏aszcza na drogach publicznych, rozpoznawanie zagro˝eƒ i umiej´tnoÊci zachowania si´ w przypadku zagro˝enia, 43) poznawanie pracy w wybranych zawodach, 44) urzàdzenia techniczne powszechnego u˝ytku (bezpieczne u˝ytkowanie), 45) wykorzystanie materia∏ów (papier, drewno, tkanina, metal, tworzywa sztuczne, materia∏y przyrodnicze) w dzia∏alnoÊci manualnej, 46) organizacja pracy (planowanie, organizacja stanowiska, racjonalne wykorzystanie materia∏u i czasu), 47) dzia∏alnoÊç plastyczna uczniów w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach z wykorzystaniem tradycji regionalnych, 48) ró˝norodnoÊç dziedzictwa i poszukiwaƒ w sferze kultury, Poz. 1100 W szko∏ach, które organizujà nauk´ j´zyka mniejszoÊci narodowej lub etnicznej albo j´zyka regionalnego — j´zyka kaszubskiego, j´zyk ten jest nauczany w ramach nauczania zintegrowanego. TreÊci nauczania w klasach I—III powinny byç czerpane z podobnych kr´gów tematycznych, jakie zosta∏y okreÊlone powy˝ej, z uwzgl´dnieniem kultury danej mniejszoÊci narodowej lub etnicznej albo spo∏ecznoÊci pos∏ugujàcej si´ j´zykiem regionalnym — j´zykiem kaszubskim. Zaj´cia z j´zyka obcego powinny zawieraç treÊci nauczania obejmujàce podstawowe s∏ownictwo odnoszàce si´ do zakresów tematycznych realizowanych w kszta∏ceniu zintegrowanym. II ETAP EDUKACYJNY klasy IV—VI Poczàwszy od II etapu edukacyjnego wprowadza si´ przedmioty i nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne o charakterze wychowawczo-dydaktycznym: 1) edukacja czytelnicza i medialna, 49) wieloÊç Êrodków komunikacji (j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏
13. a)oraz Êrodków wyrazu plastycznego, 2) edukacja ekologiczna, 50) ekspresja i autoekspresja, 3) edukacja prozdrowotna, 51) rozumienie, akceptacja i tolerancja dla innych wypowiedzi artystycznych, 4) wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie: 52) kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych, 53) krajobraz kulturowy, 54) brzmienie g∏osów, instrumentów muzycznych, dêwi´k, rytm, tempo, 55) Êpiew, gra na instrumentach, ruch z muzykà, 56) percepcja elementów akustyki Êrodowiska cz∏owieka, muzyki i utworów muzycznych, 57) gry i zabawy ruchowe, çwiczenia terenowe, w´drówki piesze, 58) umiej´tnoÊci ruchowe oraz çwiczenia fizyczne korygujàce postaw´ cia∏a, 59) przestrzeganie regu∏ w grach i zabawach ruchowych. Lektura H.Ch. Andersen — BaÊnie (wybór); W∏adys∏aw Be∏za — Kto ty jesteÊ? Polak ma∏y!; Jan Brzechwa — Akademia Pana Kleksa; Wanda Chotomska — Legendy polskie; Maria Konopnicka — O krasnoludkach i sierotce Marysi (fragmenty); Hugh Lofting — Doktor Dolittle i jego zwierz´ta; Astrid Lindgren — Dzieci z Bullerbyn; Kornel Makuszyƒski — 120 przygód Kozio∏ka Mato∏ka (ksi´ga I); Alan Aleksander Milne — KubuÊ Puchatek; ks. Jan Twardowski — Patyki i patyczki; Julian Tuwim — wiersze dla dzieci: Lokomotywa, S∏oƒ Tràbalski; inne wybrane utwory klasycznej literatury dzieci´cej polskiej i Êwiatowej.
14. a)wychowanie do ˝ycia w rodzinie,
15. b)wychowanie regionalne — dziedzictwo kulturowe w regionie,
16. c)wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki. Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç. Dotyczy to zw∏aszcza Êcie˝ki edukacyjnej „Wychowanie do ˝ycia w spo∏eczeƒstwie”. Nauczyciele wszystkich przedmiotów eksponujà treÊci zwiàzane z edukacjà na rzecz bezpieczeƒstwa, zw∏aszcza w ruchu drogowym. PRZEDMIOTY J¢ZYK POLSKI Cz∏owiek zdobywa wiedz´ przede wszystkim poprzez j´zyk. Nauczanie j´zyka ojczystego tworzy fundament ogólnego rozwoju ucznia, jest pomocà w kszta∏towaniu osoby ucznia, stanowi g∏ówny punkt odniesienia ca∏ej edukacji szkolnej — wychowania i kszta∏cenia. Za rozwój j´zyka w mowie i piÊmie (w tym za zasób poj´ç, ortografi´ i estetyk´ zapisu) odpowiedzialni sà wszyscy nauczyciele niezale˝nie od posiadanej specjalnoÊci. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11565 — Cele edukacyjne Wspomaganie umiej´tnoÊci porozumiewania si´ uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza przez: 1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, a zw∏aszcza wa˝nych dla ˝ycia w paƒstwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego, 2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci uczniów po to, aby wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji, 3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów kultury, tak˝e audiowizualnych, a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej i europejskiej, 4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià dziecka. Zadania szko∏y 1. Wychowanie j´zykowe i rozbudzanie wra˝liwoÊci estetycznej. 2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci. 3. Doskonalenie kompetencji komunikacyjnej, to znaczy umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów kultury. 4. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy o systemie j´zykowym). 5. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy. 6. Integrowanie ró˝nych doÊwiadczeƒ kulturowych. TreÊci nauczania Poz. 1100 2. W∏aÊciwoÊci opowiadania, opisu, dialogu oraz prostych form u˝ytkowych. 3. Wypowiedzenia oznajmujàce, pytajàce i rozkazujàce, w tym zdania i równowa˝niki zdaƒ. 4. Zwiàzki wyrazów w zdaniu, w tym rola podmiotu i orzeczenia. 5. Odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy oraz podstawowe kategorie fleksyjne. 6. Zwiàzki znaczeniowe mi´dzy wyrazami. 7. Budowa s∏owotwórcza wyrazów. 8. Rodzaje g∏osek. 9. Akcent wyrazowy, intonacja. 10. Poj´cia: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, narracja, przenoÊnia, rytm. 11. Ró˝nice mi´dzy j´zykiem potocznym a j´zykiem literatury oraz j´zykiem regionu. 12. Terminy: bohater, wàtek, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym, zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, powieÊç, proza, poezja. 13. Terminy zwiàzane z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà. Osiàgni´cia 1. Mówienie: 1) do rzeczywistych i wyobra˝onych s∏uchaczy, z przejrzystoÊcià intencji, z uwzgl´dnianiem ró˝norodnych sytuacji, ról i kontaktów mi´dzyludzkich (oficjalnych i nieoficjalnych), 2) na temat otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych zainteresowaƒ, literatury, innych (niewerbalnych i mieszanych) tekstów kultury, 3) na temat zaobserwowanych zjawisk j´zykowych (przy u˝yciu elementarnej terminologii j´zykoznawczej wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci uczniów), 4) z precyzjà znaczeniowà, ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zw∏aszcza etycznej), 5) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów z pami´ci). 2. S∏uchanie: TreÊci nauczania powinny byç podporzàdkowane funkcji wspierajàcej wypowiadanie si´, bez koniecznoÊci pos∏ugiwania si´ definicjami. 1. Poj´cia nadawcy i odbiorcy, sposoby rozpoznawania intencji wypowiedzi (pytam, odpowiadam, informuj´, prosz´). 1) uwa˝ne i ze zrozumieniem, 2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach, 3) z rozró˝nianiem mowy i t∏a akustycznego w przekazach audiowizualnych. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11566 — 3. Czytanie: 1) g∏oÊne i wyraziste, z uwzgl´dnieniem zasad kultury ˝ywego s∏owa, 2) ciche ze zrozumieniem, 3) ró˝nych rodzajów tekstów z uwzgl´dnianiem celu (takiego jak: informacja, prze˝ycie, perswazja). 4. Pisanie: 1) tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów i w ró˝nych celach, 2) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji, ekspresji w∏asnych doznaƒ, z literaturà i tekstami kultury wysokiej oraz masowej, 3) w ró˝nych prostych formach, 4) z troskà o kompozycj´ (plan, tytu∏, akapit), sprawnoÊç stylistycznà oraz poprawnoÊç gramatycznà, interpunkcyjnà i ortograficznà, a tak˝e estetyk´ tekstu. 5. Odbiór tekstów kultury: 1) z dà˝noÊcià do odkrywania ich dos∏ownego, przenoÊnego i symbolicznego sensu, 2) z uwzgl´dnieniem obserwacji swoistoÊci ich tworzywa, 3) ze wskazywaniem na ró˝ne elementy Êwiata przedstawionego, 4) z odró˝nianiem fikcji artystycznej od rzeczywistoÊci, 5) z refleksjà nad wartoÊciami i zasadami etycznymi, w tym zw∏aszcza dylematami natury etycznej prze˝ywanymi przez bohaterów, 6) z próbami okreÊlania funkcji ró˝nych elementów tekstu przy u˝yciu odpowiedniej terminologii (wprowadzanej zale˝nie od mo˝liwoÊci uczniów), 7) z wykorzystaniem ró˝nych kontekstów, 8) z uwzgl´dnieniem odr´bnoÊci regionalnej i etnicznej. Lektura 1. Carlo Collodi — Pinokio; Wiktor Gomulicki — Wspomnienia niebieskiego mundurka; Irena Jurgielewiczowa — Ten obcy; Rudyard Kipling — Ksi´ga D˝ungli; Józef Ignacy Kraszewski — Stara Baʃ; C.S. Levis — OpowieÊci z Narnii, cz. I: Lew, Czarownica i stara szafa; Kornel Makuszyƒski — Szatan z siódmej klasy; Lucy Maud Montgomery — Ania z Zielonego Wzgórza; Edmund Niziurski — Sposób na Alcybiadesa; Henryk Sienkiewicz — W pustyni i w puszczy; Alfred Szklarski — Tomek w krainie kangurów; ks. Jan Twardowski — Zeszyt w kratk´; Mark Twain — Przygody Tomka Sawyera; Juliusz Verne — W 80 dni dooko∏a Êwiata; Stanis∏aw Lem — Bajki robotów. Poz. 1100 2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie pochodzàce z regionu. 3. Inne teksty reprezentatywne dla êróde∏ kultury europejskiej. 4. Wybrane przez uczniów i nauczyciela stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów: 1) utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce w polskà tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà, 2) teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów, gatunków i form artystycznego wyrazu, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich, w tym odmian prozy fabularnej, literatury science fiction. 5. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe, przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne. HISTORIA I SPO¸ECZE¡STWO Cele edukacyjne 1. Zainteresowanie przesz∏oÊcià. 2. Rozwijanie poczucia przynale˝noÊci do grupy rodzinnej, spo∏ecznoÊci lokalnej, grupy etnicznej, narodu, paƒstwa, spo∏ecznoÊci europejskiej i Êwiatowej. 3. Âwiadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywujàca do odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu spo∏ecznym i publicznym. Kszta∏towanie szacunku do w∏asnego paƒstwa. 4. Poznawanie wartoÊci, stanowiàcych istotny motyw dzia∏alnoÊci indywidualnej i publicznej w Polsce, w Europie i w Êwiecie. Zadania szko∏y 1. Dostarczanie wiedzy na temat najwa˝niejszych wydarzeƒ i najwybitniejszych postaci z dziejów Polski (w tym regionu) oraz Europy i Êwiata. 2. Zapoznanie z symbolami narodowymi, paƒstwowymi i religijnymi; wyjaÊnienie ich znaczenia oraz kszta∏towanie szacunku wobec nich. Rozwijanie postawy patriotycznej. 3. Kszta∏towanie wyobraêni historycznej. 4. Zapoznanie z elementarnymi poj´ciami historycznymi. 5. Rozbudzanie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià w∏asnà, swojej rodziny i narodu oraz korzeniami i rozwojem rodzimej kultury. TreÊci nauczania 1. Ja. Kim jestem — co lubi´, co potrafi´, co jest dla mnie wa˝ne. GodnoÊç moja i innych. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11567 — Poz. 1100 2. Ja i inni. Moja postawa wobec innych. Kole˝eƒstwo, przyjaêƒ, mi∏oÊç. Prawa moje i prawa innych. Stosunek do Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego. Osiàgni´cia 3. Ja i inni. WolnoÊç osobista a przewidywanie konsekwencji w∏asnych zachowaƒ, odpowiedzialnoÊç i obowiàzki. Wzorce osobowe — wybrane postacie historyczne i wspó∏czesne. 2. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych. 1. Integrowanie wiedzy historycznej uzyskanej z ró˝nych êróde∏. 4. WartoÊci: prawda, dobro, pi´kno, wolnoÊç i sprawiedliwoÊç w otaczajàcym Êwiecie. 3. Ocenianie faktów i wydarzeƒ z przesz∏oÊci; porównywanie zasad i wartoÊci obowiàzujàcych w przesz∏oÊci z obecnie obowiàzujàcymi zasadami i wartoÊciami kszta∏tujàcymi ˝ycie spo∏eczne. 5. Mój dom, moja rodzina i sàsiedztwo. Elementy historii rodzinnej, regionalnej oraz ˝ycia codziennego w Polsce i w ró˝nych krajach i epokach. 4. Tworzenie opowiadania opartego na treÊciach historycznych, z obrazowym ujmowaniem epizodów, postaci i scenek historycznych. 6. Spo∏eczeƒstwo. Prawa i obowiàzki obywatelskie. Postawy prospo∏eczne i aspo∏eczne. Przyk∏ady ró˝nych systemów spo∏ecznych w Êwiecie wspó∏czesnym i w przesz∏oÊci. 5. Umieszczanie wydarzeƒ w przedzia∏ach czasowych, obliczanie up∏ywu czasu mi´dzy wydarzeniami. 7. Praca. Jej znaczenie w ˝yciu indywidualnym i zbiorowym. Organizacja pracy i jej efekty w ró˝nych epokach i wspó∏czeÊnie. 7. Poszukiwanie swojego miejsca w Êwiecie, Êwiadome korzystanie z przys∏ugujàcych praw oraz wype∏nianie obowiàzków. 8. Zró˝nicowanie regionalne Polski efektem warunków przyrodniczych i dzia∏alnoÊci cz∏owieka, zasoby Êrodowiska przyrodniczego, ich ochrona i wykorzystanie. 8. Umiej´tnoÊç krytycznej oceny wydarzeƒ historycznych i wspó∏czesnych. 9. Zagospodarowanie terenu w miejscu zamieszkania ucznia, uwarunkowania ˝ycia ludzi danego obszaru od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych, krajobraz najbli˝szej okolicy. 10. Moja ojczyzna. Wydarzenia i osoby o zasadniczym znaczeniu dla losów narodu i paƒstwa polskiego (chrzest Polski, zjazd gnieênieƒski i koronacja Chrobrego, W∏adys∏aw ¸okietek i Kazimierz Wielki, bitwa pod Grunwaldem, unia polsko-litewska, królowa Jadwiga i Jagie∏∏o, Stefan Batory, potop szwedzki, Jan Sobieski, konstytucja 3 maja, rozbiory, formy walki o niepodleg∏oÊç Polski, I wojna Êwiatowa, odzyskanie niepodleg∏oÊci, wojna polsko-sowiecka, Józef Pi∏sudski i Roman Dmowski, II wojna Êwiatowa, okupacja i walka o niepodleg∏oÊç). 11. Najwa˝niejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego. 12. Moja ojczyzna Polska — po∏o˝enie, obszar, granice, sàsiedzi, ludnoÊç, podzia∏ administracyjny. 13. Mój kràg cywilizacyjno-kulturowy. Wybrane zagadnienia z kr´gu kultury antycznej oraz dziejów Europy. Âródziemnomorskie korzenie wybranych elementów kultury polskiej. 14. Polska w Europie — kierunki wspó∏pracy, procesy integracji z Unià Europejskà; wspólne wartoÊci europejskie: poszanowanie praw cz∏owieka, demokracja, wolnoÊç gospodarcza. 15. Symbole i Êwi´ta narodowe, paƒstwowe i religijne; symbole wybranych paƒstw i instytucji mi´dzynarodowych. 6. Rysowanie drzewa genealogicznego. 9. Rozumienie i stosowanie przyj´tych norm wspó∏˝ycia w najbli˝szym otoczeniu. Indywidualne i grupowe dzia∏anie w najbli˝szym otoczeniu spo∏ecznym i na forum szko∏y. 10. Samodzielna ocena zachowaƒ swoich i innych, a tak˝e przewidywanie ich konsekwencji. 11. Dokonywanie Êwiadomej samoidentyfikacji kulturowej, narodowej, etnicznej, regionalnej i paƒstwowej; formu∏owanie uzasadnieƒ w∏asnych postaw i poglàdów. 12. Wyra˝anie w∏asnego zdania i s∏uchanie zdania innych. 13. Dostrzeganie zwiàzków teraêniejszoÊci z przesz∏oÊcià oraz ciàg∏oÊci rozwoju kulturalnego i cywilizacyjnego. 14. Odczytywanie i opis ró˝norodnych êróde∏ informacji historycznej i ich ilustracyjne wykorzystywanie przy rekonstrukcji przesz∏oÊci. 15. Lokalizowanie czasowo-przestrzenne wydarzeƒ z wykorzystaniem osi czasu, planu, mapy, wykresów i tabel. 16. Wyciàganie wniosków z porównywania dwóch i wi´cej prostych informacji dotyczàcych wydarzeƒ i postaci historycznych. 17. Poszukiwanie potrzebnych informacji w ró˝norodnych êród∏ach oraz rozwijanie umiej´tnoÊci ich selekcjonowania, porzàdkowania i przechowywania. 18. Ukierunkowana, bezpoÊrednia obserwacja elementów Êrodowiska geograficznego i spo∏ecznego. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11568 — 19. Formu∏owanie pytaƒ, problemów dotyczàcych zjawisk zachodzàcych w Êrodowisku lokalnym, regionalnym i poszukiwanie ich rozwiàzaƒ z wykorzystaniem dost´pnych êróde∏ informacji. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne Opanowanie znajomoÊci j´zyka na poziomie zapewniajàcym minimum komunikacji j´zykowej. Zadania szko∏y 1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, w szczególnoÊci przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà ich indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych. 2. Stopniowe przygotowywanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego. 3. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur. TreÊci nauczania 1. Podstawowe struktury gramatyczne umo˝liwiajàce formu∏owanie wypowiedzi w odniesieniu do teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci oraz do relacji przestrzennych. 2. Podstawowe funkcje j´zykowe umo˝liwiajàce pos∏ugiwanie si´ j´zykiem w prostych, nieformalnych sytuacjach dnia codziennego. 3. Zasady wymowy i ortografii. 4. Podstawowe wiadomoÊci o obszarze nauczanego j´zyka. 5. Wprowadzenie do pracy ze s∏ownikiem dwuj´zycznym oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi. 6. Proste projekty zespo∏owe. Osiàgni´cia 1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu: 1) ogólnego sensu prostych sytuacji komunikacyjnych, w tym intencji rozmówcy, 2) instrukcji nauczyciela, 3) ogólnego sensu oraz wyszukiwanie informacji szczegó∏owych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach. 2. SprawnoÊç mówienia: 1) zadawanie prostych pytaƒ oraz udzielanie odpowiedzi, 2) zdobywanie i udzielanie informacji w typowych sytuacjach dnia codziennego, Poz. 1100 3) formu∏owanie krótkiej wypowiedzi o sobie, rodzinie, najbli˝szym otoczeniu, swoich przekonaniach i wartoÊciach wraz z ich prostym uzasadnieniem, 4) inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy dotyczàcej typowych sytuacji dnia codziennego, 5) opanowanie poprawnej wymowy w zakresie poznanego materia∏u j´zykowego. 3. SprawnoÊç czytania: 1) rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów, takich jak: menu, rozk∏ad jazdy, og∏oszenia, reklamy, listy i instrukcje, 2) wyszukiwanie konkretnych informacji w prostych tekstach, 3) rozumienie ogólnego sensu prostych, adaptowanych tekstów. 4. SprawnoÊç pisania: 1) dostrzeganie ró˝nic mi´dzy fonetycznà a graficznà formà wyrazu oraz umiej´tnoÊç poprawnego zapisu wi´kszoÊci s∏ów znanych ze s∏uchu, 2) napisanie krótkiego listu o sobie i swoich zainteresowaniach, przekazanie prostej informacji. 5. Inne umiej´tnoÊci — korzystanie ze szkolnego s∏ownika dwuj´zycznego. MATEMATYKA Cele edukacyjne 1. Przyswojenie podstawowych poj´ç i umiej´tnoÊci matematycznych znajdujàcych zastosowanie w najprostszych sytuacjach praktycznych, w szczególnoÊci opanowanie: 1) sprawnego wykonywania obliczeƒ na liczbach naturalnych, u∏amkach zwyk∏ych i dziesi´tnych, 2) umiej´tnoÊci rozwiàzywania zadaƒ prowadzàcych do obliczeƒ arytmetycznych, u˝ycia wzoru lub rozwiàzania ∏atwego równania pierwszego stopnia z jednà niewiadomà, 3) umiej´tnoÊci wykorzystywania najprostszych poj´ç geometrii w sytuacjach praktycznych; rozwój wyobraêni przestrzennej, 4) wprowadzenie do gromadzenia danych, ich porzàdkowania i tworzenia ich najprostszych reprezentacji. 2. Wyrobienie nawyku obserwacji, eksperymentowania, samodzielnego poszukiwania i zdobywania informacji. Zadania szko∏y 1. Zapewnienie kszta∏cenia promujàcego samodzielne, krytyczne i twórcze myÊlenie; ograniczenie do minimum dzia∏aƒ schematycznych i odtwórczych. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11569 — 2. Zapewnienie ka˝demu uczniowi warunków do rozwoju zdolnoÊci matematycznych na miar´ jego mo˝liwoÊci poznawczych. 3. Przygotowanie uczniów do samodzielnego zdobywania wiedzy na dalszych etapach edukacji. 4. Wdro˝enie uczniów do korzystania z nowoczesnych narz´dzi (kalkulatory, komputery) i êróde∏ informacji (podr´czniki, atlasy, encyklopedie). TreÊci nauczania 1. Liczby naturalne: 1) liczby naturalne w dziesiàtkowym uk∏adzie pozycyjnym, 2) porównywanie liczb naturalnych; znaki <, =, >, 3) dodawanie, odejmowanie, mno˝enie i dzielenie liczb naturalnych, kwadraty i szeÊciany liczb naturalnych, Poz. 1100 4. U∏amki dziesi´tne: 1) zapis liczby w postaci u∏amka dziesi´tnego; zapis u∏amka dziesi´tnego w postaci u∏amka zwyk∏ego, 2) wyra˝enia dwumianowane i ich postaç dziesi´tna, 3) u∏amki dziesi´tne na osi liczbowej; porównywanie u∏amków dziesi´tnych, 4) dzia∏ania na u∏amkach dziesi´tnych, 5) zaokràglanie u∏amków dziesi´tnych; obliczenia z u˝yciem kalkulatora, 6) rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych umieszczonych w praktycznym kontekÊcie, w szczególnoÊci zadaƒ typu droga — pr´dkoÊç — czas. 5. Wzory i równania: 1) oznaczenia literowe wielkoÊci liczbowych; u˝ycie wzorów w sytuacjach praktycznych, 4) regu∏y dotyczàce kolejnoÊci wykonywania dzia∏aƒ, 2) proste równania pierwszego stopnia z jednà niewiadomà, 5) dzielenie z resztà liczb naturalnych, 3) rozwiàzywanie zadaƒ dotyczàcych sytuacji praktycznych, prowadzàcych do równaƒ pierwszego stopnia z jednà niewiadomà. 6) podzielnoÊç liczb naturalnych; liczby pierwsze i z∏o˝one, 7) cechy podzielnoÊci przez 2, 3, 5, 9, 10, 100, 8) porównywanie ró˝nicowe i ilorazowe liczb naturalnych, 9) rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych prowadzàcych do obliczeƒ na liczbach naturalnych, 10) zapis liczb w systemie rzymskim. 2. Liczby ca∏kowite: 1) liczby ca∏kowite ujemne; liczby ca∏kowite na osi liczbowej, 2) porównywanie liczb ca∏kowitych, 6. Elementy statystyki opisowej: 1) gromadzenie i porzàdkowanie danych, 2) przedstawianie graficzne danych. 7. Figury p∏askie: 1) punkt, prosta, pó∏prosta, odcinek, 2) proste prostopad∏e; proste równoleg∏e, 3) pomiar d∏ugoÊci; zamiana jednostek d∏ugoÊci: metr, centymetr, milimetr, kilometr, 4) kàt; porównywanie kàtów; mierzenie kàtów, 5) kàty wierzcho∏kowe; kàty przyleg∏e, 3) dzia∏ania na liczbach ca∏kowitych, 6) trójkàt; nierównoÊç trójkàta (dla d∏ugoÊci boków), 4) rozwiàzywanie zadaƒ tekstowych prowadzàcych do obliczeƒ na liczbach ca∏kowitych. 7) konstruowanie i klasyfikacja trójkàtów, 3. U∏amki zwyk∏e: 1) podzia∏ ca∏oÊci na równe cz´Êci (zginanie, sk∏adanie, rozcinanie), 2) u∏amek jako iloraz liczb ca∏kowitych; skracanie i rozszerzanie u∏amków, 3) zamiana liczby mieszanej na u∏amek zwyk∏y i odwrotnie, 4) sprowadzanie u∏amków do wspólnego mianownika, 5) porównywanie u∏amków; u∏amki na osi liczbowej, 6) dzia∏ania na u∏amkach. 8) suma kàtów w trójkàcie, 9) czworokàty: trapezy, równoleg∏oboki, prostokàty, kwadraty, romby, 10) przyk∏ady wielokàtów; obliczanie obwodu wielokàta, 11) pole kwadratu, prostokàta, równoleg∏oboku, trójkàta, trapezu; obliczanie pól w sytuacjach praktycznych, 12) ko∏o i okràg; ci´ciwa, Êrednica, promieƒ, 13) skala i plan. 8. Bry∏y: 1) graniastos∏upy proste i ostros∏upy; ich siatki i modele, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11570 — Poz. 1100 2) walce, sto˝ki, kule — rozpoznawanie w sytuacjach praktycznych, 7. Kszta∏towanie postawy szacunku do zwierzàt i przyrody oraz odpowiedzialnoÊci za ich stan. 3) pole powierzchni i obj´toÊç prostopad∏oÊcianu; u˝ycie jednostek obj´toÊci i pojemnoÊci. TreÊci nauczania 1. Wspólne cechy budowy i czynnoÊci organizmów. Osiàgni´cia 1. Uzyskanie sprawnoÊci w wykonywaniu obliczeƒ na liczbach naturalnych, u∏amkach zwyk∏ych i dziesi´tnych, tak˝e za pomocà kalkulatora. 2. Mierzenie i obliczanie d∏ugoÊci, kàta, pola, obj´toÊci, czasu, wagi w sytuacjach praktycznych. 3. Pos∏ugiwanie si´ planem i mapà. 4. Rozwiàzywanie zadaƒ dotyczàcych sytuacji praktycznych, prowadzàcych do obliczeƒ arytmetycznych, zastosowania wzoru lub rozwiàzania ∏atwego równania pierwszego stopnia z jednà niewiadomà. 5. Odczytywanie informacji z prostych wykresów i diagramów. PRZYRODA Cele edukacyjne 1. Zainteresowanie Êwiatem, jego ró˝norodnoÊcià, bogactwem i pi´knem. 2. Rozumienie zale˝noÊci istniejàcych w Êrodowisku przyrodniczym. 3. Zdobycie umiej´tnoÊci obserwacji zjawisk przyrodniczych i dokonywania ich opisu. 4. Poznanie wspó∏zale˝noÊci cz∏owieka i Êrodowiska. 5. Poznanie zachowaƒ sprzyjajàcych bezpieczeƒstwu ludzi i przyrody. 2. Z∏o˝onoÊç Êwiata ˝ywego, znaczenie ró˝nych sposobów jego porzàdkowania. 3. Przyk∏ady ró˝norodnoÊci roÊlin, grzybów i zwierzàt oraz Êrodowisk ich ˝ycia. 4. Opis miejsca zamieszkania (formy terenu, ska∏y, wody, gleba, roÊlinnoÊç). 5. Warunki ˝ycia ludzi w najbli˝szym otoczeniu. 6. Orientacja w terenie, szkic, plan, mapa. 7. Krajobraz najbli˝szej okolicy — obserwacje i opisy: 1) sk∏adniki naturalnego krajobrazu, 2) sposoby zagospodarowania obszaru, 3) ludzie i kultura, 4) zale˝noÊç ˝ycia ludzi od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych. 8. Krajobrazy nizinne, wy˝ynne i górskie: 1) Êrodowisko i jego zagospodarowanie (na przyk∏adzie wybranych krajobrazów Polski), 2) krajobrazy naturalne i przekszta∏cone przez cz∏owieka, 3) przyk∏ady pozytywnego i negatywnego zagospodarowania przestrzeni, 4) krainy Polski. 9. Wybrane krajobrazy Êwiata: 1) làdy i kontynenty, 6. Wyrobienie poczucia odpowiedzialnoÊci za Êrodowisko. Zadania szko∏y 1. Dostarczanie wiedzy na temat cz∏owieka, udzielanie uczniowi pomocy w rozumieniu samego siebie. 2. Przekazywanie wiedzy na temat budowy i z∏o˝onoÊci Êwiata o˝ywionego i nieo˝ywionego oraz warunków ˝ycia. 3. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji Êrodowiska w najbli˝szej okolicy oraz poznawanych regionach. 4. Przeprowadzanie çwiczeƒ kszta∏tujàcych umiej´tnoÊç orientowania si´ w terenie i na mapie. 5. Umo˝liwianie prowadzenia obserwacji zjawisk przyrodniczych, wykonywania prostych eksperymentów i interpretowania ich wyników. 6. Pobudzanie wra˝liwoÊci uczniów na pi´kno Êwiata i wartoÊç ˝ycia. 2) oceany. 10. Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne. 11. W∏aÊciwoÊci ró˝nych substancji i ich zastosowanie: 1) metale i niemetale; masa, przewodnictwo cieplne i elektryczne, 2) mieszaniny jednorodne i niejednorodne, 3) woda i roztwory wodne; rozpuszczanie i krystalizacja, 4) w∏aÊciwoÊci materii o ró˝nych stanach skupienia (w szczególnoÊci rozszerzalnoÊç temperaturowa, spr´˝ystoÊç, kruchoÊç, ciÊnienie), 5) przemiany chemiczne znane z ˝ycia codziennego (w szczególnoÊci spalanie, korozja, Êcinanie bia∏ka). 12. Kinetyczno-molekularny model budowy materii; rozmiary czàsteczek, oddzia∏ywania mi´dzyczàsteczkowe. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11571 — 13. Podstawowe zjawiska fizyczne i ich zastosowanie: Poz. 1100 11. Orientowanie si´ w terenie. 1) mechaniczne, 12. Czytanie i interpretowanie map, wykresów, tabel. 2) elektryczne i magnetyczne, 13. Rozwiàzywanie prostych zadaƒ problemowych dotyczàcych miejsca zamieszkania i okolicy. 3) optyczne i akustyczne. 14. CzynnoÊci ˝yciowe cz∏owieka, etapy rozwoju cz∏owieka ze szczególnym uwzgl´dnieniem dojrzewania biologicznego, zasady higieny. 14. Dostrzeganie kulturowych walorów najbli˝szego regionu. MUZYKA 15. Znaczenie wybranych gatunków roÊlin, grzybów i zwierzàt dla cz∏owieka. Cele edukacyjne 16. Bakterie i wirusy — zagro˝enia i korzyÊci dla cz∏owieka. 1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów, a w szczególnoÊci: 17. Substancje szkodliwe dla organizmów ˝ywych i ich oddzia∏ywanie na Êrodowisko przyrodnicze. 1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata, 18. Wp∏yw cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze. 2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka, 19. Wp∏yw Êrodowiska na zdrowie cz∏owieka: 3) rozwijanie muzykalnoÊci, wra˝liwoÊci muzycznej, 1) substancje szkodliwe i ich wp∏yw na organizm cz∏owieka, 2) rola wody, powietrza, gleby, ich odtwarzalnoÊç, czystoÊç i ska˝enie. 20. Ziemia w Uk∏adzie S∏onecznym, obserwacje astronomiczne. 21. Podró˝e i odkrycia geograficzne. Osiàgni´cia 1. Ca∏oÊciowe postrzeganie rzeczywistoÊci przyrodniczej. 2. Obserwowanie przyrodniczych sk∏adników Êrodowiska i ich opis. 4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego s∏uchania, 5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ muzycznych. 2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci muzyczne. 3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze. 4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje i kultur´ uczniów oraz atmosfer´ szkolnà. Zadania szko∏y 3. Gromadzenie i integrowanie wiedzy koniecznej do opisywania zjawisk przyrody. 1. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci. 4. Rozpoznawanie stanów fizjologicznych organizmu cz∏owieka. Dba∏oÊç o zdrowie przez stosowanie zasad higieny i korzystanie z ró˝nych form rekreacji. 2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki. 5. Dostrzeganie walorów przyrodniczych najbli˝szego regionu, znajomoÊç prawnie chronionych obiektów i obszarów przyrodniczych. Rozpoznawanie, z wykorzystaniem atlasów i prostych kluczy, pospolitych gatunków roÊlin i zwierzàt. 6. Dostrzeganie zale˝noÊci mi´dzy czynnikami Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego. 3. Kszta∏towanie postaw. TreÊci nauczania 1. Nauka Êpiewania w wykonaniu indywidualnym i zbiorowym. 2. Muzykowanie na instrumentach. 3. Dzia∏ania muzyczno-ruchowe. 7. WyjaÊnianie zjawisk fizycznych i astronomicznych. 4. S∏uchanie muzyki. 8. Obserwowanie i identyfikowanie ró˝norodnych substancji i procesów chemicznych w najbli˝szym otoczeniu. 5. Obserwacja i tworzenie Êwiata dêwi´ku. 9. W∏aÊciwe korzystanie z dost´pnych produktów chemicznych. 10. Dostrzeganie wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze. 6. Poj´cia muzyczne niezb´dne do prowadzenia rozmów o muzyce. 7. Ró˝norodnoÊç muzyki ojczystej, w tym regionalnej, oraz muzyki innych narodów i regionów Êwiata. 8. WartoÊci muzyki klasycznej, rozrywkowej i ludowej. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11572 — Osiàgni´cia Poz. 1100 TECHNIKA 1. Âpiewanie indywidualne i w grupie. Cele edukacyjne 2. Umiej´tnoÊç s∏uchania muzyki. 1. Osiàgni´cie elementarnego poziomu orientacji i kultury ogólnotechnicznej. 3. ZnajomoÊç najwa˝niejszych pieÊni narodowych. PLASTYKA Cele edukacyjne 1. Pobudzanie wszechstronnego rozwoju uczniów, a w szczególnoÊci: 1) rozbudzanie twórczej postawy wobec siebie i Êwiata, 2) rozwijanie ogólnej wra˝liwoÊci dziecka, 3) rozwijanie wra˝liwoÊci plastycznej, 4) rozwijanie umiej´tnoÊci refleksyjnego patrzenia, 5) rozwijanie zainteresowaƒ i zami∏owaƒ plastycznych. 2. Wyposa˝enie uczniów w podstawowe umiej´tnoÊci plastyczne. 3. Wprowadzenie uczniów do aktywnego uczestnictwa w kulturze. 4. Wp∏ywanie przez sztuk´ na obyczaje i kultur´ uczniów oraz atmosfer´ szkolnà. Zadania szko∏y 1. Tworzenie sytuacji dajàcych mo˝liwoÊç prze˝yç wewn´trznych, bezinteresownego dzia∏ania, procesu twórczego — wysi∏ku i radoÊci towarzyszàcych twórczej aktywnoÊci. 2. Umo˝liwienie kontaktu z wielkimi dzie∏ami sztuki. 3. Kszta∏towanie postaw. TreÊci nauczania 1. Kontakt z dzie∏ami sztuki plastycznej — pomniki, galerie, muzea. 2. Rozwijanie zdolnoÊci, zainteresowaƒ i umiej´tnoÊci zwiàzanych z bezpiecznym poruszaniem si´ po drogach publicznych. Zadania szko∏y 1. Doprowadzenie ucznia do poznania i oceniania swoich cech, mo˝liwoÊci i predyspozycji technicznych. 2. Organizowanie wielostronnej aktywnoÊci technicznej ucznia. 3. Tworzenie warunków do kszta∏towania kultury i bezpiecznego post´powania w Êrodowisku technicznym. 4. Umo˝liwienie zdobycia karty rowerowej od 10 roku ˝ycia. TreÊci nauczania 1. Analiza Êrodowiska ucznia z punktu widzenia technicznego (dom, mieszkanie, miejsce pracy i zabawy, miasto, wieÊ). 2. Teksty, dokumentacje techniczne oraz kalkulacje ekonomiczne (poj´cia, symbole, znaki i rysunki); normalizacja w technice i w ˝yciu codziennym. 3. Ró˝norodne materia∏y, ich cechy i zastosowania; zale˝noÊç w∏aÊciwoÊci materia∏ów od surowców i sposobu wytwarzania. 4. Prace wytwórcze z ró˝nych materia∏ów — planowanie, wykonanie, ocena. 5. Technologie; podstawowe narz´dzia, przyrzàdy pomiarowe stosowane w Êrodowisku ucznia; technologie ekologiczne w Êrodowisku ucznia. 2. Ârodki wyrazu plastycznego i dzia∏ania plastyczne w ró˝nych materia∏ach, technikach i formach. 6. Maszyny i instalacje (urzàdzenia gospodarstwa domowego); bezpieczne, ekonomiczne i ekologiczne post´powanie uczniów w Êrodowisku technicznym. 3. Sztuka ludowa i zdobnictwo charakterystyczne dla danego regionu. 7. Bezpieczne poruszanie si´ uczniów w ruchu drogowym jako pieszych, pasa˝erów i rowerzystów. 4. Ró˝norodne sposoby komunikowania (komunikacja pozawerbalna — j´zyk przestrzeni, koloru, cia∏a). Osiàgni´cia 5. Krajobraz kulturowy. 1. Racjonalne i bezpieczne post´powanie w Êrodowisku technicznym. 6. Kszta∏towanie otoczenia i form u˝ytkowych (racjonalnoÊç, funkcjonalnoÊç, estetyka). 2. Ocenianie swoich umiej´tnoÊci, nawyków, zainteresowaƒ i zdolnoÊci technicznych. Osiàgni´cia 3. Opisywanie i wartoÊciowanie wytworów i dzia∏aƒ technicznych (za pomocà obrazów, rysunków, symboli i tekstów; wykorzystywanie technologii informacyjnej) z ró˝nych punktów widzenia (ekologicznego, ekonomicznego, estetycznego). 1. Pos∏ugiwanie si´ prostymi technikami plastycznymi. 2. Dbanie o estetyczny wyglàd w∏asny i otoczenia. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11573 — 4. Opracowywanie pomys∏ów technicznych w formie dokumentacji technicznej (z wykorzystaniem eksperymentowania, modelowania technicznego oraz technologii informacyjnej; dokonywanie podstawowych pomiarów). 5. Planowanie i wykonywanie zadaƒ technicznych indywidualnie i zespo∏owo; organizowanie miejsca pracy. 6. Bezpieczne pos∏ugiwanie si´ narz´dziami oraz urzàdzeniami gospodarstwa domowego; czytanie ze zrozumieniem ró˝nych instrukcji technicznych. 7. Korzystanie z dróg zgodnie z obowiàzujàcymi zasadami. Stosowanie elementów podnoszàcych bezpieczeƒstwo w ruchu drogowym pasa˝erów, pieszych i rowerzystów. Dbanie o prawid∏owy stan techniczny roweru z uwzgl´dnieniem elementów obowiàzkowego wyposa˝enia. INFORMATYKA Poz. 1100 3. Korzystanie z ró˝norodnych êróde∏ i sposobów zdobywania informacji oraz jej przedstawiania i wykorzystania. 4. Stosowanie komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin. WYCHOWANIE FIZYCZNE Cele edukacyjne 1. Wspomaganie harmonijnego rozwoju psychofizycznego uczniów. 2. Rozwijanie i doskonalenie sprawnoÊci ruchowej i t´˝yzny fizycznej uczniów. 3. Rozwijanie poczucia odpowiedzialnoÊci za zdrowie w∏asne i innych. Zadania szko∏y Cele edukacyjne 1. Stymulowanie i umo˝liwianie uczniom podejmowania aktywnoÊci ruchowej i wyra˝ania w∏asnych prze˝yç w zabawach, grach, taƒcach. Nauczenie podstawowych zasad pos∏ugiwania si´ komputerem i technologià informacyjnà. 2. Tworzenie warunków do doskonalenia sprawnoÊci i kondycji fizycznej. Zadania szko∏y 3. Zapoznawanie uczniów z podstawowymi formami rekreacji, turystyki oraz z podstawowymi zasadami uprawiania wybranych przez uczniów dyscyplin sportowych. 1. Umo˝liwienie uczniom dost´pu do komputera. 2. Przygotowanie uczniów do pos∏ugiwania si´ komputerem i technologià informacyjnà. 3. Uwra˝liwienie uczniów na zagro˝enia wychowawcze zwiàzane z niew∏aÊciwym korzystaniem z komputerów i ich oprogramowania (w szczególnoÊci z gier). TreÊci nauczania 1. Zasady bezpiecznego pos∏ugiwania si´ komputerem. 2. Komputer jako êród∏o wiedzy i komunikowania si´. Zastosowania komputera w ˝yciu codziennym. 3. Opracowywanie za pomocà komputera prostych tekstów, rysunków i motywów. 4. Korzystanie z elementarnych zastosowaƒ komputerów do wzbogacania w∏asnego uczenia si´ i poznawania ró˝nych dziedzin wiedzy. 5. Poznawanie zastosowaƒ komputerów i opartych na technice komputerowej urzàdzeƒ spotykanych przez ucznia w miejscach publicznych. Osiàgni´cia 1. Pos∏ugiwanie si´ komputerem w przystosowanym dla ucznia Êrodowisku sprz´towym i programistycznym. 2. Opracowywanie za pomocà komputera prostych tekstów, rysunków, motywów. 4. Dokonywanie oceny postawy cia∏a i poziomu sprawnoÊci ucznia wraz z monitorowaniem rozwoju psychomotorycznego. TreÊci nauczania 1. åwiczenia kszta∏tujàce postaw´ cia∏a oraz stymulujàce rozwój uk∏adów: ruchowego, oddechowego, krà˝eniowego, nerwowego. 2. Formy ruchu stwarzajàce mo˝liwoÊci doskonalenia koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz wzmocnienia kondycji fizycznej. 3. åwiczenia zwinnoÊciowo-akrobatyczne oraz skoki. 4. Podstawowe elementy techniki i taktyki gier zespo∏owych, konkurencji lekkoatletycznych, gier rekreacyjnych, taƒców, p∏ywania oraz wybranych sportów zimowych. 5. åwiczenia i zabawy wed∏ug inwencji uczniów uwzgl´dniajàce zasady wspó∏dzia∏ania, respektowania przepisów, zasad i ustaleƒ. 6. Przepisy i zasady organizacji zaj´ç ruchowych uwzgl´dniajàce trosk´ o zdrowie. 7. Badanie i ocena rozwoju oraz sprawnoÊci funkcjonowania organizmu. 8. Zasady sportowego wspó∏zawodnictwa. 9. Propozycje sp´dzania czasu wolnego z wykorzystaniem gier, zabaw, form turystycznych i sportowych. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11574 — Osiàgni´cia Organizowanie i uczestniczenie w rekreacji, turystyce, zawodach sportowych z przestrzeganiem obowiàzujàcych zasad (zasada czystej gry w sporcie). J¢ZYK MNIEJSZOÂCI NARODOWEJ LUB ETNICZNEJ ORAZ J¢ZYK REGIONALNY — J¢ZYK KASZUBSKI Przedmiot jest realizowany w szko∏ach (oddzia∏ach) z nauczaniem j´zyka mniejszoÊci narodowych lub etnicznych albo spo∏ecznoÊci pos∏ugujàcej si´ j´zykiem regionalnym — j´zykiem kaszubskim, zgodnie z odr´bnymi przepisami. Poz. 1100 4. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ kulturowych. 5. Tworzenie warunków do oceniania w∏asnych zachowaƒ, uczuç, postaw i umiej´tnoÊci wynikajàcych z doÊwiadczeƒ zwiàzanych z uczestnictwem w ˝yciu Êrodowiska i kulturze. 6. Rozwijanie w uczniach postaw ciekawoÊci, otwartoÊci i poszanowania innych kultur. TreÊci nauczania 1. Podstawowe struktury gramatyczne. 2. Podstawowe zasady wymowy i ortografii. Cele edukacyjne Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´ uczniów i wprowadzenie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza poprzez: 1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego, 3. Rozumienie poj´ç i czynne pos∏ugiwanie si´ terminami: fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy, przenoÊnia, rytm, bohater, akcja, autor, narrator, epitet, porównanie, rym, zwrotka, refren, baʃ, opowiadanie, proza, poezja. 4. Pos∏ugiwanie si´ terminami zwiàzanymi z przekazami ikonicznymi, radiem, telewizjà, filmem, teatrem, prasà (wyjaÊnianie poj´ç w razie potrzeby). 2) poszukiwanie korzeni kultury rodzimej, 5. Pos∏ugiwanie si´ s∏ownikami oraz stosownymi materia∏ami uzupe∏niajàcymi. 3) poznanie kraju ojczystego (ewentualnie regionu) danego j´zyka i pog∏´bianie wi´zi uczuciowej z nim, Osiàgni´cia 4) uczenie istnienia w kulturze, zw∏aszcza w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak aby stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka, 5) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji, 6) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury narodowej danej mniejszoÊci lub kultury regionu grupy etnicznej. Zadania szko∏y 1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów. 2. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie. 3. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury narodowej (w tym regionalnej) wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci. 1. Mówienie: 1) na tematy: otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych zainteresowaƒ, literatury ze ÊwiadomoÊcià emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zw∏aszcza etycznej), 2) p∏ynne, z poprawnà i wyraênà artykulacjà oraz dykcjà, akcentowaniem, intonacjà, pauzowaniem i tempem (w tym wyg∏aszanie tekstów z pami´ci). 2. S∏uchanie: 1) uwa˝ne i skuteczne, 2) rozmaitych wypowiedzi, w ró˝nych celach i sytuacjach. 3. Czytanie: 1) ciche ze zrozumieniem, 2) g∏oÊne i wyraziste z uwzgl´dnieniem zasad kultury ˝ywego s∏owa. 4. Pisanie: 1) w zwiàzku z potrzebami codziennej komunikacji, w zwiàzku z czytanà literaturà, z zachowaniem regu∏ kompozycyjnych, stylistycznych, gramatycznych i estetycznych, 2) w ró˝nych prostych formach, 3) krótkich tekstów kierowanych do ró˝nych adresatów (list, zaproszenie, pozdrowienia). Dziennik Ustaw Nr 157 — 11575 — Poz. 1100 Lektura 8. Praca i jej wartoÊç dla cz∏owieka. 1. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela. 9. Uzasadnianie opinii, wydawanie sàdów, kryteria ocen, mi´dzy innymi w odniesieniu do zjawisk spo∏ecznych na poziomie ma∏ej grupy, spo∏ecznoÊci szkolnej i spo∏ecznoÊci lokalnej. 2. BaÊnie, legendy, opowiadania i utwory poetyckie (w tym pochodzàce z regionu). 3. Fragmenty narodowej klasyki dzieci´cej i m∏odzie˝owej przy systematycznym motywowaniu uczniów do samodzielnego poznawania ca∏ych tekstów. 4. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce w tradycj´ narodowà i wspó∏czesnoÊç literackà — stosownie do mo˝liwoÊci i potrzeb uczniów. 5. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych rodzajów literackich, ze szczególnym uwzgl´dnieniem utworów epickich. ETYKA1) Cele edukacyjne 1. Kszta∏towanie refleksyjnej postawy wobec cz∏owieka, jego natury, powinnoÊci moralnych oraz wobec ró˝nych sytuacji ˝yciowych. 2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartoÊci i dokonywania w∏aÊciwej ich hierarchizacji. Zadania szko∏y 1. Wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartoÊci. 2. Ukazywanie uczniom koniecznoÊci doskonalenia samego siebie. 3. Ukazywanie sensu praw i obowiàzków, zasad i regu∏, nakazów i zakazów obowiàzujàcych w ró˝nych sytuacjach spo∏ecznych: w grupie rówieÊniczej, w szkole, w rodzinie, w spo∏ecznoÊci lokalnej. 4. Uczenie szacunku dla siebie i innych. TreÊci nauczania 1. Poznawanie siebie, dostrzeganie cech indywidualnych w∏asnych i najbli˝szych osób. 2. WyjaÊnianie prawdziwego znaczenia w∏asnych zachowaƒ oraz ich przyczyn i konsekwencji. 3. Cz∏owiek jako osoba, godnoÊç cz∏owieka. 4. Przyjmowanie odpowiedzialnoÊci za siebie. 5. Prawa i obowiàzki, zasady i regu∏y post´powania, w tym tak˝e w ruchu drogowym. 6. Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie si´ z innymi. 7. WolnoÊç i jej ró˝ne rozumienie, autorytety i wzory osobowe. ——————— 1) Nauczanie religii jest realizowane zgodnie z odr´bnymi przepisami. Osiàgni´cia 1. Dostrzeganie ró˝norodnoÊci postaw i zachowaƒ ludzi. 2. Rozpoznawanie swoich obowiàzków wobec najbli˝szego otoczenia, rodziny i szko∏y. 3. Wyra˝anie opinii i wartoÊciowanie zjawisk spo∏ecznych na poziomie spo∏ecznoÊci szkolnej i spo∏ecznoÊci lokalnej. ÂCIE˚KI EDUKACYJNE EDUKACJA CZYTELNICZA I MEDIALNA Cele edukacyjne 1. Przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materia∏ów, w tym w j´zykach obcych. 2. Przygotowanie do odbioru wszechnianych przez media. informacji rozpo- 3. Przygotowanie do Êwiadomego i odpowiedzialnego korzystania ze Êrodków masowej komunikacji (telewizji, komputerów, prasy). 4. Kszta∏towanie postawy szacunku dla polskiego dziedzictwa kulturowego w zwiàzku z globalizacjà kultury masowej. Zadania szko∏y 1. Rozwijanie i utrwalanie zainteresowaƒ, potrzeb i nawyków czytelniczych z uwzgl´dnieniem indywidualnych uzdolnieƒ uczniów. 2. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci samodzielnego korzystania ze zbiorów bibliotecznych. 3. Kszta∏cenie i utrwalanie nawyków kulturalnego obcowania z ksià˝kà i innymi noÊnikami informacji. 4. Przygotowanie do odró˝niania fikcji od rzeczywistoÊci w przekazach medialnych. 5. Wprowadzanie w Êwiat mediów oraz podstawowe sposoby i procesy komunikowania si´ ludzi. Przygotowanie do rozpoznawania ró˝nych komunikatów medialnych i rozumienia j´zyka mediów. 6. Wprowadzenie do samodzielnego pos∏ugiwania si´ narz´dziami medialnymi. TreÊci nauczania 1. Dzieje pisma, ksià˝ki, prasy i przekazów medialnych. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11576 — 2. Wydawnictwa informacyjne, literatura popularnonaukowa, czasopisma dzieci´ce i m∏odzie˝owe. 3. Katalogi, kartoteki, zautomatyzowany system wyszukiwania danych. 4. Proces porozumiewania si´, jego sk∏adniki i kontekst spo∏eczny. 5. Komunikacja werbalna i niewerbalna, bezpoÊrednia i medialna. 6. Rodzaje mediów, ich istota i zasady funkcjonowania. 7. Funkcje i charakterystyka komunikatów medialnych: drukowanych, obrazowych, dêwi´kowych, audiowizualnych i multimedialnych. 8. Podstawowe elementy j´zyka poszczególnych rodzajów mediów. Rodzaje i gatunki przekazów medialnych. Poz. 1100 Zadania szko∏y 1. Ukazanie zale˝noÊci stanu Êrodowiska od dzia∏alnoÊci cz∏owieka. 2. Ukazywanie mechanizmów i skutków niepo˝àdanych zmian. TreÊci nauczania 1. Wp∏yw codziennych czynnoÊci i zachowaƒ w domu, szkole, miejscu zabawy i pracy na stan Êrodowiska naturalnego. 2. Style ˝ycia i ich zwiàzek z wyczerpywaniem si´ zasobów naturalnych. 3. Przyk∏ady miejsc (w najbli˝szym otoczeniu), w których obserwuje si´ korzystne i niekorzystne zmiany zachodzàce w Êrodowisku przyrodniczym. 9. Teatr jako êród∏o przekazów medialnych. 4. Degradacja Êrodowiska — przyczyny, wp∏yw na zdrowie cz∏owieka oraz jej zwiàzek z formami dzia∏alnoÊci ludzi. 10. Wydarzenia z ˝ycia osobistego i spo∏ecznego jako inspiracja do samodzielnych rejestracji i twórczoÊci medialnej. 5. Obszary chronione oraz ich znaczenie w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej; zasady zachowania si´ na obszarach chronionych. 11. SelektywnoÊç doboru informacji w Êrodkach masowego przekazu. StronniczoÊç przekazu. Osiàgni´cia 12. Informacja czy perswazja? Jawne i niejawne funkcje Êrodków masowej komunikacji we wspó∏czesnym spo∏eczeƒstwie informacyjnym. Osiàgni´cia 1. Czytanie dla zdobycia wiadomoÊci i zaspokajania potrzeb poznawczych. 2. Umiej´tnoÊç poszukiwania i wykorzystywania informacji z encyklopedii, s∏owników, innych wydawnictw i dokumentów pozaksià˝kowych (medialnych), w tym w j´zykach obcych. 3. Umiej´tnoÊç wyszukiwania materia∏ów na okreÊlony temat za pomocà katalogów i kartotek. 4. Rozpoznawanie elementów j´zyka mediów w ró˝nych rodzajach komunikatów. 5. Rozró˝nianie komunikatów przedstawiajàcych rzeczywistoÊç realnà i fikcj´. Rozró˝nianie obiektywnej relacji i komentarza. 6. Pos∏ugiwanie si´ podstawowymi urzàdzeniami medialnymi. 7. Umiej´tnoÊç krytycznej analizy wartoÊci oferty mediów i dokonywania w∏aÊciwego wyboru w korzystaniu ze Êrodków masowej komunikacji. EDUKACJA EKOLOGICZNA Cele edukacyjne 1. Dostrzeganie zmian zachodzàcych w otaczajàcym Êrodowisku oraz ich wartoÊciowanie. 2. Rozwijanie wra˝liwoÊci na problemy Êrodowiska. 1. Prowadzenie obserwacji w najbli˝szej okolicy. 2. Wskazywanie pozytywnych i negatywnych aspektów ingerencji cz∏owieka w Êrodowisko. EDUKACJA PROZDROWOTNA Cele edukacyjne Kszta∏towanie umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie i bezpieczeƒstwo. Zadania szko∏y 1. Tworzenie warunków do kszta∏towania zachowaƒ sprzyjajàcych zdrowiu i bezpieczeƒstwu. 2. Rozbudzanie zainteresowania dziecka w∏asnym zdrowiem i rozwojem, u∏atwianie nabywania podstawowych umiej´tnoÊci dbania o swoje zdrowie. 3. Wskazywanie zagro˝eƒ, w tym cywilizacyjnych i spo∏ecznych. 4. Tworzenie warunków do kszta∏towania umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ podczas: 1) kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami, 2) gier zespo∏owych i zabaw ruchowych, 3) konfliktu w relacjach spo∏ecznych. TreÊci nauczania 1. Higiena cia∏a, odzie˝y, obuwia, miejsca pracy i wypoczynku. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11577 — Poz. 1100 2. Bezpieczeƒstwo na drodze, podczas gier i zabaw ruchowych; pierwsza pomoc w niektórych urazach. 1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie2) 3. Urozmaicenie i regularnoÊç posi∏ków, estetyka ich spo˝ywania, zabezpieczenie ˝ywnoÊci przed zanieczyszczeniem i zepsuciem. Celem wychowania do ˝ycia w rodzinie jest ukazywanie wartoÊci rodziny w ˝yciu osobistym cz∏owieka oraz pomoc w przygotowaniu si´ do zrozumienia i akceptacji przemian okresu dojrzewania. 4. Zabawy ruchowe i rekreacja, organizacja odrabiania lekcji i czasu wolnego; prawid∏owa postawa cia∏a. 5. Rozpoznawanie w∏asnych mocnych i s∏abych stron, zalet i wad; kszta∏towanie w∏aÊciwego stosunku do w∏asnych pozytywnych i negatywnych emocji; radzenie sobie w sytuacjach trudnych i umiej´tnoÊç szukania pomocy; zachowania sprzyjajàce i zagra˝ajàce zdrowiu. Cele edukacyjne Zadania szko∏y 1. Integrowanie wychowawczych dzia∏aƒ szko∏y i rodziny. 2. Wzmacnianie prawid∏owych relacji dziecka z rodzinà. 6. Podstawowe zasady i regu∏y obowiàzujàce w relacjach mi´dzyludzkich. 3. Wspó∏praca z rodzicami w przygotowaniu uczniów do okresu dojrzewania i pozytywnego przyj´cia przejawów zwiàzanych z rozwojem fizycznym i psychicznym dziecka. 7. Problemy i potrzeby kolegów niepe∏nosprawnych, osób chorych i starszych. 4. Pomoc w kszta∏towaniu pozytywnego stosunku do p∏ciowoÊci. 8. Poznawanie zagro˝eƒ cywilizacyjnych oraz nabycie umiej´tnoÊci w∏aÊciwego zachowania si´ w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, toksycznymi, ∏atwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypa∏ami. 5. Wspieranie prawid∏owego rozwoju emocjonalnego i spo∏ecznego, w tym kole˝eƒstwa i przyjaêni. 9. Ochrona przed zagro˝eniami naturalnymi (powodzià, po˝arem, huraganem, Ênie˝ycà, mrozem, suszà, trz´sieniem ziemi), cywilizacyjnymi i spo∏ecznymi (molestowanie seksualne, przypadki nierzàdu wÊród nieletnich). 10. Przyczyny (namawianie i presja ze strony osób) i skutki u˝ywania Êrodków psychoaktywnych i nadu˝ywania leków oraz innych na∏ogów, odpowiedzialnoÊç ma∏oletniego wobec prawa. Osiàgni´cia 1. Dbanie o zdrowie i bezpieczeƒstwo w∏asne oraz wspó∏praca z doros∏ymi w tym zakresie. 2. Rozró˝nianie czynników i sytuacji wp∏ywajàcych pozytywnie lub negatywnie na bezpieczeƒstwo, zdrowie i rozwój. 3. Prawid∏owe organizowanie czasu wolnego i nauki w domu. 4. Rozpoznawanie zagro˝eƒ i umiej´tnoÊç reagowania na nie. WYCHOWANIE DO ˚YCIA W SPO¸ECZE¡STWIE Âcie˝ka ta sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów: 1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie, 2) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie, 3) wychowanie patriotyczne i obywatelskie. TreÊci nauczania 1. Podstawowe funkcje rodziny z podkreÊleniem miejsca dziecka w rodzinie. 2. Przekaz wartoÊci i tradycji w rodzinie, wspólne Êwi´towanie, sp´dzanie wolnego czasu. 3. Wi´ê rodzinna, zwiàzki uczuciowe i inne relacje w rodzinie; konflikty i ich rozwiàzywanie. 4. Macierzyƒstwo i ojcostwo. Podstawowa wiedza dotyczàca budowy i funkcjonowania uk∏adu rozrodczego cz∏owieka. 5. Cià˝a, rozwój p∏odu, poród, przyj´cie dziecka jako nowego cz∏onka rodziny. 6. Ró˝nice i podobieƒstwa mi´dzy ch∏opcami i dziewcz´tami. Identyfikacja z w∏asnà p∏cià. Akceptacja i szacunek dla cia∏a. 7. Zmiany fizyczne i psychiczne okresu dojrzewania. Zró˝nicowane, indywidualne tempo rozwoju. 8. Higiena okresu dojrzewania. 9. Prawo cz∏owieka do intymnoÊci i ochrona tego prawa; postawy asertywne. ——————— 2) Sposób nauczania szkolnego i zakres treÊci zaj´ç eduka- cyjnych „Wychowanie do ˝ycia w rodzinie” okreÊla rozporzàdzenie ministra w∏aÊciwego do spraw oÊwiaty i wychowania, wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie p∏odu ludzkiego i warunkach dopuszczalnoÊci przerywania cià˝y (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792). Dziennik Ustaw Nr 157 — 11578 — 10. Istota kole˝eƒstwa i przyjaêni, wzajemny szacunek, udzielanie sobie pomocy, wspó∏praca, empatia. 11. Mass media — zasady i kryteria wyboru czasopism, ksià˝ek, filmów i programów telewizyjnych. 12. Instytucje dzia∏ajàce na rzecz dziecka i rodziny. Poz. 1100 6. Miejscowe podania, przys∏owia, muzyka, architektura, plastyka, tradycyjne rzemios∏o, sztuka ludowa i folklor. 7. Sylwetki osób zas∏u˝onych dla Êrodowiska lokalnego, regionu i kraju ze szczególnym uwzgl´dnieniem wartoÊci, które uosabiajà. 13. OdpowiedzialnoÊç za w∏asny rozwój. Samowychowanie. Osiàgni´cia Osiàgni´cia 1. Odczytywanie zwiàzków ∏àczàcych tradycj´ rodzinnà z tradycjami regionu. 1. Prawid∏owe komunikowanie, rozwiàzywanie konfliktów; empatia. 2. Dostrzeganie wp∏ywu wartoÊci zwiàzanych z kulturà regionu na ˝ycie poszczególnych ludzi. 2. Dostrzeganie potrzeb w∏asnych i innych ludzi; wyra˝anie uczuç, asertywnoÊç. 3. Âwiadome i aktywne uczestnictwo w ˝yciu wspólnoty lokalnej, w zachowaniu i pomna˝aniu dziedzictwa kulturowego. 3. Rozpoznawanie i rozumienie psychofizycznych przejawów dojrzewania. 3. Wychowanie patriotyczne i obywatelskie 4. Akceptowanie i poszanowanie w∏asnego cia∏a. Cele edukacyjne 5. Aktywny udzia∏ w ˝yciu rodziny. 6. Umiej´tne korzystanie z mass mediów. 1. Kszta∏towanie wi´zi z krajem ojczystym i ÊwiadomoÊci obywatelskiej. 2. Edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie 2. Rozwijanie poszanowania postaw prospo∏ecznych i dobra wspólnego. Cele edukacyjne 3. Kszta∏towanie szacunku dla w∏asnego paƒstwa. 1. Poznanie najbli˝szego Êrodowiska i specyfiki swojego regionu. Zadania szko∏y 2. Rozwijanie wartoÊci rodzinnych zwiàzanych z wartoÊciami kulturowymi wspólnoty lokalnej. 3. Rozwijanie postaw patriotycznych zwiàzanych z kulturà regionalnà. Zadania szko∏y 1. Umo˝liwianie poznania regionu i jego kultury. 2. Wprowadzanie uczniów w ˝ycie kulturalne wspólnoty lokalnej. 1. Tworzenie sytuacji wyzwalajàcych emocjonalny zwiàzek z krajem ojczystym (spotkaƒ, uroczystoÊci, inscenizacji, wycieczek). 2. Zapoznanie uczniów z symbolami, wa˝nymi dla kraju rocznicami, zasadami i instytucjami, które posiadajà istotne znaczenie dla funkcjonowania narodu i paƒstwa polskiego. 3. Przygotowywanie uczniów do Êwiadomego, aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w ˝yciu publicznym. 4. Przekazywanie tradycji narodowej. 3. Kszta∏towanie to˝samoÊci narodowej w powiàzaniu z to˝samoÊcià regionalnà. TreÊci nauczania TreÊci nauczania 1. God∏o i hymn paƒstwowy. 1. Najbli˝sze otoczenie domu rodzinnego, sàsiedztwa i szko∏y. 2. PieÊni patriotyczne. Utwory literackie (obrazy i filmy) o tematyce historyczno-patriotycznej. 2. Ogólna charakterystyka geograficzna i kulturowa regionu oraz jego podstawowe nazewnictwo; g∏ówne symbole regionalne. 3. Lokalne miejsca pami´ci narodowej. 3. J´zyk regionu, gwara i nazewnictwo. 4. Elementy historii regionu i ich zwiàzki z historià i tradycjà w∏asnej rodziny. 5. Lokalne i regionalne tradycje, Êwi´ta, obyczaje i zwyczaje. 4. Sylwetki wielkich Polaków (artystów, uczonych, polityków, ˝o∏nierzy) — wzory postaw. 5. Jednostka i grupa. ˚ycie w grupie (wi´zi, wartoÊci, role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje). 6. Szkolny samorzàd uczniowski. Normy i wartoÊci zwiàzane z pe∏nieniem funkcji publicznych w samorzàdzie uczniowskim. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11579 — 7. Samorzàd terytorialny. Normy ˝ycia publicznego zwiàzane z pe∏nieniem funkcji radnego, burmistrza (wójta, prezydenta). 8. Formy kontroli w∏adz samorzàdowych przez spo∏ecznoÊç lokalnà. 9. Jednostka, spo∏eczeƒstwo, naród, paƒstwo. 10. Prawa i obowiàzki obywatelskie. 11. WartoÊci i normy ˝ycia spo∏ecznego. Kategoria dobra wspólnego. Patriotyzm. Kultura spo∏eczna i polityczna. Poz. 1100 3) wprowadzaç ucznia w Êwiat kultury i sztuki, 4) rozwijaç umiej´tnoÊci spo∏eczne ucznia przez zdobywanie prawid∏owych doÊwiadczeƒ we wspó∏˝yciu i wspó∏dzia∏aniu w grupie rówieÊniczej, 5) zainteresowaç rozwojem Êrodków transportu oraz budziç refleksje zwiàzane z odpowiedzialnoÊcià za bezpieczeƒstwo na drogach publicznych. Âcie˝ki edukacyjne W gimnazjum, obok przedmiotów, wprowadza si´ nast´pujàce Êcie˝ki edukacyjne: Osiàgni´cia 1) edukacja czytelnicza i medialna, 1. ZnajomoÊç hymnu narodowego oraz symboli narodowych i paƒstwowych. 2) edukacja ekologiczna, 2. Umiej´tnoÊç odró˝niania i opisywania postaw etycznych, zgodnych z zasadami wspó∏˝ycia spo∏ecznego na poziomie spo∏ecznoÊci szkolnej i spo∏ecznoÊci lokalnej. 3) edukacja europejska, 4) edukacja filozoficzna, 5) edukacja prozdrowotna, 3. Odpowiednie zachowanie si´ w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych. 6) edukacja regionalna — dziedzictwo kulturowe w regionie, 4. Umiej´tnoÊç dostrzegania i rozwiàzywania problemów i zadaƒ w najbli˝szym otoczeniu i Êrodowisku lokalnym oraz dzia∏ania na ich rzecz. 7) kultura polska na tle cywilizacji Êródziemnomorskiej, 5. ZnajomoÊç systemu pomocy spo∏ecznej w najbli˝szym Êrodowisku (dla ró˝nych kategorii osób niepe∏nosprawnych). 6. Umiej´tnoÊç podejmowania decyzji dotyczàcych grupy. 7. Umiej´tnoÊç przeprowadzenia wyborów do samorzàdu szkolnego. 8) edukacja obronna. Dyrektor szko∏y zapewnia uwzgl´dnienie problematyki Êcie˝ek edukacyjnych w szkolnym zestawie programów nauczania. Realizacj´ Êcie˝ek edukacyjnych zapewniajà nauczyciele wszystkich przedmiotów, którzy do w∏asnego programu w∏àczajà odpowiednio treÊci danej Êcie˝ki. 8. ZnajomoÊç instytucji paƒstwa demokratycznego. Cz´Êciowej realizacji tych treÊci mo˝na dokonaç w czasie odr´bnych, modu∏owych, kilkugodzinnych zaj´ç. 9. Próby okreÊlenia wspó∏czesnej postawy obywatelskiej i patriotycznej. PRZEDMIOTY GIMNAZJUM III ETAP EDUKACYJNY W gimnazjum nauczyciele wprowadzajà uczniów w Êwiat wiedzy naukowej, wdra˝ajà ich do samodzielnoÊci, pomagajà im w podejmowaniu decyzji dotyczàcej kierunku dalszej edukacji i przygotowujà do aktywnego udzia∏u w ˝yciu spo∏ecznym. Edukacja w gimnazjum, wspomagajàc rozwój ucznia jako osoby i wprowadzajàc go w ˝ycie spo∏eczne, ma na celu przede wszystkim: 1) wprowadzaç ucznia w Êwiat nauki przez poznanie j´zyka, poj´ç, twierdzeƒ i metod w∏aÊciwych dla wybranych dyscyplin naukowych, w tym w j´zykach obcych, na poziomie umo˝liwiajàcym dalsze kszta∏cenie, 2) rozbudzaç i rozwijaç indywidualne zainteresowania ucznia, J¢ZYK POLSKI Cele edukacyjne Wspomaganie umiej´tnoÊci komunikowania si´ uczniów i wprowadzanie ich w Êwiat kultury, zw∏aszcza przez: 1) kszta∏cenie sprawnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania i pisania w zró˝nicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, wa˝nych dla ˝ycia w paƒstwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów j´zykiem jako sk∏adnikiem dziedzictwa kulturowego, 2) ujawnianie zainteresowaƒ, mo˝liwoÊci i potrzeb oraz j´zykowych i czytelniczych umiej´tnoÊci uczniów po to, by wyznaczaç stosowne dla nich cele, dobieraç treÊci i materia∏y, projektowaç odpowiednie dzia∏ania gwarantujàce skutecznoÊç edukacji, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11580 — 3) rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiej´tnoÊci odbioru dzie∏ literackich i innych tekstów kultury (tak˝e audiowizualnych), a przez nie przybli˝anie rozumienia cz∏owieka i Êwiata; wprowadzanie w tradycj´ kultury europejskiej i narodowej, 4) uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawa∏a si´ wewn´trznà i osobistà w∏asnoÊcià m∏odego cz∏owieka. Zadania szko∏y 1. Doskonalenie umiej´tnoÊci mówienia, s∏uchania, czytania, pisania, odbioru ró˝norodnych tekstów kultury; opis j´zyka wspomagajàcy umiej´tnoÊci ucznia. 2. Motywowanie do poznawania literatury oraz ró˝norodnych tekstów kultury wzbogacajàcych wiedz´ ucznia o cz∏owieku, ˝yciu i Êwiecie z perspektywy wspó∏czesnoÊci i z odniesieniem do przesz∏oÊci. 3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie si´ j´zyka nast´puje przez Êwiadome i refleksyjne jego u˝ywanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej wiedzy o systemie j´zykowym). 4. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiej´tnoÊci i gromadzenia wiedzy. 5. Integrowanie ró˝nych zakresów doÊwiadczeƒ kulturowych; przybli˝anie uczniom ró˝norodnych tekstów kultury w perspektywie wiedzy o cz∏owieku i Êwiecie, uczestnictwa w kulturze wspó∏czesnej i praktyce spo∏ecznej komunikacji oraz obcowania z tradycjà. 6. Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania i rozumienia wartoÊci oraz w osobistym wysi∏ku tworzenia wewn´trznie akceptowanej ich hierarchii. 7. Wprowadzanie uczniów w technik´ uczenia si´ i wyposa˝anie ich w narz´dzia samodzielnej pracy umys∏owej. TreÊci nauczania 1. Oficjalne i nieoficjalne sytuacje mówienia. 2. Wy˝ej zorganizowane formy wypowiedzi, w szczególnoÊci rozprawka, reporta˝, recenzja, wywiad. 3. Poj´cia zwiàzane z retorykà i wypowiedziami o strukturze logicznej: teza, argument, przes∏anka, wniosek, poglàd, ocena. 4. Sk∏adniowe funkcje cz´Êci mowy oraz cz´Êci zdania, a tak˝e budowa wypowiedzeƒ z∏o˝onych (w zwiàzku z interpunkcjà). 5. S∏owotwórcze i fleksyjne czàstki budowy wyrazów oraz pos∏ugiwanie si´ wiadomoÊciami na ten temat w analizie znaczeƒ. Poz. 1100 6. Poj´cia s∏u˝àce omawianiu znaczeƒ wyrazów: treÊç i zakres, wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne i szczegó∏owe. 7. Poj´cia dotyczàce stylistyki: neologizm, archaizm, dialektyzm, stylizacja. 8. Mechanizm upodobnieƒ fonetycznych (g∏ównie pod wzgl´dem dêwi´cznoÊci) i znaczenia tego zjawiska dla praktyki wymawiania i zapisywania wyrazów. 9. Poj´cia (bez koniecznoÊci definiowania poj´cia i u˝ywania terminów): myÊl przewodnia, sens symboliczny i metaforyczny utworu, realizm, fantastyka, groteska, narracja (pierwszo- i trzecioosobowa), symbol, alegoria, ironia, apostrofa, antyteza, kontrast. 10. Rodzaje literackie oraz gatunki zwiàzane z epikà, dramatem i lirykà. 11. Pos∏ugiwanie si´ w czynnym j´zyku terminami: wiersz sylabiczny i wolny, Êredniówka, przerzutnia, przenoÊnia, obraz poetycki, pytanie retoryczne, rodzaj i gatunek literacki, teatr, komedia, tragedia, fraszka, bajka, ballada, hymn, satyra, sonet, nowela, przypowieÊç, fabu∏a, akcja, biografia. Osiàgni´cia Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiej´tnoÊci nabytych w szkole podstawowej, a ponadto: 1) mówienie, s∏uchanie, czytanie i pisanie:
17. a)budowanie wypowiedzi mówionych i pisanych zgodnie z intencjà i okolicznoÊciami (w zwiàzku z sytuacjami ˝yciowymi i lekturà),
18. b)rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujàcych, opisujàcych, wartoÊciujàcych oraz s∏u˝àcych wyra˝aniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu poglàdów,
19. c)pos∏ugiwanie si´ ró˝nymi odmianami polszczyzny (zw∏aszcza ogólnà — mówionà i pisanà) w zale˝noÊci od sytuacji,
20. d)rozpoznawanie i rozumienie za∏o˝eƒ komunikacji (sytuacje, emocje, oceny) oraz przewidywanie skutków wypowiedzi i dyskutowanie ich etycznego wymiaru (szczeroÊç — nieszczeroÊç, k∏amstwo, manipulacja, agresja s∏owna, brutalnoÊç w zachowaniach j´zykowych),
21. e)dokonywanie celowych zabiegów redakcyjnych w zakresie poprawiania i parafrazowania tekstów w∏asnych i cudzych (w szczególnoÊci streszczania, skracania, rozwijania, przekszta∏cania stylistycznego),
22. f)dokonywanie intersemiotycznego przek∏adu treÊci obrazowych i akustycznych na wypowiedzi ustne i pisemne,
23. g)operowanie strukturami gramatycznymi odpowiednio do sytuacji i kontekstu wypowiedzi oraz wyjaÊnianie wp∏ywu u˝ytych form na jej klarownoÊç i spójnoÊç, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11581 —
24. h)usprawnianie operacji zdaniotwórczych; celowe i dwukierunkowe przekszta∏canie wypowiedzeƒ: zdanie — równowa˝nik, zdanie pojedyncze — z∏o˝one, konstrukcje czynne — bierne, 2) samokszta∏cenie:
25. a)poszukiwanie informacji w ró˝nych êród∏ach,
26. b)dokumentowanie, notowanie, selekcja i przechowywanie informacji,
27. c)rozumne korzystanie ze Êrodków masowego przekazu, 3) odbiór tekstów kultury:
28. a)dostrzeganie i komentowanie swoistych w∏aÊciwoÊci poznawanych utworów literackich i tekstów kultury oraz okreÊlanie funkcji zaobserwowanych Êrodków wyrazu,
29. b)pos∏ugiwanie si´ w sposób naturalny i funkcjonalny w trakcie rozwa˝ania problematyki utworów poznawanymi poj´ciami i terminami literackimi i kulturowymi,
30. c)dostrzeganie uniwersalnoÊci doÊwiadczeƒ, przemyÊleƒ, uczuç i aspiracji wpisanych w dzie∏a z ró˝nych okresów i kr´gów kulturowych (zw∏aszcza tradycji biblijnej, antycznej, dworsko-rycerskiej, patriotycznej, spo∏ecznikowskiej),
31. d)porównywanie tworzywa literatury i innych dzie∏ sztuki,
32. e)omawianie i interpretowanie utworów w ró˝nych zestawieniach kontekstualnych,
33. f)twórcze, wyrastajàce z postaw ludycznych, emocjonalnych i estetycznych wykonywanie utworów (bàdê ich fragmentów) w ˝ywym s∏owie lub w formach teatralnych,
34. g)rozpoznawanie wartoÊci w utworach oraz próby ich oceny na tle w∏asnego Êwiata wartoÊci,
35. h)samodzielne, krytyczne ustosunkowanie si´ do obserwowanych zjawisk kultury; formu∏owanie, uzasadnianie i obrona w dyskusji (tak˝e na piÊmie) w∏asnych punktów widzenia, pomys∏ów interpretacyjnych i opinii o utworach,
36. i)dostrzeganie zwiàzku utworów z biografiami twórców i czasem historycznym. Poz. 1100 2. Wybrane utwory z klasyki polskiej: Bogurodzica; Arkady Fiedler — Dywizjon 303; Aleksander Kamiƒski — Kamienie na szaniec; Melchior Waƒkowicz — Ziele na kraterze; Miron Bia∏oszewski — Pami´tnik z powstania warszawskiego (fragmenty); Jan Kochanowski — pieʃ Czego chcesz od nas, Panie... oraz wybrane fraszki i treny; Ignacy Krasicki — wybrane bajki i jedna z satyr; Adam Mickiewicz — Ballady i romanse, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty); Henryk Sienkiewicz — Krzy˝acy; Aleksander Fredro — Zemsta; Boles∏aw Prus — Kamizelka; Juliusz S∏owacki — Balladyna; Stefan ˚eromski — Syzyfowe prace; Zofia Kossak-Szczucka — Bursztyny. 3. Wybór liryki XIX wieku, wybór poezji XX wieku (w tym utwory Krzysztofa Kamila Baczyƒskiego, Konstantego Ildefonsa Ga∏czyƒskiego, Zbigniewa Herberta, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Kazimierza Wierzyƒskiego, Jana Lechonia, Tadeusza Ró˝ewicza, Wis∏awy Szymborskiej, Czes∏awa Mi∏osza, ks. Jana Twardowskiego). 4. Wybór nowelistyki XIX i XX wieku (w tym co najmniej jeden utwór pozytywistyczny). 5. Wybrane utwory wspó∏czesnej prozy polskiej i dramatu. 6. Wybrane utwory o dorastaniu, w tym powieÊci dla m∏odzie˝y (np. Ma∏gorzaty Musierowicz lub Ireny Jurgielewiczowej). 7. Przyk∏ady literatury regionalnej, wk∏ad literatury regionalnej do ogólnopolskiej skarbnicy literackiej. 8. Przyk∏ady literatury biograficznej i pami´tnikarskiej (Pawe∏ Zuchniewicz — Wujek Karol. Kap∏aƒskie lata Papie˝a; Karolina Lanckoroƒska — Wspomnienia wojenne). 9. Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty publicystyczne, informacyjne, reklamowe. 10. Utwory zaproponowane przez uczniów i nauczyciela, w tym literatura popularna (co najmniej jeden w ka˝dej klasie). 11. Inne sk∏adniki kultury (przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne, przekazy ikoniczne, poezja Êpiewana). HISTORIA Lektura Cele edukacyjne 1. Wybrane utwory z klasyki Êwiatowej: 1. Rozwijanie i pog∏´bianie zainteresowaƒ przesz∏oÊcià, zachodzàcymi w niej procesami i wydarzeniami. Biblia (w tym Pieʃ nad PieÊniami, Hymn Êw. Paw∏a o mi∏oÊci, Apokalipsa — fragmenty); Homer — Iliada lub Odyseja (fragmenty); Sofokles — Antygona; Pieʃ o Rolandzie; William Szekspir — Romeo i Julia; Miguel Cervantes — Don Kichote (fragmenty); Karol Dickens — OpowieÊç wigilijna; Antoni Czechow — Âmierç urz´dnika; Antoine de Saint Exupéry — Ma∏y Ksià˝´; Ernest Hemingway — Stary cz∏owiek i morze. 2. Rozwijanie myÊlenia historycznego i krytycyzmu. 3. Pog∏´bianie umiej´tnoÊci powiàzania dziejów Polski z dziejami Europy i Êwiata. 4. Rozwijanie umiej´tnoÊci pozwalajàcych na samodzielnà prac´ intelektualnà z materia∏em historycznym. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11582 — 5. Pog∏´bianie rozumienia poj´ç i wartoÊci niezb´dnych do zrozumienia ˝ycia politycznego, gospodarczego i spo∏ecznego. 6. Dostrzeganie zmian, jakim ulega∏y wartoÊci i normy ˝ycia publicznego na przestrzeni dziejów. 7. Rozwijanie umiej´tnoÊci dostrzegania z∏o˝onoÊci zwiàzków przyczynowo-skutkowych. 8. Pog∏´bianie i umacnianie postawy patriotyzmu. Zadania szko∏y 1. Przekazywanie wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów Polski, Europy i Êwiata. 2. Uczenie umiej´tnoÊci analizy i syntezy materia∏u historycznego. 3. Uczenie zasad odczytywania i interpretowania êród∏a historycznego. 4. Ukazywanie mo˝liwoÊci ró˝norodnych interpretacji êróde∏, wydarzeƒ i postaci historycznych. 5. Uczenie rzetelnoÊci badawczej. 6. Doskonalenie ró˝norodnych form wypowiedzi ustnej i pisemnej. 7. Rozwijanie umiej´tnoÊci poszukiwania, porzàdkowania, wykorzystywania i przechowywania ró˝nych rodzajów informacji. TreÊci nauczania 1. Periodyzacja dziejów i poj´cie czasu w historii. 2. Warunki ˝ycia cz∏owieka w czasach najdawniejszych. 3. Cywilizacje staro˝ytne — dorobek kultury i jego trwa∏oÊç (Egipt, Izrael, Grecja, Rzym). 4. Powstanie chrzeÊcijaƒstwa i pierwsze wieki jego rozwoju. 5. Europa i Êwiat Êródziemnomorski w wiekach Êrednich: paƒstwa, religie, spo∏eczeƒstwa, kultury (Bizancjum, Arabowie, paƒstwo Karolingów, cesarstwo Ottonów, uniwersalizm cesarski i papieski, ruch krucjatowy, gospodarka Êredniowieczna, jednoÊç i ró˝norodnoÊç kultury Êredniowiecza). 6. Polska pierwszych Piastów; statut Boles∏awa Krzywoustego i rozbicie dzielnicowe Polski; zjednoczenie paƒstwa polskiego; Polska Kazimierza Wielkiego. 7. Pierwsi Jagiellonowie na tronie Polski; gospodarka i spo∏eczeƒstwo Polski Êredniowiecznej — zjawiska i procesy; specyfika kultury polskiego Êredniowiecza. 8. Wielkie odkrycia geograficzne. Europejczycy a Nowy Âwiat w XV — XVIII wieku. Poz. 1100 9. Europa w XVI i XVII wieku: renesans, reformacja i reforma katolicka; barok; powstanie systemów absolutystycznych (Francja, Rosja); Rzeczpospolita szlachecka w XVI i XVII wieku — kraj wielu kultur i religii. 10. Prze∏om oÊwieceniowy w Europie i w Polsce — przemiany ustrojowe, gospodarcze i cywilizacyjne; powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Pó∏nocnej; rewolucja francuska — znaczenie dziejowe; Polska u schy∏ku XVIII wieku (odrodzenie kulturalne, próby ratowania Rzeczypospolitej, rozbiory, powstanie koÊciuszkowskie). 11. Przemiany spo∏eczne i cywilizacyjne XIX wieku: epoka napoleoƒska; tworzenie podstaw nowoczesnej demokracji w Europie i Ameryce Pó∏nocnej; przemiany na mapie politycznej Europy i Êwiata; kolonializm; rozwój ekonomiczny i spo∏eczny w XIX wieku. 12. Losy i postawy Polaków w warunkach braku niepodleg∏oÊci: powstania narodowe, koncepcje pracy organicznej, losy Polaków na emigracji. 13. I wojna Êwiatowa; rewolucje rosyjskie. 14. Âwiat mi´dzy wojnami: kryzys demokracji (systemy totalitarne, hitleryzm i komunizm); najistotniejsze problemy gospodarcze, spo∏eczne i polityczne Êwiata. 15. Odrodzone paƒstwo polskie: budowa paƒstwowoÊci, walka o granice; ewolucja ustrojowa; g∏ówne problemy gospodarcze i spo∏eczne; polityka zagraniczna i miejsce Polski w Europie mi´dzywojennej. 16. II wojna Êwiatowa; pakt Ribbentrop-Mo∏otow i jego realizacja, momenty prze∏omowe wojny, budowa koalicji antyhitlerowskiej; eksterminacja narodów na terenach okupowanych; obozy koncentracyjne i ∏agry; Holocaust. 17. Polska w latach 1939—1945: dwie okupacje; Katyƒ; formy i miejsca walki o niepodleg∏oÊç; polskie paƒstwo podziemne; Powstanie Warszawskie; losy Polaków w kraju i na obczyênie. 18. Âwiat powojenny; post´p cywilizacyjny, przemiany polityczne i kulturowe; konflikt Wschód — Zachód, nowe zjawiska polityczno-spo∏eczne i przyspieszenie cywilizacyjne, dekolonizacja; nowe zjawiska w kulturze masowej. 19. Polska po 1945 roku: walka o kszta∏t paƒstwa, polski stalinizm; przemiany gospodarczo-spo∏eczne w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; kryzysy polityczne lat 1956, 1968, 1970; wybór Polaka na papie˝a, rok 1980 i powstanie „SolidarnoÊci”, stan wojenny i lata osiemdziesiàte; prze∏om roku 1989, proces budowy III Rzeczypospolitej w oparciu o wartoÊci demokratyczne i normy demokratycznego paƒstwa prawa. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11583 — Osiàgni´cia 1. Rozpoznawanie miejsca cz∏owieka w czasie historycznym, jego relacji z przyrodà, spo∏ecznoÊcià lokalnà, ojczyznà, kr´giem kulturowym, innymi narodami i religiami. Poz. 1100 7. Tworzenie klimatu dla kole˝eƒstwa, przyjaêni oraz szacunku dla cz∏owieka. 8. Pomoc w poszukiwaniu odpowiedzi na podstawowe pytania egzystencjalne. 9. Informowanie o mo˝liwoÊciach pomocy — system poradnictwa dla dzieci i m∏odzie˝y. 2. Operowanie podstawowymi kategoriami historycznymi: czasem, przestrzenià, ciàg∏oÊcià, zmiennoÊcià. TreÊci nauczania 3. Wykorzystywanie podstawowej wiedzy o najwa˝niejszych etapach dziejów do powiàzania zjawisk historycznych z zakresu dziejów powszechnych z historià Polski. 1. Rozwój cz∏owieka: faza prenatalna, narodziny, faza niemowl´ca, wczesnodzieci´ca, przedpokwitaniowa, dojrzewania, m∏odoÊci, wieku Êredniego, wieku póênego. ˚ycie jako fundamentalna wartoÊç. 4. Ujmowanie treÊci historycznych w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych. 2. Budowa prawid∏owych relacji z rodzicami. Konflikt pokoleƒ; przyczyny i sposoby rozwiàzywania konfliktów. OdpowiedzialnoÊç wszystkich za atmosfer´ panujàcà w rodzinie. Rodzina niepe∏na. 5. Ocenianie faktów i wydarzeƒ historycznych. 6. Interpretacja ró˝nego rodzaju êróde∏ historycznych. 7. Docieranie do ró˝nych êróde∏ informacji historycznej, integracja wiedzy uzyskanej z ró˝nych êróde∏ informacji. 3. Rola autorytetów w ˝yciu cz∏owieka. 4. Relacje mi´dzyosobowe i ich znaczenie. Przyjaêƒ, zakochanie, mi∏oÊç; pierwsze fascynacje, mi∏oÊç platoniczna, mi∏oÊç m∏odzieƒcza, mi∏oÊç dojrza∏a. 5. Zachowania asertywne. WIEDZA O SPO¸ECZE¡STWIE Przedmiot ten sk∏ada si´ z trzech odr´bnych modu∏ów: 1) wychowanie do ˝ycia w rodzinie, 2) wychowanie obywatelskie, 3) wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym. 1. Wychowanie do ˝ycia w rodzinie2) Cele edukacyjne 1. Przyj´cie integralnej wizji osoby; wybór i urzeczywistnianie wartoÊci s∏u˝àcych osobowemu rozwojowi. 2. Rozwiàzywanie problemów i pokonywanie trudnoÊci okresu dorastania. Zadania szko∏y 1. Stymulowanie procesu samowychowania. 2. Wspó∏praca z rodzicami w zakresie prawid∏owych relacji mi´dzy nimi a dzieckiem. 3. Pomoc we w∏aÊciwym prze˝ywaniu okresu dojrzewania. 4. Wzmacnianie procesu identyfikacji z w∏asnà p∏cià. 6. Podstawowe informacje o rozwoju seksualnym cz∏owieka: to˝samoÊç p∏ciowa — kobiecoÊç i m´skoÊç. 7. Dojrzewanie. Rozumienie i akceptacja kryteriów dojrza∏oÊci biologicznej, psychicznej i spo∏ecznej. 8. Problemy i trudnoÊci okresu dojrzewania (napi´cia seksualne, masturbacja), sposoby radzenia sobie z nimi, pomoc w rozeznaniu sytuacji wymagajàcych porady lekarza lub innych specjalistów. 9. Ró˝nice w rozwoju psychoseksualnym dziewczàt i ch∏opców; postawy i wzajemne oczekiwania. 10. Zagro˝enia okresu dojrzewania: presja seksualna, uzale˝nienia, pornografia, prostytucja nieletnich. 11. G∏ówne funkcje p∏ciowoÊci: wyra˝anie mi∏oÊci, budowanie wi´zi i rodzicielstwo. 12. Inicjacja seksualna; zwiàzek pomi´dzy aktywnoÊcià seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià; dysfunkcje zwiàzane z przedmiotowym traktowaniem cz∏owieka w dziedzinie seksualnej. Ryzyko zwiàzane z wczesnà inicjacjà. 13. Kszta∏towanie i akceptacja to˝samoÊci p∏ciowej. Mo˝liwoÊci pomocy w pokonywaniu trudnoÊci zwiàzanych z to˝samoÊcià p∏ciowà. 14. P∏odnoÊç — wspólnà sprawà kobiety i m´˝czyzny. 5. Wspieranie rozwoju moralnego i kszta∏towania hierarchii wartoÊci. 15. Planowanie rodziny. Metody rozpoznawania p∏odnoÊci. Antykoncepcja. Aspekt zdrowotny, psychologiczny i etyczny. 6. Promowanie integralnej wizji seksualnoÊci cz∏owieka; ukazanie jednoÊci pomi´dzy aktywnoÊcià seksualnà a mi∏oÊcià i odpowiedzialnoÊcià. 16. Infekcje przenoszone drogà p∏ciowà. AIDS: drogi przenoszenia zaka˝enia, profilaktyka, aspekt spo∏eczny. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11584 — 17. WartoÊci zwiàzane z seksualnoÊcià cz∏owieka: m´skoÊç, kobiecoÊç, mi∏oÊç, ma∏˝eƒstwo, rodzicielstwo. Znaczenie odpowiedzialnoÊci w prze˝ywaniu w∏asnej p∏ciowoÊci oraz budowaniu trwa∏ych i szcz´Êliwych wi´zi. 18. Wp∏yw sposobu sp´dzania wolnego czasu (w tym korzystania ze Êrodków masowego przekazu) na cz∏owieka. Osiàgni´cia 1. ZnajomoÊç organizmu ludzkiego i zachodzàcych w nim zmian oraz akceptacja w∏asnej p∏ciowoÊci. 2. Poznawanie, analizowanie i wyra˝anie uczuç. 3. Kierowanie w∏asnym rozwojem, podejmowanie wysi∏ku samowychowawczego zgodnie z uznawanymi normami i wartoÊciami. 4. Przyj´cie integralnej wizji ludzkiej seksualnoÊci. 5. Umiej´tnoÊç obrony w∏asnej intymnoÊci i nietykalnoÊci seksualnej oraz szacunek dla cia∏a innej osoby. 6. Korzystanie ze Êrodków przekazu w sposób selektywny, umo˝liwiajàcy obron´ przed ich destrukcyjnym oddzia∏ywaniem. 7. Wnoszenie pozytywnego wk∏adu w ˝ycie swojej rodziny. 8. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysi∏ku i pracy, przyj´cie postawy szacunku wobec siebie. 9. Umiej´tnoÊç korzystania z systemu poradnictwa dla dzieci i m∏odzie˝y. Poz. 1100 Zadania szko∏y 1. Stawianie wymagaƒ w zakresie w∏aÊciwej postawy uczniów wobec god∏a i hymnu paƒstwowego oraz w czasie uroczystoÊci szkolnych i paƒstwowych. 2. Pomoc w rozpoznaniu w∏asnych praw i obowiàzków, a tak˝e norm i wartoÊci demokratycznych stosowanych w ˝yciu spo∏ecznym na poziomie grupy rówieÊniczej, spo∏ecznoÊci szkolnej i spo∏ecznoÊci lokalnej. 3. Ukazywanie praktycznych zastosowaƒ zasad i procedur demokratycznych w spo∏ecznoÊci szkolnej, a tak˝e destrukcyjnego charakteru zachowaƒ naruszajàcych normy ˝ycia publicznego (korupcja, przedk∏adanie interesu partii czy grupy interesów nad interes paƒstwa). 4. Kszta∏towanie poczucia odpowiedzialnoÊci za siebie i innych. 5. Wspieranie samorzàdnoÊci uczniowskiej. TreÊci nauczania 1. Cz∏owiek — istota spo∏eczna. 2. Grupa i wi´zi spo∏eczne. Normy i wartoÊci jako jedna z podstaw tych wi´zi w demokracji. 3. Naród i paƒstwo. To˝samoÊç narodowa. 4. Monarchie konstytucyjne i republiki we wspó∏czesnej Europie. 5. Obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych. Normy i wartoÊci obowiàzujàce w systemie totalitarnym i autorytarnym a normy i wartoÊci demokratyczne. 2. Wychowanie obywatelskie Cele edukacyjne 1. Pog∏´bianie poczucia przynale˝noÊci do wspólnoty obywateli paƒstwa polskiego. 2. ÂwiadomoÊç istnienia obowiàzków wobec w∏asnej ojczyzny, w tym w szczególnoÊci obowiàzku jej obrony oraz dba∏oÊci o jej dobre imi´. 3. Rozumienie znaczenia norm i wartoÊci demokratycznych dla funkcjonowania spo∏ecznoÊci szkolnej, spo∏ecznoÊci lokalnej i paƒstwa. 4. Poczucie wartoÊci i przydatnoÊci indywidualnego i grupowego dzia∏ania na rzecz spo∏ecznoÊci lokalnej. 5. Rozumienie wa˝nych wydarzeƒ ˝ycia spo∏ecznego, politycznego oraz gospodarczego w kraju i na Êwiecie. Ocenianie ich na podstawie norm i wartoÊci demokratycznych. 6. Pog∏´bianie szacunku dla w∏asnego paƒstwa. 6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (ustrój polityczny i instytucje Rzeczypospolitej Polskiej, prawa i obowiàzki obywatela). Regu∏y dzia∏alnoÊci publicznej zapisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i innych aktach prawnych. 7. Samorzàd terytorialny a w∏adza centralna. 8. Ustrój, zadania, instytucje, struktura w∏adzy samorzàdów terytorialnych. 9. S∏u˝ba cywilna i jej rola w utrwalaniu etosu s∏u˝by publicznej. 10. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w za∏atwianiu spraw w urz´dzie gminnym. 11. Kultura polityczna i formy ˝ycia publicznego (ÊwiadomoÊç obywatelska, cnoty obywatelskie, stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodowe). 12. Niezbywalny charakter praw cz∏owieka, ich katalog i systemy ochrony. 13. Etyka w ˝yciu publicznym. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11585 — Poz. 1100 14. ˚ycie szko∏y — samorzàdnoÊç, procedury demokratyczne, regulacje prawne. 2. Rozwijanie ducha przedsi´biorczoÊci w zgodzie z zasadami uczciwej konkurencji i poszanowania prawa. Osiàgni´cia 3. Rozbudzanie wyobraêni, pomys∏owoÊci na temat przysz∏ej aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej. 1. Godne zachowanie w czasie obchodów Êwiàt i uroczystoÊci narodowych. 2. Rozpoznawanie w∏asnych praw i obowiàzków. 3. Wykorzystywanie wiedzy o zasadach ustroju Rzeczypospolitej Polskiej do interpretacji wydarzeƒ ˝ycia publicznego. 4. Uczestniczenie w dyskusji, prezentacja i obrona w∏asnego stanowiska, branie pod uwag´ argumentów strony przeciwnej. 5. Wspó∏praca w grupie z uwzgl´dnieniem podzia∏u zadaƒ oraz norm i wartoÊci obowiàzujàcych w ˝yciu spo∏ecznym. 6. Podporzàdkowanie si´ wymogom procedur demokratycznych we wspólnym dzia∏aniu. Rozumienie konsekwencji ∏amania tych procedur. 4. Pomoc w Êwiadomym kszta∏towaniu orientacji i kariery zawodowej. 5. Kszta∏towanie postaw pracowitoÊci, szacunku dla pracy innych oraz odpowiedzialnoÊci za swojà przysz∏à karier´ zawodowà. 6. Budzenie refleksji nad etykà pracy zawodowej. TreÊci nauczania 1. Gospodarstwo domowe — zarzàdzanie w∏asnymi pieni´dzmi. 2. Najwa˝niejsze zasady racjonalnego gospodarowania. 3. Elementarne poj´cia ekonomiczne z zakresu gospodarki rynkowej. 7. Za∏atwianie prostych spraw urz´dowych: pisanie podaƒ, ˝yciorysu, wype∏nianie druków urz´dowych. 4. Krótka historia pieniàdza i jego najwa˝niejsze funkcje. 8. ZnajomoÊç najwa˝niejszych etycznych zasad ˝ycia publicznego. 5. Przedsi´biorca i przedsi´biorczoÊç (ma∏e firmy, potrzebne umiej´tnoÊci, zasady prawa, êród∏a informacji). 9. Ocena wydarzeƒ politycznych z punktu widzenia zasad ˝ycia publicznego obowiàzujàcych w paƒstwie demokratycznym. Rozpoznawanie zachowaƒ naruszajàcych te zasady. Projektowanie dzia∏aƒ przeciwstawiajàcych si´ naruszaniu zasad ˝ycia publicznego na poziomie szko∏y i spo∏ecznoÊci lokalnej. 3. Wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu gospodarczym Cele edukacyjne 1. Wszechstronny rozwój ucznia ukierunkowany na przygotowanie do aktywnej obecnoÊci w ˝yciu spo∏eczno-gospodarczym kraju. 6. Orientacja zawodowa (lokalny i ponadlokalny rynek pracy). 7. Odkrywanie i rozwijanie indywidualnych kwalifikacji zawodowych, podejmowanie decyzji zawodowych. Rodzaje zawodów i umiej´tnoÊci zawodowych. 8. Przyk∏ady procedur obowiàzujàcych w ubieganiu si´ o prac´ lub rozpoczynaniu dzia∏alnoÊci gospodarczej. 9. Wybór zawodu. System poradnictwa zawodowego i kszta∏cenia ustawicznego. 2. Rozumienie przez uczniów zjawisk i zmian gospodarczych w kraju. 10. MobilnoÊç zawodowa jako zjawisko cywilizacyjne. Rynek pracy. Problem bezrobocia: przyczyny, skutki, sposoby rozwiàzywania. 3. ZdolnoÊç uczniów do odnajdywania swojego miejsca w ˝yciu gospodarczym w warunkach gospodarki rynkowej i zmiennego rynku pracy. 11. Ubieganie si´ o prac´ — list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy, rozmowa kwalifikacyjna, cechy dobrego pracownika. 4. Wst´pne przygotowanie uczniów do aktywnoÊci zawodowej i odnalezienia si´ na rynku pracy. 12. Mobbing w miejscu pracy, sposoby przeciwdzia∏ania. 5. Rozumienie przez uczniów norm i wartoÊci zwiàzanych z prowadzeniem dzia∏alnoÊci gospodarczej w paƒstwie demokratycznym. 13. Normy etyczne obowiàzujàce pracodawc´ i pracownika. Specjalne wymagania etyczne wobec niektórych zawodów (lekarz, nauczyciel, s´dzia). Zadania szko∏y 14. Cz∏owiek w gospodarce. Praca zespo∏owa. Wybrane zagadnienia z etyki ˝ycia gospodarczego. Korupcja i jej wp∏yw na rozwój gospodarczy. 1. Dostarczenie elementarnej wiedzy ekonomicznej. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11586 — 15. Przekszta∏cenia ustroju gospodarczego w Polsce po 1989 r.: osiàgni´cia i problemy, w tym problemy natury etycznej. Osiàgni´cia 1. ZnajomoÊç elementarnych poj´ç i praw ekonomicznych. 2. Umiej´tnoÊç planowania rozwoju w∏asnego wykszta∏cenia i kwalifikacji zawodowych. 3. Trafne rozpoznawanie w∏asnych predyspozycji, kwalifikacji i realnych mo˝liwoÊci z punktu widzenia rynku pracy. 4. Umiej´tnoÊç sporzàdzania dokumentów niezb´dnych przy ubieganiu si´ o prac´ (list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy) oraz umiej´tnoÊç odbycia rozmowy kwalifikacyjnej. 5. Umiej´tnoÊç aktywnego znalezienia si´ na rynku pracy i podejmowania dzia∏alnoÊci gospodarczej. Poz. 1100 2. Rozwijanie sprawnoÊci czytania i pisania. 3. Poszerzenie repertuaru funkcji j´zykowych umo˝liwiajàcych pos∏ugiwanie si´ j´zykiem obcym w sytuacjach ˝ycia codziennego. 4. Opanowanie bardziej rozwini´tych struktur gramatycznych stosowanych do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci. 5. Wzbogacenie s∏ownictwa dotyczàcego ˝ycia codziennego, ze szczególnym uwzgl´dnieniem realiów kraju ojczystego oraz kraju/obszaru j´zyka docelowego na podstawie oryginalnych materia∏ów j´zykowych. 6. Rozszerzenie komponentu kulturowo-cywilizacyjnego, z ukierunkowaniem na styl ˝ycia i zachowania w kraju j´zyka docelowego. 7. Rozró˝nianie formalnego i nieformalnego stylu j´zyka. 8. Rozwój indywidualnych strategii uczenia si´. 6. ZnajomoÊç podstawowych zasad etycznych ˝ycia gospodarczego i umiej´tnoÊç stosowania ich w ˝yciu szkolnym (rzetelna praca, punktualnoÊç, dotrzymywanie danego s∏owa, uczciwoÊç, odpowiedzialnoÊç za skutki, prawdomównoÊç). 7. Rozpoznawanie zachowaƒ naruszajàcych zasady etyczne przez pracodawców i pracowników. 8. Umiej´tnoÊç zarzàdzania w∏asnymi pieni´dzmi. J¢ZYK OBCY Cele edukacyjne 1. Osiàgni´cie poziomu opanowania j´zyka obcego zapewniajàcego w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà. 2. Lepsze poznanie kultury i spraw ˝ycia codziennego kraju j´zyka nauczanego. Zadania szko∏y 1. Rozwijanie w uczniach poczucia w∏asnej wartoÊci oraz wiary we w∏asne mo˝liwoÊci j´zykowe, mi´dzy innymi przez pozytywnà informacj´ zwrotnà dotyczàcà indywidualnych umiej´tnoÊci j´zykowych. Osiàgni´cia 1. SprawnoÊç rozumienia ze s∏uchu: 1) rozumienie ogólnego sensu oraz g∏ównych punktów dialogów i wypowiedzi rodzimych u˝ytkowników j´zyka, 2) rozumienie sensu prostych wypowiedzi w ró˝nych warunkach odbioru (na przyk∏ad rozmowa przez telefon, komunikat na dworcu), 3) rozumienie sensu wypowiedzi zawierajàcej niezrozumia∏e elementy, których znaczenia uczeƒ mo˝e domyÊliç si´ z kontekstu. 2. SprawnoÊç mówienia: 1) formu∏owanie krótkich, p∏ynnych i spójnych wypowiedzi na okreÊlone tematy z zastosowaniem form gramatycznych odpowiednich do wyra˝ania teraêniejszoÊci, przesz∏oÊci i przysz∏oÊci, 2) wykorzystanie znajomoÊci fonetyki w stopniu zapewniajàcym zrozumia∏oÊç wypowiedzi dla rodzimego u˝ytkownika j´zyka, 3) inicjowanie, podtrzymywanie i koƒczenie prostej rozmowy, 2. Stopniowe przygotowanie ucznia do samodzielnoÊci w procesie uczenia si´ j´zyka obcego. 4) wyra˝anie w∏asnych opinii oraz relacjonowanie wypowiedzi innych osób, 3. Zapewnienie uczniom mo˝liwoÊci stosowania j´zyka jako narz´dzia przy wykonywaniu zespo∏owych projektów, zw∏aszcza interdyscyplinarnych. 5) w∏aÊciwa reakcja j´zykowa na wypowiedê rozmówcy. 4. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawoÊci, otwartoÊci i tolerancji wobec innych kultur. 3. SprawnoÊç czytania: 1) rozumienie d∏u˝szych i bardziej z∏o˝onych tekstów, TreÊci nauczania 2) rozumienie prostego tekstu narracyjnego, 1. Rozwijanie sprawnoÊci rozumienia ze s∏uchu i mówienia. 3) rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumia∏e, Dziennik Ustaw Nr 157 — 11587 — 4) rozumienie ogólnego sensu obszerniejszego tekstu przy pobie˝nym czytaniu, 5) wyszukiwanie ˝àdanej informacji lub szczegó∏u z cz´Êciowo niezrozumianego tekstu. 4. SprawnoÊç pisania: 1) formu∏owanie, w miar´ zró˝nicowanej pod wzgl´dem morfosyntaktycznym i leksykalnym, wypowiedzi pisemnej, 2) sformu∏owanie i zapisanie w∏asnego oraz otrzymanego komunikatu, 3) napisanie krótkiego listu, 4) sporzàdzenie prostej i spójnej notatki z czyjejÊ wypowiedzi, 5) prawid∏owe stosowanie zasad ortografii i podstaw interpunkcji. Poz. 1100 3. Wyrobienie nawyku samodzielnego poszukiwania informacji oraz ∏àcznej analizy informacji pochodzàcych z ró˝nych êróde∏. 4. Kszta∏towanie umiej´tnoÊci argumentowania i jasnego formu∏owania wypowiedzi. Zadania szko∏y 1. Zapewnienie kszta∏cenia promujàcego samodzielne, krytyczne i twórcze myÊlenie; ograniczenie do minimum dzia∏aƒ schematycznych i odtwórczych. 2. Zapewnienie ka˝demu uczniowi warunków do rozwoju zdolnoÊci matematycznych na miar´ jego mo˝liwoÊci poznawczych. 3. Przygotowanie uczniów do samodzielnego zdobywania wiedzy na dalszych etapach edukacji. 1) klasyfikowanie faktów i informacji, selekcjonowanie informacji, 4. Wdro˝enie uczniów do korzystania z nowoczesnych narz´dzi (kalkulatory, komputery, multimedia) i êróde∏ informacji (podr´czniki, atlasy, encyklopedie, zasoby sieciowe). 2) korzystanie ze s∏ownika jedno- i dwuj´zycznego oraz innych êróde∏ informacji. TreÊci nauczania 5. Inne umiej´tnoÊci: MATEMATYKA Cele edukacyjne 1. Przyswojenie podstawowych poj´ç i technik matematycznych w stopniu umo˝liwiajàcym rozpoznawanie ich przydatnoÊci i wykorzystanie w sytuacjach z ˝ycia codziennego, w szczególnoÊci: 1) usystematyzowanie wiedzy o liczbach wymiernych oraz nabycie sprawnoÊci wykonywania obliczeƒ na liczbach wymiernych, pot´gach i pierwiastkach, 2) pos∏ugiwanie si´ procentami w sytuacjach praktycznych, 3) wprowadzenie do rachunku algebraicznego, w szczególnoÊci nabycie umiej´tnoÊci pos∏ugiwania si´ wzorami, 4) umiej´tnoÊç rozwiàzywania równaƒ i nierównoÊci stopnia pierwszego oraz uk∏adów dwóch równaƒ liniowych oraz ich stosowania do problemów praktycznych, 5) odczytywanie z danego wykresu funkcji jej podstawowych w∏asnoÊci, 6) pos∏ugiwanie si´ klasycznymi w∏asnoÊciami figur p∏askich (twierdzenia Talesa i Pitagorasa, symetria); rozwój wyobraêni przestrzennej, 7) wprowadzenie do porzàdkowania, czytania i interpretacji danych; zapoznanie z doÊwiadczeniami losowymi. 2. UÊwiadomienie potrzeby i przygotowanie do krytycznej oceny przeprowadzonego rozumowania bàdê otrzymanego wyniku obliczeƒ. Przyzwyczajanie do korzystania z definicji i twierdzeƒ. 1. Liczby wymierne: 1) poj´cie liczby wymiernej, 2) dzia∏ania na liczbach wymiernych, równie˝ w zapisie dziesi´tnym, 3) rozwini´cia dziesi´tne liczb wymiernych, 4) u∏amki dziesi´tne okresowe. 2. Pot´gi o wyk∏adniku naturalnym i ca∏kowitym: 1) poj´cie pot´gi, 2) mno˝enie i dzielenie pot´g o jednakowych podstawach, 3) mno˝enie i dzielenie pot´g o jednakowych wyk∏adnikach, 4) pot´gowanie pot´g, 5) poj´cie pot´gi o wyk∏adniku ca∏kowitym ujemnym, 6) zapis liczb w notacji wyk∏adniczej: a ⋅ 10k, gdzie k jest liczbà ca∏kowità i 1 ≤ a < 10. 3. Pierwiastki: 1) poj´cie pierwiastka kwadratowego z liczby nieujemnej, 2) poj´cie pierwiastka szeÊciennego z dowolnej liczby, 3) wy∏àczanie czynnika przed znak pierwiastka, 4) mno˝enie i dzielenie pierwiastków kwadratowych i szeÊciennych, 5) szacowanie wartoÊci wyra˝eƒ zawierajàcych pierwiastki. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11588 — 4. Procenty: Poz. 1100 10. Bry∏y: 1) obliczenia procentowe, 1) graniastos∏upy, 2) praktyczne zastosowania procentów. 2) ostros∏upy, 5. Wyra˝enia algebraiczne: 1) budowanie wyra˝eƒ algebraicznych, 2) obliczanie wartoÊci liczbowej wyra˝eƒ algebraicznych, 3) przekszta∏canie wyra˝eƒ algebraicznych i wzorów. 6. Równania i nierównoÊci: 3) bry∏y obrotowe: walce, sto˝ki, kule, 4) pola powierzchni i obj´toÊci bry∏. Osiàgni´cia 1. Nabycie sprawnoÊci w wykonywaniu obliczeƒ na liczbach wymiernych, pot´gach i pierwiastkach. Szacowanie wyniku obliczeƒ. 1) równania i nierównoÊci pierwszego stopnia z jednà niewiadomà, 2. Wykonywanie obliczeƒ procentowych w sytuacjach praktycznych. 2) zapisywanie i rozwiàzywanie uk∏adów równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi, 3. Pos∏ugiwanie si´ wyra˝eniami algebraicznymi oraz rozwiàzywanie uk∏adów dwóch równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi. 3) zastosowanie równaƒ stopnia pierwszego z jednà niewiadomà oraz uk∏adów równaƒ pierwszego stopnia z dwiema niewiadomymi do rozwiàzywania zadaƒ osadzonych w kontekÊcie praktycznym. 7. Wykresy funkcji: 1) uk∏ad wspó∏rz´dnych kartezjaƒskich, 2) funkcja liczbowa i jej wykres, 3) przyk∏ady zale˝noÊci funkcyjnych wyst´pujàcych w przyrodzie, gospodarce i ˝yciu codziennym, m.in. proporcjonalnoÊç prosta, 4) odczytywanie informacji z wykresu funkcji opisujàcej sytuacj´ praktycznà. 8. Statystyka opisowa i wprowadzenie do prawdopodobieƒstwa: 1) zbieranie, porzàdkowanie, przedstawianie i interpretowanie danych (w tabeli, za pomocà diagramów), 2) Êrednia arytmetyczna, 3) przyk∏ady prostych doÊwiadczeƒ losowych (np. rzut kostkà, rzut monetà, wyciàganie losu). 9. Figury p∏askie: 4. Odczytywanie z danego wykresu funkcji jej podstawowych w∏asnoÊci. Interpretowanie zwiàzków wyra˝onych za pomocà wzorów, wykresów, schematów, diagramów, tabel. 5. Stosowanie podstawowych w∏asnoÊci figur geometrycznych w sytuacjach praktycznych. 6. Przeprowadzanie nieskomplikowanych rozumowaƒ matematycznych. FIZYKA I ASTRONOMIA Cele edukacyjne 1. Budzenie zainteresowaƒ prawid∏owoÊciami Êwiata przyrody. 2. Umiej´tnoÊç prezentowania wyników w∏asnych obserwacji, eksperymentów i przemyÊleƒ. 3. Poznanie podstawowych praw opisujàcych przebieg zjawisk fizycznych i astronomicznych w przyrodzie. 4. Wykorzystanie wiedzy fizycznej w praktyce ˝ycia codziennego. 1) proste równoleg∏e przeci´te trzecià prostà, Zadania szko∏y 2) wzajemne po∏o˝enie prostej i okr´gu; prosta styczna, 1. Zapoznanie uczniów z podstawowymi prawami przyrody. 3) d∏ugoÊç okr´gu; pole ko∏a, 2. Stworzenie mo˝liwoÊci przeprowadzania doÊwiadczeƒ fizycznych. 4) twierdzenie Pitagorasa i jego zastosowania, 5) cechy przystawania trójkàtów, 6) oÊ symetrii figury; Êrodek symetrii figury; symetralna odcinka i dwusieczna kàta, 7) okràg opisany na trójkàcie; okràg wpisany w trójkàt, 8) twierdzenie Talesa, 9) cechy podobieƒstwa trójkàtów. 3. Zapoznanie z metodami obserwowania, badania i opisywania zjawisk fizycznych i astronomicznych. 4. Ukazanie znaczenia odkryç w naukach przyrodniczych dla rozwoju cywilizacji i rozwiàzywania problemów wspó∏czesnego Êwiata. 5. Kszta∏cenie umiej´tnoÊci krytycznego korzystania ze êróde∏ informacji. Dziennik Ustaw Nr 157 — 11589 — Poz. 1100 TreÊci nauczania Z