Rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 9 stycznia 1928 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych, Skarbu i Komunikacji w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu…
Czego dotyczy ten akt?
Niniejsze rozporządzenie Ministra Rolnictwa z 1928 roku określa szczegółowe zasady postępowania w przypadku zaraźliwych chorób zwierzęcych, w tym procedury ich stwierdzania, szacowania wartości zwierząt oraz przyznawania odszkodowań lub zapomóg.
Kogo dotyczy: Powiatowych lekarzy weterynaryjnych i wojewódzkich lekarzy weterynaryjnych; Posiadaczy zwierząt dotkniętych zaraźliwymi chorobami.
Najważniejsze informacje
- Państwo
- Polska
- Dziedzina prawa
- Prawo ochrony środowiska i rolne
- Paragrafy
- 270
- Źródło
- api.sejm.gov.pl
- Tekst pobrano
- Wyjaśnienie zaktualizowano
Co reguluje ten akt?
- Procedury dochodzenia i badania w celu ustalenia rodzaju zaraźliwej choroby zwierzęcej.
- Zasady szacowania wartości zwierząt w przypadku chorób, za które przysługuje odszkodowanie lub zapomoga.
- Kryteria wyboru i przysięgania biegłych do szacowania wartości zwierząt.
- Procedury rozstrzygania sporów dotyczących diagnozy choroby oraz odszkodowań.
Kogo dotyczy ten akt?
- Powiatowych lekarzy weterynaryjnych i wojewódzkich lekarzy weterynaryjnych.
- Posiadaczy zwierząt dotkniętych zaraźliwymi chorobami.
- Starostów i wojewodów, jako organów administracji.
Jakie są kluczowe punkty?
- Powiatowy lekarz weterynaryjny musi natychmiast wydać tymczasowe zarządzenia w celu umiejscowienia choroby.
- Wartość zwierzęcia, za które przysługuje odszkodowanie lub zapomoga, ustala trzech ocenicieli: dwóch biegłych i powiatowy lekarz weterynaryjny.
- Oszacowanie wartości zwierzęcia może być przeprowadzone przez samego powiatowego lekarza weterynaryjnego bez udziału biegłych, jeśli kwota nie przekracza stu złotych i posiadacz zwierzęcia wyrazi na to zgodę.
- Wojewoda ostatecznie ustala wysokość odszkodowania lub zapomogi oraz orzeka o ich przyznaniu lub odmowie.
Prawo ochrony środowiska i rolne
Prawo ochrony środowiska i rolne
Tekst ustawy
Tekst ustawy
Spis treści (270)
- § 3 Stosownie do rodzaju i niebezpieczeństwa
- § 4 Protok6ł dochodzenia i badania, a w razie
- § 5 Posiadaczowi zwierzęcia służy prawo postwierdzenie wszelkich okoliczno
- § 6 W razie znacznej r6żnicy zda~ ~ db-istoty
- § 1 Natychmiastowe zbadanie stanu rzeczy na"
- § 8 Zażalenie na' ustalenie istoty choroby przez
- § 9 Istotę choroby p zwierząt padłych lub zabi~ych powiatowy lekarz wetery
- § 11
- § 12
- § 13 Urzędowe stwierdzenie pryszczycy, wą
- § 14 W~ wszystkich wypadkach, w których
- § 15 Z każdego oszacowania powiatowy lekarz
- § 16 Starosta może za zgodą posiadacza za-
- § 17 Oszacowanie części padłel,!O lub ' zabitego
- § 18 W wypadkach, w których posiadaczowi'
- § 19 Biegłych dla każdego powiatu wybiera
- § 20 Osoby niepełnoleŁnie, ' niezdolne do działań prawnych oraz osoby, któr
- § 21 Biegli składają przysię1!ę przed starostą
- § 23 Jeżeli
- § 24 Do wykonania czynności oszacowania nie
- § 25 Jeżeli jeden z przeplsow §§ 14-24 rozporządzenia niniejszego zostanie
- § 27 Wojewoda po otrzymaniu akt ustala wyodszkodowania lub zapomogi, jak ró
- § 28 Orzeczenie co do przyznania lub odmo~
- § 29 Równocześnie z wydaniem orzeczenia
- § 30 Terminy, przewidziane wart. 78 ust. 1 lit. c
- § 34 W okręgu zagrożonym księgosuszem wo.- "
- § 35 W razie szerzenia się księgosuszu w kiestatkami i t. p
- § 32 Dowiedziawszy
- § 33 Do zagrożonego księgosuszem okręgu~winny
- § 36 Posiadacz, zauważywszy u bydła rogatego
- § 37 Starosta, otrżymawszy zgłoszenie lub doPostanowienia poprzedniego ustę
- § 40 Po stwierdzeniu · podejrzenia o księgosusz
- § 41 Do czasu ostatecznego stwierdzenia roprzebywały w pomieszczeniach, W ·
- § 42 Starosta winien zarządzić zbadanie całego
- § 39 Jeżeli w miejscowości wolnej dotąd od
- § 43 O każdym pierwszym wypadku urzędo
- § 44 Starosta zarządzi natychmiastowe zabicie
- § 50 Bydło rogate i zwierzęta wraż Hwe , na
- § 51
- § 52 Starosta zarządzi otoczenie zapowi,eŁrzo
- § 53 Wstęp do zagrody zapowietrzonej (pastwiska) i miejsc zamkniętych dozwo
- § 46 Do przewożenia, zabijania i zakopywania, jak również do uboju zwierząt
- § 54
- § 47 W zagrodzie zapowietrzonej zabijanie
- § 48
- § 55 W zagrodzie zapowietrzonej (pastwisku)
- § 56 Wypuszczanie, wywożenie (wynoszenie)
- § 65 Wyprow adzanie (wyp ędzanie , wywoże
- § 58 Wprowadzanie, wypr owadzanie i przeprowadzanie przez zagrodę zapowie t
- § 59 Na wyjątki od o!!ranicz cń , wymienionych
- § 61 Bydło rogate z zagr ód niezapowietrzonych może byĆ za zez.volenleP.l w
- § 60 Dokoła zagrody zapowietrzonej wojewoda
- § 68 Drogi, prow adzące wzdłuż granicy okrę
- § 62 Na granicy okręgu zapowietrzonego winny
- § 69 Bydło rogc:te w zapowietrzonym okręgu
- § 63 Wprowadzanie {wpę&.lanie, wwoże nie) bydła rogatego i zwierząt wrażliw
- § 71 W razie groźniejszego niebezpieczeństwa
- § 64 Załadowywanie . na stacjach kolejowych
- § 80 W razie urzędowego stwicrdzEmia" ks1ę-oo ~
- § 72 W razie koniecznej potrzeby wojewoda
- § 76 ,~
- § 78 Wojewoda może upoważnić starostę do
- § 79
- § 82 Zagrody, w których niema zwierząt chorych ani podejrzanych ' o księgos
- § 83 Szczepienia prze~iw księgosuszowi .wol~~
- § 84 W razie groźnego szerzenia się księgo-> '
- § 85 Podczas trwania zarazy księgosuszu p~
- § 88 O · ń"
- § 92 Wojewoda może upoważnić starostę do za~
- § 89 Posi~dacz równocześnie ze zgłoszeniem
- § 93 W razie przypadkpwego stwierdzenia za·
- § 90 Na skutek, zgłoszenia zarazy płucnej lub lekarz weterynaryjny - względ
- § 91 Jeżeli w miejscowości wolnej dotąd od
- § 94 Starosta winien :t:arządzić zbadanie wszystbydła rogatego, które wedłu
- § 95 Wojewoda może , zarządzić badanie bydła
- § 96
- § 100 ' Przy głównych wejści.ach do zagrody
- § 99 Każdy
- § 101 Starosta winien zarządzić zamknięcie
- § 102 Jeżeli zar~za płucna lub podejl-zenie o tę
- § 103 Je ż e li w zagrodzie dotychczas wolnej
- § 97 .: :/r~~t~:.~
- § 105 Wstęp do obór (pomieszczeń) i pastwisk,
- § 106 Wprow~dŻ[lllic (wpędzanie, wwożenie) l
- § 108 Starosta może zezwolić na używanie bydła podejrzanego o zarażenie się
- § 109
- § 111 Na granicy okręgu zapowietrzonego winny
- § 112 Drogi, przechodzące przez okrąg zapowietrzony, winny być zamkni~te dla
- § 113 Odbywanie targów, przetargów, pokazów
- § 114 Załadowywanie bydła rogatego na stacjach kolejowych i przystaniach wod
- § 115 Wprowadzanie (wpędzanie, wwożenie)
- § 116
- § 118 Wprowadzanie bydła rogatego do okręgu
- § 119 W razie groźnego niebezpieczeństwa
- § 121 Zarządzenia, dotyczące okręgów zapowietrzonych i zagrożonych, powinny
- § 122 Odbywanie targów i jarmarków na byrogate w okręgach zapowietrzonych i
- § 124 Stal'osta może zarządzić zabicie zwie-
- § 125 Wydawanie zakazów wyprowadzania
- § 126 Zagroda, w której zaraza płucna lub
- § 128 Szczepienie przeciw zarazie płucnej bez
- § 129 Podczas trwania zarazy płucnej miejsca,
- § 130 Starosta winien uznać zaraz·ę płucną za
- § 131 O wygaśni ę ciu zarazy płucnej starosta
- § 134
- § 135 Po urzędowem stwierdzeniu, pryszczycy
- § 132 ' Posiadacz równocześnie ze zgłoszeniem
- § 133 Starosta, otrzymawszy zgłoszenie lub
- § 138 Gdy na obszarze wojęwództwa , . dotąd
- § 139 Ka.żdy pierwszy wypadel~ urzędowego
- § 140 W zagrodzie zapowietrzonej mają zastosowanie 'ograniczenia, wymienione
- § 142 Zwierzęta racicowe podlegają zamknię
- § 144 Wojewoda może w wyjątkowych wypadkach zezwolić na wywóz zwierząt podej
- § 147 Używani~ koni i innych zwierząt jedno,\,
- § 148 WyprowadzanIe (wynoszenie, wywoid
- § 149 również
- § 154 Do okręgu zapowietrzonego mają zastoł,towanie przepisy §§ 155 162
- § 155 Na granicy okręgu . zapowietrzonego
- § 156 Drogi, prowadilące i przechodzące
- § 151 Wywożenie z okręgu zapowietrzonego,
- § 159 W okręgu zapowietrzo-nym .wojewoda
- § 160 Mleko wolno wywozić z okręgu zapowietrzonego dopiero po dostatecznem w
- § 161 Wprow~. dzanie (wpędzanie, wwożenie)
- § 162
- § 163
- § 164 Na wywóz zwierząt racicowych z okrę
- § 168 W ojewoda może upoważnić 'starostę
- § 169 W ojewoda może zakazać wywozu
- § 165
- § 157
- § 170
- § 166 Jeżeli w czasie powszechnego panowa- ; uchylone, skoro zostanie ustalo
- § 171
- § 172 Posiad/acz zwierząt poddanych obserwa
- § 167 W ml~SCOWOSCl zapowietrzonej, cji winien każde wystąpienie objawów, wz
- § 180 W ojewoda uchyli swe zarządzenia
- § 181 O wygaśnięciu pryszczycy starosta ~i
- §183 Powiatowy lekarz weterynaryjny wiszt::zepienie ochronne, lec'z nicze l
- § 186 Użytkowanie i wprowadzanie w obróf
- § 188
- § 189 Sekcja zwierzęcia dotlp1iętego wągli
- § 190 Zwłoki zwierząt dotkniętych wąglikiem
- § 193 , '
- § 194 l)la zwierząt wrażliwych na wąglik'
- § 195 \Y1 oj ewo da może zarządziĆ szczepienie
- § 196 Podczas trwania wąglika, jak' r6wnie~
- § 197 Starosta winien uznać wąglik za wy
- § 198 dotkulętej
- § 199 Do s'z elestnicy mają zastosowanIe prze~
- § 200 Do zwłok padłej lub zabitej zwierzyny, U pkt. 2, lit. a, c i d)
- § 201 Do zarazy dziczyzny i bydła rogatego
- § 202
- § 203 Po stwierdzeniu podejrzenia o gruźli
- § 206 Do wydania zarządzenia zabicia na podstawie § 205 wojewoda może upoważ
- § 207 W wypadkach, w których zwierzę
- § 208 wyjątkowo odroczyć
- § 209 Posiadaczowi wol~o 'podda'Ć UDojowi
- § 210 Co aD zwierzęcia chorego 'na gruźlicę
- § 204 Zwierzęta chore na gruźlicę otwartą jak'
- § 205 Wojewoda winien zarządziĆ zabicie kro- o otwartą gruźlicę w takich pos
- § 213 W razie nieprzestrzegania iar~ądzeń,
- § 214
- § 219 Niezwłocznie po ukończeniu badania
- § 215 Gruźlicę należy uznać za wygasłą i wy4ane , , za:r;-ządzenia uchylić,
- § 221 Każdy pierwszy wypadek nosacizny,
- § 216 prowadzić riatych~iast p~zy P~~?;Y. powiatow~go I~
- § 222 Zwierząt chorych i podejrzanych o nosaciznę nie wolno poddawać ubojowi
- § 223 Jeżeli koń, poddany zamknięci1,1 luN
- § 224 Jeżeli pr.zypuszezać należy, że napew..;
- § 226 283
- § 227 Przy głównych wejściach do zagrody , pod warunkiem, że posiadacz na pi
- § 228 Starosta' winien zarządzić natychmiastowe zabicie koni, u których nosa
- § 229 Starosta winien zarządzić zamknięcie
- § 230 W ojewocla winien zarządzić zabicie ko,na podejrzanego o nosaciznę, je
- § 231 Starosta, może zezwolić na używanie do
- § 232 Sprzętów i przedmiotów używanych do
- § 236 Minister RolniCtwa może zarządzić zabicie koni podejrzanych o zarażeni
- § 240 O padnięciu lub zamierzonem ',zabiciu
- § 245 Stosownie do wyników dochodzeń po~
- § 246 Powiatowy lekarz weterynaryjny po
- § 241 Po stwierdzeniu pierwszego w'ypaąk~
- § 242 Starosta winien nosaciznę uznać za wy- szego niebezpieczeństwa również
- § 243 O wygaśnięciu nosacizny starosta wi-
- § 244
- § 248 Każdy pierwszy wypadek urzędowo
- § 250 Przy wejściach do zapowietrzonej zagrody (pastwiska) jak również u wej
- § 251 Wszystkie owce zagrody podlegają zamknięciu w owczarni lub innem pomie
- § 252 Wyprowadzanie (wypędzanie, wywoże
- § 253 Do oprzątania i pielęgnowania owiec
- § 254 ' Wpr~wadzanie (wpędzanie, wwozenie)
- § 255 Psy owczarskie w czasie, gdy nie pilnują
- § 258 ~ Wywóz paszy i słomy, o których wezdania powiatowego lekarza weteryna
- § 260 N a zmianę st,a nowiska stada zapowie-t
- § 261 Ubój owiec chorych i podejrzanycn
- § 262 Starosta może zezwolić na wywóz 'owiec '
- § 263 Starosta winien zarządzić badanie owiec
- § 264 Przepisy §§ 251 - 263 mają zastoso
- § 265 W razie stwierdzenia ospy owczej' w czasie
- § 269 Po urzęqowem , stwierdzeniu osp~
- § 266 W razie groźniejszego szerzenia' się ospy ,zarazy w zapowietrz~n<;m st
- § 270 Starosta zarządzizbada'niepr~ez-p6~fa
- § 272
- § 275 Po stwierdzeniu zarazy s,tadniczej lub'
- § 276
- § 278 Powiatowy lekarz weterynaryjny po cyc h podejrzenie o zarazę stadnicźą
- § 285
- § 286 W razie groźnego niebezpieczeństwa za. tiż wz~mian zabicia wywłaszczen
- § 294 Otręt należy uwaiać za wygasły i wyó4
- § 287 W razie groź1liejszego nieb ezpie cz ~ństwa
- § 288 Oczyszczenie i odkażenie przeprowa""
- § 289 Starosta winien z araz ę sŁadnic'z ąuznać
- § 296 Powiatowy lekarz: weterynaryjny wi
- § 291 Bydła rogatego i koni chorych na otręt
- § 292 'V'/yprowadz:mic (wypędzanie, wywoże
- § 293 'Oczyszczenie i odkażenie przeprowadza
- § 298 W razie stwierdzenia jedynie tylko po~
- § 299 Starosta może zarządzić badani~
- § 300 Kddy pierwszy wypadeli sW1erzbu
- § 301 P9siade.cz zwierząt jednokopytowych
- § 302
- § 303 Posiadacz winien
- § 307 Zwierz~ta
- § 312 , Starosta winien świerZb : uznać za wy.ga
- § 314 • "l
- § 315 O'sbba władająca psem lub kotem cho:;'
- § 316 ' Władza ' gminna, otrzymawszy wiado
- § 317 Jeżeli wałęsający się pies, podejrzany
- §318 Starosta, otrzymaw's zy zgłoszenie lub dowiedziawszy się w jakikolwiek
- § 319 ~ Powiatowy lekarz weterynaryjnywdr0ży na miejscu dochodzenie, skąd wa
- § 320 Jeżeli zwierzę dotknięte wścieklizną
- § 328 Do obszaru przewidżianegow- § '327
- § 323 Jeżeli pies podejrzany o wściekliznę winny być zaliczone wszystkie mie
- § 329 Wyprowadzanie (wywożenie) psów
- § 324 ,Nie wolno podd~wać leczeniu (szczepie- zezwoleniuz'awiadomić właściwe
- § 325 Otwieranie zwłok zwierząt padłych
- § 326 Pomieszczenia, w których znajdowały pisem "Wy~óz psów bez zezwolenia z
- § 327 Jeżeli urzędowo stwierdzono, że pies wach psy, 'koty i zwierzęta dziki
- § 335
- § 342 Posiadac_z zwierząt równocześnie z~
- § 337 Starosta może zezwolić na wyp~owa- z wyjątkiem lekarzy weterynaryjnych
- § 343 Po stwierdzeniu pomoru lub zaraz1'l
- § 345
- § 347
- § 352 Ubój zwierząt chorych i podejrzanych
- § 353 '. Wyprowad:c;anie (wypędzanie, wywożenie) świń z zagrody zapowietrzon
- § 348 Każdy pierwszy wypadek urzędowego
- § 350 Przy wejściach do zagrody zapowie- mór świń" lub "Zaraza świń". Do lis
- § 358 Zarżądzenia, wydane napodsta.wł~
- § 357 W ojewoda może ' · wydać z'arząd~e~~f ł
- § 360 Zagroda, w ~tórej niema śWiń chorycli
- § 362 Przy stwierdzeniu pomoru lub zarazy
- § 363 Starosta może zezwolić na przewó
- § 368 Pomór lub zarazę świń należy uznać za
- § 375 Zwłoki świń padłych lub zl;lbitych do
- § 373 Przy głównych wejściach do zagród za'"
- § 379 W razie stwierdzenia rozycyświń lub
- § 384 Starosta winien zarządzić do<:nodzenie
- § 382 Starosta winien uznać różycę ~a wygasłą i. wydane zarządzenia uchylić:
- § 385 O każdym pierwszym wypadk'u cholery
- § 386 Drób, dotknięty' cholerą arobiu lu~ po-;
- § 387 VI zagrodzie zapowietrzonej cholerą
- § 388 Z zagród zapowi ~ trzonych wywózży
- § 391 W razie stwierdzenia cholery drobiu
- § 2
- § 7
- § 10 Następnie
- § 26 Dokładnemu ?badaniu podlegają narządy opd ycb'ania i trawienia , au sa
- § 31
- §4 Po ukończeniu sekcji powiatowy lekarz weteryZwierzęta należy zmyć całe
- §17 '1) Podczas· trwania nosacizny
- § 38
. ~. ~ N I K '~ ~ . ~ RZECZYPOSPOLTT~J POLSKIEJ NQ 19.
27 lutego Rok 192R - T R E Ś Ć: .... ,\ ',' I ~. ~ r '.', /'. ,' . ROZPORZI\DZENIE JYlINISTRI\ POz.: ,1 67-Rolnictwa z dnia 9 stycznia 1928 r. wydane w porozumlenłu z MinistramI: Spraw Wewn~trz nych, Skarbu I Komunikacji w sprawie wykonania rozp :l rląQzenia Prezydenta Rzeczypo:;pi.llileJ Z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzE;cych
§ 3Stosownie do rodzaju i niebezpieczeństwa
.., spowodować Rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 9 stycznia 1928 r. powiatowy lekarz weterynaryjny winien ustalenie wartości zwierzęcia (§§ 14 i 15). zapomogi, ustalonej zaraźliwej choroby powiatowy lekarz wete· rynaryjny winien natychmiast wydać tymczasowe niezbędne zarządzenia, mające na celu umiejscowienie choroby zgodnie z obowiązującemi przepisami, wydanemi dla poszczególnych chorób (§§ 32 do 396). O swych zarządzeniach powiatowy lekarz weterynaryjny zawiadamia posiadacza zwierząt oraz zawiadamia na piśm~e miejscową władzę gminną, którjl niezwłocznie poda te zarządzenia do wiadomości osób zainteresowanychwzględnie także do wia90mości publicznej - 1 .dopilnuje ich wykonania.
§ 4Protok6ł dochodzenia i badania, a w razie
dokonania sekcji również ' protokół sekcji (załącznik A.. Stwierdzanie zaraźliwych chorób zwierzęcych. Nr. 1 i załącznik Nr. 7 - wzó~ Nr. 2) oraz treść wy. '. ł 1. Powiatowy lekarz weterynaryjny, wydele- danych zarządzeń powiatowy , lekarz weterynaryjny gowany w myśl art. 23 rozporządzenia Prezydenta winien przedstawić natychmiast staroście z wnioskiem ij.zeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwal- co do dalszego postępowania w zależności od rodzaju ~zaDiu · zaratłłwyoh chorób zwierzęcych (Dz. U. R. P. . choroby i rQzmlarów qiebezpieczeństwa, zgodnie z obo·Nr. 77, poz. 673), winień przeprowadzić dochodzenie, wiązującemi . przepisami i z uwzględnieniem potrzeb życia gospodarczego. . . . . tqll).jące na . celu ustalenie rodzaju choroby, wykrycie ' łej' tr6dła, określenie czasu trwania choroby oraz
§ 5Posiadaczowi zwierzęcia służy prawo postwierdzenie wszelkich okoliczności, wskazujących na
wołania ze swej strony lekarza weterynaryjnego, który możliwość przeniesienia jej na inne zwierzęta, do innych zagr6d lub do innych miejscowości. Na podsta- może być obecny przy czynnościach powiatowego le'Y\e tych dochodzeń, o których należy sporządzić pro- karza weterynaryjnego, mających na celu stwierdzenie rodzaju choroby, o ile to nie spowoduje zwłoki łokół,powiatowy lekarz weterynaryjny winien ustalić, w ustaleniu stanu rzeczy. ~y i ' która z zaraźliwych chor6b zwierzęcych została stwierdzona lub czy jest uzasadnione jejl podejrzenie.
§ 6W razie znacznej r6żnicy zda~ ~ db-istoty
I. 2. W wypadkach, w kt6rych obowiązuj,\ce choroby pomiędzy powiatowym lekarzem weteryna- . ryjnym a lekarzem weterynaryjnym, powołanym przez ~rzepi8Y prze~idujł\ przyznanie odszkodow~ia lub . ,', " .~.
Dziennik Ustaw. Poz. -167.
264 ! , ,posiadacza zwierzę ci a (§ 5), st arosta winien spowodo,,,ac nie zwłoczni~ (te!cgraficznic, t elefonicz,nic) zb adanie "stanu rzeczy przez wojewódzklcgo lel~arza weterynaryjnego, co jednak nie wstrzymuje wykonania wydanych zarządzeń z~pobiega'Nczych .
W t akich wypadkach powiatowy lekarz weterynaryjny winien z arzć\dzić , aby częś ci zVlierz<;; cia po-, trzebne do ustalenia choroby były przechowa:le w zamknięciu aż do czasu przeproy,adzenia badania przez wojewódzkiego lekarza weterynary jnego. '
§ 1Natychmiastowe zbadanie stanu rzeczy na"
miejscu przez wojewódzkiego lekarza weterynary jnego woj ewoda winien , równi<2;l z arządzić , j eżeli ma poważne wątpliwości co do orzeczenia powiatowego lekarza weterynaryjnego lub j eżeli st arosta z tych sa,mych wzglę dów zwróci się z t € ffi do wojewody.
§ 8Zażalenie na' ustalenie istoty choroby przez
wojewódzkiego lekarza weterynaryj nego posiadacż zwierzęcia może wnieść do Minis tra Rolnictwa, który rozstrzyga po wysłuchaniu opinji wyznaczonego przez siebie lekarza weterynaryjnego. \łlojewoda mo:': że z urzędu zwrac ać się do Ministra Rolnictwa o ostatecząe stwierdzenie istoty choroby. /
§ 9Istotę choroby p zwierząt padłych lub zabi~ych powiatowy lekarz weterynaryjny ust ala przez
dokonanie sekcji w sposób podany w z ałączni ku Nr. 1. , W wypadkach, w których obowiązuj ące przepisy przewi dują przyznani~ odszkodowania lub zapomorów' nież ustalić p'rotokólarnie, czy nie zachodzą okolicz~ ności i fakty, na podstawie których w myśł art. 77 i 78 rozporz ądzenia Prezydenta Rzecz~'po spolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. (Dz. U. R. P. Nr. 77, poz. 673) odmowa odszkodowania lub zapomogi jest uzasadniona. gi, powiatowy lekarz weterynaryj ny winien § 10;
Sekcję przeprowadza powiatowy lekarz weterynaryjny tego powiatu , na obszarze którego zwierzę padło lub zostało zabite. W wypadkach, w któ,,: rych prz~d dokonaniem sekcji zwierzę zostało prże-, prowadzone lub zwłoki zwierzęcia zostały przewiezione do rzeźni, rakarni lub zakładu utylizacyjnego innego powiatu, dokonanie sekcji należy do powiatowego lekarza weterynaryjneg.o, właś ciwego dla danej rzeźni, rakarni wzglę dni e zakładu qtylizacyjnego.
O przeprowadzeniu zwierzęda, które ma być zabite z urzędu, lub o przewiezieniu zwłok zwierzęcych do rzeźni; rakarni lub zakładu utylizacyjnego innego powiatu starosta winien ' uprzednio (telefonicznie, ' tele-' graficznie) zawi adomić właściwego staros tę, który zarządzi co należy i nie zwłocznie prześle proto kół sekcji staroście powiatu, w którym zwieq:ę padło lub w którym zarządzone zostało zabicie zwierzę cia.
§ 11Urzęd<?we stwierdzenie wągli ka, szelestnicy, zarazy dziczyzny i by dła rogatego, gruźlicy bydła rogatego w postaci otwartej, pomoru i zarazy
świń uzależnione jest od przeprowadzenia b adań rozpoznawczych. Przy przeprowadzaniu tych badań należy ' postępować według przepisów załącznika Nr. 3..
§ 12
Minister Rolnictwa może ostateczne stwierdzenie innych zaraźliwych chOl'ób zwierz,?cych uza' leżnić od uprzedniego ' przeprowadzenia badania rozpoznawczego, jakr6wpież od zbadania przez woje Nr. 19. wódzkiego lub innego 'przez si.~bie wyznaczonego le~ karza weter ynaryjnego.
§ 13Urzędowe stwierdzenie pryszczycy, wą
glika, nosacizny, wśc ieklizny i otwartej gruźlicy wymienia u kr ów starosta winien pqdać do wiadomości lekarzowi powiatowemu.
B. O dszkodowania zapomogi.
§ 14W~ wszystkich wypadkach, w których
według przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczy- pospolitej z dnia 22 sierpnia t927 r. (Dz. U. R. P.
Nr. 71, poz. 673) lub według rozporządzeń, wydanych , pi"zez M.inistra Rolnictwa na podstawie art. 29 i t09 tegoż rozp orządzeni a, prz~ w idziane jest odszkodowanie lub zapomoga, należy' ust alić wartość zwierzęcia przez trzech ocenicieli, a mianowicie dwóch biegłych i powiatowego lekarza weter ynaryjnego. Oszacowanie to winno n astąpić możliwie przed zabiciem zwierzę cia i możliw ie w miejscu, w kt6rem zwierzę padło lub znaj dowało się w czasie wydania zarządzenia zabicia.
§ 15Z każdego oszacowania powiatowy lekarz
weterynaryjny winien spis ać protokół oszacowania (załącznik Nr. 7 - ;wzór Nr. t). ,
§ 16Starosta może za zgodą posiadacza za-
rządzić oszacowanie zwierzęcia w miejscu, w którem ' ma być dokonane zabicie lub ubój zwierzęcia albo. w które m zwłoki mają być zniszczone (§ tO).
Jeżeli oszacowanie ma s ię odbyć w innym powiecie, starqsta winien uprzednio zawiadomić o tern właściwe~o staros tę , który zarządzi oszac9wanie zwierzę cia i prze ś le protokół oszacowania wraz z protokółem sekcji (§ 10) staroście powiatu, w którym zwiektórym zostało zarządzone zabicie rzę, padł? lub w ZWI e rzęCI a.
§ 17Oszacowanie części padłel,!O lub ' zabitego
zwierzęcia, nadających się według uznania powiato- ' wegb lekarza weterynaryjnego do użytku i pozostawionych posiadaczowi, należy przeprowadzić możliwie ' równocześnie z oszacowaniem zwierzęcia. ' Jeżeli przed zabiciem zwierzęcia brak jeszcze dostatecznych podstaw do oszacowania części nadaj ącychsię do użytku, oszacowanie tych części winno nastąpić po zabiciu lub uboju zwierzęcia w miejscu, w którem dokonana zostanie sekcja (§ tO).
O il~ w takich ' wypadkach ' oszacowanie tych części6db yć się ma w innym powiecie, starosta winien protokół oszacowania zwierzęcia (§ 15) przesłać uprzednio właściwe mu staroście celem zarządzenia oszacOwania części ' nadających się do utytku i uzu- , pełnienia p'rzesłanego mu protokółu. Uzupełniony protokół wraz' z protokółem sekcji należy niezwłocznie ode słać staroś cie tego po\viatu, w którym zwierzę padło -lub w którym zostało zarządzone zabicie zwie;' , rzęcia.
§ 18W wypadkach, w których posiadaczowi'
nie pozostawia się części nadających SIę do użytku i wypłaca się należne odszkodowanie lub ' zapomogę w c ałości,oszacowauie tych części jest zbędne. '
§ 19Biegłych dla każdego powiatu wybiera
wydział . powia~wy na puecitUl lat trzech w takiej • J jf~'"
Dziennut Ustaw. Poz. 167:- Nr. 19. ilości, aby na katdą miejscowość przypadało pr~ynaj mniej dwóch biegłych.
§ 20Osoby niepełnoleŁnie, ' niezdolne do działań prawnych oraz osoby, które z mocy wyroku są
dowego zostały pozbawione praw, nie mogą być wybrane jako biegli.
§ 21Biegli składają przysię1!ę przed starostą
jednorazowo na cały czas ich działalności. W razie ponownego wyboru na biegłego odnowienie przysięgi nie jest wymagane. Jeżeli biegły, wybrany przez wydział powiatowy, lecz jeszcze niezaprzysiętony, brał udział , w oszacowaniu, należy go zaptzysiąc' w naj:kr6tszym czasie przed wypłaceniem odszkodowania 'lub zapomogi za oszacowane przezeń zwierzę. § ' 22.
Lekarz weterynaryjny, który nie złożył przy sięgi urzędnika pallstwowego, a z polecenia wła dzy wykonywa czynności powiatowego lekarza wete~ 'rynaryjnego i bierze udział w oszacowaniu zwierzęcia, winien być zaprzy siężony dla czynności szacowania, o ile nie zo s tał zaprzysiężony na cały okres czasu, na który poruczone mu zosta.ły urzędowe czynności P?wiatowego lekarza weterynaryjnego.
§ 23Jeżeli
odszkodowanie lub zapomoga według okoliczności, ustalonych przez powiatowego lekarza wQterynaryjnei,!o; nie przewyższy w danym wypadku ogółem stu złotych, oszacowanie mote być przeprowadzone przez samego powiatowego lekarza weter.ynaryjnego bez udziału biegłych pod warunkiem, źe posiadacz zwierzęcia zgodzi się na takiepostępo. wanie przed oświadczeniem się powiatowego lekarza weteryn aryjnego co do wartości zwierzęcia. Wyrażenie zgody posiadacza na oszacowanie bez udziału biegłych winno być zaznaczone w protokóle. '
§ 24Do wykonania czynności oszacowania nie
można powołać:
Jeżeli jedna z powyżuych przeszkód zajdzie w stosunku do powiatowego lekarza weterynaryjnego, jako jednego z t,rzech ocenicieli, starosta niezwłocznie (telefonicznie, telegraficznie) przedstawi sprawę wojewodzie, ~tóry n~każe wydeleęowanie d? czyn?ości szacowanta pOWiatowego lekarza weterynarYJnego ińnego powiatu. Jeżeli przeszkoda ta zajdzie w sto. 'lUlku do biegłego, jako jedDe~o z tHtHlh ooenicieli, należy po.vołać innego biegłego z pośród wybranych przez wydział powiatowy i zaprzysiężonych przez st~rostę.
§ 25Jeżeli jeden z przeplsow §§ 14-24 rozporządzenia niniejszego zostanie naruszony, wojewoda
na skutek skargi uprawnionego do odszkodowania, na skutek wniosku starosty lub z urzędu na skutek otrzymania wiadomości o tern inną drogą unieważni oszacowanie w całości lub w części i nakaże ponowne - zgodne z przepisami §§ 14-24 - dokonanie czynności szacowania. § .26. Po dokonaniu oszacowania i ustaleniu istoty choroby przez sekcję starosta winien ' protokół dochodzenia, oszacowania i sekcji oraz wszystkie .kta, dotycza,ce sprawy, przesła:ć niezwłocznie wojewodzie z poświadczeniem, że stwierdzony zoslał wypadek choroby, z powodu której według przepisów obowiązujących wypłaca się odszkodowanie lub zapomogę, i że nie zachodzą okoliczności, z powodu których w myśl artykułów 76-78 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r.' (Dz. U. R. P. Nr. 77, poz. 673) odszkodowanie lub zapomoga nie należą się.
§ 27Wojewoda po otrzymaniu akt ustala wyodszkodowania lub zapomogi, jak równ~eż
orzeka, czy w myśl przepisówobowiązuj~cych odszkodowanie lub zapomoga należy się lub nie. W razie. przyznania odszkodowania lub zapomogi wojewoda winien przytoczyć w swem orzeczeniu wartość zwierzęcia, ustaloną w drodze oszacowania, oraz powołać . przepisy, na zasadzie których odszkodowanie lub zapomoga w danej wysokości została ustalona.
Orzeczenie, odmawiające odszkodowania 1ub za,. pomogl, winno zawierać wyczerpujące uzasadnienie odmowy.
W końcu orzeczenia' wojewoda winien zaznaczyć, że orzeczenie jest ostateczne i że odwołanie od tego orzeczenia do wyższej instancji administracyjnej nie służy, . natomiast w terminie ustawowym można je .skarżyć do Najwyższego Trybunału Administracyjnego lub wystąpić z powództwem do właściwego sądu w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia orzeczenia. sokość
§ 28Orzeczenie co do przyznania lub odmo~
wy odszkodowania względnie zapomogi winno być doręczone posiadaczowi zwierzęcia lub jego przedstawicielowi za pisemnem pokwitowaniem z zaznaczeniem daty doręczenia oraz wskazaniem, przez kogo i komu orzeczenie zostało doręczone.
§ 29Równocześnie z wydaniem orzeczenia
przyznającego odszkQdowanie lub zapomogę wojewo'da zarządzi wypłatę przyznanej sumy .
§ 30Terminy, przewidziane wart. 78 ust. 1 lit. c
Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r . . (Dz. U. R. P. Nr. 77, poz: 673), przed upływem których nie należą się o.d szkodowania lub zapomogi za zwierzęta sprowadzone z zagranicy, ustanawia się: al dla gruźlicy na 270 dni, bl dla zarazy płucnej na 180 dni,
§ 34W okręgu zagrożonym księgosuszem wo.- "
§ 35W razie szerzenia się księgosuszu w kiestatkami i t. p
Czas rozpoczęcia czynności oblicza się od godzi- runku granicy lub wzdłuż granicy, wojewoda winien ny, wyznaczonej biegłemu przez władzę, do ukończe zarządzić zamknięcie ruchu gran,icznego dla wszystkich nia czynności, a jeżeli zgłoszenie się biegłego nastą rodzajów zwierzilt gospo.darskich i zawiadomić o tem telegraficznie Ministra Rolnictwa, który - według upiło po wyznaczonej godzinie - od chwili zgłoszenia znania - spowoduje wprowadzenie w życie przepi, się biegłego. sów, przewidzianych wart. 13 i 14 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r.
C. ' Postępowanie przy tłumieniu poszczególnych (Dz. U. R. P. Nr. 77, poz. 673). ' zaraźliwych chorób zwierzęcych. a) A. ;"\. .
B.
KSIĘGOSUSZ. , Księgosusz w państwie ościennem.
§ 32Dowiedziawszy
'.~ Nr. 19. ,D ziennik Ustaw. p.oz. 167. się w jakikolwiek ' sposób o szerzeniu się księgosuszu w państwie ościen nem i wobec grożącego niebezpieczeństwa przy:' niesienia księgosuszu do kraju, wojewoda winien niezwłocznie donieść o tem Ministrowi Rolnictwa i ustanowić wzdłuż gra'n icy okrąg zagrożony księgosuszem niezależnie od obszarów nadgranicznych, które mogą być ustanowione przez Ministra Rolnictwa na podstawie art. 12 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. (Dz . U. R.P. Nr. 77, " poz. 67~).
§ 33Do zagrożonego księgosuszem okręgu~winny
być włączone wszystkie miejscowości na obszarze przylegającym do granicy o szerokości do 15 km.
Przy określaniu zagrażonego okręgu należy u- względnić miejscowe warunki, ruc;:h graniczny, granice naturalne (rzeki, jeziora, wzgórza, lasy, błota i t. p.), a przedewszystkiem też odległość od granicy i nasilenie zarazy w państwie ościennem.
Ścisłe określenie okręgu , zagrożonego księgosu szem i wydane dla niego. zarządzenia wojewoda wi'nien podać do , wiadomości publicznej. , / " "'F :,-,. ł.
Księgosusz w kraju.
Dochodzenia ł tymczasowe zarządzenia.
§ 36Posiadacz, zauważywszy u bydła rogatego
objawy wzbudzające podejrzenie o księgosusz, równocześnie ze zgłoszeniem do najbliższego posterunku policji 'lub bezpośrednio do starosty winien: al odosobnić w zagrodzie wszystkie zwierzęta wrażliwe na księgo.susz (bydło rogate, owce, kozy, świnie) i uniemożliwić wstęp do tRkiej zagro.dy o.sobo.m P9stronnym z wyjątkiem lekarzy weterynaryjnych, organów władz, duchownych, lekarzy i akuszerek w celu umot- ' liwienia im wypełniania obowiązków służbo. wych lub zawodowych, bl dopilnować, aby nie wprowadzano do. zagro.dy o.bcych zwierząt wrażliwych na księgosusz,
Wojewoda może nie delegować wojewódzkiego liwe na księgosusz miały bezpośredni" lub .. pośrednią styczność, wreszcie nawozu,paszy, lekarza ' weterynaryjnego, jeżeli pow~atowy lekarz ściółki, słomy, tudzież nabiału, weterynaryjny stwierdzi księgosusz w zapowietrzonej
§ 37Starosta, otrżymawszy zgłoszenie lub doPostanowienia poprzedniego ustępu nie mają
wiedziawszy się w jakikolwiek inny sposób o podej- zastosowania w razie wątpliwości co do rodzaju c}:tOrzeniu o księgosusz, winien przeprowadzić natychmiast roby lub vi ra#e wniesienia zażalenia przez posiazbadanie stanu rzeczy na miejscu przez powiatowego dacza' zwierząt, u których stwierdzono chorobę. l~karza weterynaryjnego celem ustalenia:
§ 40Po stwierdzeniu · podejrzenia o księgosusz
§ 41Do czasu ostatecznego stwierdzenia roprzebywały w pomieszczeniach, W · których
dzaju choroby (§ 39) starosta winien zastosować znajdowało się podejrzane bydło rogate. i utrzymać w mocy wszystkie środki ostrożności, .. § 38. Powiatowy lekarz weterynaryj ~y winien przewidziane na wypadek stwierdzenia księgosuszu zbadać wszystkie zwierzęta, które według wyniku z wyjątkiem . środków, przewidzianych VI §§ 43 i 44. dochodzeń należy uważać za podejrzane. JJżeli takie
§ 42Starosta winien zarządzić zbadanie całego
zwierzęta znajdują się w innych powiatac~, starosta winien zawiad.,mić natychmiast telefonicznie lub tele- pogłowia bydła rogatego w miejscowości zapowietrzograficznie właściwych starostów celem wydania odpo- nej oraz w sąsiednich i dalszych miejscowościach, jeżeli z wyników dochodzeń można wnosić, że nie wiednich zarządzeń. . wszystkie jeszcze ogniska zarazy zosŁały ujawnione.
§ 39Jeżeli w miejscowości wolnej dotąd od
księgosuszu powiatowy lekarz weterynaryjny stwierII. Srodkl ochroDoe. "dzi u zwierzęcia chorego, padłego lub zabitego objat Zagroda zapo~ietrzona. wy lub zmiany,wzbudzające uzasadnione podejrzenie o księgosusz, starosta winien zwrócić się natychmiast
§ 43O każdym pierwszym wypadku urzędo
telegraficznie lub telefonicznie do wojewody o dele- wego stwierdzenia księgosuszu w miejscowości slarogowanie wojewódzkiego lekarza weterynaryjnego, ;sta • winien niezwłocznie telegraficznie zawiadomić który niezwł6cznie zbada dokładnie stan rzeczy na Minisl-ra Rolnjctwa i wojewodę, jak · również podać miejscu. Jeżeli stwierdzenie rodzaju choroby możliwe doviiadomości publicznej w sposób przyjęty w pojest tylko przez dokonanie sekcji, a niema żwierzęcia . wiecie oraz zawiadomić o tern starostów sąsiednich zabitego lub padłego, wojewódzki lekarz weteryna- powiatów, którzy również podadzą to do wiadomości ryjny winien spowodować natychmiastowe zarządze- publicznej. . nie zabicia zwierzęcia podejrzanego. . . . Każdy pierwszy wypadek ksiegosuszu w wojeW razie ustalenia przez wójewódzkiego lekarza wódżtwie dotychczas wGllnem od księgosuszu wojewoda weterynaryjnego, że podejrzenie o księgosusz jest ogłosi publicznie i zawiadomi o tern telegraficznie uzasadnione, wojewoda winien niezwłocznie zwrócić Ministra Ro'lnictwa oraz wszystkich innych wojewo'się telefonicznie lub telegraficznie do Miriistra Roldów, którzy ze swej strony podadzą to również nictwa, który wydeleguje wyznaczonego przez siebie do wiadomości publicznej. lekarza weterynaryjnego w celu ostatecznego rozpo. znania rodzaju choroby.
§ 44Starosta zarządzi natychmiastowe zabicie
Orzeczenie lekarza weterynaryjnego, wyznaczo- zwi'erz,ąt chorych i podejrzanych o księgosusz. nego przez Ministra Rolnictwa, jest ostateczne i rozWojewoda zarządzi natychmiastowe zabicie ca.trzy~ające. łe~o pogłowia · bydła rogatego podejrzane~o o z;araie- "" ":. :~ '. , :~_L.,j ~,. . (' • ,1,\ i '", ~. r .. ,' , ~. ~ ' -' -/'~J< '.' 268 '.
Dzi~nnik' Ustaw. Poz. 167. . nie się, o ile nie zostanie zastosowane szczepienie, zarządzone przez Ministra Rolnictwa (§ 83). , Wojewoaa może ~poważnić starostę do zarzą dzenia zabicia bydła rogatego podejrzanego o zaraże nie się, jeżeli ogólna ilość takiego bydła, przeznaczona do zabicia w związku z tym wypadkiem zarazy, ' nie przekracza 10 sztuk. .
Zabijanie zwierząt należy wykonywać w sposób możliwie bezkrwawy. i 45.
Zwierzęta zabite i padłe, dotknięte księ: gosuszem, jak również podej rzane, winny być zniszczone w całości wraz ze skórą, sierścią, włosami, racicami, rogami według przepisów załącznika Nr. 6.
Zakopanie zwłok zwierząt winno być dokonane ' na osobnych miejscach, wskazanych przez powiatowe-go lekarza weterynaryjnego. Zakopywanie nawspólnych grzebowisk~ch gminnych . j~st wzbronio~e.
Skórę nalezy poprzecmac 1 po wrzuccmu zwłok do dolupolać naftą, 'rozczynem wapna lub posypać sproszkowanem wapnem. .
Powierzchnię zasypanego dołu ' należy mocno ubić i nakryć kamieniami.
Aż do zupełnego ukończenia zakopania grzebowisko winno być strzeżone przez stałą wartę.
Przy wejściach na grzebowisko winny być umieszczone tablice z wyraźnym i trwałym napisem "Księ ~osusz".
Starosta może zezwolić na. przewóz zwłok zwierząt, dotkniętych ksiegosuszem i podejrzanych, wprost do zakładów przeróbki zwłok zwierzęcych, znajdują cych się w okręgu zapowie1rzonym (§ 60), do natychmiastowej przeróbki, jeżeli - według zdania powiatowego lekarza weterynaryjnego-nie jest to połączone z -niebezpieczeństwem przeniesienia zarazy i pod warunkiem, że zwłoki będą przewiezione na szczelnych wozach, uniemożliwiających wyciekanie wydzielin i wydalin. zmian, wzbudzających podejrzenie o ks ięgosusz, a między innemi podniesienia . ciepłoty ponad 39°C, pod warunkami, jakie w każdym wypadku zostaną, ~skazane,
§ 50Bydło rogate i zwierzęta wraż Hwe , na
księgosusz zapowietrzonej zagrody podlegają zamkni~ du w oborze lub innem pomieszczeniu, przyczem należy w miarę możności - unikać pozostawieńia bydła rogatego z innemi rodzajami zwierząt.
§ 51Przy wejściach do zapowieirzonej zagrody (pastwiska), ' jak również przy wejściu do zapowietrzonej obory (pomieszczenia) nal eż y Ulllieścić
tablice ostrzegawcze z wyraźnym i trwałym napisem "Księgosusz" .
§ 52Starosta zarządzi otoczenie zapowi,eŁrzo
nej zagrody (pastwiska) i całej lub czę ś ci znpowietrzonej miejscowości kordonem cywilnym lub policyjnym.
W razie potrzeby ustanowienia kordonu wojskowego starosta · zwróci się do wojewody, który postą pi w myśl wydanych w tej mierze zarządz eń właści wych ministrów.
§ 53Wstęp do zagrody zapowietrzonej (pastwiska) i miejsc zamkniętych dozwolony jest tylko
osobom, wymienionym w § 36 lit. a, i pod warunkami- tam wymienionemi.
Wstęp do zapowietrzonej obory (pomieszczenia) dozwolony jest tylko posiadaczowi z..../jerząt, osobom wyznaczonym do oprząŁania zwierząt w tej oborze oraz osobom, zajętym tłumieniem zarazy.
Osoby te przed opuszczeniem zapowietqonej obory (pomieszczenia) i zagrody (pastwiska) winny poddać się oczyszczeniu i odkażeniu według przepisów §§ 3, 9, 11 załącznika Nr. 2. W tym celu przy wyjściach , z obór i zagród winny być przygotowane · mydło, szczotki (wiechcie) oraz środki odkażające (§§ 6 i 11 załącżnika Nr. 2).
§ 46Do przewożenia, zabijania i zakopywania, jak również do uboju zwierząt podejrzanych
o _zarażenie się wolno posługiwać się tylko osobami z zagrody zapowietrzonej - względnie okręgu zapowietrzonego (§ 60),-które zwierząt wrażliwych na _księgo3usz nie posiadają i z takiemi zwierzętami się nie stykają. Osoby z poza okręgQ zapowietrzonego mogą być uŻyie tylko wówczas, gdy w zagrodzie względnie w okregu zapowietrzonym takich osób niema.
Środki przewozowe, a w razie potrzeby drogi,
§ 54Do obsługi zwierząt w zagrodzie zapozanieczyszczone wydalinami i wydzielinami zwierząt; wietrzonej wolno używać jedynie osób, które nie
narzędzia i przedmioty oraz osoby, zatrudnione przy mają styczności z obce mi zwierzętami. Do oprzątania ' zabijaniu, przewożeniu i niszczeniu, podlegają oczy- ' zwierząt w zapowietrzonej oborze (pomieszczeniu)' szczeniu i odkażeniu według przepisów §§ 3, 4, 5, winna być wyznaczona z pośród . takich osób osobna \ .obsługa.
9, 11 załącznika Nr. 2.
§ 47W zagrodzie zapowietrzonej zabijanie
i ubój bydła rogatego, jak również zwierząt wrażli wych na księgosusz, bez zezwolenia starosty jest wzbroniony.
Minister Rolnictwa może zezwolić:
§ 48
§ 55W zagrodzie zapowietrzonej (pastwisku)
wszystkie drogi, wejścia i przejścia do pomieszczeó, w których znajdują się zwierzęta wrażliwe na księgo~,:
BUSZ, jak również wszelkie drogi i przejścia w tych , pomieszczeniach, tt~dzież nawóz, ścieki i gnojownie: naleiy przynajmniej raz dziennie polewać · mlekiem; wapiennem (§§ 5, 9, 11 załącznika Nr. 2).
Podczas mrozów mOERa .losować zaniiast mleka wapiennego 4wieto !lasZOM sproszkowane wapllQi tS 6 załącznika Nr. 2). . ) \ '
§ 56Wypuszczanie, wywożenie (wynoszenie)
drobju z zagrody zapowietrzonej jest zakazane, Psy winny być trzymane dniem i noc ą na uw i~zi z wyjątkiem psów myśliwskich , policyjnych, po ciągo wych, owczarskich i pokojowych, które · naldy trzymać w zamknięciu.
Puszcz~nie samopas świń, królików i innych drobnych zwierząt gospodarskich poza obręb z~grody jest zakazane.
Starosta może zarządzić zabicie z\'llerząt , co do których przepisów powyższych nie przBstrzegc!.i1o. w~men nat ychmiast zawiadomić o tern zawiadowców stacyj l oicjowych i kierowników przystani wodnych• .
§ 65Wyprow adzanie (wyp ędzanie , wywoże
nie) z ol·:~~gu ż apbwietrzonego , jako też przeprowadŻ?.Ilie przez t811 okrąg bydła rogatego, owiec, kóz, v/ywożen k , \'lynoszenie Ż tego okrG.gu, albo przewoż eni.e lub P";:C:i!':\szer:ie prze z,,~ń wytworów pochodzenia zwierZt2cego (skór, kości, rogów, końców r02ów, sierśc i,' w e:ny, jelit, r acic, mi-:::sa, inlclm) oraz paszy obj~tościowej, słomy, Jbf);'~ a w snopach, ściółki, naw.ozu i wogóle przedmiot6w, za pc:'i rcdddvlem któr ych ksiqgosusz mógłby się przen o sić, nie wyłączając si e dzeń ze słomy lub siana na wozach, jest zakazane, z w yjąHdem słomy, siana, sieczki i t. p ., użytych do pakowania wytworów rolnych lub wyrobów przemysłow ych , które to cpak)wanie WIUf'.O być na miejscu przez~ aczenia towaru niezvvlccznie zniszczone. , § 57. Używanie koni i innych zwie rząt jednokopytowych poza zagrodą zapowietrzoną jest dozwolone tylko po uprzedniem oczyszczeniu i odkażeniu kopyt. .
§ 58Wprowadzanie, wypr owadzanie i przeprowadzanie przez zagrodę zapowie trzoną zwi erząt
gospodarskich, jak rÓWnież wywożenie (wynoszenie) jakichkolwiek sUrowców pochodzenia zwierzę cego, skór; nabiału oraz paszy objętościowej, słomy, naw ozu, sprzę tów stajennych i wogóle wszelkich · przedmiotów, za pośrednictwem ' których mó~łby się przenie ść · księgosusz, jest zakazane. . § 6ó. Bydło rogate 7- zagród wolnych od księ- . gos ll3Zt1 może być za uZ\Alo lelliem starosty poddawame uboj owi )'; obręb ie ohę~u zapowietrzónego pod warunkiem, że przed u ooji::m i .po uboju zostanie zbad ane przez powiatowego lckurza we terynaryjnego.
Mięso może być dopuszczone do obrotu w zapowietrzonym okręgu dopiero po zupełnem wystudzeniu, a skóry dopiero po zup dnem wysuszeniu lub odkażeni u na miejscu, o ile nie zosi:~ną skierowane wprost do garbarni, znajdującej się VI okręgu zapowietrzonym.
§ 59Na wyjątki od o!!ranicz cń , wymienionych
§§ 53, 54, 58, może zezwolić wojewoda, jdcli według zdania wojewódzkiego lekarza weterynaryjnego - nie grozi to niebezpiecieństwem przeniesienia zarazy.
W 2.
§ 61Bydło rogate z zagr ód niezapowietrzonych może byĆ za zez.volenleP.l woj.2wody używane
do robót polnych w cb:rębie własnego ' gospodarstwa, a w r azie k oni~czr.ej potrzeby - wypę dzane na oddzi.elne dla każdej zagrody pastwiska pod warunkiem, że zwierz::;ta z poszczególnych zagród nic będą stykały się na drogach lub p astwiskach z sobą i z innemi zv.ierzętami , i o ile to - we dług zdanią powiatowego lekarza wetel"yna:-yjnego - nie grozi niebezpieczeństwem przeniesienia zarazy.
Okrą!! zapowieŁrzóny.
§ 60Dokoła zagrody zapowietrzonej wojewoda
' winien ustanowić okrąg zapowietrzony, do k tórego w zależności od grożącego niebezpie czeń stwa zarazy, miejscowego ruchu i obiotu zwierzętami oraz rozmieszczenia g6spodarstw - należy włączyć zagrody sąsiednie, część miejscowości lub całą miejscowość zapmy;ietrzoną, a nawet sąsiednie i dalsze miejscowości.
Okrąg zapowietrzony winien być ściśle okre ślony i podany do wiadomości publicznej wraz z wydanemi dla niego zarządzeniami. ,
§ 68Drogi, prow adzące wzdłuż granicy okrę
gu zapowietrzonego, \-"inny być zamknięte dla przeprowadzania (przepędzania, przewożenia) bydła · rogatego, zwierząt wrażliwych na księgosusz oraz dla p rzew oż enia lub przenoszenia wytworów z takich zwierząt i paszy objęt.oś ciowej.
§ 61\Xl okręgu zapowietrzonym mają zastoso• wanie przepisy §§ 62 do 72
§ 62Na granicy okręgu zapowietrzonego winny
być przy drogach publicznych, p'rzeja~dach i przejściach
§ 69Bydło rogc:te w zapowietrzonym okręgu
winno być zarejestrovlane i podlega - o ile możno ści - codziennemu badaniu.
Termometry przed użycie m ich dla każdej sztuki winny być dokładnie oczyszczone i .odkażone, a osoby wy konywające badanie winny poddać odkażeniu ręce , obuwie i odzież przed opuszczeniem każ d,ej zagrody. umieszczone w miejscach widocznych tablice z wyraź nym i trwałym napisem "Księgosusz."
§ 63Wprowadzanie {wpę&.lanie, wwoże nie) bydła rogatego i zwierząt wrażliwych na ksi ęgo wsz GO
' okręgu zapowietrzonego, jako też przeprowadzanie takich zwierząt przez ten okrąg jest zakazane. Starosta może zezwolić na wyjątki dla wprowadzania zwierząt, przeznaczonych do natychmiastowego uboju na po§ 70. Odbyv,ranie targów, przetargów, pokazów trzeby miejseowej ludności i wojska, pod w arunkiem, ze zwierzęta będą dostarczone na miejsce uboju bez- · i t. p. na zwierzęta gospodarskie w okręgu zapowietrzonym jest zakazane.' pośrednio koleją lub na wozach. '
§ 71W razie groźniejszego niebezpieczeństwa
§ 64Załadowywanie . na stacjach kolejowych
I przystaniach wodnych · w okręgu zapowIetrzonym , sz~rzenia się księgosuszu wojewoda może zarządd4 bydła rogatego, zwierząt wrażliwych na księgosusz, · .dla każdej zagrody w zapowietrzonej miejscowo~i , jako teżsłamy, ,iana, paszy i innych przedmiotów, .ws2.ystkie środki ochronne, przewidziane dla zairody(:," .-); .,' "1\:' wymienionych w liS 58 i eo, j9at ~akazAne.Starosta zapowiętrzone j (§§ 44 do 59), · . ':"""~ -Nr. 19/ ' Dziennili Ustaw. Poz. 161, 210
§ 80W razie urzędowego stwicrdzEmia" ks1ę-oo ~
gosuszu u zwierząt prowadzonych .(pędzonych,. .wie,J ~ zionych) lub u zwierząt, znajdujących się na targach, przetargach, pokazach i w rZdniach, ,wojewoda ,winien niezwłocznie zarządżić zastosowanie przepiSóW §§ 45-48 i 74-77 - z'abicie wszystkich zwierz~t § .73.. Wojewoda może upoważnić starostę, do ' chorych, podejrzanych i wrażliwych na księgosusz, co' wy.d"wania zarządzeń dotycżących tworzenia okręgu d!) których przypuszczać należy, że zetknęły się bez,.; ~ zapowietrzqnego (§§ 60-70), o ile okrąg taki dotyczy pośrednio ze zwierzętami chore mi lub podejrzaneoti.\ tylko jednego p o w i a t u . ' o chorobę. .' . ,.
§ 72W razie koniecznej potrzeby wojewoda
zwróci się . do Ministra Rolnictwa w celu zastosowania śr()dków ostrożności, przewidzianych w §§ 31 'lit. c i 35 rozporządzenia Prezydenta RzeczVpospolitej z dnia 22 s,i erpnia 1927 r. (Dz. U. R. P. Nr; 77, poz. 673). , 3. ~~:~" , , Okrąg zagrożony . . . § 74. Dokoła okręgu zapowietrzonego wojewoda ' winien ustanowić ściśle określony okrąg zagrożo ny księgosuszem na zasadach podanych w § 60.
W okręgu zagrożonym mają zastosowanie przepisy §§ 7~78. ,"; ~ § . 75. Wyprowadzanie (wypędzanie, . wywoże nie) z okręg~ zagrożqnego bydła r()gatego i zwierząt wratliwych na księgosusz, jako też wywożenie i wynoszenie surowców, pochodzących z tych rodzajów . zwierząt, tudzież paszy objętościowej, ściółki, nawozu oraz przedmiotów, za pośrednictwem których księgo SU8~ mógłby się przenosić, ·jest . wzbronione. (,r. ... !'( , ,. .~'" ~'" ,. (
§ 76,~
t< .' W okręgu zagrożonym przeprowadzanie z jednej zagrody 'do drugiej jest za- bydła rpgatego \. kazari,e.
Starosta może zezwolić na wyjątki dla zwierząt przeżnaczonych na natychmiastowy ubój, pod warunkami wymienionemi w § 66. j , .- ,. § ' 77.
W okręgu zagrożonym wojewoda może zakazać' używania wspólnych pastwisk, studzien, wodopojów, jak również pędzenia zwierząt wrażliwych na księgosusz po drogach publicznych, a w razie groź nego niebezpieczeństwa zarazy - zarządzić trzymanie psów ,na uwięzi lub l'rowadzenie ich na smyczy.
§ 78Wojewoda może upoważnić starostę do
wydawania zarządzeń dotyczących tworzenia okręgu zagrożonego, o ile okrąg taki dotyczy tylko jednego powiatu, 4. Przepisy og6lne.
§ 79
1: 1, W miejscowościach zapowietrzonych, w okręgitch zapowietrzonym i zagrożonym oraz w miej- scowościach w promieniu około 20 km, określonych według , stopnia niebezpieczeństwa zarazy z uwżględ niEmiem. warunków gospodarczych oraz granic natu~ l . · . § 81. Starosta . może zarządzić zabicie hy~Iła-: rogatego i zwierząt wrażliwych na księgosusz; ~pot< kanych poza obszarem lub pomieszczeniem, .w którem." : ' poddane zosŁały zamknięciu, odosobnieniu Il,1h obs.er~~~ wacji, jak również - z,niszczenie przedmiotów, 'które" wbrew zakazowi zosŁały wywiezione (wyni~siooe) z miejscowości lub zagrody. . ' .' ! ' .-' t'-:
§ 82Zagrody, w których niema zwierząt chorych ani podejrzanych ' o księgosusz, . lecz są ' tyll{Ó"~
zwierzęta podejrzane o zarażenie się, podlegają obset;; ·, wacji z zastosowaniem przepisów, prż.ewidzianych .dla:: [ okręgów zapowietrzonych. . Skoro zostanie ustalone, ;. że podejrzenie j~st nieuzasadnione, starosta natycB- " miast obserwację uchyli. ' .
§ 83Szczepienia prze~iw księgosuszowi .wol~~
stQsować tylko na zarządzenie Ministra Rolnictw..., . który określi, w jakich wypadkach i jakie szczepieniE! ': ma' być żastosowane. .
Wykonywanie szczepień, nie zarządzonych przez Ministra Rolnictwa, jest zakazane.
§ 84W razie groźnego szerzenia się księgo-> '
suszu na większym obszarze Państwa Minister RolO!" nictwa może określić i . ogłosić pewien obszar za .~ grożony księgosuszem i dla tego obszaru zarządz~ środki ochronne, przewidziane w rozporządzeniu. Pr...~ zydenta Rzeczypospolitej z dn. 22 sierpnia 1927 r, ~ (Dz. U. R. P. Nr. 77, poz. 673), a w ' szczególności;., spowodować wprowadzenie w życie środków, prz~~ , widzianych w §§ 31 lit. cl i 35 tegoż rozporządzeni.." m. Oclkażenie.
§ 85Podczas trwania zarazy księgosuszu p~
mieszczenia, w. których przebywają lub przebywały,: zwierzęta chore lub podejrzane o księgosusz, oraz ;' osoby, narzędzia, sprzęty i przedmioty; które miały · pośrednią lub bezpośrednią styczność ze zwierzętami chorerni lub podejrzanemi o chorobę, wreszcienawó~ gnojówka i t. p., podlegają oczyszczeniu i odkażeni,ą według każdorazowego zhrządzeniafpowiatowego lekarza weterynaryjnego stosownie do przepisów §§ 3, 4.
5, 9 i 11 załącznika Nr. 2. ' . . , Przed uznaniem choroby za wygasłą powiatoWy lekarz weterynaryjny winien szczegółowo zarządżicf dokonanie ostatecznego oczyczczenia iodkażeoia.. . ralnydi (rzeki, jeziora, lasy, wzgórza, błota i t. p ~), wojewoda winien zakazać:
I' " \ ., ' . .,. ,. ./ Nr., ~9,.:
271 Dziennik Ustaw. P,oz. 167.
§ 88O · ń"
P P ogło i' te 'b " k' t ł d rzeme o zarazę p ucną Jest meuzasa mone. ' rzytem d s ~ dw ,n. s~m. s~oso.' ;;. Jga l zos a o po ane należy uwzględnić nietylko wyniki badania rozpoomds s Wler ellle . S Ię dSuszuci.' d . ' znawczego, lecz również i wyniki sekcji oraz wszysto
Jeżeli mimo to zachodzą wątpliwości co do istoty bl ZARAZA PŁUCNA BYDŁA ROGATEGO. choroby, wojewoda winien zawiadomić Ministra RoI· nictwa, który może zarządzić badanie krwi lub inny I. Dochodzenia i tymczasowe zarlędzenia. sposób badania rozpoznawczego.
§ 92Wojewoda może upoważnić starostę do za~
§ 89Posi~dacz równocześnie ze zgłoszeniem
rządzenia zabicia zwierzęcia podejrzanego o zarazę zarazy płucnej lub jej podejrzenia winien: ,
Powiatowy lekarz weterynaryjny wysyła w takim ' znajdują się odosobnione zwierzęta, osobom postronnym z wyjątkiem lekarzy weterynaryjnych i osób, wypadku próby do Wydziału Higjeny Zwierząt tylko którym zostało powierzone oprzątanie zwierząt i opieka wówczas, gdy po przeprowadzeniu sekcji ma wątpli wości co do istoty choroby, a delegowanie wojewódzriad niemi, , . 2) 'dopilnować, aby nie wprowadzano do zagrody kiego lekarza weterynaryjnego jest tylko wówczas (pastwiska, obory, pomieszczenia) innego bydła 1"oga- potrzebne, gdy po otrzymaniu badania rozpoznawczego tego ani nie wywożono narzędzi i przedmiotów, które zachodzą jeszcze wątpliwości co do istoty choroby. miały styczność z bydłem rogatem, wreszcie nawozu,
§ 93W razie przypadkpwego stwierdzenia za·
p~szy i ściółki. . razy płucnej lub podej rzenia o tę chorobę pó uboju
§ 90Na skutek, zgłoszenia zarazy płucnej lub lekarz weterynaryjny - względnie oglądacz - winien
jej ' podejrzenia, jak również w razie ujawnienia w ja- niezwłocznie zawiadomić o tern właściwego starostę kikolwiek ipny sposób tej zarazy ' lub jej podejrzenia z podaniem dokładnego opisu zwierzęcia i zauważo·· starosta przeprowadzi przez powiatowego lekarza we- nych zmian chorobowych i z załączeniem - o ile to możliwe - świadectwa pochodzenia, płuca zaś prze~tynaryjnego zbadanie stanu rzeczy na miejscu cechować w zamknięciu do czasu przybycia powiatoMm ustalenia: ' l) od jakiego czasu zauważono pierwsze objawy wego lekarza weterynaryjnego.
I Ww b .t zachorowań, , ' . 2) 'czy, ile i kiedy w przeciągu ostatnich 6 miesięcy. ,bydła rogatego padło, zabito, poddano ubojowi, czy też wyprowadzono (wywieziono) z zagrody i dokąd,
§ 91Jeżeli w miejscowości wolnej dotąd od
zarazy płucnej zwierzę zachoruje z objawami, wzbuazającemi podejrzenie o zarazę płucną, a dla przeprowadzenia sekcji niema zwierzęcia padłego lub 'zabitego, według zaś opinji powiatowego lekarza weterynaryjnegostwierdzenie rodzaju choroby możliwe jest tylko przez dokonanie sekcji, wojewoda może na :wniosek starosty zarządzić (telegraficznie lub telefo-
§ 94Starosta winien :t:arządzić zbadanie wszystbydła rogatego, które według wyniku docho
dzeń uważać , należy za podejrzane o zarażenie się .
Jeżeli zwierzęta takie znajdują się w innym powiecie, starosta niezwłocznie (telegraficznie, telefonicznie) zawiadomi właściwego starostę celem wydania odpowiednich zarządzeń. , ; kiego
§ 95Wojewoda może , zarządzić badanie bydła
rogatego w miejscowości zapowietrzonej i w sąsied- ' nich, jak równie ż w dalszych miejscowościach, jeżeli na podstawie wyniku dochodzeń~rzypuszczać nale· ży, że w tych miejscowościach znajdują się dotąd nieujaw{\ione ogniska zarazy płucnej.
II. .
Postępowanie
§ 96
po stwjerdzefti~zarazy płucnej.
Powiatowy lekarz weterynaryjny winien bydła ,rogatego zbadać całe ' pogłowie , ' . ~~'rl"l" ., , \ ••j ~ , ' "
Dziertnik Ustaw. Poz. 167.
272 zagrody, ustalić, które zwie/rzęta są chore, które po,dejrzane o chorobę a kt61~ podejrzane , o zarażenie się, sporządzić , dokładny spis wszystkich sztuk, i oma- , kować całe pogłowie bydła rcgatc;lo' w zagrodzie w sposób ustalony przez 0inistra Rolnictwa.-" , Spisaniu i ,oznakowaniu podlega również bydło rogate w innych zagrodach (oborach), które w,edług wyniku dochodzeń należy uznać za podejrzane o zarażenie ' się. , Starosta zarządzi również zabicie zwierząt podejrzanych o zarażenie się, jeżeli ogólna ilość bydła rógatego. mającego podlegać zabiciu w związku złym wypadkiem zarazy, nie przewyższa liczby 30. ' W wypadkach, w których ustalona ilość zwierząt podejrzanych o zarażenie się nie przewyższa liczby 100, zarządzenie niezwłocznego zabicia takich zwierząt należy d·;) wojewody, a przy . wi~kszej ilości do Minisera Rolnictwa.
Minister Rolnictwa może uzależnić zabicie 'zwierząt podejrzanych c zarażenie się od wyników uprzednic przeprowadzonych badań rozpoznawczych. życia. pierwszy wypadek urz<:~dowe~o stwierdzenia zarazy płucnej w miejscowości starosta podaje do wiadomości publicznej w sposób stosowany w powiecie, zawiadamia o tern wojewodę i Minisira Rolnictwa telegraficznie oraz sąsiednich st arostów, którzy również podają to do , wiadomości publicznej. . \
§ 100' Przy głównych wejści.ach do zagrody
zapowietrzo~ej i przy w e jściach do obory zapowietrzonej (pomieszczenia) należy umi eścić tablice z wyraźnym i trwałym napisem "Zaraza płucna" .
§ 99Każdy
§ 101Starosta winien zarządzić zamknięcie
ł odosobnienie w oborze zwierząt chorych i podejrzanych o zarazę płucną.
Wszystko inne bydło rogate, znajdujące się w zagrodzie zapowietrzonej, jest podejrzane o zarażenie się i podlega zamknięc iu w zagrodzie z zastosowaniem przepisów §§ 96, 97 i 102-108.
Bydło rogate pod .. jrzanc o zarażenie się winno być badane przez powiatowego lekarza weterynaryjnego przynajmniej w dwutygodniowych odstępach czasu.
§ 102Jeżeli zar~za płucna lub podejl-zenie o tę
chorobę zostanie stwi.erdzone na paslwisku (okólnikul , starosta zarzl,!dzi spędzenie do zagrody całego pogło wia bydła rogatego i podda je ograniczeniom, prze, widzianym w § 101. W razie konieczn2j potrzeby gospoQarcze; starosta może zezwolić na pozostawicni~ bydła , na pastwlsktr, jeżeli to nie jest połąc zone z nie bezpieczeństwem rozszerzenifl się zarazy.
§ 103Je ż e li w zagrodzie dotychczas wolnej
od zarazy płucnej .:została stwierdzona zaraza płucna na podstaw-je -sekcji, . starosta winien zarządzić niezwłocznie zabicie zwierząt chorych i podejrzanych o chorobę. , . .
Nr. 19; • Po stvllerc1zeniu zarazy płucnej lub jej podejrzenia powiatowy lekarz weterynaryjny wydaje tymczasowe zarządzenia , mające na celu umiejscc- • wienie choroby, a w szczególności zarządza odosob§ 10.1. Ubój z\'Vie'rząt chorych i podejrzanych nicnie i zamknięcie zwierząt chorych i podejrzanych o zarazę płucną v/inien o dbywać się w zapowietrzow zapowietrzonej , zagrodzie oraz obserwację bydła nej zagrodzie lub za zezwoleniem starosty w innej rogatego w :zagrodach sąsiednich zagrożonej ' części zagrodzie (rzeźni, miejscu uboju) zapowietrzonej miejmiej~cowości, a w razie potrzeby nawet VI całe j miejscov/ości przy zastosowaniu środków ostrożności, scowości. wskazanych przez powiatowego lekarza weterynaryjZ zagród i miejscowotci , poddanych obserwacji, nego. nie wolno wyprowadzać (wypędzać, wywozić) ani do Zwierzęta chore na zarazę płucną i podejrzane nich wprowadzać bydła rogatego. podlegają po uboju . zbadaniu przez powiatowego le§ 98. O wydanych zarządzeniach powiatowy karza vłeterynaryjnego. lekarz weterynaryjny zawiadamia posiadaczy zwierząt Mięso ze zwierząt chorych dopuszcza się , do oraz na piśmie miejscową władzę gminną, która po- obrotu dopiero po zbadaniu przez lekarza weterynadaje te zarządzenia do wiadomości zainteresowanym ryjnego i po zupełnem ostudzeniu, jeżeli mięso na i dopilnuje ich wykonania. podstawie badania zostało uznane za zdatne do spo-
§ 97.: :/r~~t~:.~
Zmienione chorobowo części sztuk chorych naprzeniesienie ' Skóry zwierząt chorych i podejrzanych ocho:" robę mogą być dopuszczone do obrotu dopiero po ich odkaż'2niu lub zupełne m wysLtszeniu, o ile nie zostaną skierowane bezpośrednio do garbarni. leży zniszczyć w sposób wykluczający zarazy (zał. Nr. 6).
§ 105
Wstęp do obór (pomieszczeń) i pastwisk, w których znajdują się zwierzęta chore i podejrzane, osobom obcym jest wzbroniony z wyjątkiem lekarzy weterynaryjnych i osób, którym zostało powierzone oprzątani.e zwierząt i opieka nad niemi. ' Osoby, które s~ykały się ze zwierzętami chore mi lub podejrzanemi o chorobę, rzeczy tych osób oraz n arzędzia, sprzęty i inne przedmioty, które były w bezpośredniej lub pośredniej styczności ze zwierzętami choremi ' lub podejrzanemi o chorobę, podlegają oczyszczeniu i odkażeniu według przepisów §§ 3, S, 6, 9 , i 12 załącznika Nr. 2.
Wywożenie lub wynoszenie siana, słomy, innej paszy i ściółki poza obręb zapowietrzonej zagrody ' jest za.kazane.
Stanowiska, z których zwierzęta chore na zarazę płucną zostały usunięte, należy niezwłocznie poddać oczyszczeniu i odkażeniu według przepisów S§ S, 6, 9 i 12 załącznika Nr. 2.
NawÓz z zapowietrzonego pomieszczenia móże być wywieziony dopiero po odkażeniu według przepisów §§ 5, 6, 9 i 12 załącznika Nr. 2. Odkażenie jest zbędne, jeżeli nawóz zostanie niezwłocznie głę bo~o zaorany lub ułożony w kopiec na własnem polu. :
§ 106Wprow~dŻ[lllic (wpędzanie, wwożenie) l
bydła rogatego do zagrody zapowietrzonej (pastwiska) : jest zakazane. Wojewoda może zezwolić na wyjątki pod warunkiem, że posiadacz zrzeknię się prawa do ,I Nr. 19;
Dziennik U8t~W. Po~: -16i.~· odszkodowania na wypadeli; zarządzenia zabicia z powodu zarazy płucnej sztuk wprowadzonych. . § 107. Wyprowaclzanie (wypędza~ie, wywoże nie) bydła rogatego z zagrody za.powietrzonej (pastwiska) jest zakazane.
Na wyprowadzanie (wypędzanie, wywożenie) bydła rogatego podejrzanego o zarażenie się celem natychmiastowego uboju może zezwolić:
O wydanem zezwoleniu należy zawiadomić zawiadowcę kolejo'we j stacji nadania względnie kierownika przys1ani "łodnej. Wagony lub oddziały na statku winny być oznaC30ne wyraźnym napisem "Zaraza płucna". Do listów przewozowych nalety dołączyć zezwolenie na wyv/óz. Bydło takie wolno wyładowywać tylko na stacjach, oznaczonych w pozwoleniu i w liście· przewozowym. Przeładowanie lub skierowanie takiego bydła na inną stację jest wzbronione.
O wydanem zezwoleniu na przewóz starosta winien zawiadomić kierownika rzeźni (telefonicznie lub te1egraficznie)z padaniem ilości ' sztuk, a w razie przewozu do innego powiatu-również właściwego starostę, który winien wydać zarządzenia, aby zwierzę ta takie zostały poddane natychmiastowemu ubojowi bez stykania się z innem! zwierzętami.
Powiatowy lekarz weterynaryjny winien dopilnować, aby każda sztuka bydła była przed wysłaniem wyraźnie oznakowana w sposób zarządzony przez Ministn, Rolnictwa i sporządzić spis bydła w dwóch egzemplarzach, z których jeden wręcza prowadzące mu zwierzęta celem doręczenia go kierownikowi rzeź ni, drugi Z:'!.ś - staroście. . 'Po uboju bydło winno być zbadane przez pań stwowego lub innego upoważnionego do tego przez wojewodę lekarza weterynaryjnego, który w spisie *aznaczy, czy i które sztuki były dotknięte zarazą płucną, ,paczem spis niezwłocznie zwraca właściwemu staroście. \ Przewóz bydła rogatego do stacyj kolejowych lub przyshni wodnych, jak również ze stacyj kolejovrych lub przystani wodnych do rzeźni, winien odbywać się na szczelnych wozach, aby nie wypadał nawóz lub ściółka.
Starosta może zezwolić na przepędzenie bydła pod konwojem pod warunkiem, że bydło po drodze nie bę"dzie się stykało z obcem bydłem.
Smoki przev.·ozowe (wozy, wagony, statki), jak l'ównież rampy, sprzęty i przedmioty, używane przy załaclO\'laniu i wyładowaniu, podlegają natychmiastowemu oczyszczeniu i odkażeniu według przepisów §§ 5, 6, 9 i 12 załącznika Nr., 2.
Jeżeli badanie zwierzó\t po uboju zostało dokonane nie przez powiatowego lekarza weterynaryjnego, lecz przez upoważnionego do tego innego lekarza weterynary jnego, wojewoda może zarządzić, aby płu. ,ea zwierząt, uznanych po uboju za dotknięte zarazą . 273 płucną lub podejrzanych o tę chorobę, zostały przechowane w zamknięciu celem zbadania ich przez właściwego pov. . ialowego lekarza weterynaryjnego •
§ 108Starosta może zezwolić na używanie bydła podejrzanego o zarażenie się do pracy we wła
snem gospodarstwie posiadacza, jako też na vlypuszczanie takiego bydła na pastwisko pod warunkiem, że bydło nie będzie się stykało przy pracy, po drodze lub na pastwisku bezpośrednio lub pośrednio z .bydłem niepodejrzanem, o ile to - ' według zdania powiatowego lekarza v/eterynaryjnego - nie jest połączone z niebezpieczeństwem rozszerzenia się zarazy.
III. Okr"g zapowietrzony.
§ 109Dokoła zapowietrzonej zagrody' wojewoda winien utworzyć okrąg zapowietrzony, do którego - w zależności od grożącego niebezpieczeństwa
zarazy, miejscowego ruchu i obrotu zwierzętami oraz rozmieszczenia gospodarstw-należy włączyć zagrody sąsiednie, część miejscowości lub całą miejscowość zapowietrzoną a nawet sąsiednie i dalsze miejscowości. Określenie okręgu zapowietrzonego wraz z wydanemi dla niego , zarządzeniami winno być podane do wiadomości publicznej. § t to. W zapowietrzonym okręgu mają zasto~ sowanie przepisy §§ 94, 104, 107, 108 i 111-115.
§ 111Na granicy okręgu zapowietrzonego winny
być przy drogach publicznych, przejazdach i przejściach umieszczone w miejscach widocznych tablice z wyraźnym i trwałym napisem "Zaraza płucna.''' .
§ 112Drogi, przechodzące przez okrąg zapowietrzony, winny być zamkni~te dla przeprowadzania
bydła rogatego.
§ 113Odbywanie targów, przetargów, pokazów
i t. p. na bydło rogate w okręgu zapowietrzonym jest zakazane.
§ 114Załadowywanie bydła rogatego na stacjach kolejowych i przystaniach wodnych w okręgu
zapowietrzonym jest wzbronione. Starosta winien natychmiast zawiadomić o tem zawiadowców stacyj kolejowych i kierowników przystani wodnych.
§ 115Wprowadzanie (wpędzanie, wwożenie)
rogatego do okręgu zapowietrzonego, jako też przeprowadzanie przez ten okrąg jest zakazane. Starosta może zezwolić na wyjątki dla bydła rogatego, przeznaczonego do natychmiastowego uboju na potrzeby ludności, pod warunkiem, że zwierzęta będą bezpośrednio skierowane do miejsca uboju (rzeźni). bydła IV.
OlLrąg zagrożony.
§ 116
Dokoła okręgu zapowietrzone~o wojewoda winien utworzyć ściśle określony okrąg zagrożony na zasadach podanych w § 109 i podać do wiadomości publicznej ścisłe określenie tego okręgu wraz z wydanemi dla niego zarządzeniami.
W okręgu zagrożonym mają zastosowanie przepisy §§ 117-119. '' . § 1,17. Wyprowadzanie (wypędzanie, wywoże nie) bydła rogatego z okręgu zagrożonego jest zabronione. " )·f?,j.r~:gf , , .!. r',;: . • 274 Dziennik Ustaw. Poz. 167.
Na wyprowadzanie bydła na natychmiastowy ubój może zezwolić starosta pod warunkami, określonemi w § 107. , W wyjątkowych wypadkach wojewoda.: może zezwolić na wyprowadzanie (wypędzanie, wywożenie) bydła hodowlanego i użytkowego pod warunkami, określonemi w § 123 ust. 3.
§ 118Wprowadzanie bydła rogatego do okręgu
zagrożonego jest dozwolone, jednakże posiadacz winięn zawiadomić o tem niezwłocznie starostę.
§ 119W razie groźnego niebezpieczeństwa
wojewoda może zarządzić zbadanie, rejestrację, a nawet oznakowanie całego · pogłowia bydła w okręgu zagrożonym.
V. Przepisyogólne.
J§ 120. Wojewoda może upoważnić starostę do wydawania zarządzeń, dotyczących tworzenia okrę gu zapowietrzonego i zagrożonego, o ile okrąg taki dotyczy tylko jedRego powiatu, jednakże prawo zezwolenia na ulgi i wyjątki, zastrzeżo,le w powyższych przepisach wojewodzie, nie może być staroście przekazane. .
§ 121Zarządzenia, dotyczące okręgów zapowietrzonych i zagrożonych, powinny być zniesione
z chwilą usunięcia niebezpieczeństwa, które było powodem do ich wydania, lub z chwilą stwierdzenia, że .' podejrzenie było nieuzasadnione.
§ 122Odbywanie targów i jarmarków na byrogate w okręgach zapowietrzonych i zagrożo
nych; jak również wyprowadzanie (wywóz) z tych okręgów bydła rogatego na targi, odbywające się poza obrębem tych okręgów, jest zakazane. dło S 123. Jeżeli zaraza płucna bydła rogatego lub Jej podejrzenie zostanie stwierdzone podczas prowadzenia (pędzenia, przewożenia) bydła rogatego albo na pokazach, przetargach, targowiskach na bydło hodowlane i użytkowe, starosta winien dalsze prowadzenie . (pędzenie, przewożenie) bydła rogatego wstrzymać i poddać je ograniczeniom, określonym w §§ 103 i 105. .
Starosta może zezwolić na przewóz takiego bydła na natychmiastowy ubój z zachowaniem przepisów § 107.
Na dalsze prowadzenie (pędzenie, przewożenie) do innego województwa zwierząt 'o wysokiej wartości hodowlanej, podejrzanych o zarażenie się, wojewoda może zezwolić po uprzedniem uzyskaniu zgody właściwego wojewody, który zarządzi na miej. scu przeznaczenia odosobnienie i dalszą obserwację wprowadzonego bydła rogatego, sŁosownie do · przepisów §§ 96, 101 ust. 2 i 3, 104, 105,107 i 1-26.
Obserwacja winna być uchylona skoro okaże się, że podejrzenie jest nieuzasadnione.
Po stwierdzeniu zarazy płucnej w rzeźni lub na. targowisku rzeźnem wszystko bydło rogate, spędzo ne do rzeźni lub na targowisko rzeźne, winno być niezwłocznie poddane ubojowi. '
§ 124Stal'osta może zarządzić zabicie zwie-
rzęcia, w~rowadzónego wbrew zakazowi doobązaru l ~ \ l Nr. 19. zamkniętego, jak również zwierzęcia, spotkanego po,.. za obszarem lub pomieszczeniem, w którem zostało poddane zamknięciu, odosobnieniu lub obserwacji.
§ 125Wydawanie zakazów wyprowadzania
wywożenia) bydła rogatego z woję wództw, zapowietrzonych zarazą płucną, zagranicę lub do innych województw, wolnych od zarazy płuc nej, należy do Ministra Rolnictwa, który może upoważnić wojewodę do wydania takiego zakazu. (wypędzania, VI.
Postępowanie po stwierdzeniu podejrzenia o zarażenie się.
§ 126Zagroda, w której zaraza płucna lub
podejrzenie o zarazę płucną . nie zostało stwierdzone, lecz w której znajdują się zwierzęta:
Starosta winien zarządzoną obserwację uchylić, jeżeli zwierzęta podejrzane o zarażenie się zostaną zabite i przy sekcji nie zostanie stwierdzona zaraza płucna lub podejrzenie o zarazę płucną albo jezeli podejrzenie o chorobę lub o zarażenie się w, zagrodzie pochodzenia tych zwierząt zostanie uznane za nieuzasadnione. . § 127. Posiadacz bydła rogatego poddanego obserwacji winien:
VIL Szczepienie. .
§ 128Szczepienie przeciw zarazie płucnej bez
zezwolenia Ministra Rolnictwa jest każdorazowego zakazane. .VIII.
Odkażenie.
§ 129
Podczas trwania zarazy płucnej miejsca, w których znajdowały się zwierzęta chore na zarazę płuc1J.ą, winny być oczyszczone i odkażone według zarządzenia powiatowego lekarza weterynaryjnego stosownie 40 przepisów §§ 5, 6, 9, 12 załącznika • l ._'J- ~,.~. ' I • Nr. 19.
275 DZlehnik' Ustaw. Poz., 167. - Nr. 2. O~zyszczeniu i odkażeniu podlegają przed wyniesieniem ich z zapowietrżonej obory również narzędzia, sprzęty i inne . przedmioty, z któremi. stykały się pośrednio lub bezpośrednio zwierzęta chore. . . Przed uznaniem choroby za wygasłą powiatowy lekarz weterynaryjny winien zarządzić przeprowaązenie ostatecznego oczyszczenia i odkażenia stosownie do przepisów §§ 3, S, 6, 9 i 12 załącznika .Nr. 2 i stwierclzic należyte ich wykonanie. .
IX. Uchylenie zarządzeń.
§ 130Starosta winien uznać zaraz·ę płucną za
!Wygasłą i wydane zarządzenia uchylić: . l} jeżeli całe pogłowie bydła rogatego zagrody zap ow~etrzonej padło, zostało zabite lub usunię t e - al b o
§ 131O wygaśni ę ciu zarazy płucnej starosta
winien zawiadomić wszystkie władze i urzędy; które zostały powiadomione o wybuchu zarazy, i publicznie ogłosić w ten sam sposób, w jaki stwierdzenie zarazy płucnej zostało podane do wiadomości publicznej.
§ 134
Powiatowy lekarz weterynaryjny winien zbadać wszystkie zwierzęta, które według wyników dochodzeń uważać należy za podejrzane o zarażenie się. Jeżeli zwierzęta takie znajdują się w innych powiatach, starosta winien natychmiast (telefonicznie, telegraficznie) zawiadomić właściwego starostę celem wydania odpowiednich zarządzeń
§ 135Po urzędowem stwierdzeniu, pryszczycy
powiatowy lekarz we terynaryjny winien natychmiast zarządzić zamknięcie w zagrodzie wszystkich zwierząt chorych' i podejrzanych i zakazać wyprowadzania zwierząt racicowych z zagród sąsiednich, a nawet z zagrożonej części miejscowo ś ci. § 136. c) PRYSZCZYCA.
I. Dochodzenia i tymczasowe zarządzenia.
§ 132' Posiadacz równocześnie ze zgłoszeniem
pryszczycy lub jej podejrzenia winien: l} :odosobnić wszystkie zwierzęta racicowe w oborach, chlewach, owczarniach i t. p. i uniemożliwić wstęp do pomies z czeń osobom postronnym z wyjątkiem lekarzy wet erynaryjnych i osób, którym zostało powierzone oprząt. anie zwierząt racicowych i opieka nad niemi, .
§ 133Starosta, otrzymawszy zgłoszenie lub
dowiedziawszy się w ja~ik olwiek inny sposób o pryszczycy lub jej podejrzeniu, winien zarządzić natychmiast zbadanie stanu r zeczy na miejscu przez powiatowego lekarza weterynaryjnego celem ustalenia : a} od jakiego czasu zauważono pierwsze objai.'iy choroby, .
II. aj Środki ochronne.
Posl~powanie po stwierdzeniu
Zagroda zapowietrzona
§ 138Gdy na obszarze wojęwództwa , . dotąd
wolnego od pryszczycy, zajdą pojedyńcze wypadki pryszczycy, których ż ródło zostanie niewątpliwie ustalone, i na podstawie szczegółowych dochodzeń nie islnieje obawa, że pryszczyca została już- przeniesiona do innych zagród lub miej s cowości, . wojewoda może zarządzić natychmiastowe zabicie wszystkich zwier z ąt chorych i podejrzanych, o ile w . tym wypadku odszkodowanie nie przekroczy przypuszczalnie dwóch tysięcy złotych i j eżeli przypuszczać -można, iż przez to da s.ię osi ą gnąć zupełne stłumienie pryszczycy. Jeżeli w takich wypadkach odszkodowanie wynosić będzie przypuszczalnie. wię cej niż dwa tysiące złotych, woj ewoda winien niezwłocznie (telefonicznie, tele~raficznie) zwrócić s ię z odpowiednim wnioskiem do Ministra Rolniclwa. ., .'" - .., ,276 . ~~~~~~~"~;~"~ " ------------------------------~------~--------------------~------------~-
§ 139Ka.żdy pierwszy wypadel~ urzędowego
§ 140
W zagrodzie zapowietrzonej mają zastosowanie 'ograniczenia, wymienione w §§ 141 ---, ll!>2. . ,§ 141. Przy wejściach dD zagrody zapowie'{rzonej, jak równiei przy wejścia()h do zapowietrzonych obór, pastwisk, chlewów, owczarni i t. p. nalli}ży umieścić na widocznych miejscach tablice ostrzęgawcze z wyraźnym i trwałym napisem "Pry$zczyca",
§ 142Zwierzęta racicowe podlegają zamknię
ciu W oborze, chlewie, owczarni i t. p. Zwierzęta racicowe, znajdujące się na pastwisku, winny być przewiezione, lub o ile to -- według zdania powiatowego lekarza weterynaryjnego ~ nie jest połączone z niebezpieczeństwem przeniesienia zarazy, spędzone do zagród i tam zamknięte. W razie istotnej potrzeby gospodayczej wojewoda może w drodze wyjątku zezwolić na pozQStav/ienie zwierząt racicowych na pastwisku. · Pastwisko zapowietrzone w takim wypadku podlega tym samym ograniczeniom, jakhpo:więtrzona zagroda. . .§ 143. U1;>ój zwierząt chorych i podęjnąnycn o pryszczycę dozwolony jest tylko w zl(J.grQdzie zapowietrzonej lub za zezwoleniem starosty w innej '2iagrodzie (rzeźni, miejscu uboju) miejscowości zapowietrzonej pod warunkiem, że przewóz zwierząt odbędzie się na wozach szczelnych i że wozy po użyciu zostaną oczyszczone ' i odkażone według zarządzenia powiatowego lekarza weterynaryjnego. , . Starosta może zezwolić na ' ubój zwierząt podejrzanych o zarażenie się w rzeźni (miejscu uboju) poblisJdch miejscowości w powiecie przy zachowaniu środków ostrożności, wymienionych w § 157 ust. 2 -- 7,
§ 144Wojewoda może w wyjątkowych wypadkach zezwolić na wywóz zwierząt podejl·zanych
o zarażenie się do innego powiatu tego samego województwa w celu natychmiastowego uboju, a do innego województwa ~ za uprzednią zgodą właściwego wojewody przy zastosowaniu środków ostrożności, przewidzianych w§ 157, , § 145, Głowa, język, przełyk, serce, żołądek, jelita, dolne części kończyn wraz ze skórą aż do stawu pęcinowego zwierząt chorych mogą być wypuszczane z rzeźni po oparzeniu ich pod nadzorem leJiarza weterynaryjnego w gotującej się (wrzącej) wodzie; skóry wolno dopuszczać do wolnego obrotu dopiero po zupełnem wysuszeniu lub odkażeniu, o ile nie zostaną skierowane bezpośr~dnio do garbarni.
Radce, rogi, zaw~rtość żołądka i jelit zwierząt chorych i pódejrzanych, jak również wszell~ie środki przewozowe, narzędzia i przedmioty, używane przy przewozie L uboju, tudzież pomieszczenia, w których odbywał się ubój, podlegają , oczyszczeniu i odk~że niu według przepis,ów §§ 5, 6, 9 i 13 załącznika Nr. 2. § 146, Wypus~czą.llie, wywożenie, wynoszenie dl'Qbiu z zap'owietr:.; onęj zagrody, ja~ również pu... s?:oZP.nie s~mlOpa$ świń i dn:J9nych ?;wlerząt , dome" wy~h po:t;ą. obszar zagrĘld zapowietrzonych jest za.; ~#l~ą.mi . . ' Psy ni;l.Ieży trzyrną.ć na U'więzi z wyjątkiem P§Qw myśliwskich, poIjcyjl'i.ych, pociqgowych, które p'ąleży trzymać w zamJmięciu. .
Sta.rostli Iilo~e zarządzić zabicie zwiel'?ąŁ, co dQ których przepisy powyższe nie są przestrzegane.
§ 147
Używani~ koni i innych zwierząt jedno,\, Jiopytowyc:h pozę. zagrodą zapowietrzoną jest do .. zwolone po uprzedniem o.czys:;;c:zcniu i odkażeniu kopyt.
§ 148WyprowadzanIe (wynoszenie, wywoid
środków przewozowych,nawozu, odpadków ~wierzęcych, narzędzi i przedmiotów, z któremi sty. kały się pośrednio lub bezpośrednio zwierzęta chore nie) lub podejrzane, dozwolone jGst dopiero po ich oczyszczeniu i odkażeniu według przepisów §§ 5, 6, 9. i 13 załącznika Nr. 2. ' Wełnę wolno WyWOZ1C tylko zapakowan« ~'zcze!nie W' mocnych work ac,h.
Pasza i ściółka może być wyvio~o11a (v/ynoszona) tylko za zezwolenkm starosty, jeżeli-- według uzna~lia powiatowego lekarza weterynaryjnego -- nie jęst to połączone z niebezpieczeństweru przeniesie.. · nia zarazy• Użytkowanie surowego mleka, jak: wydawanie z . zagrody zapowietrzonej mleka niewyjało,vionego jest wzbronione. ' Starosta mo~e zezv'loIi<: na oddawanie niewyjałowionego mleka do mleczarń, VI których jest zape .. ' wnione' dostateczne wyjałowienie zbiorowego mleka.
§ 149również
i '150. Wprowadzanie · (wpęclzp.nie, vlwożenie) obcych zwierząt racicowych <lo zagrody zapowietrz~ nej jest zakazane. § 1ł1; Wstęp do za~ród i pomieszcz~ń zamkniętych dozwolony jest tylko posiadaczowi, lekan:om weterynaryjnym i osobom, którym zostalo po .. wierzone' oprzą!anie zwierząt i opieka nad niemi' w tych pomieszczeniach. Osobom postronnym, a w szczególno~ci rn.isiarzom, rzeźnikom,handla rzo.n zwierzętami, osobom prze bywającym zawodowo' w oborach, chlewach, owczarniach i t. p., jak również osobom, trudniącym się handlem domokrążnym, .wstęp do pomieszczeń zamkniętych beZ zezwolenia starosty jest wzbroniony. .
Osoby, które przebywały w zamkni ętych pomieszczeniach, winny poddać się oczyszczeniu i odkażeniu według §§ 3, 6, 9 i 13 załącznika Nr. 2 przed opuszczeniem pomieszczeń i zagród zapowietrzonych, W tym ceJu przy wyj ściach z zapowietrzonych zagród i pomieszczeń winna być przygo :owana Vlod", i mydło oraz szczotki (wiechcie) i środki odkażające.
Do obsługi zwierząt racicowych w zapowietrzo.; nej zagrodzie wolno używać jedynie osób, które nie stykają się z obcemi zwierzętami racicowemi. fi 152. Wszystkie drogi oraz wejścia do obórt owczarni, chlewów i innych pomic szcze l~ zapowie4 trzonych, jak również wszelkie · przejścia w tych po .. ,", .' ~ - 277 . . -- m.ieszczeniach, tud;dcż nawóz,ścięki i gnojó:vikę należy co najmniej raz na diień polewać rozcieńczonym mlękiem wapiennem (§§ 6 i lJ z?-łącznika Nr. 2).
Podczas mrQ;>;ów można zą.sto~Qwać zamiast mleka. wapiennego ~aszone spros~kowane wapno (§ 6 zalącznika Nr. 2).
Do okręgu zapowietrzonego włqczyć należy za~rody sąsiadujące z zagrodą zapowietrzoI).ą lub też pewne części, a nawet całą miejscowość w zależności od miejscowego ruchu i obrotu zwierzętami oraz niebezpieczeństwa przeniesienia zarazy. '
§ 154Do okręgu zapowietrzonego mają zastoł,towanie przepisy §§ 155 162
§ 155Na granicy okręgu . zapowietrzonego
przy drogach publicznych, przejazdach i przejściach, należy umieścić w miejscach widocznych tablice z wyraźnym i trwałym napisem "Pryszczyca. Okrąg zapowietrzony.
Wprowadzanie (wpędzanie, wwożenie) i pr;l:eprowadzanie zwierząt racicowych~ak.az~ne".
§ 156Drogi, prowadilące i przechodzące
wzdłui granicy okręgu zapowietrzonego, winny być zamknięte dla przeprowadzania zwierząt racicowych.
§ 151
Wywożenie z okręgu zapowietrzonego, jak- również załadowywanie zwierząt. racicowych na stacjach kolejowych i przystaniach wodnych w okrę fu zapowietrzonym jest zakazane. O wydanem zarządzeniu starosta winien natychmiast zawiadomić zawiadowców stacyj kolejowych i kierowników przy$tani wodnych. .
Na wyjątki w celu natychmiastowego uboju starosta może zezwolić pod warunkiem, źewszyst kie zwierzęta racicowe zagrody, z której zwier'zęta mają być wywiezione, zostartą na 24 godziny przed .wywozem zbadane przez powiatowego lekarza wete,rynaryjnego i uznane za niepodejrzane o 'p ryszczycę· Wywóz winien się odbyć: do rzezm (miejsca uboju) w miejscowościach sąsiednich - na wozach, a do rzeźni publicznej lub wywozowej dalszych miejscowości - koleją, względnie statkiem.
Przewóz do rzeźni (miejsca uboju), stacyj ko-. lejowych lub przystani wodnych, jak również ze stacyj kolejowych lub przystani wodnych do rzeźni, wini'en odbyć się na szczelnych wozach lub innych ~rodkach przewozowych. Zatrzymywanie takiej przesyłki w drodze, jako też dopuszczanie do bezpośre dniego lub pośredniego stykania się zwierząt z innemi zwierzętami racicowemi jest zakazane. W ra;de potrzeby starosta mażę zarządzić konwojowanie takich przewozów. .' Równocześnie z udzieleniem zezwolenia na wywóz koleją lub statkiem zwierząt racicowych starosta wińien powiadomić o tern zawiadowcę kolejowej stacji nadania - względnie kierownika przystani wod- nej-i zarząd rzeźni, a jeżeli ~wierzęta mają być skie~ rowane do innego powiatu, uzyskać przedtem zgodę właściwego starosty oraz zawiadomić go (telefonicznie, telegr:afi cznie) o ud+ieleniu zezwolenia eelem zarządzenia odpowiednich środków ostrożności. Wa-' gony przewozowe lub oddziały statlm winny by6 oznaczone wyraźnym napisem "Zwierzęta z okręgu zapowiGtrzoncgo pryszczy cą". Do listu przewozQwe .. go ndeży dołączyć pozwolenie na przewóz.
Zwierzęta takie woll1o wyładowywać tylko na $tacjach, oznaczonych w zel,woleniu 'j w !iście prz~ wozowym, Przeładawanię lub skierowanie do jqnych stacyj jest wzbr·onione.
Wozy, wagony i statki, któremi zwierzęta raci.. cowe zostały przęvliezione, jak rpwnież rampy, ną~ rzędzia i pr~edmioty, używane przy załadowaniu i wyładowaniu, tudzież osoby, zatrudnione przy pr~ewo .. zie, podlegają oczyszczeniu i .odkażeniu w?długpr~episów §§ 3, 5, 6, 9 i 13 załącznika Nr. 2. ' , Na wywóz zwierząt podejrzanych o zarażenie się do rzeźni publicznej lub wywozowej,znajdujących się na obszarze innego województwa, może zezwolić wojewoda po uprzedniem uzyskaniu zgody właści wego wojewody i pod warunkami, wymienionEmu. w ustępach poprzednich.
Na wywóz zwierząt racicowych z okrę~ w dra .. dze wyjątku -'- zezwolić wojewoda pod warunkami, przewidzianemi w § 165. § : 158. gu zapowietrzonego na cele użytkowe może -
§ 159W okręgu zapowietrzo-nym .wojewoda
moze zezwolić na używanie zwierząt 'zdrowych do robót polnych lub na wypuszczanie ich na pastwisko pod warunkiem, że drogi, używane przez takie zwierzęta, będą czasowo zamknięte dla innych zwierzllt racicowych i osób postronnych. .
§ 160Mleko wolno wywozić z okręgu zapowietrzonego dopiero po dostatecznem wyjałowieniu!
Starosta może zezwolić na wywóz mleka niewyjało wianego do takich mleczarń, Vi których wyjałowie .. nie mleka jest zapewnione.
§ 161Wprow~. dzanie (wpędzanie, wwożenie)
zwierz ąt racicowych do okręgu zapowietrzonego, jako też przeprowadzanie (przepędzanie, przewożenie) takich zwierząt przez ten okrąg' jest zakazane.
Na wprowadzenie zwierząt racicowych rzeź nych może zezw ol i ć starosta pod warunkiem, że zwierzęta będą dostawione wprost do rzeźni (miejsca uboju) na wozach lub koleją. ' Na wprowadzanie zwierząt hodowlanych i użyt kowych w razie koniecznych potrzeb gospodarczych może zezwolić wojewoda. ' . .
§ 162
Jeżeli w cz a ~e powszechnego panowania pryszczycy ze wzgl ę dów gospodarczych wykonanie przepisów obowiązujących dla okręgów zapowietrzonych połączone jest ze znaczną szkodą dla roI nictwa i przypuszczać należy, że mimo ścisłego ' stosowania tych przepisów stłumienia pryszczycy, w najbliższym czasie nie będzie można osiągnąć, Minister Rolnictwa m oże zezwolić na stosowanie ulg w zapowietrzqnych okręgach lub też na ograniczenie okrę gu zapowietrzonego do zagrody zapowietrzonej. .. 1 .'.....
I .' '. ,- , ..
I' 278 Dziennik Ustaw. Poz. 167.
Wojewoda za zgodą Ministra Rolnictwa może odstąpić od wydania poszczególnych wyżej wymienionych zekazów lub w razie koniecznej potrzeby zezwolić na wyjątki od wydanych zarządzeń .
§ 163
Dokoła okręgu zapowietrzonego wojewoda winien ustanowić ściśle okre$lonyokrąg zagrożony. pryszczycą, kierując się przy tern stopniem niebezpieczeństwa zarazy i miejscowemi. potrzebami gospodarczemi. W okręgu zagrożonym należy zarzą. dzić i publicznie ogłosić ograniczenia, wymienione w §§ 164 - 166.
§ 164Na wywóz zwierząt racicowych z okrę
gu zagrożonego celem natychmiastowego uboju starostazezwoli, jeżeli wszystkie z wierzęta racicowe zagrOdy, z której pochodzą. zostały na dwa dni przed wywozem zbadane przez 'powiatowego lekarza weterynaryjnego i uznane za niepodejrzane.
Pozwolenie na wywóz starosta może wydać co do zwierząt przeznaczonych . do natychmiastowego uboju w sąsiedniej lub pobliskiej miejscowości lub też na przewóz koleją albo statkiem do rzeźni publicznej lub wywo?:owej, połączonej torem kolejowym,
§ 168W ojewoda może upoważnić 'starostę
a w braku połączenia kolejowego pod warunkiem, że do wydawania zarządzeń dotyczących tworzenia zwierzęta zostaną przewiezione na ' szczelnych okręgu zapowietrzonego i zagr ożonego, jednakże prą wozach. • Postępowanie przy wywozie jest podobne, jak wo zezwolenia . na ulgi i wyjątki, zastrzeżone . w poprzy wywozie zwierząt racicowych z okręgu zapo- wyższych przepisach wojewodzie, nie może być staro.ście przekazane; wietrzonego (§ 157).
§ 169W ojewoda może zakazać wywozu
§ 165Na wywóz zwierząt racicowych ho.do!Wlanych i użytkowych z okręgu zagrożonego mo- (eksportu) zwierząt racicowych zagranicę z powiatu
zapowietrzone.g.o pryszczycą, jaką też upoważnić staże wojewoda zezwolić w wyjątkowych wypadkach . . pod warunkiem, że zwierzęta na 24 godziny przed rostę do wydania takiego zakazu.
Minister R(!)lnictwa może ten środek zastosować wywozeIlł zostaną zbadane przez powiat owego lekarza weterynaryjnego i uznane za niepodejrzane. . do całego ' województwa, w którem pryszczyca rozO ile zwierzęta mają by~ przewiezione na · ob- szerzy}a się w takiej mierze, że zachodzi niebezpie. ;. szar innego województwa, wojewoda winien uprzed- czeństwo przeniesienia zarazy zagranicę. nio uzyskać zgodę właściwego wojewody. Do przeb) Postępowanie po stwierdzeniu podeJrunia. wozu taki'ch ' zwierząt mają zastosowanie przepisy
§ 157
§ 170Jeżeli w zagrodzie wolnej od zarazy pOPo przybyciu na miejsce przeznaczenia zwierzę wiatowy lekarz weterynaryjny stwierdzi · tylko po:'
ta' należy poddać dwutygodniowej obserwacji z za- dejrzenie o pryszczycę, starosta winien wydać ' zastosowaniem środków ostrożności, wymienionycb rządzenia przewidziane dla zagród, w których zostaw §§ 171 - 173. ła stwierdzona ' pryszczyca. Zarządzenia winny by'ć
§ 166Jeżeli w czasie powszechnego panowa- ; uchylone, skoro zostanie ustalone, że podejrzenie byto
nia pryszczycy wykonanie przepisów obowiązujący'ch nieuzasadnione. dla okręgów zagrożonych połączone jest ze znaczną
§ 171
Zagroda, w której nie znajdują się zwieszkodą dla rolnictwa i przypuszczać należy, że rzęta chore na pryszczycę lub podejrzane o tę chopomimo ścisłego zastosowania tych przepisów robę, lecz w której znajdują się tylko zwierzęta postłuinienia pryszczycy w najbliż szym' czasie nie bę dejrzane o zarażenie się, podlega 14-dniowej obserdzie można osiągnąć, Minister Rolnictwa może zewacji, licząc od dnia, w którym zwierzęta miały ostatzwolić na stosowanie ulg w okręgach zagrożonych ni raz pośrednią lub bezpośrednią styczność ze zwielub też na ograniczenie okręgu zagrożonego do miej- rzętami choremi lub podejrzanemi o prysżczycę. Do scowości zapowietrzonej lub nawet tylko do zagród, takiej zagrody stosuje się przepisy, przewidziane graniczących bezpośrednio z zagrodą zapowietrzoną. w §§ 157 i 158. .
§ 172Posiad/acz zwierząt poddanych obserwa
§ 167W ml~SCOWOSCl zapowietrzonej, cji winien każde wystąpienie objawów, wzbudzają
w okręgu zapowietrzonym i zagrożonym oraz w miej- cych podejrzenie o pryszczycę, niezwłocznie zgłosić ,. scowościach w promieniu około 15 km., określonych posterunkowi policji lub bezpośrednio staroście. według stopnia niebezpieczeństwa zaraz)" i z uwzględ ,§ 173. Starosta winien uchyli'ć wydane zarzą nieniem potrzeb gospodarczych wojewoda zakaże: dzenia, jeżeli po upływie 14-dniowej obserwacji zwie1) odbywania targów na zwierzęta racicowe rzęta zostaną zbadane przeiZ powiatowego lekarza z wyjątkiem targów, . urządzanych . przy rzeźniach weterynaryjnego i uznane za niepodejrzane lub jeżeli publicznych, które w takim razie aż do usunięcia nie- powiatowy lekarz ~eterynaryjny na podstawie babezpieczeństwa poddać należy ograniczen\om, przedań i dochodzeń ustali, że podejrzenie było nieuza~ widzianym w § 157, sadnione.
Dziennik Ustaw. ' Poz. 167.
279 ~--------~--~~------~~~~~~--~------~~~~ ej,- Postępowanie podczas przew~fiz lub na largach, pokazach i t. p. _ : 'i~ .: § .174. Prży stwier4z~niu pryszczycy lub poaeJrZenla o pryszczycę u zW1erząt podczas przewozu, _n~~ targach, pbkazach i t. p. starosta zakaże dalszego priewozu oraz zarządzi odosobnienie zwierząt chorj~h i podejrzanych. ' . ."" . . ".:' § 175. Starosta może zezwolić na dalszy prze' wó:ż . zwierząt, podej'rzanyćh o zarażenie się, celem natyc~mi?-stowego uboju z zachowaniem przepisów, pr~ewldzlanych w § 157. . . .
Na ' dalszy prze~óz:: dla celów hodowlanych 1, \lżytk~wych m.oże zezwolić ' wojewoda przy przestrzegamu przepi'sów § 165. ,:., ' . W razie stwierdzenia pryszczycy w rzeźni lub nf'. targowisku rzeźnem wszystkie spędzone do rzeźni . !ub .na targowisko zwierzęta racicowe podlegają ubo.. \ . lOW1. . szczycę lub, pb stwierdzeniu przez powiatowego lekarza weterynaryjnego wyleczenia zwierząt nie zaszedł nowy wypadek zachorowania na pryszczycę i .
§ 180W ojewoda uchyli swe zarządzenia
z chwilą usunięcia niebezpieczeństwa, które było powodem wydania zarządzeń. o
§ 181O wygaśnięciu pryszczycy starosta ~i
n,ien zawia?omić. wszystkie władze i urzędy, które zost~ły .powlad~~llone o wybuchu pryszczycy, . i pubhczme ogłoslc w ten sam sposób, w jaki było podane do wiadomości publicznej stwierdzenie pry.• szczycy. . a) DL Szczepienie. c' .WĄGLIK. ':, ' ' § 176• . Po urzędowem stwierdzeniu pryszczycy L środki ochronne. st-«-rosta może . W celu przyśpieszenia jej przebiegu .' § 182. Po stwierdzeniu wąglika lub poCłejrze ~atządzić szczepienie (zarażenie) wszystkich zwiema o tę chorobę u zwierzęcia żywego powiatowy lerząt ra~icowych, : znajdujących się w zapowietrzonej karz · weterynaryjny winien natychmiast zarządzić' z~grodzl.e, a za zg.odą posiadaczy - również wszystkut:h zWIerząt racIcowych. zagrożonych w siąsiednich zamknięcie lub odosobnienie takiego zwierzęcia, zagrodach, jei~1i przypuszczać należy, że w ten spo- ' a w razie potrzeby nawet jego strzeżenie, jak również zakazać używania mleka od krów chorych i podejs6l> zostanie przyśpieszone stłumienie pryszczycy. rzanych o wąglik. : . . . § 177. M,inister Rolnictwa może zarządzić .
§183Powiatowy lekarz weterynaryjny wiszt::zepienie ochronne, lec'z nicze lub mające na celu
sli;rócenie - względnie złagodzenie przebiegu zara- men zwrócić uwagę posiadacza na niebezpieczeń 'iIY; - i· p'r~episać w każdy~ poszczególnym wypad- stwoprzenies~enia się wąglika na ludzi przez nieostrożne obchodzenie się ze zwierzętami choremi ku rodzaj 1 sposób wykonama szczepienia. i podejrzanemi o wąglik oraz wskazać, jakie środki ostrożności należy zastosować przy stykaniu się z taIV. Odkaierue. kiemi zwierzętami. ,. :; § ~7$~ "podczas .trwania. zarazy obory, chlewy, . . § 18~. . Do oprzątania zwierząt chorych na wą o:wcza~me 1 Inne pomleszczema, w któtych znajdują Sl~ zWIerzęta chore lub podejrzane o chorobę, oraz ~hk I podejrzanych o tę chorobę można posługiwać się wszystkie osoby, zwierzęta; narzędzia i przedmioty Jedyme osobamI, nie mającemi żadnej styczności z inz 'któremi zwierzęta ,chore i podejrzane o chorob~ nemi zwierzętami. Dla takich zwierząt muszą być m1ały pośrednią lub bezpośrednią styczność, wresz- przeznaczone oddzielne sprzęty i naczynia. ' Zgodnie z odpowiedniemi przepisami sanitarci,e na~ó~, gnojówk.a, ścieki i t. p. podlegają oczynemi osobom, mającym zdarcia naskórka, rany lub s:zczemu I odkaż.emu według zarządzenia powiato. w,ego lekarza weterynaryjnego stosownie do przepi- wrzody na rękach, twarzy, głowie lub innych nieokrytych częściach ciała, bezwzględnie nie wolno oprzą s6w ;§§3, 5, 6, 9 i 13 załącznika Nr. 2. ' .. ~; . ; P'tży ostatecznem oczyszczeniu i odkażeniu tać i p}elęgnować zwierząt chorych i podejrzanych ptzed-.-uznanien?- pryszczycy za wygasłą poddać należy o wąglIk.' otzys:t:czeniu i odkażeniu także zwierzęta wyleczo§ 185. Do pomieszczeń, w których znajdują się ne, jak również wszystkie zwierzęta, które znajdowa- zwierzęta chore na wąglik lub podejrzane o tę choroły się wpomies:z.czeniu zapowietrzonem. b~, wstęp. osobom postronnym jest zakazany z wy·jąt . ~.
Od przeprowadzenia oczyszczenia i odkażenia klem posIadacza, lekarzy weterynaryjnych i osób, ,n:a,~eży . odstąpić, jeż.eli chodzi tylko o zwierzęta po- którym zostało powierzone oprzątanie tych zwierząt deJrzane o zarażeme się lub jeżeli podejrzenie zo- i opieka nad niemi. .
8~l1ło uznane za nie uzasadnione.
D~stęp do wyżej wspomnianych pomieszczeń bez obuwia jest bezwzględnie zakazany. o ,, , . • .V. Uchylenie zarządzeD.
§ 186Użytkowanie i wprowadzanie w obróf
Starosta winien pryszczycę uznać za mleka oraz przetworów mlecznych, pochodzących ze : 'Wygasłą i wydane zarządzenIa uchyliĆ: . . .chorych na wąglik lub podejrzanych o' tę li . 1) jeżeli wszystkie zwierzęta racicowe zagrody zwierząt chorob$, Jest zakazane. :aa,p owietrzonej padły, zostały zabite lub usunięte, albo . . . ' . S. 187. ,Ubój lub jakikolwiek inny sposób zabi,i '
Y.li' ; ::tf.i;',,:
Zwierzęta podejrzane o zarażenie się wąglikiem wolno poddawać ubojowi tylko za zezwoleniem starosty. '
§ 188
Operacje krwawe na zwierzętach chorych i podejrzanych o wąglik wolno wykonywać tylko lekarzom weterynaryjnym. Zwierzę, przeznaczone do operacji, wi!lno być odosobnione od innych zwierząt wrażliwych na wąglik, a sama o~eracja wykonana z zachowaniem ostrożności uniemożliwiające j rozlanie się krwi, którą najeży usunąć w sposób nieszkodliwy (§ 5 załącznika Nr. 6 i § 1-1 załącznika , Nr. 2).
§ 189Sekcja zwierzęcia dotlp1iętego wągli
kiem lub podejrzanego o tę chorobę winna· być przeprowadzona urzędowo jaknajrychlej. Jzżeli posiadacz żąda przeprowadzenia sekcji przy udziale powołane go przez siebie lekarza weterynaryjnego" dokonani e sekcji może być odroczóne n :l jwyżcj do 24 godzin ,w porże letniej, w porze zaś zi1110wej do 43 godzin.
§ 190Zwłoki zwierząt dotkniętych wąglikiem
lub' podejrzanych o tę chorobę a;~ do przybycia powiatowego lekarz~ weterynaryjnego zachować należy w całości w miejscu odosobnionem i .przykryć ci~nką wars twą ziemi celem zabezpieczenia ich od dostępu ludżi oraz od psów, wilkó'\;\', much i t. p.
Każdy wypadek v:ąglika i pode jrzenia o wą glik' podlega badaniu rozpoznawczemu, '\'f./ tym celu powiatowy lekarz weterynaryjny winien - stcJs ownie 40 § 17 załącznika Nr. 3 - w ysłać pnepisElue próbki do właśCiwej pracowni rozp oznawczej . . o '§ 191. Zdejmowanie skór ze zwlok zwierząt C:tótkniętych wąglikiem lub podejl"Zanych o tę cho!'ohę ' j~st zakazane. Zwłoki takie winny być jaknajrychlej nieszkodliwie usunięte wra.z ze skórą, sier'ścią, włosami, wełną, rogami, kopytami, r acicami i odpadkami w sposób przepisany w załączniku Nr. 6. § i!92. Do przewożenia zwłok celem d okonania sekcji lub nieszkoclliwcgo ustm:ięcia mo~ą być . używane tylko szcze!ne wozy lub inne środki przewozowe, uniemożliwiając e wycie l{unie krwi, wydalin i wydzielin. W . celu uniemożliwienia odpływów podczas przewozu naturalne otwory zwłok winny być możliwie szczelnie zatkane we łną , szmatami i t. p. na wąglik znajduJące SH~ w pomieszcteniach (pastwiskach i t. p.), w których zabito lub poddano ubojow i zwie rz ę dotknięte wąglikiem lub w których stwierdzono kilka wypadków wąglika, podlegają o'bserwacji aż do wygaśnięcia zarazy. '.
Wyprowadzanie (wypędzanie, wywożeni e) takich zwierząt z pomieszczeń (pastwisk) jest za kazane.
Starosta może zezwolić na vvyprowadzenie takich zwierząt na natychmiastowy ubój, jeżeli zwierzęta te zostaną przed wyprowadzeniem zbadane przez powiatowego lekarza weterynaryjnego i uznane za niepodejrzane. Po uboju takie zwierzęta maj ą być zbadane przez lekarza weterynary jnego. O wydanem zezwoleniu starosta zawiadomi zarząd rzeźni, a jeżeli zwierzęta mają by~ wywiezione do innego powiatu ......
§ 193, '
'_ l"'t'. _",,·., ~ _~-,-"
Nr. 19.- Dziennik Ustaw. Poz. ':16i 280 Zwierzęta wrażliwe równie ż starostę właściwego . powiatu, który zarządzi co należy. . "
§ 194l)la zwierząt wrażliwych na wąglik'
starosta może zakazać używania pastwisk, studzien, miejsc pojenia i pławienia, co do ktÓrych - według ustalonych okoliczności przypuszczać należy, że śą źródłami wąglika, . ) II. Szczepienie.
§ 195\Y1 oj ewo da może zarządziĆ szczepienie
zwierząt wrażliwych ~a wąglik w zagrodach, miej .. sco;wościach lub na pastwiskach, w których wypad .. ki wąglika stosunkowo częściej się powtarzają, jeżeli środki, wymienione w §§ 183 ~ 194, nie wystarczają do stłumienia zarazy.
Szczepienia przeciw wąglikowi, niezarządzone przez władzę, mogą być . vlykoriywane jedynie :za uprzedniem zezwoleniem wojewody. , Minister Rolnictwa wskaże w każdym wypad", ku rodzaj i sposób szczepienia, które ma być zastoso" wane. ' Zwierzęta zaszczepione ży;.vemi zarazkamiwą .. glika podlegają 8-dniowej obserwacji, licząc od dnia s,:czepienia. W; czasie obserwacji stosuje się prze .. pISy S 193. m. O dkażenie.
§ 196Podczas trwania wąglika, jak' r6wnie~
przed uznaniem zarazy za wygasłą należy uskutecznić oczyszczenie i odkażenie według zarządzenia pO'" wiatowego lekarza weŁerYliaryjnego stosownie do przepisów §§ 5, 9 i 14 załącznika Nr. 2.
IV.
Uchylenie 7.ltrZlluzen.
§ 197Starosta winien uznać wąglik za wy
gasły i wydane zarząd zenia uchylić:
V.
Wąglik u zwierzyny.
Do zwłok padłej lub zabitej z~ierzynYI mają zastosowanie przepisy; §§ 183, 184, 190 - 192. ' .
§ 198dotkulętej
wąglikiem, e} SZELESTNICA.
§ 199Do s'z elestnicy mają zastosowanIe prze~
pisy §§ 182, 184 ust. 1, 185 ust. 1, 187 --', .190, 192j i ;193, 195 -197.-, Dżiennik Ustaw. Poz. 167.
Nr. 19.
281 otwarta gruźlica płuc, macicy lub jelit, jeżeli zwienależy do obory, podlegającej dobrowolnemu tłumieniu gruźlicy na podstawie regulaminu zatwierdzonego przez Ministra Rolnictwa (załącznik Nr. 5 rozdział I), jak również bydła rogatego w wysokim stopniu podejrzanego o otwartą gruźl icę płuc, macicy lub jelit, należącego do takiej obory, jeżeli pomimo dwukrotnego ujemnego wyniku badania rozpoznawczego - przy ponownem badaniu klinicznem zwierzę w dalszym ciągu okazuje się w wysokim stopniu po-. dejrzane o otwartą gruźlicę (załącznik Nr. 5 rozdział
§ 200Do zwłok padłej lub zabitej zwierzyny, U pkt. 2, lit. a, c i d)
({o tkniętej szel estnicą, stosować należy przepisy Zabicie z urzędu nie ma zastosowania 'd o by§§ 190, 192 i 199. dta opasowego. ' Skóry, zdjęte ze zwierząt padłych lub zabitych z powodu szelestnicy, mogą być dopuszczone do obrotu po wymoczeniu ich w ciągu 24 godzin w rozczynie, ~kładającym się z 5.litrów jednoprocentowego kwasu formi~owego i 1 grama sublimatu. :
Posiadaclz winien powiadomić nabywcę skór ~ sposobie wykonania odkażenia ..
Zastrzega się przepisanie innego sposobu odka. iania skór zwierząt dotkniętych szelestnicą lub po· 'dejrzanych o tę chorobę. 'I} ZARAZA: DZICZYZNY I BYDŁA ROGATEGO.
§ 201Do zarazy dziczyzny i bydła rogatego
zastosowanie przepisy §§ 182, 184 ust. 1, 185 Ust. 1, 187 - 190, 192, 193; 195 - 197. mają •.
§ 202
Do zwłok padłej lub zabHej zwierzyny, Hotkni ę tej zara zą dziczyzny i bydła rogatego, sŁoso· !Wać należy przepisy §§ 190, 192 i . 199. .
GRUźLICA BYDŁA ROGATEGO W POSTACI g) .
OTWARTEJ.
§ 203Po stwierdzeniu podejrzenia o gruźli
tę otwartą bydła rogatego winno być zbadane całe .pogłowie bydła rogatego podejrzanej zagrody. Bada· nie to w oborach podlegających dobrowolnemu tłu· mieniu gruźlicy przeprowadza lekarz weterynaryjny, upoważniony przez związek, utworzony przez towarzystwa rolnicze; instytucje społeczne i samorządo. 'We .w celu . dobrowolnego tłumienia gruźlicy bydła rogatego (załącznik Nr. 5), a w oborach, które dobrowolnemu tłumieniu gruźlicy nie podlegają, - powiatowy lekarz weterynaryjny. Starosta winien jednak zarządzić takie zbadanie bydła rogatego przez powia. towego lekarza weterynaryjnego również w oborach, podlegających dobrowolnemu tłumieniu gruźlicy, jezeli w przeciągu 14 dni po stwierdzeniu wypadku podejrzenia o gruźlicę otwartą nie ótrzyma sprawozdania o wyniku badania całego pogłowia.
Od badania i dalszych dochodzeń należy od~tąpić, jeżeli gruźlica lub jej podejrzenie zostanie stwierdzone na targowisku, w czasie , prowadzenia . (pędzenia, przewożenia) zwierzęcia lub tet po jego padnięciu lub uboju. rzę
§ 206Do wydania zarządzenia zabicia na podstawie § 205 wojewoda może upoważnić starostę
ma:
§ 207W wypadkach, w których zwierzę
być zabite na obszarże innego powiatu, starosta .winien celem zbadania zwierzęcia po uboju zawiadomić uprzednio właściwego starostę, który zarządzi co należy (§ 10).
Wojewoda może na pro'śbę posiądacza wykonanie ' zarządzonego zabicia zwierzęcia naj dalej do 6 tygodni, jeżeli tego wymagają względy gospodarcze i nie zachodziniebezpieczeństwo rozszerzenia się gruźlicy wskutek odroczenia zabicia. Wyjątek ten nie ma zasŁosowania do otwartej gruźlicy wymienia.
§ 208wyjątkowo odroczyć
§ 209Posiadaczowi wol~o 'podda'Ć UDojowi
na gruźlicę otwartą lub w wysokim stopniu podejrzane o tę chorobę pod warnnkiem, że zawiadomi o tem uprzednio starostę, który zarządzi zbadanie tego zwierzęcia po uboju lub zawiadomi w tym celu starostę powiatu, na którego obszarze zwierzę takie ma być poddane ubojowi. zwierzę chorę
§ 210Co aD zwierzęcia chorego 'na gruźlicę
otwartą i w wysokim stopniu podejrzanego o tę chorobę mają być przestrzegane postanowienia następu- .
§ 204Zwierzęta chore na gruźlicę otwartą jak'
o gruźlicę otwartą wymienia, winno być nar6wnież w wysokim stopniu podejrzane o tę chorobę tychmiast p6 uboju znis·z czone. należy odosobnić i oznakować w sposób zarządzony; .
Od krów dotkniętych gruźlicą otwartą w innych przez Ministra Rolnictwa. ' . . postaciach, jako też w wysokim stopniu podejrzanych
§ 205Wojewoda winien zarządziĆ zabicie kro- o otwartą gruźlicę w takich postaciach nie wolno
'Wy, u której na podstawie badania rozpoznawczego użytkować mleka lub dopuszczać go do obrotu przed i klinicznego zostanie stwierdzona gruźlica otwarta dostatecznem wyjałowieniem. !Wymienia, jak r ównież - zabicie krowy w wysokim Naczynia używane do mleka należy po katoo6topniu podejrzanej o otwartą gruźlicę wymienia ra:l!!Owem użyciu oczyścić i odkazić według przepisów z nieuslępującemi objawami klinicznemi (załącznik § 6 p. 10 i 11 załącznika Nr. 2. .
Nr. 5 rozdział II pkt. 2 lit. b), chociażby dwukrotne badanie rozpoznawcze dało wynik ujemny. § ~11. Bydło rogate, u kt6rego zostanie W ojewoda winien również zarządzić zabicie (l'z one w wysokim stopniu podejrzenie o bydla rogatego, u którego na podstawie badania kli- otwartą podczas prowadzenia (pędzenia; n .. .,. .. ,lirfi ruczne20 i rozpoznawczego zostanie stwierdzoną nia), powiatowy lekarz weterynaryjny ,winien jące:
I . ' I .. .. ,,' ~82 Dżient\ik Ustaw. Poz. ':167. - mać i odosobnić, jeżeli posiadacz' nie podda zwierząt i,. l.. natychmiastowemu ubojowi. " .
Jeżeli starosta zezwoli na ubój takich zwierząt w innym powiecie, to celem zbadania zwierząt po uboju winien zawczasu zawiadomić o tern właściwego starostę. \ ' 8 212. Co d9 zwierząt, u których nie stwieratono gruźlicy otwartej ani też pod'e jrzenia w wysokim stopniu ,o gruźlicę otwartą, lecz które .wzbpd.zają. tylko , podejrzenie o gruźlicę otwartą (załącznik Nr; 5. rozdział II pkt. 1), aż do uchylenia ppdejrzenia lub. ~abicia zwierzęcia mają być przestrzegane' postanowienia następujące:
§ 213
W razie nieprzestrzegania iar~ądzeń, wydanych na podstawie §§ 204, 210 i 212, starosta może , zarządzić zabicie zwierzęcia chorego lub podejrzanego , o gruźlicę otwartą. .
§ 214
Podczas trwani'a gruźlicy otwartej winno być 'przeprowadzone' oczyszczenie i odkażenie stanowisk zwierząt chorych i podejrzanych oraz' nawozu; nariędzi i przedmiotów, ' które miały styczność że zwierzętanii choremi ipodejrzanemi, stosowriie do przepisów§16 ust ' 1 i 2 załącznika Nr. 2,a przed uznaniem gruźlicy za wygasłą należy uskutecZnić ostateczne odkażenie stosow,n ie do ,przepisów § 16 ust. 3" według zarządzenia powiatowego lekarza weterynaryjnego lub lekarza weterynaryjnego, up,oważnionego przez związek (§ 203). " , ' "
Nr. 19" mieniu, pławieniu i t. p; -,' Następnie Jlależy usła" li6, czy i które z koni i,uznanych według wyników dą ' chodzeń jako podejrzane, zostały wyprowadzon~.f kiedy i dokąd.
Przy tych dochodzeniach należy równieżproto';; kólarnieustalić okoliczności i fakty, mające znaczenie dla odszkodowania lub zapomogi. ' "
S 217• . Stosownie do wyniku' dochodzeń starosta wyda dalsze zarządzenia w myśl obowiązują cych przepisów i, jeżeli zachodzi potrzeba, zawiag.9:mi właściwego starostę, który ze swej strony , równię;ż zarządzi ' co należy. ' S 218.
PowiatowY lekarz weterynaryjny winien pOUC2:yćpós~adacza or',ilz, osoby, zajmują<;e . się opr2;'ą taniem i pielęgnowaniem koni chorych łub pod,ejrzfl.:O nych o nosaciznę; niebezpieczeństwie przenośzenia o się nosacizny na ludzi. ' , Do oprzątania koni chorych lub podejrzanycn o nosaciznę należy wyznaczyć osobną obsługę, której nie wolno oprzątać innych koni oraz ,sypiać w stajniach, w których znajdują się konie chore na nosaciznę lub podejrzane o tę chorobę. .
Zgodnie z odpowiedniemi przepisami sanitarnemi osoby, mające na rękach, twarzy, głowie lub iIi:' nych nieokrytych częściach ciała zdarcia naskórka, rany lub wrzody, nie mogą być dopuszczane dó oprzą tania lub pielęgnowania koni chorych lub podejrzanych O nosaciznę.
§ 219Niezwłocznie po ukończeniu badania
i dochodzeń powiatowy lekarz weterynaryjny winien sporządzić spis wszystkich koni chorych, podejrza.. nych o nosaciznę i b zarażenie się nią, zarządzić tymczasowe odosobnienie' i z~mknięcie koni dotkniętych' nosacizną i pod'e jrzanych o nosaciznę oraz odosobnienie koni podejrzanych o zarażenie się. , , , ' S 220. O wydanych zarządzeniach powiatowy lekarz weterynaryjny zawiadamia posiadacza zwierząt oraz na piśmie miejscową władzę gminną, która poda te zarządzenia do wiadomoś.ci zainteresowanych, względnie do wiadomości publicznej .,.- i do.. pilnuje ich wykonania. ' :, ,
§ 215Gruźlicę należy uznać za wygasłą i wy4ane , , za:r;-ządzenia uchylić, jeżeli z~ierzęta chore
i po~ejrzane zostały usunięte lub jeżeli na podstawie
§ 221
Każdy pierwszy wypadek nosacizny, dwukrotnego badania kliniczneg.o.i rozpozi,lawczego' w zagrodzie dotychczas wolnej od tej choroby staropozostałych zwierząt podejrzanych, przeprowadzonego w czterotygodniowych odstępach . czasu, podej- sta winien pódać do wiadomości publicznej wsp~ sób stosowany w powiecie i zawiadomić o tern wła:~ rzenie, zóstałouchylone. ' . , ściwe dowództwo okręgu korpusu, komendę miejscowego garnizonu i kierownika właściwego pań hl NOSACIZNA ZWIERZĄT , stwowego zakładu chowu koni. ,' JEDNOKOPYTOWYCH.
J. Przepisy ogólne.
Po urzędowem stwierdzeniu nosacizny lub , Jlod~jr?:enia o nosaciznę starosta winien prze-
§ 216prowadzić riatych~iast p~zy P~~?;Y. powiatow~go I~
,carzą :weterynarYJnego JąknaJsclsleJSze do~hodzeme W: , c~łu us~alenia,od _jakiego ,czasu zauważono pierwsze objawy chorobdwe, czy i ile koni j.uż ,padło i cp$ię niemi stało, w jaki sposób z padłemi końmi postąpio. chore konie pochodzą, gdiie w ostatnich cza, czy i z któremi końmi wchodziły , -bezpośrednią ; styczność :np. w staj- "''''I!''''''U'''''~l., ,;na",p'astwisku;. ,przy pojeniu; kar,- , . --..- ..
I ' , . '.:
I ~~ , "~,'. . ,;;- -
§ 222Zwierząt chorych i podejrzanych o nosaciznę nie wolno poddawać ubojowi
' Zwłoki zwierząt, dotkniętych nosacizną lub po. dejrzanych o tę chorobę, winny być nieszkodliwie usunięte w sposób wskazany w załączniku Nr. 6.
Zdejmowanie skór z takich zwierząt jest zakazane.
§ 223Jeżeli koń, poddany zamknięci1,1 luN
odosobnieniu, zostanie . spotkany poza 'obrębem wyznaczonym (§§ 226, 229 i 237 - 239), starosta może zarządzić zabicie tego konia.
§ 224Jeżeli pr.zypuszezać należy, że napew..;
nym -obsz'a:rze nosacizna ,' znacznie się rozszerzyła, " -' - ,.. , 1 Nr. 19;
Dziennik Ustaw. POz, 16'~ wojewoda 'może za' zgodą Ministra Rolnictwa zarzą d'z ie badanie kliniczne. i rozpoznawcze koni w zagrożonymi przez siebie określonym obszarze. , _' . S 225.
Przepisy §§ 216 - 224 i 226 - 243 mazastosowanie również do osłów, mułów i osłomułów. . ją .11. donieść' staro:ście; który zarządzi bezzwłoczn.e . przeprowadzenie sekcji. Otwieranie lub usuwanie zwłok' przed urzędowem przeprowadzeniem sekcji jest .wzbronione. .
IV.
Ppstępowanie z końmi choremi na , nosaciznę.
Konie dotknięte nosacizną podlegają zamknięciu i odosobnieniu w stajni (pomieszczeniu), .ao której nie wolno wprowadzać innych koni.
Sprzętów i przedmiotów, używanych do oprzą tania i żywienia koni dotkniętych nosacizną, nie wolno usuwać (wynosić) z miejsca zamknięcia ' przed ich gruntowne m oczyszczeniem i odkażeniem według przepisów § 17 ust. 1 i 2 załącznika Nr. 2.
§ 226283
PostępoW!anie z końmi podejrzanemi o zarażenie się nosacizną• ,§ 234. Konie, uznane ' na podstawie 'Wyników dochodzeń(§ 216) za podejrzane o zarażenie się, pod- legają · odosobnieniu i obserwacji. Powiatowy lekarz weterynaryjny winien bezzwłocznie przeprowadzić 'co do takich koni postępowarue rozpoznawcze w sposób, wskazany w załączniku Nr. 4. § 235, Do pomieszczeń, w których znajdują się konie . podejrzane o zarażenie się, nie wolno wprowadzać innych koni. Wojewoda może na to zezwolić
§ 227Przy głównych wejściach do zagrody , pod warunkiem, że posiadacz na piśmie zrzeknie się
'zapowietrzonej nosacizną należy umieścić tablicę prawa do odszkodowania na wypadek urzędowego za:. z wyraźnym i trwałym napisem "Nosacizna koni". bicia wprowadzonych koni z powodu nosacizn.y oraz Takaż tablica winna być umieszczona na drzwiach że konie te będą traktowane jako podejrzane o zarazapowietrzonej stajni (pomieszczenia). żenie się i poddane postępowaruu rozpoznawczemu. "
§ 228Starosta' winien zarządzić natychmiastowe zabicie koni, u których nosacizna została urzęQQWO stwierdzona
, . ,Zabicie takicQ koni winno być dokonane w zalfładach utylizacyjnych, rakarniach , lub na grzebowiskach, a w razie ich braku w miejscach, wyznaczonych prż.ez gminę i uznanych za odpowiednie przez powiatowego lekarza weterynaryjnego. Podczas prowadzenia (pędzenia, przewożenia) na miejsca zabicia ~leżydopilnować, aby konie chore nie zetknęły się z innemi końmi. ' , III.
Postępowanie z końmi podejrzanemi o nosaciznę. '
§ 229Starosta winien zarządzić zamknięcie
i odosobnienie w stajni (pomieszczeniu) koni podejrzanych o nosaciznę. , Powiatowy lekarz weterynaryjny winien bezzwłocznie przeprowadzić co do takich koni postę powanie rozpoznawcze w sposób, wskazany w załączniku Nr. 4. '
§ 230W ojewocla winien zarządzić zabicie ko,na podejrzanego o nosaciznę, jeżeli na podstawie
stwierazonych objawów klinicznych łącznie z wynikami przeprowadzonych badań rozpoznawczych podejrzenie nie może być uchylone; ,
§ 231Starosta, może zezwolić na używanie do
pracy w obrębie własnego gospodarśtwa koili podejrzanych o nosaciznę pod warunkiem, że konie te nie będą się stykały bezpośrednio lub pośrednio z inne mi końmi i że dla tych koni nie będą używa ne żłoby, wiadra, inne sprzęty i t. p., służące do ży;wienia i oprzątania innych koni. . ,
§ 232Sprzętów i przedmiotów używanych do
oprzątania i żywienia koni podejrzanych o nosaciznę nie wolno' usuwać (wynosić) z miejsca zamknięcia 'p rzed ich oczyszcżeniem i odkażeniem według prze. pi sów § 17 ust. 1 i 2 załącznika Nr. 2. ' , ~onia S 233.
O padnięciu lub zamierzonem zabiciu podejrzanego .o nosaciznę ' posiadacz winien
§ 236Minister RolniCtwa może zarządzić zabicie koni podejrzanych o zarażenie się, jeżeli jest
niezbędne śpiesz'ne stłumienie zarazy. ' ,§ 237.
Konie podejrzane ó zarażenie się wolno używać do pracy w obrębie miejscowości pod warunkiem, że nie będą się stykały bezpośrednio lub pośrednio z innemi końmi; że , dla tych koni nie będą używane żłoby, wiadra lub inne sprzęty, służące do żywienia; pojenia lub oprzątania innych koni, oraz że konie te nie będą używane do pracy razem z koń mi niepodejrzanemi i że nie będą wprowadzane do stajni (pomieszczeń), w których znajduią się kQnie niepodejriane. .
S 238. Używanie poza obrębem Ilłiejscowości koni podejrzanych o zarażenie się wymaga zezwolenia starosty przy zachowaniu środków ostrożności, podanych w paragrafie poprzednim. I § 239, Koni podejrzanych o zarażenie się, pod- legających ' odosobnieniu w oznaczonem pomieszcz'e ruu '(stajni), nie. wolno umieszczać w innem miejscu (stajni) bez zezwolenia starosty. " . \ 'Starosta może zezwolić na zmianę miejsca postoju pod warunkiem, że odosobruenie i obserwacja oraz postępowanie rozpoznawcze będzie odbywało się w dalszym ciągu na nowem miejscu postoju. W razie zamierzonego przeprowadzenia konia do innego powiatu starosta winien uprzednio uzyskać zgodę wła ściwego starosty i zawiadomić go o wydanem zezwoleniu. . ,
§ 240O padnięciu lub zamierzonem ',zabiciu
konia podejrzanego o zarazenie się posiadacz winien donieść staroście, który zarządzi bezzwłoczrie prze'prowadzenie sekcji. Otwieranie lub ' usuwanie zwłok' takich kónr przed urzędowem przeprowadzeniem sekcji jest , wzbronione.
V. . § 241.
Odkażenie• Podczas , trwania zarazy stanowisko, lub ,podejrzany, Z które~o koń dotknięty nosacizną
§ 245Stosownie do wyników dochodzeń po~
wiatowy lekarz weterynaryjny winien zbadać wszyst~ kie owce, które według wyników dochodzeń uwaźaćj należy za podejrzane o zarażenie się, a starosta ~ w razie potrzeby - zawiadomi właściwe g o starostę, który ze swej strony wyda również dalszezarzą.. dzenia. . '. - go lekarza weterynaryjnego. ' Odkażeniu podlega nawóz, jak również wszelkie sprzęty i przedmioty, które były wbezpośredniem lub pośredniem zetknięciu ze zwierzętami choremi lub podejrzanemi o nosaciznę.
§ 246Powiatowy lekarz weterynaryjny po
. Przed uznaniem nosacizny za wygasłą , winno stwierdzeniu ospy owczej lub podejrzenia o tę cho-być przeprowadzone gruntowne oczyszczenie i odkatenie stajni lub części stajni, jak również nawozu robę zarządzi natychmiast tymczasowe zamknięcie i wszystkich przedmiotów, które były w be:zpośred. i odosobnienie owiec chorych i podejrzanych ,o choniem lub pośrednie m zetknięciu z temi zwierzętami, robę w owczarni lub innem pomieszczeniu, a w razie potrzeby ~ nawet strzeżenie takich owiec. według zarządzenia powiatowego lekarza wełeryna Powiatowy lekarz weterynaryjny podaje tym« ryjneg.o stosownie do przepisów §§ 5, 9 i 17 p. 3 i 4 czasowe zarządzenia do wiadomości posiadacza ' załąc.znika Nr. 2. " owiec oraz miejscowej władzy gminnej, która dopil4f " 'Osoby, mające na rękach, twarzy, głowie lub innuje wykonania wydanych zarządzeń. nych nieokrytych częściach ciała zdarcie naskórka, rany lub wrzody, nie mogą być zatrudniane przy
§ 241Po stwierdzeniu pierwszego w'ypaąk~
przeprowadzaniu oczyszczenia i odkaźenia. ospy owczej w miejscowości dotychczas WOlnej od tej choroby starosta zarządzi zbadanie , przez powia~ VL Uchylenie zarządze6. towego lekarza weterynaryjnego wszystkich ow~ec_ w całej miejscowoś<;:i lub jej ~zęści, a VI rażie więk
§ 242Starosta winien nosaciznę uznać za wy- szego niebezpieczeństwa również wszystkich owiec
~~ą i wydane zarządzenia uchylić:
W sąsiednich i dalszych miejscowościach. .
§ 243O wygaśnięciu nosacizny starosta wi-
nien zawiadomić wszystkie władze i urzędy, które 2:oslały powiadomione o wybuchu nosacizny, i publicznie ogłosić w ten sam sposób, w jaki stwierdze~ie nosacizny; zostało podane do wiadomości publicznej. "" ..' '.J , + . ( i ' r i)' OSPA OWCZ.N. \ L Doehodunia i tymc.zasowe zarządzenia.
§ 244Po stwierdzeniu ospy owczej lub podejrzenia o tę chorobę starosta winien przy pomocy powiatowego lekarza weterynaryjnego ustalić
ar kiedy zauważono pierwsze objawy choroby,
IL ' środki ochronne. ~.~ . l i
§ 248Każdy pierwszy wypadek urzędowo
stwierdzonej ospy ,' owczej w miejscowości . starosta winien podać do wiadomości publicznej w sposób stosowany w powiecie i zawia domić starostów sąsied. nich powiatów, którzy również podadzą to do wia. domości publicznej. ' .
8 249. Do ' :zagrody (pastwiska), w której znaj1 dują się owce dotknięte ospą owczą lub podejrzane o tę chorobę, mają zastosowanie przepisy §§ 250 ~ 264.
§ 250Przy wejściach do zapowietrzonej zagrody (pastwiska) jak również u wejścia do zapowie
trzonej owczarni lub innego pomieszczenia, gdzie znajdują się o,w ce chore lub podejrzane o ospę, na~ leży umieścić na wi~ocznych miejscach tablice :z; wy.. . raźnym i trwałym napisem "Ospa owcza". ,J
§ 251Wszystkie owce zagrody podlegają zamknięciu w owczarni lub innem pomieszczeniu. Owce
znajdujące się na pastwisku winny być sp ędzone do zagrody i tam podlegają zamknięciu. Wyjątkow<;l i w razie istotnej potrzeby wojewoda może zezwolid na pozostawienie owiec na pasłw.isku i przepisać środki ostro:tności, ospy z pastwiska. uniemożliwiające przeniesienię .
§ 252Wyprowadzanie (wypędzanie, wywoże
nie) .owiec z zapowietrzonej zagrody (pastwiska), jest zakazane. Po stwierdzeniu przez powiatowego leka. rza weterynaryjnego, że w zagr.odzie wszystkie owce zostały z ospy wyleczone, starosta może zezwolić na wyprowadzenie (wypędzenie) owiec na pastwisko pod warunkiem, że nie będą przechodziły drogami i pastwiskami, dostępnemi dla owiec z zagród niezapowietrzonych, i źe na pastwisku nie będą się stykaty z takierni owcami. W razie potrzeby należ~ -- --.:. -
§ 253Do oprzątania i pielęgnowania owiec
chorych lub podejrzanych o ospę nie wolno dopusżczać osób, które stykają się z innemi owcami.
W sŁęp do owczarni, pastwiska, pomieszczenia, w którem znajdują się owce, chore lub podejrzane o ospę, bez zezwolenia starosty jest zakazany. Zakaz ten nie dotyczy posiadaczy tych owiec, lekarzy weterynaryjnych i osób, którym powierzono oprząta nie owiec i opiekę nad niemi. Osoby te przed opuszczeniem zapowietrzonej owczarni, pastwiska lub pomieszczenia winny poddać się oczyszczeniu i odkażeniu według §§ 3, 9 pkt. 12 i 18 pkt. 1 załącznika Nr. 2. W tym celu przy wyjściach z zagrody, pastwiska. pomieszczenia, winna być przygotowana woda, mydło, szczotka lub wiechcie oraz środki odkażające (S 6 załącznika Nr. 2). '
§ 254' Wpr~wadzanie (wpędzanie, wwozenie)
obcych owiec do zapowietrzonej zagrody (pastwiska, pomieszczenia) jest zakazane.
Na wyjątki w razie koniecznej potrzeby może ~ezwoIić starosta. '