Uchwała nr 114 Rady Ministrów z dnia 1 października 2019 r. w sprawie

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje Strategię Rozwoju Rynku Kapitałowego, która ma na celu wzmocnienie i rozwój polskiego rynku kapitałowego.

Co reguluje

Przyjęcie Strategii Rozwoju Rynku Kapitałowego.
Wprowadzenie w życie Strategii z dniem ogłoszenia uchwały.
Określa cele i zasady rozwoju rynku kapitałowego.
Wskazuje obszary działań i planowane inicjatywy.

Kogo dotyczy

Rada Ministrów.
Podmioty działające na polskim rynku kapitałowym, w tym przedsiębiorstwa, inwestorzy i instytucje pośredniczące.

Kluczowe punkty

Głównym celem jest rozwój polskiego rynku kapitałowego.
Strategia ma na celu zwiększenie pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwa.
Strategia dąży do zwiększenia płynności na rynku.
Ważnym elementem jest zwiększenie efektywności instytucji pośredniczących.

Tekst ustawy

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2019.10.25 14:49:10 CEST MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 października 2019 r. Poz. 1027 UCHWAŁA NR 114 RADY MINISTRÓW z dnia 1 października 2019 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Rynku Kapitałowego Na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r. poz. 1295 i 2020) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

Przyjmuje się Strategię Rozwoju Rynku Kapitałowego, stanowiącą załącznik do uchwały. §
Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki Monitor Polski –2– Załącznik do uchwały nr 114 Poz. 1027 Rady Ministrów z dnia 1 października 2019 r. (poz. )Załącznik do uchwały nr 114 Rady Ministrów z dnia 1 października 2019 r. (poz. 1027) Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Załącznik Załącznik do do uchwały uchwały nr nr 114 114 Rady Ministrów Rady Ministrów zz dnia dnia 11 października października 2019 2019 r. r. (poz. ) (poz. ) STRATEGIA ROZWOJU RYNKU KAPITAŁOWEGO STRATEGIA ROZWOJU RYNKU KAPITAŁOWEGO 1 1 1 Monitor Polski –3– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Spis treści Wstęp ...................................................................................................................................................................................... 10 Streszczenie............................................................................................................................................................................ 12 1 – Wdrożenie SRRK .......................................................................................................................................................................... 12 2 – Kwestie natury ogólnej ................................................................................................................................................................. 12 3 – Przewidywalny nadzór i zmiany w zakresie regulacji.......................................................................................................... 13 4 – Zachęty podatkowe i administracja skarbowa ........................................................................................................................ 13 5 – Konkurencyjna struktura rynku .................................................................................................................................................. 13 6 – Innowacje i finansowanie czwartej rewolucji przemysłowej ............................................................................................. 14 7 – Zrównoważone finansowanie (inwestycje proekologiczne) ............................................................................................... 14
Charakterystyka polskiego rynku kapitałowego ..................................................................................................... 15
Cele i podstawowe zasady SRRK ............................................................................................................................. 20 2.
Cel główny ..................................................................................................................................................................... 20 2.
Cele szczegółowe SRRK ............................................................................................................................................. 21 2.2.
CEL 1: Zwiększenie skali pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwa na rynku kapitałowym ....... 21 2.2.
CEL 2: Zwiększenie płynności .................................................................................................................................... 22 2.2.
CEL 3: Zwiększenie efektywności instytucji pośredniczących ........................................................................... 22 2.2.
CEL 4: Zwiększenie udziału oszczędności w gospodarce .................................................................................... 23 2.2.
CEL 5: Bardziej efektywne procedury administracyjne ........................................................................................ 23
Diagnoza - aktualne bariery na polskim rynku kapitałowym ................................................................................. 24
Planowane działania ..................................................................................................................................................... 26 4.
Obszar 1: Zarządzanie Projektem SRRK .................................................................................................................. 26 4.1.
Powołanie Pełnomocnika ministra finansów, inwestycji i rozwoju ds. wdrożenia SRRK ........................... 26 4.1.
Ustanowienie i funkcjonowanie zespołu ds. zarządzania Projektem oraz powołanie tematycznych grup Roboczych przy RRRF........................................................................................................................................................................ 26 4.1.
Koordynacja działań pomiędzy MF, NBP i KNF ................................................................................................... 28 4.
Obszar 2: Kwestie natury ogólnej............................................................................................................................... 28 4.2.
Wzmacnianie Zaufania................................................................................................................................................... 29 4.2.
Wzmacnianie i przestrzeganie standardów ładu korporacyjnego........................................................................ 29 4.2.
Oszczędności, integracja i edukacja w zakresie rynku finansowego.................................................................. 31 4.2.
Zasoby ludzkie.................................................................................................................................................................. 34 4.
Obszar 3: Nadzór i reformy w zakresie regulacji ..................................................................................................... 34 4.3.
Zapewnienie przewidywalnego i skutecznego nadzoru......................................................................................... 34 4.3.
Usprawnienie procesu legislacyjnego w zakresie rynku kapitałowego i unikanie gold-platingu ............... 38 4.3.
Wdrożenie zasad i regulacji mających na celu ochronę inwestorów ................................................................. 40 4.3.
Wdrożenie zasad i regulacji mających na celu rozwój rynku............................................................................... 42 4.
Obszar 4: Zachęty podatkowe i administracja skarbowa ........................................................................................ 45 4.4.
Zachęty podatkowe dla emitentów.............................................................................................................................. 45 4.4.
Zachęty podatkowe dla inwestorów............................................................................................................................ 46 4.4.
Zwolnienie z podatku od niektórych instytucji finansowych ............................................................................... 46 4.4.
Usprawnienia w zakresie administracji skarbowej i inne zmiany podatkowe ................................................................ 47 4.
Obszar 5: Struktura rynku: ........................................................................................................................................... 47 4.5.
Rynek akcji ........................................................................................................................................................................ 48 4.5.
Skarbowe papiery wartościowe i transakcje typu repo .......................................................................................... 50 4.5.
Obligacje rozwojowe i komunalne.............................................................................................................................. 53 4.5.
Obligacje korporacyjne .................................................................................................................................................. 54 4.5.
Instrumenty pochodne .................................................................................................................................................... 56 4.5.
Instytucje pośredniczące ................................................................................................................................................ 57 4.5.
Opłaty i koszty .................................................................................................................................................................. 60 4.5.
Infrastruktura posttransakcyjna .................................................................................................................................... 61 4.
Obszar 6: Innowacje ..................................................................................................................................................... 63 4.
Obszar 7: Zrównoważone finansowanie (inwestycje proekologiczne) ................................................................. 65
Program wdrożenia ....................................................................................................................................................... 68 5.
System raportowania i monitorowania postępów prac ............................................................................................ 68 5.
Finansowanie ................................................................................................................................................................. 68
Bibliografia .................................................................................................................................................................... 69 Akty prawne ........................................................................................................................................................................... 69 Pozostałe źródła..................................................................................................................................................................... 70 3 Monitor Polski –4– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Wybrane strony internetowe ............................................................................................................................................... 71
Słowniczek ..................................................................................................................................................................... 72
Załącznik – zestawienie najważniejszych działań.................................................................................................... 75 4 Monitor Polski –5– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Spis rysunków Rys.
Wybrane pozabankowe zewnętrzne źródła finansowania polskich przedsiębiorstw .................................................... 15 Rys.
Kapitalizacja spółek krajowych GPW vs liczba spółek ................................................................................................ 16 Rys.
Średnie dzienne obroty netto pozagiełdowymi instrumentami pochodnymi na rynku krajowym ................................ 17 Rys.
Średnie dzienne obroty netto giełdowymi instrumentami pochodnymi na rynku krajowym ........................................ 17 Rys.
Zagregowana wartość aktywów klientów domów maklerskich w 1 kw. 2016–3 kw. 2018 ......................................... 17 Rys.
Wynik finansowy netto domów maklerskich w 1 kw. 2016–3 kw. 2018 ..................................................................... 18 Rys.
Wartość aktywów ogółem w podziale na fundusze wg stanu na czerwiec 2018 r. ...................................................... 18 Rys.
Aktywa funduszy inwestycyjnych w latach 2016–2018............................................................................................... 19 Rys.
Koszt kredytu bankowego dla przedsiębiorstw niefinansowych (dane miesięczne, denominowane w walucie krajowej, okres między 1 a 5 lat) ............................................................................................................................................................. 20 Rys.
Wskaźnik płynności na giełdach w Europie w 2016 r. .............................................................................................. 22 Rys.
Struktura wdrażania SRRK ........................................................................................................................................ 26 Rys.
Organizacja projektu wdrożenia SRRK ..................................................................................................................... 28 Rys.
Wiedza z zakresu finansów, jej wykorzystywanie w praktyce (zachowanie), stopień skłonności do oszczędzania (postawa) .................................................................................................................................................................................. 33 5 Monitor Polski –6– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Wykaz skrótów 4IR Czwarta rewolucja przemysłowa (ang. Fourth Industrial Revolution) AIFMD Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (ang. Alternative Investment Fund Managers Directive) AML Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz zmieniająca dyrektywy 2009/138/WE i 2013/36/UE (ang. Anti-Money Laundering) ASO alternatywny system obrotu API otwarty interfejs programistyczny (ang. application programming interface) B2B relacja pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami gospodarczymi (ang. business-to-business) B2C relacja pomiędzy przedsiębiorstwem i klientem indywidualnym (ang. business-to-consumer) C/Z wskaźnik cena/zysk (ang. Price to Earnings) C2C relacja konsument-konsument w internetowej sferze działalności handlowej (ang. consumer-to-consumer) CCP kontrahent centralny (ang. central counterparty) CFD kontrakt na różnice kursowe (ang. contract for difference) CSD centralny depozyt papierów wartościowych (ang. central securities depository) DLT technologia rozproszonego rejestru (ang. distributed Ledger Technology) DMA usługa bezpośredniego dostępu do rynku (ang. direct market access) EBA Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (ang. European Banking Authority) EBC Europejski Bank Centralny EBOR Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (ang. European Bank for Reconstruction and Development) EIOPA Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (ang. European Insurance and Occupational Pensions Authority) EMIR Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji (ang. European Market Infrastructure Regulation) EOG Europejski Obszar Gospodarczy (ang. European Economic Area) ESMA Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ang. European Securities and Markets Authority) ETF fundusz inwestycyjny typu ETF (ang. exchange-traded fund) ETP instrument finansowy będący przedmiotem obrotu giełdowego (ang. exchange-traded products) GMRA Globalna Umowa Ramowa dla Transakcji Repo (ang. Global Master Repurchase Agreement) GPW Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. ICO Initial Coin Offering IPO pierwsza oferta publiczna (ang. Initial Public Offering) IRR wewnętrzna stopa zwrotu (ang. Internal Rate of Return) 5 Monitor Polski –7– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego ISIN Międzynarodowy Numer Identyfikacyjny Papierów Wartościowych (ang. International Securities Identification Number) KDPW Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. KE Komisja Europejska KNF Komisja Nadzoru Finansowego KYC procedura poznaj swojego klienta (ang. Know your customer) LSEG Grupa London Stock Exchange MAR Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (ang. Market Abuse Regulation) MF Ministerstwo Finansów MiFID I Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (ang. Markets in Financial Instruments Directive I) MiFID II Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/UE (ang. Markets in Financial Instruments Directive II) MSR Międzynarodowe Standardy Rachunkowości MŚP małe i średnie przedsiębiorstwa NBP Narodowy Bank Polski OECD Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development) OTC obrót pozagiełdowy (ang. over-the-counter) OFE otwarty fundusz emerytalny PAIH Polska Agencja Inwestycji i Handlu PIT podatek dochodowy od osób fizycznych (ang. Personal Income Tax) PKB Produkt Krajowy Brutto PPK Pracownicze Plany Kapitałowe PSD2 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylająca dyrektywę 2007/64/WE (ang. Payment Services Directive 2) RODO Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (tzw. Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych) RRRF Rada Rozwoju Rynku Finansowego SOR Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju SPW skarbowe papiery wartościowe SRRK Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego SRSS Służba ds. Wspierania Reform Strukturalnych Komisji Europejskiej (ang. Structural Reform Support Service) 6 Monitor Polski –8– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego SSP Spółka Skarbu Państwa TBSP Treasury Bondspot Poland TCA analiza kosztów transakcyjnych (ang. transaction cost analysis) UCITS przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (ang. Undertakings for Collective Investments in Transferable Securities) UKNF Urząd Komisji Nadzoru Finansowego WRR wskaźnik referencyjny oparty na stawkach transakcji repo (ang. Warsaw Repo Rate) XBRL rozszerzalny język sprawozdawczości finansowej (ang. Extensible Business Reporting Language) 7 Monitor Polski –9– Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Niniejszy dokument opracowano we współpracy z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (EBOR) i wyłonionym przez EBOR zespołem zewnętrznych konsultantów. Projekt został sporządzony z wykorzystaniem środków Komisji Europejskiej w ramach Programu Wspierania Reform Strukturalnych (ang. Structural Reform Support Programme) w ramach działu Unia Rynków Kapitałowych. Na potrzeby przygotowania dokumentu dokonano kompleksowego przeglądu literatury naukowej oraz analizy doświadczeń z najbardziej rozwiniętych światowych rynków kapitałowych. Przeprowadzono również około 50 spotkań indywidualnych z przedstawicielami stowarzyszeń branżowych i uczestnikami rynku finansowego. Ponadto, w celu usprawnienia bieżącego kontaktu z interesariuszami, utworzono specjalny adres e-mailowy: strategiarrk@mf.gov.pl. Fundamentalną częścią prac było zrealizowanie badania mającego na celu wskazanie przez uczestników rynku potencjalnych utrudnień w bieżącym ich funkcjonowaniu, a tym samym barier dla rozwoju rynku kapitałowego w Polsce. W związku z tym przygotowano kwestionariusz, który w dniu 16 marca 2018 r. został wysłany przez Ministerstwo Finansów do członków Rady Rozwoju Rynku Finansowego. Interesariusze zostali w ankiecie poproszeni również o wskazanie potencjalnych rozwiązań sygnalizowanych przez nich problemów. Ministerstwo Finansów, wysyłając kwestionariusze, zaznaczyło, iż odpowiedzi należy kierować jedynie do zewnętrznych konsultantów i przedstawicieli EBOR, w celu zachęcenia adresatów do udzielania szczerych odpowiedzi i zapewnienia bezstronności analizy. Na podstawie uzyskanych zwrotnych informacji MF poprosiło EBOR o analizę i określenie 20 najważniejszych barier dla rozwoju rynku kapitałowego w Polsce, w tym przede wszystkim tych długoterminowych. Lista tych barier została zaprezentowana i szczegółowo omówiona podczas posiedzenia Rady Rozwoju Rynku Finansowego w dniu 27 lipca 2018 r. Dodatkowo przedmiotowa lista została w tym samym dniu przekazana uczestnikom spotkania, z prośbą o uwagi i komentarze do dnia 10 sierpnia 2018 r. Uwagi te posłużyły do konstrukcji ostatecznej listy 20 najważniejszych barier i zaproponowanych kierunkowych rozwiązań. Ministerstwo oraz zewnętrzni konsultanci otrzymali od uczestników rynku finansowego około 200 stron komentarzy i uwag dotyczących poszczególnych dokumentów roboczych opublikowanych w trakcie realizacji projektu, które stanowiły istotny wkład przy tworzeniu niniejszego dokumentu. Ocena bieżącej kondycji polskiego rynku kapitałowego, jego poszczególnych segmentów i propozycje rozwiązań problemów podnoszonych w dokumencie wynikają z analizy informacji uzyskanych od uczestników rynku kapitałowego w ramach wspomnianych spotkań i konsultacji, tym samym sprawiając, że Strategia jest przygotowana na bazie szerokiej współpracy ze wszystkimi interesariuszami. 8 Monitor Polski – 10 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Wstęp Jednym z najważniejszych gospodarczych wyzwań, przed jakimi stoją współczesne rządy, jest konieczność zapewnienia krajowym przedsiębiorstwom możliwie szerokiego dostępu do finansowania ich działalności, co pozwoliłoby im pozyskiwać środki na inwestycje, zwiększyć zatrudnienie i tym samym przyczynić się do wzrostu gospodarczego. Ze względu na postępujący proces starzenia się społeczeństw konieczne jest również wypracowanie rozwiązań zapewniających godziwe emerytury obywatelom. Dobrze rozwinięty i efektywny rynek kapitałowy może być istotnym wsparciem w podejmowaniu się obu tych wyzwań. Przyjęta przez Rząd w dniu 14 lutego 2017 r. Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (SOR) za główny cel stawia sobie tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym1). Według SOR realizacja tego celu wymaga, między innymi, włączenia się Polski w tzw. czwartą rewolucję przemysłową i modernizację gospodarki, wzrostu innowacyjności polskich przedsiębiorstw, wzrostu poziomu oszczędności Polaków, wzrostu produktywności pracy, trwałego zwiększenia stopy inwestycji oraz umożliwienia polskim przedsiębiorstwom sprostania globalnej konkurencji. Ponadto w SOR dostrzeżono decydującą rolę efektywnego rynku kapitałowego dla dostarczania kapitału dla branż innowacyjnych o wysokim poziomie produktywności, cechującym się wyższym niż branże tradycyjne poziomem ryzyka inwestycyjnego. Podkreślono również potrzebę dywersyfikacji źródeł kapitału w celu ułatwienia polskim przedsiębiorcom dostępu do finansowania. W SOR podkreślono także problem wysokich kosztów transakcyjnych dla uczestników rynku oraz konkurencji ze strony dużych zagranicznych podmiotów, które dzięki efektom skali utrzymują przewagę konkurencyjną nad podmiotami lokalnymi. SOR zwraca ponadto uwagę na spadający w ostatnich kilku latach udział inwestorów indywidualnych w obrocie giełdowym, co negatywnie wpływa na płynność i stabilność rynku. Wyraźnie zauważa się, że rynek kapitałowy ma kluczowe znaczenie dla pobudzania stopy oszczędności, istotnie skorelowanej z wielkością dochodu rozporządzalnego gospodarstw domowych, którego wzrost jest głównym celem Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Jednocześnie SOR wskazuje w tym zakresie na konieczne działania w obszarze edukacji finansowej – zarówno edukacji inwestorów indywidualnych, jak i spółek, które mogą być również zainteresowane instrumentami rynku kapitałowego dla finansowania swojej działalności. Doświadczenie międzynarodowe i literatura naukowa pokazują, że rozwinięty rynek kapitałowy jest fundamentalnym komponentem rynku finansowego i nie powinien być postrzegany jako konkurencja dla finansowania bankowego, lecz jako jego uzupełnienie i możliwość zapewnienia przedsiębiorstwom większej dywersyfikacji źródeł finansowania ich działalności2). Istotnie instrumenty rynku kapitałowego są znacznie lepiej przystosowane do finansowania bardziej ryzykownych i innowacyjnych przedsięwzięć. Dywersyfikacja źródeł finansowania powinna przyczynić się do obniżki kosztu pozyskiwania kapitału, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw. Dzięki sprawnej infrastrukturze rynku kapitałowego i efektywnej sieci działających na nim instytucji pośredniczących gospodarka może w sposób bardziej efektywny alokować ryzyko i kapitał, co czyni ją potencjalnie bardziej odporną na wstrząsy. Dla emitentów, czyli spółek korzystających z finansowania na rynku kapitałowym, posiadanie statusu spółki notowanej na giełdzie ma szereg zalet – między innymi dostęp do kapitału potrzebnego na finansowanie rozwoju działalności, większą wiarygodność wśród partnerów biznesowych (wynikającą między innymi z wymogu przestrzegania zasad przejrzystości wobec spółek giełdowych) oraz prestiż i możliwość promocji własnej marki. Ponadto dzięki pozyskaniu środków finansowych od wielu akcjonariuszy przedsiębiorstwa mogą rozpraszać pomiędzy nich ryzyko swojej działalności3). Niemniej obecność na giełdzie pociąga za sobą również pewne koszty, w tym wynikające z opłat na rzecz instytucji pośredniczących i infrastruktury rynkowej oraz regulacyjne, które, jak wskazują przykłady najlepiej rozwiniętych rynków, powinny i mogą być racjonalizowane poprzez odpowiednie zmiany w zakresie regulacji i funkcjonowania poszczególnych struktur rynku. Obecnie polski rynek kapitałowy jest wciąż znacznie mniej rozwinięty od wiodących rynków europejskich. Nasz rynek udziałowych i dłużnych papierów wartościowych wciąż odgrywa relatywnie niewielką rolę w finansowaniu działalności przedsiębiorstw. Ponadto również poziom oszczędności Polaków znajduje się zdecydowanie poniżej średniej państw UE, zaś te istniejące nie zawsze zostają należycie alokowane i przeznaczane na inwestycje, szczególnie te długoterminowe. Ma to przełożenie na niską innowacyjność gospodarki i tym samym jej niższą pozycję konkurencyjną na arenie międzynarodowej. Na bieżącą kondycję polskiego rynku kapitałowego przekłada się również negatywny w ostatnim czasie bilans debiutów i wycofań na warszawskiej giełdzie. Fundamentalne znaczenie dla rozwoju rynku kapitałowego ma odpowiednie połączenie polityki rozwojowej z dbałością o odpowiednią ochronę inwestora (w szczególności indywidualnego), ponieważ to w dużej mierze od poczucia bezpieczeństwa wśród inwestorów zależy poziom zaufania do całego rynku. W związku z tym dążenie do rozwoju rynku z jednej strony i wzmacnianie ochrony inwestora z drugiej nie są działaniami sprzecznymi, wręcz przeciwnie, powinny być w pełni komplementarne. Biorąc powyższe pod uwagę, SOR zobowiązała ministra właściwego ds. instytucji finansowych do opracowania kompleksowej Strategii Rozwoju Rynku Kapitałowego (SRRK). Celem prac nad tym dokumentem jest, w zamyśle SOR, 1) Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), Warszawa 2017 r., s.
Levine R., Bank-Based or Market-Based Financial Systems: Which is Better, [w:] „Journal of Financial Intermediation”, Vol. 11 Issue 4, październik 2002 r., s. 398–
3) Kachniewski M., Majewski B., Wasilewski P., Rynek kapitałowy i giełda papierów wartościowych, Warszawa, czerwiec 2008 r. 2) 9 Monitor Polski – 11 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego zidentyfikowanie niezbędnych zmian instytucjonalnych i regulacyjnych (uwzględniając m.in. zmiany wprowadzane przez Komisję Europejską w ramach tworzenia Unii Rynków Kapitałowych), skutkujących wzrostem znaczenia finansowania udziałowego oraz emisji instrumentów dłużnych w polskiej gospodarce4). Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego, w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju5), jest dokumentem spójnym ze średniookresową strategią rozwoju kraju, jaką stanowi SOR. SRRK określa w szczególności: diagnozę sytuacji w odniesieniu do zakresu objętego programowaniem strategicznym, z uwzględnieniem stanu środowiska oraz zróżnicowań przestrzennych i terytorialnych; prognozę trendów rozwojowych w okresie objętym Strategią; określenie celów rozwoju, w tym kierunków interwencji, w zakresie objętym Strategią wraz z pożądanymi wskaźnikami realizacji. W związku z brzmieniem art. 13 ust. 3 przywołanej ustawy dokument SRRK przewiduje: • do 2020 r. podjęcie działań zmierzających do realizacji celu poprawienia efektywności procedur administracyjnych w zakresie funkcjonowania podmiotów rynku kapitałowego, • do 2023 r. podjęcie działań skutkujących realizacją pozostałych celów szczegółowych, takich jak zwiększenie skali pozyskiwania kapitału przez polskie przedsiębiorstwa, zwiększenie płynności rynku, zwiększenie efektywności instytucji pośredniczących oraz wzrost poziomu oszczędności prywatnych. SRRK jest pierwszym szczegółowym i kompleksowym planem rozwoju polskiego rynku kapitałowego. Obejmuje ona lata 2019–2023 i jej zamiarem jest istotne podniesienie konkurencyjności polskiego rynku kapitałowego. Jest to dokument komplementarny w stosunku do opracowywanej przez Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (Strategii Produktywności). W SRRK wskazuje się 90 działań, które powinny zostać podjęte w celu przezwyciężenia wskazywanych przez podmioty rynku barier i tym samym przyczynienia się do rozwoju polskiego rynku kapitałowego. Ze względu na istotny związek między obniżeniem kosztu pozyskania kapitału a rozwojem rynku kapitałowego i rozwojem gospodarczym działania Rządu będą zmierzać ku stworzeniu sprawnie funkcjonującego rynku kapitałowego. Silniejszy, bardziej rozbudowany i efektywny rynek kapitałowy przyciągający zasoby kapitału z kraju i zagranicy powinien być kluczowym elementem długoterminowej polityki gospodarczej państwa. Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego powinna być pierwszą z serii strategii rozwoju polskiego rynku kapitałowego, które w przyszłości powinny powstać i zostać przyjęte przez Rząd w celu aktualizacji założeń i planowanych działań. Niniejszy dokument składa się z pięciu rozdziałów oraz załącznika, stanowiącego zbiór najważniejszych działań, które należy podjąć w celu wdrożenia SRRK. W części pierwszej zaprezentowano charakterystykę polskiego rynku kapitałowego i opis jego bieżącej kondycji. Drugi rozdział wskazuje główny cel dokumentu oraz cele pośrednie, wprowadzając również zasady, na jakich powinna opierać się ich realizacja. Natomiast trzecia i czwarta część Strategii stanowią kolejno identyfikację i opis barier dla rozwoju rynku w Polsce oraz kierunkową propozycję ich rozwiązań. W ostatnim rozdziale dokonano opisu programu wdrożenia oraz systemu raportowania i monitorowania projektu, a także przedstawiono informację na temat finansowania projektu. 4) 5) Strategia na rzecz…, op. cit., s.
Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r. poz. 1295). 10 Monitor Polski – 12 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Streszczenie W 2018 r. polski rynek kapitałowy został przeklasyfikowany przez międzynarodową agencję indeksową FTSE Russell do grupy rynków rozwiniętych. Jednocześnie jednak analiza przeprowadzona w związku z pracami nad Strategią wykazała, że rynek ten ma znacznie większy potencjał rozwoju niż aktualnie osiągany. Konsultacje przeprowadzone z uczestnikami rynku finansowego wykazały, że rozwój rynku kapitałowego jest ograniczany przez szereg barier, w tym regulacyjnych, nadzorczych i wynikających ze struktury rynku. Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju wytyczyła między innymi następujące główne płaszczyzny zaangażowania dla polityki rozwojowej państwa: • • • • • • • włączenie się Polski w tzw. czwartą rewolucję przemysłową i modernizacja gospodarki, wzrost innowacyjności polskich przedsiębiorstw, wzrost poziomu oszczędności Polaków, wzrost produktywności pracy, trwałe zwiększenie stopy inwestycji, uwolnienie potencjału polskiej gospodarki i podniesienie jakości życia Polaków, wzrost zdolności polskich przedsiębiorstw do sprostania globalnej konkurencji. Podążając za wyznaczonym przez SOR kierunkiem, celem SRRK jest przede wszystkim zapewnienie możliwie swobodnego dostępu do finansowania działalności i rozwoju polskich przedsiębiorstw, przyczyniając się do wzrostu polskiej gospodarki, poprzez wdrożenie szeregu strategicznych inicjatyw w sześciu obszarach wskazanych na Rys.
1 – WDROŻENIE SRRK Według części uczestników rynku obecnie nie ma jasności co do tego, która instytucja państwowa (MF, NBP czy KNF) jest odpowiedzialna za wytyczanie głównych kierunków rozwoju polskiego rynku kapitałowego. W związku z tym SRRK będzie kompleksowym projektem rozwoju rynku kapitałowego kierowanym przez powołanego Pełnomocnika Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju ds. wdrożenia SRRK w randze Sekretarza lub Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów, wyposażonego w skuteczne narzędzia, dzięki którym będzie mógł wypełniać tę funkcję. W MF powołany zostanie również zespół specjalistów, których głównym zadaniem będzie efektywna i terminowa implementacja wskazanych w SRRK działań między innymi poprzez koordynowanie i przeprowadzenie działań adresujących problemy rynku zidentyfikowane w niniejszym dokumencie. Ministerstwo Finansów będzie również dążyć do zawarcia trójstronnego porozumienia z Komisją Nadzoru Finansowego i Narodowym Bankiem Polskim na rzecz spójnej i skutecznej implementacji rozwiązań przewidzianych w SRRK i rozwoju rynku kapitałowego – przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów regulujących funkcjonowanie wymienionych podmiotów. Oczekuje się, że trójstronne porozumienie przyczyni się do wzmocnienia zaufania ze strony podmiotów rynku do tworzonego prawa i wyznaczanych przez Rząd kierunków działań zmierzających do rozwoju tego rynku. 2 – K WE S T I E N A T U R Y O G Ó L N E J Zaufanie Doświadczenie płynące z przykładu najlepiej rozwiniętych gospodarek wskazuje, że sukces rynku kapitałowego opiera się przede wszystkim na zaufaniu do funkcjonujących na nim podmiotów oraz do tworzonego prawa. Tym samym warunkiem koniecznym do rozwoju rynku kapitałowego w Polsce jest zdecydowane wzmocnienie zaufania z jednej strony społeczeństwa do podmiotów rynku kapitałowego (przede wszystkim poprzez edukację i skuteczne ramy nadzorcze), z drugiej strony interesariuszy do Rządu, banku centralnego i organu nadzoru (między innymi w zakresie przewidywalności jego działań i regulacji). W związku z powyższym wzmacnianie zaufania do rynku jest jedną z czterech zasad horyzontalnych, których przestrzeganie będzie przyświecać realizacji poszczególnych celów i prowadzonych działań. Kluczowa będzie ponadto kwestia budowy zaufania odnośnie do rozwiązań cyfrowych, coraz istotniejszych nie tylko dla nowoczesnej gospodarki, ale również dla samych rynków kapitałowych. Ład korporacyjny Przestrzeganie zasad ładu korporacyjnego jest czynnikiem istotnie wpływającym na działalność spółki i postrzeganie jej przez inwestorów. Ład korporacyjny chroni prawa akcjonariuszy, szczególnie tych indywidualnych, przyczyniając się do obniżenia kosztu pozyskiwania kapitału przez spółkę i tym samym ułatwienia dostępu do finansowania zewnętrznego6). W tym kontekście warto zaznaczyć, iż jedną z korzyści płynących z faktu posiadania statusu spółki publicznej jest możliwość korzystania z wysokiej wyceny Cena/Zysk (C/Z), a jednym z kluczowych czynników mających wpływ na wycenę spółek notowanych na giełdzie jest stopień przestrzegania standardów ładu korporacyjnego7), ponieważ zwiększa między innymi przejrzystość działań menedżerów i władz tych spółek. W związku z powyższym należy dążyć, aby ład korporacyjny stał się trwałym elementem polskiego rynku kapitałowego. 6) 7) G20, OECD, Principles of Corporate Governance,
OECD, Zasady nadzoru korporacyjnego,
11 Monitor Polski – 13 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Oszczędności i edukacja Poziom oszczędności prywatnych w Polsce utrzymuje się na bardzo niskim poziomie. Nawet środki zgromadzone w produktach zapewniających korzyści podatkowe, takie jak IKE/IKZE, od czasu ich wprowadzenia na rynek nie przekraczają poziomu 1000 PLN w przeliczeniu na dorosłego obywatela8). W SOR zostały już zidentyfikowane cele w zakresie oszczędzania, zaś zadaniem SRRK jest zaproponowanie rozwiązań skutkujących zwiększeniem skłonności konsumentów do oszczędzania (w tym oszczędzania długoterminowego – emerytalnego), szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że struktura demograficzna Polski jasno wskazuje tendencję starzenia się naszego społeczeństwa. Niewątpliwie czynnikiem, który ma istotny wpływ na skłonność do oszczędzania, jest poziom edukacji finansowej społeczeństwa. W niniejszym dokumencie zawarto kierunkowe propozycje odnośnie do planu na rzecz poszerzenia wiedzy polskiego społeczeństwa w zakresie rynku finansowego z wykorzystaniem mediów społecznościowych, oficjalnych kanałów edukacji oraz poprzez stworzenie lepszych produktów w tym zakresie. Konieczna jest ponadto długoterminowa strategia, z uzgodnionym pomiędzy wszystkimi interesariuszami (w tym państwowymi, jak NBP i KNF), podziałem obowiązków oraz niezbędnym wsparciem finansowym – przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów regulujących funkcjonowanie wymienionych podmiotów. Wiedza z zakresu finansów powinna być na tyle powszechna, aby w praktyce nie posiadali jej jedynie doświadczeni inwestorzy i osoby zamożne, ale ogół obywateli. Kompleksowy program edukacji realizowany na poziomie ogólnokrajowym powinien być również zaadresowany do osób niekorzystających z usług bankowych (nieposiadających konta w banku) – czyli grupy, która według ostatnich szacunków obejmuje 17% Polaków9). Zasoby ludzkie W dalszej części dokumentu zidentyfikowano potrzebę zachęcenia do podjęcia działalności na polskim rynku kapitałowym większej liczby doświadczonych specjalistów z zakresu finansów i IT, szczególnie posiadających doświadczenie na międzynarodowych rynkach finansowych (w tym Polaków, którzy wyemigrowali w ostatnich latach i zdobyli doświadczenie na najlepiej rozwiniętych rynkach). Ponadto w Strategii wskazuje się, iż w związku z koniecznością terminowego wdrażania regulacji UE (bez ich niepotrzebnego zaostrzania) do polskiego porządku prawnego w zakresie usług finansowych należy zwiększyć potencjał zasobów ludzkich w odpowiednich jednostkach organizacyjnych MF i KNF. 3 – P R ZE W I D Y W A L N Y N A D Z Ó R I ZM I A N Y W Z A K R E S I E R E G U L A C J I Zaufanie do rynku kapitałowego jest istotnie zależne od pewności w odniesieniu do otoczenia regulacyjnego i nadzorczego. Na podstawie komentarzy otrzymanych w ankiecie od podmiotów rynku kapitałowego Rząd dostrzegł potrzebę zwiększenia efektywności sprawowania nadzoru nad rynkiem oraz procedowania projektów aktów prawnych w celu wzmacniania zaufania do rynku i do tworzonego prawa. Obejmuje to przede wszystkim zmiany w przepisach dotyczących bezpośrednio lub pośrednio funkcjonowania różnych segmentów rynku kapitałowego. Ponadto Polska potrzebuje przewidywalnego, pro-biznesowego środowiska i elastycznych regulacji, które będą umożliwiać efektywną mobilizację kapitału, jak również zapewniać ochronę inwestorom i usuwać bariery dla rozwoju rynku. Niezbędna jest również szybkość przeprowadzenia reform w celu utrzymania konkurencyjności, ponieważ konkurencyjne rynki i produkty ciągle rozwijają się w poszukiwaniu udoskonaleń i zwiększenia swojej przewagi. 4 – Z A C H Ę T Y P O D A T K O WE I A D M I N I S T R A C J A S K A R B O W A Istotna część dokumentu poświęcona jest zaproponowaniu rozwiązań w zakresie przepisów podatkowych mających na celu zachęcenie spółek, które wykazują potrzebę zdobywania finansowania i rozwoju swojej działalności, do większego korzystania z instrumentów oferowanych przez rynek kapitałowy, jak również zaktywizowania inwestorów i pośredników. Działania takie powinny przełożyć się na zwiększenie wielkości i płynności rynku. Planowane są również usprawnienia w administracji skarbowej, m.in. w odniesieniu do spółek publicznych, ich akcjonariuszy oraz obligatariuszy. 5 – KONKURENCYJNA STRUKTURA RYNKU Dokument zawiera propozycje dotyczące rozwoju infrastruktury rynku, pośrednictwa, produktów i oferowanych na rynku usług. Celem tych propozycji jest przede wszystkim zapewnienie uczestnikom rynku bardziej konkurencyjnego procesu pozyskiwania kapitału z bardziej efektywnym procesem formowania cen na rynku wtórnym i wyszukiwaniem źródeł płynności, co powinno przyczynić się do stworzenia bezpieczniejszej, bardziej efektywnej infrastruktury post-transakcyjnej, która ponadto zapewniałaby wsparcie dla emitentów i ich wymogów w zakresie relacji inwestorskich. W odniesieniu do pośrednictwa na polskim rynku kapitałowym określono następujące kierunki działań: • zwiększenie skali i głębokości rynku (tj. szersze i większe możliwości) sektora, 8) 9) Obliczenia własne na podstawie danych UKNF. NBP, Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego, Warszawa, luty 2017 r. 12 Monitor Polski – 14 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego • podniesienie konkurencyjności, zdolności innowacyjnych i efektywności pośrednictwa na rynkach pierwotnych oraz wtórnych dla polskich i zagranicznych inwestorów korporacyjnych oraz indywidualnych, • wzmacnianie zaufania do instytucji pośredniczących. W powyższym zakresie proponuje się rozwiązania dotyczące udoskonalenia struktury produktów i usług na rynkach oferujących większy wybór emitentom i inwestorom. Oczekuje się, że w rezultacie rynek będzie maksymalizował płynność przy jednocześnie najniższych możliwych kosztach transakcyjnych. 6 – INNOWACJE I FINANSOWANIE CZWARTEJ REWOLUCJI PRZEMYSŁOWEJ Według danych OECD średni poziom wydatków państw ponoszonych na obszar R&D (badania i rozwój) w Unii Europejskiej wynosi 2,8% PKB, podczas gdy w Polsce kształtuje się na poziomie poniżej 0,96% PKB10). Aby móc konkurować z najlepiej rozwiniętymi gospodarkami na świecie, Polska musi stać się liderem w rozwoju technologii w celu podnoszenia wydajności i obniżania kosztów jednostkowych. Można to osiągnąć, jeżeli technologia będzie wspierana przez odpowiednio powiązane ramy prawne, podatkowe i edukacyjne, ułatwiające rozwój sektora FinTech. Konieczne jest zachęcanie do działań innowacyjnych poprzez dążenie do eliminacji barier ograniczających przedsiębiorcom możliwości podejmowania takiej działalności. Obejmuje to znaczące wykorzystanie procesów prawnych i regulacyjnych, e-administracji oraz tworzenie perspektywicznych rozwiązań FinTech. 7 - ZR Ó W N O W A Ż O N E F I N A N S O W A N I E ( I N W E S T Y C J E P R O E K O L O G I C Z N E ) Strategia rozwoju polskiego rynku kapitałowego musi uwzględniać podejmowane przez organizacje międzynarodowe działania promujące zrównoważone finansowanie (ang. sustainable finance) oraz rosnącą grupę inwestorów zainteresowanych finansowaniem szeroko rozumianych działań realizowanych na rzecz zrównoważonego rozwoju (ang. sustainable development). Zrównoważone finansowanie definiuje się jako włączenie czynników środowiskowych, społecznych i zarządczych (tzw. czynników ESG: environmental – środowiskowe, social – społeczne, governance – zarządcze) w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych, co ma prowadzić do zwiększenia inwestycji w długoterminowe działania nakierowane na zrównoważony rozwój. O rosnącej popularności zrównoważonego finansowania świadczy m.in. zawarcie w 2015 r. klimatycznego Porozumienia Paryskiego oraz opracowanie dokumentów Agenda ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i Plan działania: finansowanie zrównoważonego wzrostu gospodarczego Komisji Europejskiej. Pochodną tego ostatniego jest inicjatywa legislacyjna Komisji Europejskiej obejmująca pakiet trzech rozporządzeń (tzw. pakiet sustainable finance). Celem tych działań jest zwiększenie zaangażowania rynku finansowego w zrównoważony wzrost sprzyjający eliminacji wyłączenia społecznego oraz uwzględnienie czynników z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, a co za tym idzie zmobilizowanie prywatnych rynków finansowych do skierowania znaczących środków na transformację gospodarki europejskiej w kierunku niskoemisyjnym. Działania na poziomie międzynarodowym pokazują, jaki kierunek obierają rządy na całym świecie, potwierdzając jednocześnie konieczność włączenia polskiego rynku kapitałowego w ten światowy nurt. Już teraz Polska zaangażowana jest w prośrodowiskowe działania, o czym świadczy organizacja szczytu klimatycznego ONZ w Katowicach w 2018 r. Wydaje się ponadto, że dążenie przez polski rynek kapitałowy do coraz większego finansowania tak zwanych zrównoważonych inwestycji jest również zgodne z polską polityką energetyczną i ochrony środowiska (między innymi w zakresie programów zwalczania smogu). 10) Dane OECD za 2016 r. 13 Monitor Polski – 15 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego
Charakterystyka polskiego rynku kapitałowego Globalna agencja indeksowa FTSE Russell we wrześniu 2018 r. przekwalifikowała Polskę z kategorii rynku rozwijającego się na rynek rozwinięty. Dzięki temu awansowi Polska znalazła się w grupie 25 najbardziej rozwiniętych gospodarek świata, takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Niemcy czy Japonia. Polska to pierwszy od niemal dekady kraj, który awansował do grupy rynków rozwiniętych. Jest to również pierwszy przypadek zakwalifikowania do tego grona kraju z Europy Środkowo-Wschodniej. Jednocześnie osiem polskich spółek dołączyło do prestiżowego indeksu Stoxx Europe
Decyzja ta potwierdza, że Polska posiada strukturalnie wszystkie cechy rynków rozwiniętych, m.in. bezpieczeństwo obrotu i usług post-transakcyjnych oraz rozwiniętą infrastrukturę. Polskie przedsiębiorstwa relatywnie mało korzystają z zewnętrznych źródeł finansowania. Swoją działalność finansują głównie zyskiem z lat ubiegłych. Zgodnie z danymi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, około 17,5% MŚP finansuje swoją działalność kredytem bankowym11). Ponadto polskie przedsiębiorstwa w relatywnie ograniczonym stopniu wykorzystują instrumenty rynku kapitałowego w finansowaniu swojej działalności. Poniższy rysunek pokazuje, że oprócz kredytu bankowego jednym z głównych źródeł finansowania zewnętrznego polskich firm jest leasing. Ponadto w ostatnich latach obserwuje się duży wzrost znaczenia finansowania poprzez fundusze typu private equity. Rys.
Wybrane pozabankowe zewnętrzne źródła finansowania polskich przedsiębiorstw 60 40 20 0 56 49,2 21,7 2 36,2 31,1 1,1 2014 24,7 5,6 21,8 21,7 3,3 2 2015 3,3 3,3 2016 10,6 2017 Emisja akcji na rynkach GPW Emisja długoterminowych obligacji na rynku krajowym Private equity Leasing Źródło: NBP. Filarem rozwiniętego rynku kapitałowego jest zbudowany na solidnych podstawach infrastrukturalnych i dobrze funkcjonujący rynek giełdowy. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. jest największą giełdą instrumentów finansowych w regionie Europy Środkowej i Wschodniej. Na prowadzonych przez nią rynkach notowane są akcje i obligacje blisko tysiąca krajowych i zagranicznych emitentów. Oferta Grupy Kapitałowej GPW obejmuje również obrót instrumentami pochodnymi, strukturyzowanymi i usługę sprzedaży danych. W ramach Grupy prowadzony jest również rynek towarowy, w tym jeden z najpłynniejszych rynków energii elektrycznej w Europie. Niemniej bieżąca kondycja polskiego rynku akcji, która w pierwszej kolejności wpływa na kondycję rynku kapitałowego, daje wiele sygnałów do niepokoju, uwidaczniając miejsca do koniecznej i możliwej poprawy. Mamy bowiem, jak pokazano na Rys. 2, w ostatnich dwóch latach do czynienia ze spadkiem liczby spółek notowanych na głównym rynku GPW, jak również spadkiem kapitalizacji. Niewątpliwym problemem jest również spadający udział inwestorów indywidualnych (szczególnie tych zorientowanych długookresowo) oraz inwestorów instytucjonalnych w obrotach, co negatywnie wpływa na płynność i stabilność rynku. Tendencje te powodują, że rynek kapitałowy staje się mniej atrakcyjnym źródłem pozyskania kapitału. Należy więc zadbać o zwiększenie efektywności funkcjonowania rynku kapitałowego, tak aby finansowanie przez rynek kapitałowy rozwoju polskich przedsiębiorstw, a tym samym całej gospodarki było zjawiskiem bardziej powszechnym i stanowiło dostępną i atrakcyjną formę pozyskania kapitału. Bieżące wyniki polskiej giełdy Warszawska giełda jest pod względem kapitalizacji (579 mld PLN w 2018 r.) dziesięciokrotnie mniejsza od giełdy niemieckiej czy szwedzkiej (przy mniejszej lub zdecydowanie mniejszej liczbie notowanych spółek na tych parkietach). Wartość obrotów na Rynku Głównym od kilku lat pozostaje na podobnym poziomie (211 850 mln PLN w 2018 r., 234 288 mln PLN w 2010 r.), stanowiąc niespełna 3% wielkości obrotów platformy handlu giełdowego Euronext (połączonych giełd brukselskiej, paryskiej i amsterdamskiej). Tym samym pod względem wskaźnika płynności (rozumianego jako stosunek 11) Dane za 2016 r. Zob. PARP, Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, Warszawa 2019 r. 14 Monitor Polski – 16 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego rocznych obrotów do średniej kapitalizacji) GPW osiąga zdecydowanie niższe wartości niż europejscy liderzy. Wskaźnik ten wynosi bowiem ok. 35% dla polskiego rynku, natomiast przykładowo dla frankfurckiego parkietu 80%12). Rys.
Kapitalizacja spółek krajowych GPW vs liczba spółek 600 800 700 600 379 400 426 438 450 471 487 487 482 465 400 500 400 300 200 421 500 543 446 523 593 591 557 517 671 300 579 200 100 100 0 0 2009 2010 2011 2012 2013 2014 kapitalizacja (mld zł) 2015 2016 2017 2018 liczba spółek Uwaga: Na lewej osi przedstawiono kapitalizację spółek krajowych GPW w mld PLN, zaś na prawej osi liczbę spółek. Źródło: GPW. Największym problemem polskiego rynku akcji w ostatnim czasie jest jednak stosunkowo niska wartość ofert publicznych. Przez cały 2018 r. wartość pojedynczej oferty na polskiej giełdzie nie przekroczyła 100 mln PLN. Według najnowszego raportu PwC IPO Watch Europe w 2018 r. wartość nowych emisji wyniosła zaledwie 81 mln EUR13), co jest najniższym wynikiem od 2003 r. Tak niski poziom aktywności na rynku IPO oznacza, że obecnie trudno mówić o wypełnieniu roli giełdy, do jakiej została powołana, tj. finansowania polskich przedsiębiorstw. Tym samym należy podjąć działania nakierowane na odwrócenie negatywnych tendencji na polskim rynku kapitałowym, które zwiększą atrakcyjność rynku kapitałowego jako źródła pozyskania kapitału. Wybrane cechy charakterystyczne i wielkość segmentów polskiego rynku kapitałowego Pewną specyfiką infrastruktury polskiego rynku kapitałowego jest funkcjonowanie i forma organizacji obrotu obligacjami korporacyjnymi i komunalnymi (emitowanymi przez JST). Obrót ten odbywa się poprzez rynek Catalyst. Rynek ten działa od 2009 r. i tworzą go cztery platformy obrotu – rynek regulowany i alternatywny system obrotu prowadzone przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. oraz rynek regulowany i alternatywny system obrotu prowadzone przez BondSpot S.A. Wyróżniającą cechą polskiego rynku obligacji korporacyjnych jest również nierynkowy charakter znacznej części emisji. Częstą praktyką jest nabywanie obligacji i przetrzymywanie ich do terminu wykupu przez banki organizujące emisje. Nierynkowy charakter długoterminowych papierów dłużnych przedsiębiorstw (DPDP) ma też znaczna część obligacji, które znajdują się w posiadaniu przedsiębiorstw niefinansowych. Większość obligacji korporacyjnych nie jest rejestrowana w KDPW – na koniec 2017 r. zdematerializowano tam DPDP o wartości ponad 25 mld PLN (co stanowi około 30% wartości wszystkich emisji pozostających w obrocie na tym rynku). Od wielu lat na krajowym rynku obligacji korporacyjnych dominują emisje w trybie oferty niepublicznej, w 2017 r. w tym trybie zorganizowano około 90% wszystkich, pod względem wartości, emisji14). Według danych GPW na dzień 21 stycznia 2019 r. liczba emitentów instrumentów dłużnych nominowanych w PLN notowanych na rynku Catalyst wyniosła 143, z czego 105 podmiotów emitowało obligacje korporacyjne. Wartość emisji obligacji korporacyjnych i skarbowych wyniosła 672,39 mld PLN, z czego wartość emisji obligacji korporacyjnych wyniosła jedynie 42,39 mld PLN. Warto zauważyć, że jedynie 14 podmiotów emitowało instrumenty dłużne denominowane w EUR, zaś wartość emisji wyniosła 17,10 mld EUR15). Instrumenty pochodne w Polsce są przedmiotem obrotu na rynku giełdowym (regulowanym), jak i pozagiełdowym (ang. over-the-counter – OTC). Pod względem wartości obrotów i różnorodności oferowanych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce znacznie lepiej rozwinięty jest rynek pozagiełdowy. Średnie dzienne obroty netto na rynku OTC w 2017 r. były ośmiokrotnie większe niż obroty instrumentami pochodnymi notowanymi na GPW16), co pokazano na poniższych wykresach. 12) Źródło: FESE, LSEG. PwC, IPO Watch Europe 2018,
NBP, Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2017 r., Warszawa 2018 r. 15) Według danych Catalyst. Zob. https://gpwcatalyst.pl/statystyki. 16) NBP, Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2017 r., Warszawa 2018 r. 13) 14) 15 Monitor Polski – 17 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego W tym kontekście warto wskazać, iż na polskim rynku funkcjonuje od 2014 r. jeden z 16 w UE, autoryzowanych na podstawie przepisów rozporządzenia EMIR, kontrahentów centralnych (CCP) – KDPW_CCP, rozliczający giełdowe i pozagiełdowe instrumenty pochodne. Zakres usług świadczonych przez KDPW_CCP obejmuje rozliczenia instrumentów w obrocie zorganizowanym (rynek giełdowy i ASO) oraz OTC (przede wszystkim rynek międzybankowy) wyrażonych w walutach PLN i EUR. w mln PLN Rys.
Średnie dzienne obroty netto pozagiełdowymi instrumentami pochodnymi na rynku krajowym 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 2014 2015 2016 stopy procentowej 2017 walutowe Źródło: NBP. Rys.
Średnie dzienne obroty netto giełdowymi instrumentami pochodnymi na rynku krajowym 1200 w mln PLN 1000 800 600 400 200 0 2014 2015 stopy procentowej 2016 walutowe 2017 związane z rynkiem akcji Źródło: GPW i NBP. Należy również zwrócić uwagę na formę zorganizowania instytucji pośredniczących pomiędzy emitentami i inwestorami na polskim rynku. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi w polskim porządku prawnym istnieje zasada tzw. przymusu maklerskiego przy przeprowadzaniu publicznych ofert papierów wartościowych17). Zgodnie z tą zasadą oferty publiczne muszą być przeprowadzane za pośrednictwem firm inwestycyjnych, którymi są przede wszystkim domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską. Działalność maklerska może być prowadzona na podstawie zezwolenia udzielonego przez Komisję Nadzoru Finansowego na podstawie przepisów ww. ustawy. w mln PLN Rys.
Zagregowana wartość aktywów klientów domów maklerskich w 1 kw. 2016–3 kw. 2018 120 000 100 000 80 000 60 000 40 000 20 000 0 Q1 Q2 2016 2016 Q3 2016 Q4 2016 Q1 2017 Q2 2017 Q3 2017 Q4 2017 Q1 2018 Q2 2018 Q3 2018 Tytuł osi instrumenty finansowe klientów 17) środki pieniężne klientów Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2286, z późn. zm.). 16 Monitor Polski – 18 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Źródło: UKNF. Rys.
Wynik finansowy netto domów maklerskich w 1 kw. 2016–3 kw. 2018 250000 w tys. PLN 200000 150000 100000 50000 0 Q1 2016Q2 2016 Q3 2016 Q4 2016 Q1 2017 Q2 2017 Q3 2017 Q4 2017 Q1 2018 Q2 2018 Q3 2018 Źródło: UKNF. Stosunkowo stabilnym segmentem polskiego rynku kapitałowego jest rynek funduszy inwestycyjnych. W Polsce podmioty te działają na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi18). Zgodnie z ustawą fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych pozyskanych od inwestorów. Czynności w imieniu i na rzecz funduszu wykonują towarzystwa funduszy inwestycyjnych, będące jednocześnie organami funduszu. Obecnie w Polsce funkcjonują 63 takie towarzystwa19). Według stanu na czerwiec 2018 r. wartość aktywów ogółem zgromadzonych przez fundusze inwestycyjne wyniosła 334,2 mld PLN. Rysunek 7 przedstawia wartość zgromadzonych aktywów ogółem w podziale na poszczególne kategorie funduszy. Rys.
Wartość aktywów ogółem w podziale na fundusze wg stanu na czerwiec 2018 r. [WARTOŚĆ] mld PLN [WARTOŚĆ] mld PLN FIZ FIO SFIO [WARTOŚĆ] mld PLN Źródło: GUS. 18) Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1355, z późn. zm.). 19) Według danych UKNF. 17 Monitor Polski – 19 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Rys.
Aktywa funduszy inwestycyjnych w latach 2016–2018 350 340 w mld PLN 330 320 310 300 290 280 270 I 2016 II 2016 III 2016 IV I 2017 II 2017 III 2017 IV I 2018 II 2018 III 2018 IV 2016 2017 2018 Źródło: UKNF. Należy zauważyć, iż wartość aktywów zarządzanych przez polskie fundusze inwestycyjne znajduje się obecnie w tendencji spadkowej, wynosząc pod koniec 2018 r. 316,5 mld PLN. Niewątpliwie polski rynek kapitałowy na przestrzeni ostatnich prawie trzydziestu lat rozwinął się na tyle, aby zyskać istotną pozycję w Europie Środkowo-Wschodniej. Niemniej wciąż pozostaje mniej atrakcyjny od wiodących rynków europejskich. Ponadto, z uwagi na dążenie prawodawcy unijnego do ujednolicenia funkcjonowania rynków kapitałowych UE i tym samym tendencji do uregulowania każdego ich aspektu, polski rynek kapitałowy będzie poddawany coraz większej presji regulacyjnej. 18 Monitor Polski – 20 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego
Cele i podstawowe zasady SRRK Główną wizją niniejszego dokumentu jest bardziej rozwinięty, dynamiczny i konkurencyjny na międzynarodowym poziomie rynek kapitałowy, który w istotnym stopniu będzie wspierał długoterminowy rozwój polskiej gospodarki. Dążąc do stworzenia takiego rynku, Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego opiera się na poniższych fundamentalnych zasadach, które powinny przyświecać jej wdrażaniu:
wzmacnianie zaufania do rynku;
silna ochrona inwestorów indywidualnych;
stabilność otoczenia regulacyjnego i nadzorczego;
wykorzystywanie konkurencyjnych nowych technologii;
promowanie zrównoważonego finansowania (inwestycji proekologicznych). 2.
CEL GŁÓWNY Przyjmując za punkt odniesienia średni koszt kredytu bankowego dla przedsiębiorstw z okresem zapadalności od roku do 5 lat jako wyznacznik kosztu kapitału, na tle siedmiu innych gospodarek UE, pozyskiwanie kapitału przez przedsiębiorstwa jest w Polsce bardziej kosztowne (Rys. 9). Wysokość oprocentowania kredytu zależy oczywiście od wielu czynników, m.in. od parametrów polityki pieniężnej, konkurencji w sektorze bankowym czy też oceny ryzyka kredytowego dokonywanej przez banki. Niemniej przykład ten pokazuje, jak ważne jest obniżenie dodatkowych kosztów i premii za ryzyko, które uczestnicy rynku ponoszą w związku z różnymi barierami w dostępie do finansowania swojej działalności. Problem wysokiego kosztu kapitału istnieje w wielu aspektach funkcjonowania polskiego rynku kapitałowego. Rys.
Koszt kredytu bankowego dla przedsiębiorstw niefinansowych (dane miesięczne, denominowane w walucie krajowej, okres między 1 a 5 lat) 9 Oprocentowanie 8 7 Polska 6 Wielka Brytania Czechy 5 Słowacja (EUR) 4 Niemcy 3 Hiszpania 2 Francja Włochy 1 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych EBC. W związku z powyższym głównym celem Strategii Rozwoju Rynku Kapitałowego jest poprawa dostępu do finansowania dla polskich przedsiębiorstw, poprzez obniżenie przeciętnego kosztu pozyskania kapitału w gospodarce krajowej. Nie jest możliwe dokładne skwantyfikowanie potencjalnego wpływu implementacji rozwiązań zaproponowanych w Strategii na poziom kosztu pozyskania kapitału między innymi z racji wielu czynników (w tym globalnej koniunktury gospodarczej) mających wpływ na ten koszt. Można jednak stwierdzić, że dywersyfikacja typów finansowania i źródeł pozyskania kapitału, zgodnie z podstawowymi mechanizmami rynkowymi, powinna w istotny sposób przyczynić się do obniżenia przeciętnego kosztu pozyskania kapitału w wyniku presji konkurencyjnej. Co istotne jednym ze spodziewanych skutków wdrożenia Strategii jest pogłębienie rynku, polegające na umożliwieniu uzyskania finansowania podmiotom znajdującym się poza sferą zainteresowania tradycyjnego sektora bankowego. Jak wynika z obserwacji praktyki obrotu, ale również z literatury, znaczenie rynków kapitałowych uwidacznia się przede wszystkim w obszarze usług związanych z finansowaniem projektów nowatorskich, długoterminowych i obarczonych ryzykiem zbyt wysokim z punktu widzenia procedur bankowych20). Częściowo wynika to z 20) Zob. Jacklin C., Demand deposits, trading restrictions, and risk sharing, 1987; Rajan R. G., Insiders and Outsiders: The Choice between Informed and Arm's-Length Debt, [w:] “Journal of Finance”, Vol. 47, Issue 4, wrzesień 1992, s. 1367-1400; Holmström B., Tirole, J., Financial Intermediation, Loanable Funds and the Real Sector, IDEI Working Papers 40, Institut d'Économie Industrielle (IDEI), Toulouse 1994; Dewatripont M., Maskin, M., Credit and Efficiency in Centralized and Decentralized Economies, [w:] “Review of Economic Studies”, Vol. 62, No. 4, październik 1995, s. 541-555; Acemoglu, D., Zilibotti, F., Was Prometheus Unbound by Chance? Risk, Diversification, and 19 Monitor Polski – 21 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego faktu, iż finansowanie pozabankowe jest ze swojej natury bardziej elastyczne niż bankowe. Przede wszystkim jednak rynki kapitałowe traktują ryzyko inaczej niż banki – banki nie tylko występują jako pośrednik między deponentami i kredytobiorcami, ale również same podejmują pewną część ryzyka, podczas gdy rynki kapitałowe jedynie umożliwiają wyszukanie inwestorów zainteresowanych samodzielnym podjęciem ryzyka związanego z udzieleniem finansowania. W efekcie rynki kapitałowe nie tyle zastępują banki, ale umożliwiają inwestycje dodatkowe, których klasyczne banki komercyjne nie byłyby gotowe sfinansować21). Przewiduje się, że osiągnięcie celu głównego Strategii będzie miało istotne znaczenie z punktu widzenia wspierania przez rynek kapitałowy długoterminowego rozwoju gospodarczego Polski – poprzez poprawę dostępu do finansowania dla krajowych przedsiębiorstw, ale również ze względu na pozytywne synergie pomiędzy rozwojem sektora finansowego i wzrostem gospodarczym. Jak wynika z literatury, wraz z osiąganiem kolejnych poziomów rozwoju gospodarki krajowej, rola rynków kapitałowych wzrasta22). Znaczenie banków jest największe na wczesnym etapie rozwoju, a rynki kapitałowe stają się niezbędne dla dalszego rozwoju krajów na etapach późniejszych. W tych krajach, charakteryzujących się wysokim poziomem dojrzałości systemów instytucjonalnych, pojawia się zapotrzebowanie na szerszy zestaw narzędzi związanych ze strukturą kapitałową niż narzędzia standardowo oferowane przez banki. 2.
CELE SZCZEGÓŁOWE SRRK Rozwinięty rynek kapitałowy, stanowiący uzupełnienie finansowania bankowego, zapewnia większą dywersyfikację sposobów finansowania gospodarki i obniża koszt pozyskiwania kapitału, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw. Dzięki wydajnej infrastrukturze rynku kapitałowego i wydajnej sieci działających na nim instytucji pośredniczących gospodarka zwiększa przepływ kapitału od posiadających środki finansowe do konkretnych projektów, zapewniając lepszą alokację ryzyka i kapitału, jednocześnie czyniąc tę gospodarkę bardziej odporną na ewentualne wstrząsy23). Poniżej zaprezentowano cele szczegółowe – pośrednie, których realizacja jest w pierwszej kolejności potrzebna do stworzenia rynku będącego w stanie konkurować z najlepiej rozwiniętymi rynkami Europy. 2 .2 .1 . CE L 1 : ZWIĘKSZENIE SKALI POZYSKIWANIA KAPITAŁU PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NA RYNKU KAPITAŁOWYM Polska jest 23 gospodarką świata pod względem nominalnego PKB24), jednak GPW pod względem wartości rynkowej spółek plasuje się dopiero na 33 pozycji na świecie25). Jedną z miar pozwalających na określenie wartości danego rynku, a także umożliwiających porównanie poszczególnych rynków kapitałowych, jest wskaźnik kapitalizacji spółek krajowych do PKB. W związku z tym polska giełda powinna lepiej odzwierciedlać poziom wzrostu gospodarczego polskiej gospodarki26). Mając na uwadze poziom tego wskaźnika wśród najbardziej rozwiniętych rynków Unii Europejskiej, w okresie wdrażania SRRK (tj. do końca 2023 r.) należy dążyć do wzrostu wskaźnika kapitalizacji notowanych spółek krajowych w stosunku do PKB z obecnych 35% do 50% PKB, tak aby w długim terminie (tj. do 2030 r.) osiągnąć 75% PKB27), przekraczając tym samym poziom tego wskaźnika dla średniej UE. Oczekuje się, że znaczny przypływ kapitału na rynkach publicznych powinny zapewnić: Growth, [w:] “Journal of Political Economy”, Vol. 105, No. 4, sierpień 1997, s. 709-751; Levine R., Financial development and economic growth: views and agenda, [w:] “Journal of Economic Literature”, Vol. 35, No. 2, czerwiec 1997, s. 688-726; Boot, A., Thakor, A., Can Relationship Banking Survive Competition?, [w:] “Journal of Finance”, Vol 55, Issue 2, grudzień 2002; Weinstein D. E., Yafeh, Y., On the Costs of a Bank-Centered Financial System: Evidence from the Changing Main Bank Relations in Japan, [w:] “Journal of Finance”, Vol. 53, Issue 2, kwiecień 1998, s. 635-672; Wenger, E., Kaserer, C., The German System of Corporate Governance – A Model Which Should Not Be Imitated, Papers 14, American Institute for Contemporary German Studies, 1997; Levine R., Bank-Based or Market-Based…, op.cit. 21) Co więcej realizacja Strategii powinna pozytywnie wpłynąć również na sektor bankowy. W przypadku wielu transakcji realizowanych na rynkach kapitałowych, bezpośrednio lub pośrednio zaangażowane są również banki. Przykładowo, w przypadku emisji obligacji, banki często zarządzają tym procesem; a także w przeciwnym kierunku, w przypadku przykładowej transakcji finansowania bankowego w formie pożyczki, dzięki istnieniu dobrze rozwiniętego rynku kapitałowego, bank może odsprzedać taką pożyczkę na rynku w ramach sekurytyzacji. 22) Zob. King R. G., Levine R., Finance and growth: Schumpeter might be right, [w:] “Quarterly Journal of Economics”, Vol. 108, No. 3, sierpień 1993, s. 717-737; King R. G., Levine, R., Finance, entrepreneurship and growth, [w:] “Journal of Monetary Economics”, Vol. 32, Issue 3, grudzień 1993, s 513-542; Rousseau P. L., Wachtel P., What is happening to the impact of financial deepening on economic growth?, [w:] “Economic Inquiry”, Vol 49, Issue 1, 2011, s. 276–288; Pagano M., Pica G., Finance and employment, [w:] “Economic Policy”, Vol 27, Issue 69,s. 5-55; Allen F., Gale, D., Corporate Governance and Competition, Center for Financial Institutions Working Papers 99-28, Wharton School Center for Financial Institutions, University of Pennsylvania, lipiec 1999; Arcand, J. L., Berkes, E., Panizza, U., Too much finance?, IMF Working Paper No. 12/161., czerwiec 2012; Cecchetti, S. and Kharroubi, E., Reassessing the impact of finance on growth, BIS Working Papers 381, Bank for International Settlements, czerwiec 2012; Langfield S., Pagano M., Bank bias in Europe: Effects on systemic risk and growth, ECB Working Paper Series No. 1797, maj 2015; Cournède, B. and Denk, O., Finance and economic growth in OECD and G20 countries, OECD Economics Department Working Papers, No. 1223, OECD Publishing, Paris, czerwiec
23) Zob. Nassr I.K., Wehinger, Opportunities and limitations of public equity markets for SMEs, OECD Journal: Financial Market Trends, Vol 2015/
24) Według danych Banku Światowego za 2016 r. 25) Taki stan rzeczy w znacznej mierze wynika ze specyfiki polskiej gospodarki, gdzie w obrocie gospodarczym przeważają podmioty o relatywnie małej skali działania, w porównaniu do podmiotów gospodarczych funkcjonujących na pozostałych rynkach rozwiniętych. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) odgrywają istotną rolę w polskiej i europejskiej gospodarce. Według danych opublikowanych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), takie firmy generują prawie ¾ polskiego PKB. 26) Według danych Światowej Federacji Giełd (World Federation of Exchanges) za luty
27) Według danych NBP za lata 2013-
Dla porównania wskaźnik ten w 2017 r. dla strefy euro wyniósł 71%. W latach 2013-2017 wskaźnik ten w strefie euro wzrósł o 9,5 p.%, zaś w Polsce spadł o 1,7 p.% W określeniu celu przyjęto założenie, iż tempo wzrostu gospodarczego utrzyma się minimum na obecnym poziomie. 20 Monitor Polski – 22 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego • rozwój nowych spółek FinTech i wdrażania nowych technologii, • wprowadzenie Pracowniczych Planów Kapitałowych (PPK), • pobudzenie aktywności inwestorów indywidualnych i lepsza edukacja finansowa, • rozwój nowych struktur rynkowych i dedykowanych zachęt. 2 .2 .2 . CE L 2 : ZW I ĘK S ZE NI E P ŁYNN O Ś CI W związku z postępującą liberalizacją sektora giełdowego znacząco zwiększył się poziom konkurencji pomiędzy platformami obrotu instrumentami finansowymi poszczególnych państw. Spółki prowadzące rynki regulowane konkurują między sobą o pozyskiwanie nowych emitentów, inwestorów m.in. poziomem płynności. Za miarę płynności rynku przyjmuje się współczynnik płynności będący stosunkiem obrotów do średniej miesięcznej kapitalizacji rynkowej. Jak pokazano na poniższym wykresie, w 2016 r. wskaźnik płynności na warszawskiej giełdzie utrzymywał się na zdecydowanie niższym poziomie niż średnia giełd europejskich. W ramach naszego regionu należy zauważyć, iż wskaźnik płynności dla GPW był niższy niż dla giełdy w Budapeszcie, natomiast wyższy niż giełdy w Pradze czy w Wiedniu. Rys.
Wskaźnik płynności na giełdach w Europie w 2016 r. średnia Luxembourg SE Malta SE Cyprus SE Bulgarian SE Ljubljana Bucharest SE Irish SE CEESEG - Prague CEESEG - Vienna GPW Athens Exchange Budapest SE Oslo Bors Euronext NASDAQ SIX Swiss Exchange LSE Group Deutsche Börse BME Borsa Istanbul 0,00% 20,00% 40,00% 60,00% 80,00% 100,00% 120,00% 140,00% 160,00% 180,00% Źródło: FESE (na podstawie danych w EUR), LSEG. Uwaga: Wskaźnik został obliczony jako stosunek obrotów poszczególnych giełd za 2016 r. do średniej rocznej kapitalizacji z końca każdego miesiąca. W związku z powyższym celem Strategii jest osiągnięcie maksymalnej płynności przy najniższym koszcie transakcji, co oznacza: • wzrost o 100% współczynnika płynności obrotu w najważniejszych z punktu widzenia rozwoju rynku kapitałowego kategoriach aktywów w ramach obrotu zorganizowanego, oraz • obniżenie kosztów transakcji (bezpośrednich i ukrytych, taryf oraz spreadów). 2 .2 .3 . CE L 3 : ZW I ĘK S ZE NI E EFE KT YW NO Ś CI I N ST YT UCJ I P O Ś RE DNI C Z ĄC Y CH Pośrednikiem na rynku kapitałowym jest instytucja, która stanowi niezbędne ogniwo umożliwiające kontakt pomiędzy podmiotami, potrzebującymi kapitału na sfinansowanie swojej działalności lub wszelkich projektów inwestycyjnych z podmiotami, które ten kapitał posiadają. Ze względu na kluczową rolę instytucji pośrednictwa w procesie inwestycyjnym należy dążyć do zwiększenia skali działalności polskich instytucji pośredniczących. Praktyka rynkowa pokazuje, że wybierając danego pośrednika, uczestnik rynku często przywiązuje się do rynku, na którym działa ten pośrednik. Dlatego też niezmiernie istotne jest, aby instytucje pośredniczące były konkurencyjne, przyciągając tym samym nowych inwestorów, w tym zagranicznych, do polskiego rynku. W tym zakresie konieczne jest przede wszystkim podniesienie zdolności innowacyjnych i efektywności instytucji pośredniczących na rynku pierwotnym i wtórnym dla polskich i zagranicznych inwestorów przy jednoczesnym umacnianiu zaufania do rynku i tworzonego prawa dla tego sektora. Realizacja tego celu jest w dużej mierze uzależniona od zaangażowania i gotowości rozwoju ze strony samych instytucji pośredniczących. Niewątpliwie jednak Rząd powinien wspierać te podmioty poprzez odpowiednie inicjatywy legislacyjne, umacniające zaufanie do całego rynku. Biorąc powyższe pod uwagę, wspólnym celem strony rządowej, jak również polskich instytucji pośredniczących, powinno być osiągniecie do 2025 r. przez minimum dwa spośród tych podmiotów statusu ogólnoeuropejskich instytucji pośredniczących oraz minimum jednej instytucji pośredniczącej mogącej konkurować ze swoimi odpowiednikami w skali międzynarodowej. 21 Monitor Polski – 23 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego 2 .2 .4 . CE L 4 : ZW I ĘK S ZE NI E UD ZI AŁ U O S ZC ZĘD N OŚ CI W G OSP O D AR C E Oszczędności stanowią istotny element rozwoju gospodarki państwa, bowiem dzięki nim zachodzi proces akumulacji kapitału, prowadząc do ich przekształcenia w inwestycje. Przekształcenie to możliwe jest dzięki wielu kanałom, m.in. instytucjom finansowym, które pozyskują od gospodarstw domowych środki finansowe. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa również rynek kapitałowy, który umożliwia przedsiębiorstwom zgromadzenie nowych funduszy przez emisję nowych akcji i ich sprzedaż gospodarstwom domowym. W związku z tym zarówno instytucje finansowe, jak i rynek kapitałowy odgrywają kluczową rolę stymulatora przepływu oszczędności gospodarstw domowych do przedsiębiorstw, które chcą zaciągnąć pożyczki potrzebne do sfinansowania wydatków na nowe dobra kapitałowe. Ze względu na tę zależność wyższy poziom oszczędności prywatnych powinien przełożyć się na wyższe inwestycje prywatne28). W związku z tym celem Strategii jest zwiększenie udziału oszczędności w gospodarce, aby: • do 2025 r. poziom stopy oszczędności gospodarstw domowych brutto wzrósł do ok. 8% dochodu brutto do dyspozycji (z poziomu 2,60%)29), osiągając stopę oszczędności prywatnych obserwowaną w państwach takich jak Finlandia czy Dania; • do 2030 r. dorównać poziomowi stopy oszczędności średniej państw Unii Europejskiej, tj. ok. 11%30), 31). Jako punkt odniesienia do realizacji powyższego celu przyjmuje się średnią stopę oszczędności w państwach UE, gdyż w państwach tych mamy do czynienia przede wszystkim z podobną do polskiej strukturą demograficzną społeczeństwa32). Warto zaznaczyć, iż na samą stopę oszczędności wpływ ma wiele czynników, takich jak: wzrost gospodarczy, system emerytalny, system podatkowy, otoczenie prawne, struktura demograficzna społeczeństwa oraz uwarunkowania kulturowe i historyczne33). Ponadto nie bez znaczenia na kształtowanie się poziomu i struktury oszczędności pozostaje reżim prawny, który we wszystkich państwach członkowskich UE jest ujednolicony, zaś przyszłe regulacje unijne w porównywalnym stopniu będą oddziaływały na kształt regulacji państw członkowskich. Ponadto polski rynek finansowy jest częścią europejskiego jednolitego rynku, tym samym jest silnie powiązany z systemami oraz rynkami finansowymi innych państw członkowskich. W realizacji tego celu niezbędne będzie rozważenie dokonania stosownych zmian w przepisach podatkowych. Ponadto intencją niniejszego dokumentu jest w tym punkcie również zwiększenie liczby osób oszczędzających w IKE i IKZE za pośrednictwem nowych cyfrowych kanałów finansowych. 2 .2 .5 . CE L 5 : B AR D ZI EJ EF E KT YW NE P RO CE D U RY ADMI NI ST R AC YJ NE Istotnym czynnikiem wpływającym na kondycję rynku kapitałowego jest jego otoczenie prawno-administracyjne. Niewątpliwie wszelkie zmiany o charakterze prawnym i administracyjnym powinny być punktem wyjścia do dokonania wszelkiego innego typu zmian na rynku, zmierzających do jego rozwoju. Niniejszy cel zakłada osiągnięcie bardziej efektywnych pod względem kosztów i czasu procedur administracyjnych (w tym przede wszystkim krótsze procesy dla zatwierdzania prospektów emisyjnych oraz zwiększenie przejrzystości i spójności wydawanych decyzji). Większą efektywność procedur administracyjnych dla podmiotów rynku kapitałowego powinny zapewnić działania takie jak: • przegląd przepisów prawa odnoszących się do podmiotów rynku kapitałowego, stanowiąc tym samym przyczynek do ograniczenia tzw. inflacji przepisów dotyczących tego rynku, • większe zaangażowanie podmiotów rynku w proces tworzenia aktów prawnych (w tym unijnych) na możliwie wczesnym etapie, • wzmocniony dialog pomiędzy regulatorem, rynkiem i nadzorcą na temat bieżących zmian w prawie, szczególnie tych wynikających z prawa UE, • zwiększenie spójności i przejrzystości w zakresie wydawanych decyzji i wytycznych, • skrócenie procesów w obszarach zatwierdzania dokumentacji, wydawania licencji na działalność na polskich rynkach, • wyeliminowanie opóźnień w rejestracji papierów wartościowych przez sądy po przeprowadzonej emisji akcji, • w miarę możliwości zapewnienie oficjalnej i jednolitej wersji krajowych regulacji dotyczących rynku kapitałowego również w języku angielskim. 28) Tesar L., Savings, investment and international capital flows, [w:] :Journal of International Economics”, Vol. 31 Issues 1-2, sierpień 1991, str. 55–
29) Według najnowszych dostępnych danych porównawczych Eurostatu. Jest to średnia stopa oszczędności brutto z lat 2012-
Stopa oszczędności brutto gospodarstw domowych jest przez Eurostat definiowana jako całkowite oszczędności brutto podzielone przez całkowity dochód rozporządzalny, uwzględniający zmiany w kapitale gospodarstw domowych zgromadzonym na rachunkach emerytalnych. Oszczędności brutto z kolei są definiowane jako część dochodu do dyspozycji brutto, które nie są przeznaczane na wydatki konsumpcyjne. 30) Średnia stopa oszczędności w latach 2012-2016 według danych Eurostatu. 31) Biorąc pod uwagę dane GPW za I kw. 2018 r. odnośnie do struktury oszczędności Polaków, wskazujących, że 62% oszczędności stanowią depozyty bankowe, obligacje to jedynie 2% oszczędności, akcje 4%, a fundusze inwestycyjne 11%, w SRRK zakłada się podniesienie poziomu oszczędności Polaków w trzech ostatnich formach inwestowania. 32) Zgodnie z danymi Eurostatu za 2017 r. oraz długoterminowymi prognozami na 2050 r. 33) Smith R., Factors affecting saving, policy tools, and tax reform: a review, International Monetary Fund Staff Papers, Vol. 37, No. 1, marzec 1990, s. 1-70; Shoham A., Malul M., The role of cultural attributes in savings rates, [w:] „Cross Cultural Management: Adn International Journal”, Vol. 19, Issue 3, 2012; Jordan S., Treisch C., The perception of tax concessions in retirement savings decisions, [w:] „Qualitative Research in Financial Markets”, Vol. 2, Issue 3,
22 Monitor Polski – 24 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego
Diagnoza - aktualne bariery na polskim rynku kapitałowym W ramach prac nad Strategią w dniu 16 marca 2018 r. Ministerstwo Finansów wysłało do członków Rady Rozwoju Rynku Finansowego opracowane przez zewnętrznych konsultantów kwestionariusze, których celem było wskazanie przez uczestników polskiego rynku finansowego potencjalnych utrudnień w bieżącym ich funkcjonowaniu, a tym samym barier dla rozwoju rynku kapitałowego w Polsce. Interesariusze zostali w ankiecie poproszeni również o wskazanie potencjalnych rozwiązań podniesionych przez nich problemów. Ministerstwo Finansów, wysyłając kwestionariusze, zaznaczyło, iż odpowiedzi należy kierować jedynie do zewnętrznych konsultantów i przedstawicieli EBOR, w celu zachęcenia adresatów do udzielania szczerych odpowiedzi i zapewnienia bezstronności analizy. MF zwróciło się następnie z prośbą do EBOR o analizę i określenie 20 najważniejszych barier dla rozwoju rynku kapitałowego w Polsce, w tym przede wszystkim tych długoterminowych. Lista tych barier została zaprezentowana i szczegółowo omówiona podczas posiedzenia Rady Rozwoju Rynku Finansowego w dniu 27 lipca 2018 r. Dodatkowo przedmiotowa lista została w tym samym dniu przekazana uczestnikom spotkania, z prośbą o uwagi i komentarze do dnia 10 sierpnia 2018 r. Uwagi te posłużyły do konstrukcji ostatecznej listy 20 najważniejszych barier i zaproponowanych kierunkowych rozwiązań. Lista ta prezentuje się następująco: BARIERY O CHARAKTERZE OGÓLNYM
Niski poziom oszczędności i inwestycji, szczególnie w sektorze detalicznym.
Brak określonych mierzalnych celów i planów działań mających na celu integrację finansową inwestorów indywidualnych.
Niedostateczny poziom edukacji finansowej społeczeństwa.
Niedostateczne przestrzeganie zasad ładu korporacyjnego i wymagań w zakresie zarządzania finansowego przez spółki notowane na giełdzie, w tym przez spółki Skarbu Państwa.
Niska atrakcyjność pierwszej oferty publicznej (IPO) oraz struktur pozyskiwania kapitału.
Brak jednoznacznej odpowiedzialności za wdrażanie rozwiązań i rozwój polskiego rynku kapitałowego (kto jest odpowiedzialny – MF, NBP czy KNF). BARIERY STRUKTURALNE
Niewystarczające wykorzystanie konkurencyjnych i innowacyjnych funkcjonalności oraz technologii na rynku skarbowych papierów wartościowych.
Niedostateczna efektywność, przejrzystość i płynność, w szczególności dla wielu kluczowych segmentów rynku kapitałowego, np.: • transakcji repo na polskich papierach wartościowych, • instrumentów pochodnych.
Brak narodowych „liderów” wśród emitentów i pośredników operujących na poziomie ogólnoeuropejskim lub globalnym.
Brak ram prawnych, operacyjnych i nadzorczych w odniesieniu do niektórych istotnych produktów i usług: • udzielania i zaciągania pożyczek papierów wartościowych (ang. Securities Lending and Borrowing, SLB), • funduszy ETF i instrumentów typu ETP.
Przestarzałe technologie lub brak technologii w kluczowych segmentach rynku, w tym niewystarczające inwestycje w rozwiązania FinTech.
Kosztowna infrastruktura rynku oraz pośrednicy oferujący nieodpowiadające współczesnym wymaganiom produkty/usługi.
Niewystarczająca aktywność podmiotów rynku kapitałowego w zakresie działań lobbingowych w Unii Europejskiej. 23 Monitor Polski – 25 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego BARIERY REGULACYJNE
Niewystarczające rynkowe doświadczenie nadzorcy – niedostosowane do dynamiki rozwoju rynku.
Postrzegana przez rynek niepewność prawna związana z m.in. reformami systemu emerytalnego (np. OFE).
Wprowadzanie tzw. gold-plating, tj. nadmiernych regulacji i obostrzeń w stosunku do prawa UE.
Luki w regulacjach prawnych, które przyczyniają się do nieefektywności rynku i zwiększania ryzyka, jednocześnie obniżając zaufanie do niego, w tym: • brak sądów specjalizujących się w przestępstwach o charakterze finansowym, • brak standaryzacji dokumentacji prawnej (prospektów emisyjnych, dokumentacji dotyczącej obowiązków informacyjnych związanych z notowaniem na rynku, umów), • brak możliwości procedowania prospektu emisyjnego w języku angielskim, co obniża atrakcyjność polskiego rynku kapitałowego dla emitentów zagranicznych, • niewystarczające ramy regulacyjne dotyczące ochrony praw uczestników rynku, • brak wdrożenia standardu wyceny obligacji według wartości rynkowej, • braki w infrastrukturze post-transakcyjnej w celu zapewnienia większego bezpieczeństwa rynku. BARIERY PODATKOWE
Brak wystarczających zachęt podatkowych dla emitentów, inwestorów i pośredników.
Bariery w zakresie struktury podatkowej i bariery administracyjne, które zniechęcają do wejścia na rynek kapitałowy.
Niska popularność programów akcjonariatu pracowniczego. 24 Monitor Polski – 26 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego
Planowane działania W niniejszym rozdziale przedstawiono propozycje działań, które stanowią odpowiedź na zaprezentowane w poprzedniej części bariery. Poszczególne rozwiązania zostały omówione zgodnie z przedstawionymi na poniższym schemacie blokami tematycznymi. Rys.
Struktura wdrażania SRRK 1 Wdrożenie SRRK Pełnomocnik Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju ds. wdrożenia Strategii i zespół ds. zarządzania projektem 2 Kluczowe kwestie o charakterze ogólnym 3 Przewidywalny nadzór i reformy w sferze regulacyjnej 4 Zachęty podatkowe i przyjazna administracja 5 Konkurencyjne struktury rynku 6 Zrównoważone finansowanie (inwestycje proekologiczne) 7 Innowacje i FinTech Innowacje – przełamywanie barier i tworzenie rozwiązań nowej generacji Źródło: Opracowanie własne. 4.
OBSZAR 1: ZARZĄDZANIE PROJEKTEM SRRK 4 .1 .1 . P OW OŁ ANI E P E ŁN OM OC NI K A MI NI ST R A FI N ANS ÓW, INW E ST Y CJ I I RO ZW OJ U D S. W D R O ŻENI A S RR K Rząd będzie podejmował działania mające na celu rozwój polskiego rynku kapitałowego, dążąc, aby rynek ten stał się istotnym wsparciem dla polskiej gospodarki w zakresie jej długoterminowego rozwoju oraz osiągniecia konkurencyjnej pozycji na arenie międzynarodowej. Jednym z najważniejszych czynników powodzenia SRRK jest powierzenie bezpośredniego nadzoru nad implementacją Strategii Pełnomocnikowi Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju, któremu będzie podlegał zespół ds. zarządzania projektem. Oczekuje się, iż bezpośredni nadzór Pełnomocnika nad działaniami postulowanymi w niniejszym dokumencie przyczyni się do ich terminowej i rzetelnej realizacji. 4 .1 .2 . 4.1.2.
USTANOW I ENI E I FU N KCJ ON OWANI E ZESP O ŁU D S. ZAR Z ĄD ZAN I A P ROJ E KT EM O R AZ P O W OŁ ANI E T EM AT Y C ZNY CH G R UP R OB O C ZYC H P R ZY R R RF Wdrożenie Proces wdrażania SRRK formalnie rozpocznie się w momencie przyjęcia niniejszego dokumentu uchwałą Rady Ministrów, niemniej od początku prac nad Strategią Ministerstwo Finansów podejmowało działania zmierzające do uporządkowania otoczenia regulacyjnego w celu usprawnienia dokonania przewidzianych w niniejszym dokumencie zmian. Co istotne do tej pory w związku z brakiem obowiązywania formalnej strategii rozwoju rynku kapitałowego w polityce gospodarczej państwa nie istniało spójne podejście do zarządzania rozwojem rynku kapitałowego. Wiele strategicznych kwestii omawiano na forum Rady Rozwoju Rynku Finansowego34), w związku z czym również obecnie wydaje się uzasadnione utrzymanie tej formy dialogu z rynkiem, m.in. poprzez kontynuowanie regularnych posiedzeń Rady poświęconych poszczególnym obszarom tematycznym omawianym w SRRK. Jednocześnie kwestie związane z wdrażaniem rozwiązań z zakresu zaawansowanych innowacji będą również omawiane na posiedzeniach międzyresortowego Zespołu ds. Innowacji. Ponadto, w związku z rosnącą liczbą regulacji unijnych, niezbędne staje się skoordynowanie działań i współpraca pomiędzy poszczególnymi interesariuszami w celu usprawnienia procesów regulacyjnych i nadzorczych polskiego rynku kapitałowego. Koniecznym jest stworzenie przez podmioty reprezentujące poszczególne segmenty rynku, przy wsparciu organizacyjnym 34) Rada Rozwoju Rynku Finansowego została powołana zarządzeniem nr 25 Ministra Finansów z dnia 14 września 2006 r. w sprawie utworzenia Rady Rozwoju Rynku Finansowego. 25 Monitor Polski – 27 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Rządu, przedstawicielstwa – biura lobbingowego w Brukseli. Biuro w Brukseli powinno skupiać swoje wysiłki na oddziaływaniu na projektowane przez m.in. Komisję Europejską, Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej czy europejskie organy nadzoru (ESMA, EBA i EIOPA) przepisy, decyzje, wytyczne etc. W celu sprawnego przeprowadzenia fazy implementacji Pełnomocnik Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju ds. wdrożenia SRRK: • zapewni skuteczną komunikację dotyczącą działań SRRK w ramach Rządu, • publicznie zaprezentuje rozwiązania przewidziane przez SRRK, jej cele, główne założenia, jak również harmonogram działań, • zapewni rekrutację doświadczonego zespołu projektowego. 4.1.2.
Zespół ds. zarządzania projektem SRRK Zespół ds. zarządzania projektem zostanie utworzony w ramach struktury Ministerstwa Finansów, wpisując się w przedstawiony poniżej schemat organizacyjny projektu SRRK. Działania podejmowane przez zespół powinny być poddawane corocznemu przeglądowi w celu uwzględnienia potrzeb w zakresie celów na następny rok. Główne zadania zespołu ds. zarządzania projektem SRRK: • wsparcie merytoryczne i organizacyjne Pełnomocnika Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju ds. wdrożenia SRRK w bieżącym nadzorze nad realizacją działań przewidzianych w Strategii, • ustanawianie i koordynowanie zadań w ramach prac tematycznych grup roboczych, • monitorowanie terminowości i kompletności wdrożenia SRRK, • usuwanie zidentyfikowanych barier poprzez projektowanie i wdrażanie rozwiązań, popartych wcześniejszą analizą i konsultacjami z interesariuszami, • przygotowanie dla Pełnomocnika Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju, w celu prezentacji przez niego na forum RRRF, kwartalnego raportu o postępach w implementacji Strategii i dalszych planowanych działaniach. 4.1.2.
Powołanie grupy roboczej przy RRRF ds. wdrożenia projektu SRRK W procesie wdrażania SRRK konieczne jest wykorzystanie wiedzy i doświadczenia uczestników polskiego rynku kapitałowego, w związku z czym w ramach RRRF zostanie powołana grupa robocza ds. wdrożenia rozwiązań przewidzianych w niniejszym projekcie, koordynowana przez wspomniany wyżej zespół ds. zarządzania projektem SRRK. Grupa ta będzie prowadzić swoje prace według obszarów tematycznych, w odniesieniu do których istnieje największe zapotrzebowanie ze strony uczestników rynku przeprowadzenia dyskusji i pogłębionej analizy. Proponowane obszary tematyczne grupy roboczej przy RRRF ds. wdrożenia SRRK:
Rynek zorganizowany,
MŚP i rynek niepubliczny,
Innowacje i FinTech,
Instrumenty pochodne,
Infrastruktura post-transakcyjna i relacje inwestorskie,
Ład korporacyjny,
Ekspansja i konkurencyjność międzynarodowa,
Ochrona inwestorów indywidualnych,
Wysokość kosztów transakcyjnych i innych opłat rynkowych,
Fundusze inwestycyjne i inwestorzy instytucjonalni. Podczas spotkań grup roboczych będą zapraszane, w miarę możliwości, osoby posiadające doświadczenie w największych międzynarodowych instytucjach finansowych, konsultingowych czy informatycznych w celu wykorzystania ich wiedzy i doświadczenia w pracy na najbardziej rozwiniętych rynkach zagranicznych. 26 Monitor Polski – 28 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Rys.
Organizacja projektu wdrożenia SRRK Zarządzanie realizacją SRRK Pełnomocnik Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju ds. wdrożenia SRRK 1 Zespół ds. zarządzania projektem SRRK 7 obszarów tematycznych Strategii Rozwoju Rynku Kapitałowego Grupa robocza przy RRRF ds. wdrożenia SRRK 1 4 .1 .3 . Źródło: Opracowanie własne. KO OR D YN ACJ A D ZI A Ł AŃ P OMI Ę D ZY M F, N B P I KN F Realizacja niezbędnych do rozwoju rynku kapitałowego działań jest w dużej mierze również zależna od przyszłej współpracy i zbieżności realizowanych celów pomiędzy trzema głównymi podmiotami nadzorującymi i regulującymi rynek finansowy w Polsce – Ministerstwem Finansów, Narodowym Bankiem Polskim oraz Komisją Nadzoru Finansowego. Postuluje się, aby wymienione trzy strony opracowały i zawarły porozumienie na rzecz spójnej i skutecznej implementacji rozwiązań przewidzianych w SRRK, czyli de facto na rzecz rozwoju rynku kapitałowego – przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów regulujących funkcjonowanie wymienionych podmiotów. Trójstronne porozumienie powinno przyczynić się do wzmocnienia zaufania ze strony podmiotów rynku do tworzonego prawa i wyznaczanych przez Rząd kierunków działań zmierzających do rozwoju rynku35). DZIAŁANIA – ZARZĄDZANIE SRRK
Ustanowienie Pełnomocnika Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju ds. wdrożenia SRRK.
Powołanie zespołu ds. zarządzania projektem SRRK w strukturach Ministerstwa Finansów.
Sporządzanie kwartalnych raportów na temat postępów we wdrażaniu SRRK prezentowanych na posiedzeniach Rady Rozwoju Rynku Finansowego.
Zawarcie porozumienia pomiędzy MF, NBP i KNF w celu spójnej implementacji rozwiązań przewidzianych w SRRK.
Utworzenie grupy roboczej przy Radzie Rozwoju Rynku Finansowego do spraw wdrożenia rozwiązań przewidzianych w SRRK.
Pozyskanie dla krajowego rynku kapitałowego Polaków pracujących za granicą w największych firmach finansowych, konsultingowych, informatycznych i FinTech.
Utworzenie przez uczestników rynku, przy wsparciu organizacyjnym Rządu, biura w Brukseli zajmującego się lobbowaniem w kluczowych instytucjach unijnych. 4.
OBSZAR 2: KWESTIE NATURY OGÓLNEJ W SRRK zidentyfikowano następujące kwestie o charakterze ogólnym, które wymagają podjęcia ukierunkowanych działań: • zaufanie, • standardy ładu korporacyjnego, • oszczędności i edukacja w zakresie rynku finansowego, • zasoby ludzkie. 35) Przykładowo trójstronne porozumienie może wzorować się na dokumentach przyjętych w wielu krajach, w tym w Wielkiej Brytanii. 27 Monitor Polski – 29 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego 4 .2 .1 . W ZM AC NI ANI E ZAU FANI A Wzmacnianie zaufania do rynku jest jedną z podstawowych zasad, jakimi kieruje się niniejszy dokument. Jest to kluczowe zadanie dla wszystkich interesariuszy, tj. Rządu, banku centralnego, organów nadzoru, pośredników, emitentów i innych, które ponadto powinno opierać się na wykorzystywaniu nowoczesnych technologii, gwarantujących jednocześnie bezpieczeństwo danych, konkurencyjność cenową oraz szybkość i przejrzystość procesów. Warunkiem koniecznym do rozwoju rynku kapitałowego w Polsce jest zdecydowane wzmocnienie zaufania z jednej strony społeczeństwa do podmiotów rynku kapitałowego (przede wszystkim poprzez edukację i skuteczne ramy nadzorcze), z drugiej strony interesariuszy do organów państwowych (między innymi w zakresie przewidywalności ich działań i regulacji). Rynek kapitałowy jest skomplikowanym otoczeniem, na którym fundamentalnym czynnikiem decydującym o podejmowanych działaniach jest obiektywne doradztwo ze strony pośredników rynkowych. Jednocześnie ryzyko zawsze pozostaje po stronie inwestora lub emitenta. Aby zapewnić równowagę pomiędzy ponoszonym ryzykiem i osiąganym zwrotem z inwestycji oraz odpowiednią jakość rekomendacji uzyskanych od pośredników, ryzyko i korzyści powinny być rozłożone w sposób przejrzysty i efektywny, a część tego ryzyka powinni ponosić doradcy. Ponadto dla rozwoju krajowego rynku kapitałowego konieczna jest minimalizacja nadużyć nie poprzez zmniejszanie skali działalności i inwestycji, ale przez odpowiednie egzekwowanie przepisów i stosowanie regulacyjnych środków odstraszających. W tym kontekście dużym wyzwaniem dla rynku kapitałowego jest także sposób przeprowadzania zmian legislacyjnych wynikających z potrzeby dostosowywania do zmieniającego się otoczenia czy technologii. Czynnikiem gwarantującym przewidywalność regulacji powinna być wysoka jakość procesu legislacyjnego, proporcjonalność wdrażanych rozwiązań oraz przeznaczanie odpowiednio długiego czasu na konsultacje społeczne oraz implementację nowych przepisów przez uczestników rynku. Należy w miarę możliwości unikać sytuacji, gdy w sposób raptowny i nieoczekiwany zmieniają się warunki działania na rynku. Niniejszy dokument ma na celu zapewnienie wysokiej ochrony wszystkim interesariuszom, a w szczególności inwestorom indywidualnym tak, aby przepisy prawa i środki egzekucji tworzyły stabilne środowisko prawne, pozwalające na efektywną alokację kapitału i uzyskanie należytych korzyści przez podmioty podejmujące ryzyko. Jednocześnie celem powinna być ochrona inwestorów bez konieczności ponoszenia przez nich nadmiernych opłat na rzecz pośredników i doradców. W tym zakresie SRRK musi również ograniczyć możliwość podejmowania błędnych decyzji inwestorów wskutek nieobiektywnego doradztwa, promującego oferujące krótkoterminowe zyski dla doradców produkty charakteryzujące się wysokimi opłatami lub będące niedostosowanymi do profilu i celów inwestycyjnych klienta. W pozostałych sekcjach SRRK przedstawia szereg propozycji, które mają na celu promowanie zaufania na rynkach. DZIAŁANIA - ZAUFANIE
Dbanie o stabilność i przewidywalność regulacji.
Zwiększenie odpowiedzialności pośredników w zakresie rekomendowanych inwestycji przez skuteczne środki egzekwowania prawa. 4 .2 .2 . W ZM AC NI ANI E I KO RP O R AC YJ N EG O P R ZE ST R ZE G ANI E STAN D AR DÓ W Ł AD U Jedną z korzyści płynących z posiadania statusu spółki publicznej jest możliwość korzystania przez emitenta z potencjalnie korzystnej wyceny, co w praktyce nie jest dostępne dla spółek wybierających inne, niepubliczne formy finansowania. Bezpośredni wpływ na wycenę spółek może mieć ład korporacyjny oraz obowiązujące na rynku standardy, gdyż inwestorzy przykładają większą wagę do dobrze zarządzanych firm, szczególnie w gospodarkach, które charakteryzują się niższym poziomem ładu korporacyjnego. Jednym z najważniejszych wyznaczników poziomu ładu korporacyjnego jest poszanowanie praw akcjonariuszy mniejszościowych w spółkach publicznych. OECD stwierdza, że ład korporacyjny zapewnia strukturę, w ramach której wyznaczane są cele spółki oraz określane są środki ich osiągania i monitorowania wyników36). W oparciu o rozmowy przeprowadzone z interesariuszami polskiego rynku i zgłoszone przez nich uwagi można stwierdzić, że przestrzeganie standardów ładu korporacyjnego na polskim rynku kapitałowym w dalszym ciągu nie jest zadowalające. Może to mieć istotny wpływ na skłonność nowych spółek do debiutu giełdowego. W związku z powyższym powinno dążyć się do stworzenia warunków umożliwiających rozwój ładu korporacyjnego na polskim rynku. 36) OECD, Principles of Corporate Governance,
28 Monitor Polski – 30 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Zwiększenie uprawnień dla GPW 37) Obecnie obowiązujące wymogi wobec spółek w zakresie ładu korporacyjnego wynikają z ustawy o ofercie publicznej , 38) implementującej przepisy tzw. dyrektywy Transparency , która nakłada na emitentów obowiązek publikowania wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym oświadczenia o stosowaniu zasad ładu korporacyjnego. Oświadczenie takie powinno określać, któremu kodeksowi ładu korporacyjnego podlega dany emitent lub który zbiór zasad stosuje. Ponadto oświadczenie to powinno zawierać wszelkie istotne informacje o stosowanych praktykach ładu korporacyjnego wykraczających poza wymogi prawa krajowego. W przypadku kiedy emitent nie stosuje się do konkretnego dla niego zbioru zasad, powinien dodać wyjaśnienie wraz z uzasadnieniem, od których części kodeksu odbiega. W przypadku naruszenia przez emitenta obowiązku publikacji oświadczenia o stosowaniu zasad ładu korporacyjnego KNF może nałożyć na emitenta karę pieniężną lub wykluczyć go z obrotu. Jest to jednak sankcja za brak publikacji, nie zaś za nieprzestrzeganie zbioru zasad, co jest kwestią kluczową. Proponuje się, aby Giełda Papierów Wartościowych w większym stopniu niż dotychczas realizowała swoje uprawnienia określone w Regulaminie Giełdy, polegające na weryfikowaniu oświadczeń spółek giełdowych w sprawie ładu korporacyjnego, jak również nakładaniu kar regulaminowych na emitentów nieprawidłowo wypełniających obowiązki informacyjne wynikające z faktu stosowania standardów zawartych w dokumencie „Dobre Praktyki Spółek Notowanych na GPW 2016”. Dodatkowo GPW powinna podejmować działania edukacyjne w zakresie ładu korporacyjnego. Środki te powinny obejmować: • szkolenia dla członków zarządów i rad nadzorczych, • propagowanie rozwiązań technicznych poprawiających dostępność do informacji na temat stosowania zasad Dobrych Praktyk przez spółki notowane na giełdzie, w tym publiczne ogłaszanie statystyk dotyczących ładu korporacyjnego. Ponadto, ponieważ Skarb Państwa kontroluje bezpośrednio i pośrednio około 70% kapitalizacji spółek z indeksu WIG 20, zasadne jest, żeby Rząd był prekursorem stosowania zasad ładu korporacyjnego w odniesieniu do polskiego rynku kapitałowego. W związku z tym Rząd powinien podjąć działania, aby spółki z udziałem Skarbu Państwa notowane na GPW w jak największym stopniu stosowały zasady ładu korporacyjnego obowiązujące spółki giełdowe, zawarte w dokumencie „Dobre Praktyki Spółek Notowanych na GPW 2016”. Spółki Skarbu Państwa powinny być wzorem do naśladowania dla pozostałych notowanych na giełdzie spółek w zakresie przestrzegania zasad ładu korporacyjnego. DZIAŁANIA - ŁAD KORPORACYJNY
Realizacja przez GPW w większym stopniu niż dotychczas uprawnień określonych w Regulaminie Giełdy dotyczących egzekwowania od spółek giełdowych przestrzegania zasad ładu korporacyjnego.
Podjęcie przez Rząd działań zmierzających do tego, aby spółki z udziałem Skarbu Państwa notowane na GPW w jak największym stopniu stosowały zasady ładu korporacyjnego obowiązujące spółki giełdowe, zawarte w dokumencie „Dobre Praktyki Spółek Notowanych na GPW 2016”. 37) Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawarte są w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 29 marca 2018 r. w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim (Dz. U. poz. 757). 38) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/50/UE z dnia 22 października 2013 r. zmieniająca dyrektywę 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji wymogów dotyczących przejrzystości informacji o emitentach, których papiery wartościowe dopuszczane są do obrotu na rynku regulowanym, dyrektywę 2003/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prospektu emisyjnego publikowanego w związku z publiczną ofertą lub dopuszczeniem do obrotu papierów wartościowych oraz dyrektywę Komisji 2007/14/WE ustanawiającą szczegółowe zasady wdrożenia niektórych przepisów dyrektywy 2004/109/WE (Dz. Urz. UE L 294 z 06.11.2013, str. 13, z późn. zm.). 29 Monitor Polski – 31 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego 4 .2 .3 . OS ZC ZĘD NO Ś CI , INT E GR AC J A I E DU K ACJ A W ZAK RE SI E RY NK U FIN AN S OW EG O W Strategii zakłada się zwiększenie udziału oszczędności w gospodarce, aby do 2025 r. poziom stopy oszczędności gospodarstw domowych brutto wzrósł z poziomu 2,60% do ok. 8% dochodu brutto do dyspozycji, osiągając stopę oszczędności prywatnych obserwowaną w państwach takich jak Finlandia czy Dania, a także, aby do 2030 r. dorównać poziomowi stopy oszczędności średniej państw Unii Europejskiej, tj. ok. 11%. Kluczowe znaczenie w tym zakresie będą odgrywać integracja finansowa oraz edukacja polskiego społeczeństwa w zakresie funkcjonowania rynku finansowego. 4.2.3.
Oszczędności W latach 2012–2016 średnia stopa oszczędności brutto gospodarstw domowych wyniosła 2,60%, czyli znacznie poniżej 39) średniej w państwach UE . Przeszkodę dla rozwoju kultury oszczędności w Polsce mogą stanowić między innymi następujące bariery:
Niski poziom przeciętnych zarobków względem najbardziej rozwiniętych państw.
Niski poziom wiedzy z zakresu funkcjonowania rynku finansowego, co należy wytłumaczyć między innymi tym, że polski rynek istnieje od niespełna 30 lat.
Zmiany w krajowym systemie emerytalnym na przestrzeni ostatnich lat.
Niskie długoterminowe stopy procentowe.
Ujemne wyniki finansowe netto kluczowych produktów indeksowych, wysokie koszty pośrednictwa oraz koszty wcześniejszego wykupu poważnie ograniczają poziom oszczędności długoterminowych.
Brak zaufania wobec instytucji finansowych w związku z odnotowanymi przypadkami misselingu.
Duża skłonność do konsumpcji. W obliczu procesu starzenia się polskiego społeczeństwa niezmiernie istotne jest, aby długoterminowe oszczędności stały się priorytetem nie tylko dla rządzących, ale również znalazły się wyżej w hierarchii priorytetów konsumentów. Aby stymulować tę zmianę, należy:
opracować kompleksową Strategię Edukacji Finansowej (patrz: 4.2.3.3),
wprowadzić programy mające na celu pozyskanie oszczędności Polaków żyjących poza granicami Polski. Wstępne propozycje obejmują skarbowe produkty oszczędnościowe dystrybuowane m.in. poprzez mobilną aplikację (potencjalnie przy użyciu technologii blockchain), oraz
wdrożyć reformy systemu podatkowego zachęcające do długoterminowego oszczędzania poprzez obniżenie stawki podatku od zysków kapitałowych dla inwestycji długookresowych, 40)
w przypadku PPK zadbać o kontrolę nad opłatami transakcyjnymi , przy wykorzystaniu jasnych i publicznie dostępnych wytycznych opublikowanych przez KNF,
rozważyć wprowadzenie wybranych nowych modeli produktów oszczędnościowych z prostą funkcjonalnością, np. rozwiązań podobnych do tych oferowanych przez brytyjski NS&I (nsandi.com). Produkty te mogą być oferowane przez aplikacje (portfele) mobilne wraz z szeregiem różnych struktur dedykowanych poszczególnym grupom demograficznym. Ponadto taka mobilna platforma powinna osiągnąć najwyższe cyfrowe standardy,
przeanalizować w ramach jednego z bloków tematycznych powoływanej grupy roboczej RRRF zasadność wprowadzenia mechanizmu uzależnienia prowizji pośrednika od zysków inwestora w długim okresie. 39) Według danych Eurostatu za lata 2012–2016 r. Średnia stopa oszczędności brutto gospodarstw domowych w Unii Europejskiej w analogicznym okresie wyniosła 11%. Z kolei w 2016 r. stopa oszczędności brutto gospodarstw domowych w Polsce wyniosła 4,36%. Dla porównania w 2016 r. najwyższą stopą oszczędności gospodarstw domowych brutto charakteryzowała się Szwajcaria, osiągając poziom 22,85% (według prognoz). Równie wysoki poziom oszczędności osiągnęły gospodarstwa domowe z Luksemburga, których poziom oszczędności wyniósł 19,44% Wysoki poziom oszczędności cechuje również gospodarstwa domowe z Niemiec i Francji, które charakteryzowały się stopą oszczędności odpowiednio na poziomie 17,17% i 13,57% (według prognoz). Z kolei państwa z regionu Europy Środkowo-Wschodniej, takie jak Czechy i Słowacja, osiągnęły odpowiednio 11,60% oraz 8,71%. W tym samym roku najniższą stopę oszczędności osiągnęły Litwa 0,16% oraz Cypr -3,15%. 40) Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. poz. 2215, z późn. zm.) wprowadza kwestię dotyczącą opłat transakcyjnych, poprzez wskazanie, że opłaty te (jak również inne koszty) nie mogą odbiegać od przyjętych w obrocie zwykłych kosztów wykonywania tego rodzaju usług – art. 50 ust. 4 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 2 ustawy. 30 Monitor Polski – 32 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego DZIAŁANIA - OSZCZĘDNOŚCI
Wzmożenie działań w zakresie edukacji na temat rynku finansowego - zarówno nieprofesjonalnych inwestorów, jak i potencjalnych emitentów - między innymi poprzez stworzenie Strategii Edukacji Finansowej.
Wdrożenie programów mających na celu przyciągnięcie na polski rynek finansowy oszczędności Polaków żyjących poza granicami Polski.
Reformy podatkowe zachęcające do długoterminowego oszczędzania.
Rozważenie wprowadzenia wybranych nowych modeli produktów oszczędnościowych z bardzo prostą funkcjonalnością. 4.2.3.
Integracja finansowa Integrację finansową w literaturze określa się przede wszystkim jako stan, w którym poszczególne segmenty regionalnego i międzynarodowego rynku finansowego są ze sobą połączone. Zwraca się również uwagę, iż zintegrowany finansowo rynek powinien pozostać niezależny od innych struktur finansowych w regionie. Ponadto, aby osiągnąć pełną integrację finansową, poszczególne komponenty procesu pośrednictwa, np. dostępu do kapitału inwestycyjnego za pośrednictwem instytucji lub rynków, powinny działać na siebie symetrycznie. Pełna integracja finansowa wymaga równego dostępu m.in. do banków, rynków, rozliczania itd., zarówno dla inwestorów, jak i emitentów41). Jako korzyści związane z osiągnięciami pełnej integracji finansowej można wymienić szerszy wybór możliwości podziału i dywersyfikacji ryzyka, lepszą alokację kapitału w projekty inwestycyjne, potencjalny wyższy wzrost gospodarczy42). W związku z tym pokonanie barier w zakresie integracji finansowej przyczyni się między innymi do wzmocnienia stabilności finansowej, będzie również stymulować wzrost mikroprzedsiębiorstw, które ostatecznie pobudzą wzrost innych sektorów gospodarki. Integracji finansowej nie da się osiągnąć bez stałej współpracy wszystkich interesariuszy. Realizacja tego celu wymaga przede wszystkim zgodnego podejścia opartego na współpracy pomiędzy podmiotami rynkowymi. DZIAŁANIA - INTEGRACJA FINANSOWA
Główne czynniki wzmacniające integrację finansową: • wzmocniona edukacja w zakresie rynku finansowego, np. za pośrednictwem mediów społecznościowych, • promocja oszczędnościowych obligacji skarbowych, między innymi poprzez dystrybucję przez kanały mobilne, • aktywny nadzór nad kosztami ponoszonymi przez inwestorów indywidualnych przy jednoczesnym uniemożliwianiu stosowania ukrytych (alternatywnych) opłat, • umożliwienie emitentom prowadzenia programów lojalnościowych dla inwestorów, • zachęty podatkowe, w tym związane z programami akcji pracowniczych. 4.2.3.
Edukacja w zakresie funkcjonowania rynku finansowego Wiedza z zakresu finansów i rynku finansowego powinna być dostępna dla ogółu obywateli, ponieważ prowadzi do zwiększenia poziomu integracji finansowej, stymuluje innowacje, tworzy konkurencję i potencjalnie zmniejsza nierówności społeczne43). Ponadto wysoki poziom wiedzy z zakresu finansów powinien pozytywnie wpływać na zarządzanie budżetem domowym czy skłonność do oszczędzania. Jak pokazano na poniższym rysunku, pod względem edukacji finansowej Polska znajduje się na niskim poziomie (szczególnie w zakresie skłonności do oszczędzania) w porównaniu z innymi krajami, w których OECD przeprowadziło badanie44). 41) Stavarek D., Repkova I., Gajdosova K., Theory of Financial integration and achievements in the European Union, Munich Personal RePEc Archive, lipiec
42) Baele, L. i inni, Measuring Financial Integration in the Euro Area, European Central Bank Occasional Paper Series No. 14,
43) Leifels A., Metzger G., Financial literacy helps with business start-ups: easier, better funded, more competitive, KFP Research, październik
44) OECD/INFE, International Survey of Adult Financial Literacy Competencies,
31 Monitor Polski – 33 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego Rys.
Wiedza z zakresu finansów, jej wykorzystywanie w praktyce (zachowanie), stopień skłonności do oszczędzania (postawa) wiedza zachowanie Francja Finlandia Norwegia Kanada Hong Kong Nowa Zelandia Korea Południowa Belgia Austria Portugalia Litwa Holandia Estonia Łotwa Wielka Brytania Tajlandia Albania Czechy Jordania Turcja Węgry Gruzja Malezja Rosja Brazylia Białoruś Chorwacja Polska 16 14 12 10 8 6 4 2 0 postawa Źródło: OECD/INFE, International Survey of Adult Financial Literacy Competencies,
Uwaga: Maksymalny możliwy wynik do uzyskania w badaniu OECD wynosił 21 pkt: 7 pkt za wiedzę, 9 pkt z zachowanie i 5 pkt za postawę. Maksymalny wynik uzyskała Francja oraz Finlandia (14,8 pkt). Z kolei Polska plasowała się na ostatnim miejscu, osiągając 11,6 pkt (55% możliwego maksymalnego wyniku). Ponadto należy zauważyć, że edukacja w zakresie rynku finansowego powinna obejmować nie tylko potencjalnych inwestorów, ale również potencjalnych emitentów – przedsiębiorstwa, które dzisiaj korzystają często jedynie z finansowania bankowego, a w przypadku których wykorzystanie dostosowanych do ich potrzeb instrumentów rynku kapitałowego mogłoby być bardzo korzystne dla ich rozwoju i ekspansji czy też wzrostu innowacyjności. W związku z tym zespół ds. zarządzania projektem SRRK będzie współpracować z nowo powołaną Radą Edukacji Finansowej45), w celu zaproponowania w ramach Strategii Edukacji Finansowej dla Polski modelu edukacji polskiego społeczeństwa w zakresie funkcjonowania rynku finansowego. Model ten powinien zostać uzgodniony z kluczowymi interesariuszami i wyraźnie przypisywać obowiązki w zakresie jej wdrażania. Ponadto powinien być zgodny m.in. z normami OECD dotyczącymi strategii edukacji finansowej46). Ponadto Ministerstwo Finansów podejmie współpracę z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu promowania obowiązkowej edukacji w zakresie finansów, jak również przeglądu programów nauczania pod kątem wprowadzenia treści związanych z edukacją finansową na każdym etapie kształcenia i docelowo rozważy wprowadzenie w szkołach odrębnego przedmiotu poświęconego edukacji finansowej. Należy również zapewnić udział stowarzyszeń branżowych rynku finansowego w szkoleniu nauczycieli w zakresie edukacji finansowej. Uznając, że edukacja w zakresie rynku finansowego jest możliwa do prowadzenia wyłącznie poprzez aktywne działania, SRRK będzie działać na rzecz wprowadzenia: • gier na platformach społecznościowych, korzystając przy tym z doświadczeń bardzo silnej branży gier komputerowych w Polsce, • dodatkowych produktów oszczędnościowych dystrybuowanych z użyciem nowych, bardziej dostępnych mechanizmów, w tym np. aplikacji mobilnych czy bezkosztowych portfeli mobilnych, stymulujących konkurencyjność i wzmocnienie zaufania do rynku kapitałowego, • produktów adresowanych również do klientów detalicznych niekorzystających aktualnie z usług bankowych, • rozwiązań edukacyjnych dla emitentów, inwestorów instytucjonalnych, pośredników i doradców w celu podwyższenia atrakcyjności bardziej zaawansowanych produktów i technologii rynku kapitałowego, np. produktów strukturyzowanych, ETF, dodatkowych instrumentów pochodnych, handlu algorytmicznego. DZIAŁANIA - EDUKACJA W ZAKRESIE RYNKU FINANSOWEGO
Działania w zakresie edukacji finansowej będą obejmować m.in.: • przygotowanie Strategii Edukacji Finansowej i prowadzenie działań z zakresu edukacji finansowej przez Fundusz Edukacji Finansowej, • wprowadzenie gier z dziedziny edukacji finansowej, m.in. dostępnych na platformach społecznościowych, 45) Rada Edukacji Finansowej została wprowadzona w ustawie z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. poz. 2243, z późn. zm.). Rada wyznacza kierunki i sposób realizacji zadań Funduszu Edukacji Finansowej, sprawuje nadzór nad realizacją jego zadań oraz nad gospodarowaniem środkami Funduszu. 46) OECD, National Strategies for financial education. OECD/INFE Policy Handbook,
32 Monitor Polski – 34 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego • promocję skarbowych produktów oszczędnościowych dystrybuowanych przez aplikację mobilną, • programy edukacyjne dla emitentów, inwestorów instytucjonalnych, pośredników, doradców oraz inwestorów indywidualnych, w tym poprzez współpracę UKNF z organizacjami zrzeszającymi inwestorów indywidualnych, • analizę zasadności wprowadzenia produktów niekorzystających z produktów bankowych, oszczędnościowych adresowanych do Polaków • zapewnienie możliwości zidentyfikowania przez rynek i inwestorów niewłaściwych praktyk i ich wyeliminowanie poprzez rozważenie wprowadzenia obowiązku publikowania informacji o tym, jakiego rodzaju naruszenia w czynnościach i działaniach danego podmiotu zidentyfikowała KNF, które doprowadziły Komisję do złożenia stosownego zawiadomienia do prokuratury. 4 .2 .4 . ZAS OB Y LU D ZKI E Konieczne jest przyciągnięcie na polski rynek kapitałowy specjalistów z zakresu finansów, konsultingu i informatyki z krajowych i międzynarodowych rynków kapitałowych (w tym Polaków, którzy wyemigrowali i zdobyli doświadczenie na najbardziej rozwiniętych rynkach). Zasoby te należy pozyskać do MF, KNF oraz sektora prywatnego w celu wykorzystania bardziej zaawansowanych umiejętności z innych rynków i branż. Poszerzenie zakresu ich umiejętności pomoże również podnieść poziom wiedzy na temat finansów i konkurencyjności polskiego rynku. Pozyskanie dla polskiego rynku takich specjalistów pozwoliłoby na pewną zmianę kulturową oraz zaszczepienie ducha innowacyjności. Ponadto biorąc pod uwagę konieczność terminowego wdrażania regulacji UE (bez ich niepotrzebnego zaostrzania) w zakresie usług finansowych, należy zwiększyć potencjał zasobów ludzkich w odpowiednich jednostkach organizacyjnych MF i KNF. DZIAŁANIA - ZASOBY LUDZKIE
Pozyskanie dla krajowego rynku kapitałowego profesjonalistów z branży IT i finansów, w tym przede wszystkim Polaków pracujących w wiodących firmach za granicą. 4.
OBSZAR 3: NADZÓR I REFORMY W ZAKRESIE REGULACJI Polska potrzebuje przewidywalnego, sprzyjającego biznesowi środowiska prawnego, które będzie ułatwiało efektywną mobilizację kapitału, zapewniało ochronę inwestorom i usuwało przeszkody w rozwoju rynku. Niezbędne jest również zapewnienie ambitnego harmonogramu wprowadzania reform w celu utrzymania konkurencyjności naszego rynku względem najlepiej rozwiniętych rynków europejskich. W związku z powyższym rozwiązania proponowane poniżej dotyczące nadzoru i kwestii regulacyjnych powinny zostać wdrożone, zapewniając transparentną komunikację z zainteresowanymi stronami, w tym z aktywnym wykorzystaniem oficjalnych rekomendacji i wytycznych dostępnych dla całego rynku, w celu ujednolicenia interpretacji przepisów i praktyk nadzorczych. 4 .3 .1 . ZAP EW NI ENI E P R ZEW I DYWALNE GO I SK UT EC ZNE GO N AD ZO RU Zmiana sposobu finansowania KNF i wprowadzenie wymogów w odniesieniu do poziomu świadczenia usług Zasady gospodarki finansowej dla jednostek budżetowych, którym podlegał organ nadzoru do końca 2018 r., znacząco ograniczały możliwość finansowania jego działalności. Zmiany w zakresie finansowania krajowego organu nadzoru zostały wprowadzone ustawą z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. poz. 2243, z późn. zm.). Nowy model finansowania UKNF zakłada prowadzenie przez Urząd samodzielnej gospodarki finansowej w ramach posiadanych środków. Istnieje oczekiwanie ze strony podmiotów rynku kapitałowego, iż uzyskanie przez organ nadzoru większej niezależności finansowej przełoży się na wypracowanie i utrzymanie wysokich standardów prowadzonego nadzoru. Dlatego zalecane jest opracowanie i opublikowanie przez UKNF na stronie internetowej zobowiązania wobec uczestników rynku kapitałowego odnośnie do utrzymywania określonych standardów prowadzonych przez Urząd postępowań oraz innych działań podejmowanych wobec podmiotów rynku, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przedmiotowa deklaracja powinna przede wszystkim dotyczyć:
przygotowania, publikacji i stosowania wzorów (szablonów) wymaganych dokumentów,
jasnego określenia maksymalnych terminów wymaganych na przeprowadzenie analizy dokumentów i ich rozpatrzenia przez Urząd, zgodnego z obowiązującymi przepisami (w tym kontekście istotny jest tutaj dalej opisywany postulat stworzenia nowego rodzaju postępowania, w pewnym stopniu niezależnego od regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego), pod warunkiem złożenia przez podmiot zainteresowany pełnej i prawidłowej dokumentacji, 33 Monitor Polski – 35 – Poz. 1027 Strategia Rozwoju Rynku Kapitałowego
wprowadzenia nowoczesnych metod komunikacji elektronicznej, np. nanoszenie przez organ nadzoru uwag w formie komentarzy na dokumentach edytowalnych47), przy jednoczesnym składaniu przez podmioty nadzorowane stosownych dokumentów w wersji przeszukiwalnej, 4.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.

Uchwała nr 114 Rady Ministrów z dnia 1 października 2019 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Rynku Kapitałowego

W skrócie

Co reguluje

Kogo dotyczy

Kluczowe punkty