📄 Tekst ustawy
MONITOR POLSKI
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 21 stycznia 2022 r.
Poz. 64
UCHWAŁA NR 189
RADY MINISTRÓW
z dnia 27 grudnia 2021 r.
zmieniająca uchwałę w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”
Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U.
z 2020 r. poz. 1329) Rada Ministrów uchwala, co następuje:
§ 1. W uchwale nr 160 Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla
rodzin „Za życiem” (M.P. poz. 1250) wprowadza się następujące zmiany:
1)
w § 3 ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„1. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie z realizacji
Programu wraz z wnioskami, w terminie do dnia 30 września roku następującego po roku, którego dotyczy sprawozdanie.”;
2)
załączniki nr 1 i 2 do uchwały otrzymują brzmienie określone odpowiednio w załącznikach nr 1 i 2 do niniejszej
uchwały.
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z mocą od dnia 1 stycznia 2022 r.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
Monitor Polski
–2–
Poz. 64
Załączniki do uchwały nr 189 Rady Ministrów
Załączniki
z dnia 27 grudnia 2021 r. (poz. 64)
do uchwały nr 189
Załącznik nr 1
Rady Ministrów
z dnia 27 grudnia 2021 r.
Załącznik nr 1
PROGRAM KOMPLEKSOWEGO WSPARCIA
DLA RODZIN „ZA ŻYCIEM”
Monitor Polski
-3-
–3–
Poz. 64
SPIS TREŚCI
WYKAZ SKRÓTÓW .............................................................................................................. 6
WSTĘP ...................................................................................................................................... 8
PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU ............................................................................... 11
DIAGNOZA ............................................................................................................................ 12
1. Dane ogólne ...................................................................................................................... 12
2. Populacja niepełnosprawnych dzieci ................................................................................ 16
3. Zdrowie............................................................................................................................. 19
4. Wykształcenie................................................................................................................... 20
5. Rynek pracy ...................................................................................................................... 21
6. Zagrożenie ubóstwem ....................................................................................................... 27
7. Mieszkalnictwo................................................................................................................. 28
CELE PROGRAMU .............................................................................................................. 29
PRIORYTET I. WSPARCIE DLA KOBIET W CIĄŻY I ICH RODZIN ....................... 31
1.1. Koordynowana opieka nad kobietą w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem
ciąży powikłanej ........................................................................................................... 31
1.2. Diagnostyka i terapia prenatalna ................................................................................... 31
1.3. Opieka paliatywna i hospicyjna ..................................................................................... 32
1.4. Rozwój sieci domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży...................... 32
1.5. Pomoc uczennicom w ciąży .......................................................................................... 32
1.6. Prawo do korzystania z elastycznych form organizacji czasu pracy ............................. 33
PRIORYTET II. WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA I JEGO
RODZINY .................................................................................................................... 35
2.1. Koordynacja opieki neonatologiczno-pediatrycznej na rzecz dzieci, u których
zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie
porodu ........................................................................................................................... 35
2.2. Odżywianie mlekiem kobiecym noworodków i niemowląt, ze szczególnym
uwzględnieniem dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w
prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu ....................................................... 35
Monitor Polski
-4-
–4–
Poz. 64
2.3. Wczesna rehabilitacja dzieci, u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne
upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w
prenatalnym okresie rozwoju lub w czasie porodu ....................................................... 36
2.4. Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc niepełnosprawnemu dziecku w okresie
od 0. roku życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego rodzinie ............................. 36
2.5. Uprawnienia osób ubezpieczonych chorobowo do zasiłku opiekuńczego w
przypadku choroby dziecka do 18. roku życia.............................................................. 39
2.6. Przyznanie i wypłata jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł ..................... 39
PRIORYTET III. USŁUGI WSPIERAJĄCE I REHABILITACYJNE........................... 40
3.1. Wsparcie wytchnieniowe dla rodziców lub opiekunów osób niepełnosprawnych ....... 40
3.2. Rozwój sieci ŚDS, w tym rozwój bazy całodobowej w jednostkach już
funkcjonujących, z przeznaczeniem dla osób z niepełnosprawnością sprzężoną
oraz osób ze spektrum autyzmu .................................................................................... 41
3.3. Wsparcie osób niepełnosprawnych, które opuściły warsztat terapii zajęciowej, w
celu podjęcia zatrudnienia na rynku pracy oraz znajdujących się na liście osób
niepełnosprawnych, których zgłoszenie do uczestnictwa w warsztacie zostało
zatwierdzone i które nie rozpoczęły terapii w warsztacie ............................................ 41
3.4. „Pomoc w domu” – w ramach prac społecznie użytecznych ........................................ 42
3.5. Wspieranie aktywizacji zawodowej opiekunów osób niepełnosprawnych ................... 43
PRIORYTET IV. WSPARCIE MIESZKANIOWE ........................................................... 51
4.1. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – budowa mieszkań na wynajem, w tym z możliwością
docelowego uzyskania własności, m.in. z wykorzystaniem gruntów publicznych
(I filar Programu Mieszkanie+) .................................................................................... 51
4.2. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – mieszkania na wynajem o umiarkowanym czynszu
wybudowane w ramach bezzwrotnego dofinansowania ze środków budżetu
państwa społecznego budownictwa czynszowego ........................................................ 51
4.3. Zwiększenie dostępności mieszkań dla rodzin wychowujących dzieci
niepełnosprawne – najem mieszkania z mieszkaniowego zasobu gminy ..................... 52
4.4. Tworzenie mieszkań chronionych dla osób niepełnosprawnych .................................. 53
PRIORYTET V. KOORDYNACJA, EDUKACJA, PORADNICTWO I
INFORMACJA ........................................................................................................... 54
5.1. Wzmocnienie profilaktycznego aspektu zadań asystenta rodziny ................................ 54
5.2. Utworzenie i utrzymanie portalu informacyjnego oraz infolinii „Za życiem” .............. 54
5.3. Doradca rodziny ............................................................................................................ 55
5.4. Tranzycja na rynek pracy .............................................................................................. 56
Monitor Polski
-5-
–5–
Poz. 64
5.5. Świadome i odpowiedzialne rodzicielstwo – działania edukacyjne dla młodzieży
szkół ponadpodstawowych ........................................................................................... 56
PRIORYTET VI. POZOSTAŁE INSTRUMENTY WSPARCIA .................................... 59
6.1. Wspieranie działań na rzecz rodzin i systemu pieczy zastępczej w ramach
konkursów Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–
2030............................................................................................................................... 59
6.2. Spółdzielczość socjalna na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnością oraz ich
rodzin ............................................................................................................................ 59
6.3. „Pakiet alimentacyjny” – przeciwdziałanie zjawisku niealimentacji, które w
znacznej mierze dotyka rodziców samotnie wychowujących dziecko
niepełnosprawne ........................................................................................................... 61
6.4. Wsparcie osób niepełnosprawnych w ramach Programu Operacyjnego Wiedza
Edukacja Rozwój (PO WER)........................................................................................ 61
6.5. Zwiększenie dostępności pomocy prawnej, poradnictwa obywatelskiego i
edukacji prawnej dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnością ............... 62
SPOSÓB WYKONYWANIA ZADAŃ W RAMACH PROGRAMU ............................... 63
Załącznik 1. Zasoby instytucjonalne .................................................................................... 64
Załącznik 2. Harmonogram działań Programu .................................................................. 99
Spis tabel i wykresów ........................................................................................................... 103
1. Tabele ............................................................................................................................. 103
2. Wykresy .......................................................................................................................... 104
-6-
Monitor Polski
–6–
Poz. 64
WYKAZ SKRÓTÓW
AOS – Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna
BAEL – Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności
BGK – Bank Gospodarstwa Krajowego
DPS – dom pomocy społecznej
EFS – Europejski Fundusz Społeczny
EKSMOoN – Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności
FUS – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
FP – Fundusz Pracy
GOPS – gminny ośrodek pomocy społecznej
GUS – Główny Urząd Statystyczny
JST – jednostka samorządu terytorialnego
KPRM – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
MEiN – Ministerstwo Edukacji i Nauki
MF – Ministerstwo Finansów
MOPS – miejski ośrodek pomocy społecznej
MRiPS – Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej
MRiT – Ministerstwo Rozwoju i Technologii
MRPiT – Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii
MS – Ministerstwo Sprawiedliwości
MZ – Ministerstwo Zdrowia
NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia
NIW-CRSO – Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa
Obywatelskiego
NPM – Narodowy Program Mieszkaniowy
NPPiPO – Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie
OPS – ośrodek pomocy społecznej
PCPR – powiatowe centrum pomocy rodzinie
PFRON – Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
POZ – podstawowa opieka zdrowotna
PUP – powiatowy urząd pracy
SIO – System Informacji Oświatowej
SODiR – System Obsługi Dofinansowań i Refundacji
ŚDS – środowiskowy dom samopomocy
Monitor Polski
-7-
–7–
WDŻ – wychowanie do życia w rodzinie
WOKRO – wiodący ośrodek koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczy
WUP – wojewódzki urząd pracy
ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Poz. 64
Monitor Polski
-8-
–8–
Poz. 64
WSTĘP
Wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin stanowi priorytetowe zadanie państwa
wymagające podjęcia wieloaspektowych działań.
Niepełnosprawność dotyka nie tylko samą osobę niepełnosprawną, ale także członków jej
rodziny. Stąd też działania pomocowe państwa powinny być skierowane do całej rodziny.
Niepełnosprawność wpływa na wiele obszarów życia rodziny, tj. na jej sytuację materialną,
społeczną czy też zdrowotną. Przyjęte w programie rozwiązania prawno-organizacyjne oraz
finansowe mają na celu umożliwienie rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób
niepełnosprawnych oraz wsparcie psychologiczne, społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich
rodzin.
Dostrzegając potrzebę pomocy rodzinom w Polsce oraz zapewnienia oczekiwanego wsparcia,
w dniu 4 listopada 2016 r. została uchwalona, z inicjatywy Rady Ministrów, ustawa z dnia
4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2020 r. poz.
1329). Ustawa ta była pierwszym elementem kompleksowych działań. Jej uchwalenie dało
Radzie Ministrów możliwość przygotowania i wdrożenia programu kompleksowego wsparcia
dla rodzin „Za życiem”, zwanego dalej „Programem”, dotyczącego w szczególności
wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, opieki, w tym paliatywnej, lub rehabilitacji dzieci,
wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin w przypadku ciąży powikłanej, pomocy w
zabezpieczeniu szczególnych potrzeb, w tym mieszkaniowych, rodzin z dzieckiem
posiadającym stosowne zaświadczenie.
Skuteczne, systemowe wsparcie osób niepełnosprawnych i ich rodzin wymaga zastosowania
wielospecjalistycznych działań realizowanych w formule międzyresortowej. Dlatego też, w
celu wypracowania jak najlepszych, horyzontalnych rozwiązań został powołany zarządzeniem
nr 210 przez Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2020 r. Międzyresortowy Zespół do
spraw opracowania projektu Rządowego Programu wsparcia dla rodzin „Za życiem” (M.P.
poz. 1039).
Program obejmuje kompleksowe rozwiązania, w szczególności w obszarach dotyczących
wsparcia dla kobiet w ciąży i ich rodzin, wczesnego wspomagania dziecka i jego rodziny,
usług wspierających i rehabilitacyjnych, wsparcia mieszkaniowego, a także koordynacji
wsparcia, poradnictwa i informacji.
Jednym z wiodących zadań, w zakresie usług wspierających i rehabilitacyjnych, jest m.in.
zapewnienie wsparcia wytchnieniowego dla rodziców lub opiekunów osób
niepełnosprawnych. Powyższe działanie polega na zabezpieczeniu opieki dla osób
niepełnosprawnych oraz wsparciu członków rodziny w jej sprawowaniu przez umożliwienie
uzyskania pomocy, np. w związku ze zdarzeniem losowym, pomocą w załatwieniu
codziennych spraw lub potrzebą odpoczynku opiekuna.
Istotnym elementem realizacji Programu jest rozwój sieci środowiskowych domów
samopomocy, m.in. przez rozszerzenie ich typów w celu ułatwienia dostępu większej grupie
osób. Pomocą zostaną objęte osoby z zaburzeniami psychicznymi, w tym
z niepełnosprawnościami sprzężonymi, a także osoby ze spektrum autyzmu.
Ważną rolę w systemie wsparcia pełnią powiatowe ośrodki koordynacyjno-rehabilitacyjnoopiekuńcze, umożliwiające objęcie wsparciem osób niepełnosprawnych, ze szczególnym
uwzględnieniem dzieci w wieku 0–7 lat. Rozwiązanie to wzmocni istniejące formy pomocy
i pozwoli skoordynować działalność różnych placówek funkcjonujących w powiecie.
Monitor Polski
-9-
–9–
Poz. 64
Istotne jest również działanie dotyczące tworzenia mieszkań chronionych, które zapewnią
całodobową pomoc dorosłym osobom niepełnosprawnym. Ta forma wsparcia pozwoli
osobom niepełnosprawnym na usamodzielnianie się w przyjaznych, dostosowanych do ich
potrzeb warunkach. Działanie to będzie stanowiło odpowiedź na oczekiwania środowiska
osób niepełnosprawnych.
W zakresie koordynacji wsparcia ważną rolę pełni asystent rodziny. Program poszerzył zakres
zadań asystenta rodziny przez przypisanie mu funkcji koordynatora w zakresie objęcia
wsparciem kobiet w ciąży i ich rodzin, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet w ciąży
powikłanej, kobiet w sytuacji niepowodzeń położniczych oraz wsparcia rodzin dzieci,
u których zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę
zagrażającą ich życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie
porodu, czyniąc asystenta rodziny ważnym ogniwem w systemie wsparcia rodzin. Z czasem
zadania realizowane przez asystentów rodziny zostaną przejęte przez doradców rodziny,
którzy będą świadczyć doradztwo i wsparcie kobietom w ciąży i ich rodzinom, a także
rodzinom z osobą lub dzieckiem z niepełnosprawnością czy rodzinom, w których co najmniej
jeden rodzic sprawujący bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, do ukończenia przez niego
nauki w szkole, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Program stanowi projekt strategiczny Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku
2020 (z perspektywą do 2030 r.)1) (SOR) w obszarze „Spójność społeczna”. Głównym celem
SOR jest tworzenie warunków do wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym
wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i
terytorialnym. Program wpisuje się w cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i
terytorialnie zrównoważony, w ramach którego przewidziano działanie zakładające wdrażanie
i aktualizację rozwiązań prawno-organizacyjnych oraz finansowych na rzecz wsparcia
psychologicznego, zdrowotnego, społecznego, funkcjonalnego i ekonomicznego rodzin z
osobami niepełnosprawnymi.
Program wpisuje się również w przyjętą przez Radę Ministrów w dniu 16 lutego 2021 r.
Strategię na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–20302). Celem głównym Strategii
jest włączenie osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami w życie społeczne i zawodowe,
a tym samym zagwarantowanie im praw określonych w Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r.
poz. 1169, z późn. zm.). Strategia uwzględnia postulaty środowiska osób z różnego rodzaju
niepełnosprawnościami i zakłada kompleksowe, horyzontalne oraz ponadsektorowe podejście
polityki publicznej do wsparcia osób z niepełnosprawnościami, uwzględniające ich potrzeby
w zakresie niezależnego życia i włączenia społecznego. Działania zaplanowane w Programie
wpisują się szczególnie w takie priorytety Strategii, jak: „Niezależne życie”, „Edukacja”,
„Praca”, „Warunki życia i ochrona socjalna”, „Zdrowie”, „Koordynacja”, w ramach których
przewidziano realizację m.in. takich działań, jak:
zapewnienie systemowej usługi opieki wytchnieniowej (działanie I.3.3.),
poprawa funkcjonowania środowiskowych domów samopomocy (działanie I.3.6),
wsparcie procesu przejścia pomiędzy etapami edukacyjnymi oraz przejścia z systemu
edukacji na rynek pracy (działanie III.3.2.),
1)
2)
Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego
Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260).
Uchwała nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia na rzecz Osób
z Niepełnosprawnościami 2021–2030 (M.P. poz. 218).
Monitor Polski
- 10 -
– 10 –
Poz. 64
aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w podmiotach ekonomii
społecznej i solidarnej (działanie IV.2.2.),
rozwój rynku mieszkań na wynajem
z niepełnosprawnościami (działanie V.2.1.),
z
uwzględnieniem
potrzeb
osób
objęcie specjalistyczną opieką lekarską oraz działaniami profilaktycznymi dzieci
z niepełnosprawnościami lub zagrożonych trwałymi ograniczeniami sprawności
(działanie VI.1.2.),
profilaktyka trwałych ograniczeń sprawności oraz wczesna i efektywna rehabilitacja
(działanie VI.1.3.),
poprawa dostępu do usług rehabilitacyjnych i wyrobów medycznych najwyższej
jakości (działanie VI.2.3.),
wczesne wykrywanie zaburzeń rozwojowych u dzieci oraz wczesna pomoc dziecku
i rodzinie (działanie VIII. 1.8.).
Proponowane w Programie formy działań, kierowane do osób niepełnosprawnych i ich
rodzin, wynikają z diagnozy oraz analizy posiadanych zasobów. Funkcjonujące od wielu lat
instrumenty systemu wsparcia wymagają modyfikacji i uzupełnienia o dodatkowe
rozwiązania dedykowane osobom o szczególnych potrzebach.
W powodzeniu realizacji Programu nie można pominąć istotnej roli samorządów. Jako
najbliższe obywatelom wspierają osoby niepełnosprawne w społecznościach lokalnych. W
tym kontekście Program przewiduje, że samorząd będzie ważnym ogniwem w realizacji
przewidzianych w nim rozwiązań. Program gwarantuje wsparcie w jego realizacji i zapewnia
dofinansowanie zadań.
Program będzie wspierany przez realizację działań podejmowanych w ramach innych
programów i źródeł finansowania. Działania będą poddawane stałemu monitorowaniu i
ocenie skuteczności, co może skutkować zmianą zakresu Programu.
Rzeczpospolita Polska będzie dążyć do stałej poprawy sytuacji rodzin, osób
niepełnosprawnych i ich opiekunów, rozwijając istniejące formy wsparcia i tworząc warunki
do powstawania nowych rozwiązań, mając na uwadze postanowienia Konwencji o prawach
osób niepełnosprawnych.
Monitor Polski
- 11 -
– 11 –
Poz. 64
PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU
Podstawę prawną Programu stanowi art. 12 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu
kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, zgodnie z którym Rada Ministrów w terminie do dnia 31
grudnia 2016 r. przyjmie program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”,
opracowany na podstawie odrębnych przepisów. Program będący dokumentem rządowym w
rozumieniu uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin
pracy Rady Ministrów (M.P. z 2016 r. poz. 1006, z późn. zm.) został przyjęty w trybie
określonym tą uchwałą.
Program jest również skierowany do rodzin z dzieckiem legitymującym się orzeczeniem
o niepełnosprawności albo orzeczeniem o lekkim lub umiarkowanym lub znacznym stopniu
niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz do dzieci i młodzieży posiadających odpowiednio
opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie
kształcenia specjalnego lub orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych,
o których mowa w przepisach ustawy o systemie oświaty, i ich rodzin.
W 2021 r. dokonano przeglądu działań Programu – zgodnie z § 3 ust. 2 uchwały nr 160 Rady
Ministrów z dnia 20 grudnia 2016 r. w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla
rodzin „Za życiem” (M.P. poz. 1250). Rada Ministrów została zobligowana do przeglądu
ww. Programu oraz określenia jego zakresu w poszczególnych latach nie rzadziej niż raz na
pięć lat. Pierwszy przegląd został wyznaczony na 2021 r. W listopadzie 2020 r. zarządzeniem
nr 210 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2020 r. w sprawie Międzyresortowego
Zespołu do spraw opracowania zmian Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin
„Za życiem” został powołany Międzyresortowy Zespół, który jest organem pomocniczym
Prezesa Rady Ministrów. Rezultatem prac ww. Zespołu jest zmieniony Program. Zmiana
obejmowała aktualizację, zmianę części działań, uchylenie tych, które nie są realizowane tak,
jak to pierwotnie założono w Programie, oraz dodanie nowych działań.
- 12 -
Monitor Polski
– 12 –
Poz. 64
DIAGNOZA
1. Dane ogólne
Struktura osób niepełnosprawnych
Obszerne dane dotyczące liczby i sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce pochodzą m.in.
z Narodowego Spisu Powszechnego (NSP) przeprowadzonego w 2011 r. Na potrzeby
przeprowadzenia ww. spisu zbiorowość osób niepełnosprawnych została podzielono na dwie
podstawowe grupy:
osoby niepełnosprawne prawnie, tj. takie, które posiadały odpowiednie, aktualne
orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony,
osoby niepełnosprawne tylko biologicznie, tj. takie, które nie posiadały orzeczenia, ale
miały (odczuwały) całkowicie lub poważnie ograniczoną zdolność do wykonywania
czynności podstawowych stosownie do swojego wieku.
Wyniki NSP w 2011 r. wykazały, że wśród ogółu ludności Polski żyło 4 697,0 tys. osób
niepełnosprawnych i stanowili oni 12,2% ogólnej populacji. W porównaniu do Narodowego
Spisu Powszechnego przeprowadzonego w 2002 r. liczba osób niepełnosprawnych
zmniejszyła się o 759,7 tys., tj. o 13,9%. W 2011 r. wśród ogółu zbiorowości
niepełnosprawnych nadal przeważały kobiety (53,9% wobec 46,1% mężczyzn), natomiast w
2002 r. udział kobiet niepełnosprawnych był nieco niższy (52,9%). W 2011 r. liczba osób
niepełnosprawnych prawnie wyniosła 3 131,5 tys. i zmniejszyła się w stosunku do 2002 r. o
blisko 30% (w 2002 r. zbiorowość ta liczyła 4 450,1 tys. osób). Natomiast zwiększyła się
istotnie (o ponad 55,5%) – w stosunku do wyników NSP z 2002 r. – liczba osób
niepełnosprawnych tylko biologicznie. Ich liczba wyniosła 1 565,6 tys. (w 2002 r. było
1 006,6 tys. osób niepełnosprawnych tylko biologicznie)3).
Wykres 1. Osoby niepełnosprawne w Polsce w latach 2002 i 2011 (w tys.)
5 000,0
4 450,1
4 000,0
3 000,0
2 568,2
2 888,5
2 166,9
2002
2011
3 131,5
2 530,1
2 000,0
1 565,6
1 006,6
1 000,0
0,0
Mężczyźni
Kobiety
Niepełnosprawni prawnie
Niepełnosprawni tylko
biologicznie
Źródło: Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność, Narodowy Spis
Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, GUS, Tablice wynikowe – wersja przeglądowe (plik excel, Tab. IV).
Istotnym czynnikiem różnicującym różne kategorie osób niepełnosprawnych jest wiek i płeć.
Częstość występowania niepełnosprawności rośnie wraz z wiekiem. Największą grupę osób
3)
Por. Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność, Narodowy Spis
Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, GUS, str. 51, 53–54.
- 13 -
Monitor Polski
– 13 –
Poz. 64
niepełnosprawnych prawnie i biologicznie stanowią osoby w wieku 45 lat i więcej – 82%
(3 852,8 tys. osób), dzieci i młodzież z niepełnosprawnością w wieku do 19. roku życia –
tylko 5% populacji osób niepełnosprawnych (247,7 tys. osób), w tym osoby niepełnosprawne
w wieku 0–15 lat – 4% (184,8 tys. osób).
Wykres 2. Osoby niepełnosprawne według grup wieku w 2011 r.
45-59 lat
29%
30-44 lat
9%
Inne
9%
60-74 lat
31%
75 lat i więcej
22%
0-15 lat
4%
16-19 lat
1%
20-29 lat
4%
Źródło: Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność (plik excel, Tab. 7).
Wśród ogółu osób niepełnosprawnych prawnie udział mężczyzn i kobiet był podobny– 49,4%
stanowili mężczyźni i 50,6% kobiety. W przypadku osób niepełnosprawnych biologicznie
zdecydowanie dominowały kobiety – 60,4% wobec 39,6% mężczyzn.
Wykres 3. Osoby niepełnosprawne według grup wieku, płci i kategorii niepełnosprawności w 2011 r.
mężczyźni
kobiety
Źródło: Oprac. na podstawie: Ludność i gospodarstwa domowe. Stan i struktura społeczno-ekonomiczna. Część I. Ludność,
Tablice wynikowe – wersja elektroniczna (plik excel, Tab. 7).
Według wyników reprezentacyjnego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL)
prowadzonego przez GUS, w 2020 r. w Polsce zamieszkiwało 3 024 tys. osób
niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej (w 2015 r. – 3 252 tys. osób), tj. 10%
- 14 -
Monitor Polski
– 14 –
Poz. 64
ogółu populacji Polski w tej grupie wiekowej. Mężczyźni stanowili 49,2% populacji osób
niepełnosprawnych (1 489 tys. osób), a kobiety 50,8% (1 535 tys. osób). W miastach
mieszkało 61,4% osób niepełnosprawnych (1 858 tys.), a na wsi – 38,6% (1 166 tys.).
Wykresy 4–5. Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej w 2020 r. według płci i miejsca
zamieszkania
według płci
według miejsca zamieszkania
1 166
39%
1 489
49%
1 535
51%
1 858
61%
Mężczyźni
Miasta
Wieś
Kobiety
Źródło: Dane BAEL GUS.
Wśród osób niepełnosprawnych prawnie największą grupę stanowiły osoby w wieku 65 lat
i więcej – 1 274 tys. osób, co stanowi 42,1% osób niepełnosprawnych w wieku 16 lat i więcej.
Osoby w wieku 55–64 lata stanowiły 26,7% (809 tys.), w wieku 45–54 lata – 12,1% (366 tys.),
a w wieku 35–44 lata – 8,5% (258 tys.). Najmniej liczne w tej zbiorowości były najmłodsze grupy
wiekowe, tj. w wieku 25–34 lata – 6,8% (205 tys.) i w wieku 15–24 lata – 3,7% (113 tys.).
Wykres 6. Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej, według grup wieku w 2015 i 2020 r. (w tys.)
0
500
2015 115 212
255
443
2020 113 205
258
366
16 - 24 lata
1 000
25 - 34
1 500
2 000
2 500
1 073
1 154
809
35 - 44
3 000
1274
45 - 54
55 - 64
65 lat i więcej
Źródło: Dane BAEL GUS.
Wśród osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16 lat i więcej są osoby o:
umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – 46,9% (1 418 tys. osób),
znacznym stopniu niepełnosprawności – 28,5% (863 tys. osób),
lekkim stopniu niepełnosprawności – 24,6% (743 tys. osób).
3 500
- 15 -
Monitor Polski
– 15 –
Poz. 64
Rodziny z osobami niepełnosprawnymi
Według NSP z 2011 r. w Polsce średnio w 23,2% wszystkich gospodarstw rodzinnych
występowały osoby niepełnosprawne. Istnieje znaczne zróżnicowanie odsetka gospodarstw
z osobami niepełnosprawnymi w poszczególnych typach gospodarstw rodzinnych:
w gospodarstwach samotnych rodziców z co najmniej jednym dzieckiem i innymi osobami –
32% stanowiły gospodarstwa z osobami niepełnosprawnymi; w gospodarstwach samotnych
matek z co najmniej jednym dzieckiem na utrzymaniu i innymi osobami – 31,6% stanowiły
gospodarstwa z co najmniej jedną osobą niepełnosprawną; w gospodarstwach samotnych
matek z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu – 9,5% stanowiły gospodarstwa z osobami
niepełnosprawnymi oraz w małżeństwach z dziećmi na utrzymaniu bez innych osób – 10,8%
stanowiły gospodarstwa z osobą niepełnosprawną.
Wykres 7. Odsetek gospodarstw rodzinnych z osobami niepełnosprawnymi i bez osób niepełnosprawnych
w 2011 r.
0%
20%
40%
60%
80%
OGÓŁEM
23,2
76,8
Małżeństwa/ związki nieformalne bez dzieci na
utrzymaniu
26,4
73,6
Małżeństwa bez dzieci na utrzymaniu
27,8
72,2
Małżeństwa/ związki nieformalne z co najmniej 1
dzieckiem na utrzymaniu
10,8
89,2
Małżeństwa z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
10,8
89,2
Samotni rodzice z co najmniej 1 dzieckiem na
utrzymaniu
10
90
Samotne matki z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
9,5
90,5
Małżeństwa/ związki nieformalne z co najmniej 1
dzieckiem na utrzymaniu i innymi osobami
29,9
70,1
Małżeństwa z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu i
innymi osobami
30
70
Samotni rodzice z co najmniej 1 dzieckiem na
utrzymaniu i innymi osobami
32
68
Samotne matki z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
i innymi osobami
31,6
68,4
Inne osoby z co najmniej 1 dzieckiem na utrzymaniu
33,6
66,4
Pozostałe bez dzieci na utrzymaniu
34,3
65,7
Z osobami niepełnosprawnymi
Bez osób niepełnosprawnych
Źródło: Oprac. na podstawie: Warunki życia rodzin w Polsce, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2014, str. 35.
100%
- 16 -
Monitor Polski
– 16 –
Poz. 64
2. Populacja niepełnosprawnych dzieci
Według Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia z 2019 r. 13% osób w Polsce
charakteryzowało się niepełnosprawnością, tj. wszystkie osoby niepełnosprawnie prawnie
(10%), jak i osoby, które nie miały orzeczenia o niepełnosprawności, ale deklarowały
występowanie poważnych ograniczeń w wykonywaniu zwykłych czynności (3%).
Na koniec 2019 r. odsetek dzieci z niepełnosprawnością w wieku poniżej 15 lat, według
kryterium statystycznego, wyniósł ponad 4%. W grupie tej było mniej niż 1% dzieci
z niepełnosprawnością prawną i biologiczną, natomiast z prawnym orzeczeniem – niespełna
4%. Niepełnosprawność według kryterium statystycznego występuje relatywnie najczęściej
wśród 10–14-latków – około 6%, w pozostałych dwóch grupach wieku (0–4 lata oraz 5–9 lat)
– po niespełna 4%4).
Wykres 8. Odsetki dzieci z niepełnosprawnością według kryterium statystycznego i grup wieku w 2019 r. (w %)
5,5
6,0
0-4 lata
4,5
4,0
3,6
3,7
2,9
2,0
0,5
0,7
0,9
0,2
prawnie i biologicznie
10-14
3,0
0,0
razem
5-9
tylko prawnie
0,0
0,1
tylko biologicznie
Źródło: Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. Tablice w formacie xlsx, GUS, Warszawa 2021, Rozdział 7.
Według danych Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania
o Niepełnosprawności, zgodnie ze stanem na dzień 25 sierpnia 2021 r., w Polsce było
3 108,0 tys. osób niepełnosprawnych z aktualnym orzeczeniem o (stopniu)
niepełnosprawności, w tym 311,2 tys. dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami w wieku
0–18 lat (stanowią oni 10,0% osób z aktualnym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności).
Tabela 1 i wykres 9. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o
niepełnosprawności według grup wiekowych (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
Wiek
N (w tys.)
%
do 3 lat
49,1
1,6%
4–7 lat
63,4
2,0%
8–15 lat
104,5
3,4%
16–18 lat
94,2
3,0%
19–25 lat
106,3
3,4%
26–40 lat
240,9
7,8%
41–59 lat
866,5
27,9%
60 lat i więcej
1 583,1
50,9%
RAZEM
3 108,0
100,0%
10,0%
do 18 lat
11,2%
50,9%
19-40 lat
41-59 lat
27,9%
Źródło: Dane EKSMOoN.
4)
(stopniu)
Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2021, str. 65.
60 lat i więcej
- 17 -
Monitor Polski
– 17 –
Poz. 64
Wśród dzieci i młodzieży w wieku 0–18 lat było:
96,7 tys. osób w wieku 0–15 lat z orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie
ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz
konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego
leczenia, rehabilitacji i edukacji (dalej osoby z orzeczeniami o niepełnosprawności
„ze wskazaniami w pkt 7 i 8”) oraz
31,3 tys. osób w wieku 16–18 lat z orzeczeniem o znacznym stopniu
niepełnosprawności.
W przypadku osób w wieku do lat 15 mężczyźni z aktualnym orzeczeniem
o niepełnosprawności stanowili 62,2%, a kobiety – 37,8%, natomiast w grupie wiekowej
powyżej 15. roku życia, to więcej kobiet (54,4%) posiadało prawne potwierdzenie
niepełnosprawności niż mężczyzn (45,6%).
Tabela 2. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności według
płci (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
Płeć
w tym 0–15 lat z orzeczeniami
o niepełnosprawności
ze wskazaniami w pkt 7 i 8
0–15 lat ogółem
N (w tys.)
%
N (w tys.)
%
16 lat i więcej ogółem
N (w tys.)
%
Kobieta
81,9
37,8%
35,2
36,4%
1 574,1
54,4%
Mężczyzna
135,1
62,2%
61,5
63,6%
1 316,9
45,6%
Razem
217,0
100,0%
96,7
100,0%
2 891,0
100,0%
Źródło: Dane EKSMOoN
W zbiorowości osób z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności w wieku 16 lat i więcej
niemal co druga osoba (47,5%) legitymowała się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności, natomiast osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności stanowiły
30,8%, a z lekkim – 21,7%.
Tabela 3 i wykres 10. Osoby niepełnosprawne w Polsce w wieku 16 lat i więcej według stopnia
niepełnosprawności (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
stopień
niepełnosprawności
N (w tys.)
%
889,1
30,8%
1 373,4
47,5%
Lekki
628,5
21,7%
Razem
2 891,0
100,0%
Znaczny
Umiarkowany
21,7%
30,8%
Znaczny
Umiarkowany
47,5%
Lekki
Źródło: Dane EKSMOoN.
W grupie osób z orzeczeniem o niepełnosprawności w wieku do lat 15 łącznie ze
wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku
ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego
współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji
największą grupę stanowią osoby z orzeczeniami z symbolami: 12-C – całościowe zaburzenia
- 18 -
Monitor Polski
– 18 –
Poz. 64
rozwojowe (22,7% wszystkich orzeczeń o niepełnosprawności; natomiast osoby z
orzeczeniami o niepełnosprawności bez wskazań w pkt 7 i 8 stanowią 15,7% osób
niepełnosprawnych, posiadających aktualne orzeczenie o niepełnosprawności), 10-N –
choroby neurologiczne (17,2%, w przypadku osób bez wskazań w pkt 7 i 8 – 11,7%), 11-I –
inne (odpowiednio 15,8% i 12,1%).
Z kolei w zbiorowości osób w wieku 16 lat i więcej z orzeczeniem o stopniu
niepełnosprawności największą grupę stanowią osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności
z symbolami: 05-R – upośledzenie narządu ruchu (30,9% wszystkich orzeczeń o stopniu
niepełnosprawności w tej grupie wiekowej) oraz 07-S – choroby układu oddechowego
i krążenia (odpowiednio 19,8%).
Wykres 11. Osoby niepełnosprawne w Polsce z aktualnym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności według
przyczyny niepełnosprawności (stan na dzień 25 sierpnia 2021 r.)
0,0%
upośledzenie umysłowe
5,0%
10,0%
3,4%
5,8%
3,6%
choroby narządu wzroku
3,6%
1,3%
30,9%
4,8%
5,2%
6,2%
choroby układu oddechowego i krążenia
12,6%
19,8%
1,9%
2,0%
2,6%
choroby układu pokarmowego
2,1%
3,2%
3,5%
choroby układu moczowo-płciowego
choroby neurologiczne
11,7%
14,1%
inne
8,4%
0,4%
Dzieci 0-15 lat ze wskazaniami w pkt 7 i 8
Osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej
35,0%
10,3%
8,0%
10,3%
epilepsja
Źródło: Dane EKSMOoN.
30,0%
6,7%
upośledzenie narządu ruchu
całościowe zaburzenia rozwojowe
25,0%
6,0%
7,7%
6,3%
zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu
20,0%
8,0%
4,2%
2,0%
choroby psychiczne
15,0%
12,1%
17,2%
15,8%
15,7%
22,7%
Dzieci 0-15 lat bez wskazań w pkt 7 i 8
- 19 -
Monitor Polski
– 19 –
Poz. 64
3. Zdrowie
Najczęstszą przyczynę niepełnosprawności, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn, stanowią
uszkodzenia i choroby narządu ruchu, układu krążenia oraz schorzenia neurologiczne.
Relatywnie niższy jest udział procentowy osób z uszkodzeniami narządu wzroku i słuchu,
z chorobą psychiczną i upośledzeniem umysłowym w zbiorowości osób niepełnosprawnych.
Jednak są to osoby o obniżonej sprawności w codziennym funkcjonowaniu, a zatem
wymagające szczególnego wsparcia w edukacji, na rynku pracy i w życiu codziennym.
Wykres 12. Występowanie grup schorzeń u dorosłych osób niepełnosprawnych w 2019 r. (w %)
0,0
10,0
20,0
30,0
40,0
50,0
47,1
Uszkodzenia i choroby narządu ruchu
27,2
Uszkodzenia i choroby narządu wzroku
55,5
37,8
15,3
13,8
Uszkodzenia i choroby narządu słuchu
42,2
43,1
Schorzenia układu krążenia
27,3
28,3
Schorzenia neurologiczne
8,0
6,2
Schorzenia psychiczne
Upośledzenie umysłowe
60,0
2,5
1,2
31,1
33,7
Inne schorzenia
mężczyźni
kobiety
Źródło: Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r. Tablice w formacie xlsx, Rozdział 7.
Dane Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia z 2019 r. wskazują, że 49%
mieszkańców Polski zadeklarowało występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych
lub chorób przewlekłych, które trwały co najmniej 6 miesięcy. Częstość występowania takich
problemów rośnie wraz z wiekiem. O ile wśród ludzi młodych (do 30. roku życia)
długotrwałe problemy zdrowotne nie występowały powszechnie (nie więcej niż 28%), o tyle
wśród osób starszych (zwłaszcza po ukończeniu 60. roku życia) – bardzo często. Niemal 70%
pięćdziesięciolatków
wskazywało
na
wystąpienie
takich
problemów,
wśród
sześćdziesięciolatków odsetek ten wyniósł już 82%, a w grupie osób najstarszych – niemal
96%. Kobiety relatywnie częściej niż mężczyźni zgłaszały występowanie długotrwałych
problemów zdrowotnych czy chorób przewlekłych (odpowiednio 53% i 45%). Dolegliwości
przewlekłe częściej dotykały mieszkańców miast niż wsi (odpowiednio 52% i 44%)5).
5)
Stan zdrowia ludności Polski w 2019 r., str. 33–34.
- 20 -
Monitor Polski
– 20 –
Poz. 64
4. Wykształcenie
W ciągu ostatnich lat obserwuje się zmiany w strukturze poziomu wykształcenia osób
niepełnosprawnych. W 2020 r. w zbiorowości osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 16
lat i więcej największą grupę stanowiły osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym –
31,8% (w 2015 r. – 32,0%). Osoby z wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym,
niepełnym podstawowym oraz bez wykształcenia stanowiły łącznie 27,3% populacji osób
niepełnosprawnych (w 2015 r. – 31,3%). Osoby z wykształceniem średnim
ogólnokształcącym stanowiły 7,3% (w 2015 r. – 7,7%), policealnym i średnim zawodowym
stanowiły 22,9% (w 2015 r. – 20,8%), natomiast z wykształceniem wyższym 10,6% (w 2015
r. – 8,2%).
Wykres 13. Osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej według poziomu wykształcenia w 2015 i 2020 r.
(w %)
0%
2015
8,2
2020
10,6
10%
20%
2,8
18,0
3,2
30%
40%
50%
7,8
19,7
32,0
7,3
wyższe
średnie ogólnokształcące
podstawowe
60%
70%
80%
2,1
31,8
policealne
zasadnicze zawodowe
niepełne podstawowe i bez wyksz.
90%
100%
25,6
2,5
3,7
21,0
3,9
średnie zawodowe
gimnazjum
Źródło: Dane BAEL GUS.
Poziom wykształcenia dorosłych osób niepełnosprawnych jest relatywnie niższy niż ludności
ogółem w wieku 15 lat i więcej. W przypadku zbiorowości osób niepełnosprawnych w wieku
16 lat i więcej aż 59,2% osób legitymowało się wykształceniem co najwyżej zasadniczym
zawodowym, podczas gdy wśród dorosłej ludności ogółem udział ten wynosił 39,9%.
Różnice widoczne są także w przypadku osób z wykształceniem wyższym – w przypadku
osób niepełnosprawnych tylko co dziesiąta miała wykształcenie wyższe, podczas gdy wśród
ludności ogółem była to co czwarta osoba.
Wykres 14. Ludność w wieku 15 lat i więcej oraz osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej według
poziomu wykształcenia w 2020 r. (w %)
0%
Niepełnosprawni w wieku 16 lat i więcej
Ludność w wieku 15 lat i więcej - ogółem
wyższe
średnie ogólnokształcące
podstawowe
Źródło: Dane BAEL GUS.
20%
11
3
26
20
3
40%
60%
7
32
2
21
22
10
23
4
policealne
zasadnicze zawodowe
niepełne podstawowe i bez wyksz.
80%
średnie zawodowe
gimnazjum
100%
4
11
1
- 21 -
Monitor Polski
– 21 –
Poz. 64
Liczba lat spędzonych na edukacji w sposób istotny wpływa na sytuację (nie tylko osób
niepełnosprawnych) na rynku pracy.
Wykresy 15–16. Współczynnik aktywności zawodowej oraz stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych w wieku
produkcyjnym według poziomu wykształcenia w 2020 r.
Współczynnik aktywności zawodowej (w %)
0,0
50,0
ogółem
100,0
0,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0
ogółem
30,0
wyższe
Stopa bezrobocia (w %)
63,4
wyższe
5,2
3,9
Policealne i średnie
zawodowe
37,3
Policealne i średnie
zawodowe
6,3
średnie ogólnokształcące
42,3
średnie ogólnokształcące
6,4
zasadnicze zawodowe
gimnazjalne, podstawowe
i niepełne podstawowe
26,4
10,6
zasadnicze zawodowe
gimnazjalne, podstawowe
i niepełne podstawowe
4,6
7,7
Źródło: Dane BAEL GUS.
W 2020 r. dla osób z wyższym wykształceniem współczynnik aktywności zawodowej
kształtował się na poziomie – 63,4% (w 2015 r. – 52,9%), a dla osób o najniższym poziomie
wykształcenia – 10,6% (w 2015 r. – 11,5%). Natomiast wskaźnik zatrudnienia wynosił
odpowiednio – 60,9% (w 2015 r. – 48,2%) oraz 10,1% (w 2015 r. – 9,7%), a stopa
bezrobocia, odpowiednio – 3,9% (w 2015 r. – 8,9%) oraz 7,7% (w 2015 r. – 15,1%).
5. Rynek pracy
Praca zawodowa odgrywa ważną rolę w rehabilitacji zawodowej i społecznej osób
niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem. Jednakże osoby niepełnosprawne
znajdują się w gorszej sytuacji na rynku pracy niż pozostałe grupy aktywnych zawodowo. Dla
porównania warto wskazać na aktywność ekonomiczną osób sprawnych powyżej 15. roku
życia w 2020 r.:
10 797 tys. osób było biernych zawodowo (w 2015 r. – 10 858 tys.),
16 475 tys. osób było aktywnych zawodowo (w 2015 r. – 16 852 tys.), w tym
15 938 tys. pracowało (w 2015 r. – 15 614 tys.), natomiast bezrobotni stanowili 512
tys. osób (w 2015 r. – 1 238 tys.).
Wskaźnik zatrudnienia osób sprawnych w wieku produkcyjnym w 2020 r. kształtował się na
poziomie 78,6% (w 2015 r. – 72,9%), stopa bezrobocia wyniosła 3,2% (w 2015 r. – 7,5%),
współczynnik aktywności zawodowej wyniósł 81,2% (w 2015 r. – 78,8%).
Jeżeli chodzi o osoby niepełnosprawne to:
2 495 tys. osób było biernych zawodowo (w 2015 r. – 2 716 tys. osób),
- 22 -
Monitor Polski
– 22 –
Poz. 64
529 tys. osób było aktywnych zawodowo (w 2015 r. – 536 tys. osób), w tym 504 tys.
osób pracowało (w 2015 r. – 470 tys.), natomiast 25 tys. osób stanowili bezrobotni
(w 2015 r. – 66 tys.).
Osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 16 lat i więcej w 2015 r. osiągnęły współczynnik
aktywności zawodowej na poziomie 17,5% (w 2015 r. – 16,5%) i wskaźnik zatrudnienia –
16,7% (w 2015 r. – 14,5%), a stopa bezrobocia kształtowała się dla nich na poziomie 4,7%
(w 2015 r. – 12,3%). Współczynnik aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych
mieszkających w miastach w 2020 r. osiągnął poziom 18,7% (w 2015 r. – 17,9%), wskaźnik
zatrudnienia – 17,8% (w 2015 r. – 15,5%), a stopa bezrobocia – 4,9% (w 2015 r. – 13,6%).
Dla mieszkańców wsi wskaźniki te kształtowały się, odpowiednio, następująco: 15,5%,
14,8%, 4,4% (w 2015 r.: 14,0%, 12,6%, 9,6%).
Dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym współczynnik aktywności zawodowej
wynosił 30,0% (w 2015 r. – 25,9%), wskaźnik zatrudnienia – 28,5% (w 2015 r. – 22,5%),
a stopa bezrobocia – 5,2% (w 2015 r. – 13,0%). Większość osób niepełnosprawnych w wieku
produkcyjnym wciąż pozostaje poza rynkiem pracy. W 2020 r. osoby niepełnosprawne bierne
zawodowo stanowiły 82,5% (w 2015 r. – 83,5%) wszystkich osób niepełnosprawnych w
wieku 16 lat i więcej. W przypadku osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym osoby
bierne zawodowo stanowiły 70,0% tej grupy wiekowej (w 2015 r. – 74,1%).
Wykresy 17–18. Wskaźniki aktywności ekonomicznej osób niepełnosprawnych w wieku 16 lat i więcej oraz
ludności ogółem w wieku 15 lat i więcej w latach 2015 i 2020 (w %)
osoby niepełnosprawne w wieku 16 lat i więcej
60,0
2015
60,0
56,2 56,1
51,9
54,3
2015
2020
40,0
20,0
ludność ogółem w wieku 15 lat i więcej
2020
40,0
16,5 17,5
14,5
16,7
20,0
12,3
7,5
4,7
Współczynnik
Wskaźnik
aktywności
zatrudnienia
zawodowej
Stopa
bezrobocia
3,2
Współczynnik
aktywności
zawodowej
Wskaźnik
zatrudnienia
Stopa
bezrobocia
Źródło: Dane BAEL GUS.
Wskaźnik aktywności zawodowej był najwyższy dla grupy osób, u których orzeczono lekki
stopień niepełnosprawności – w 2020 r. wynosił 44,3% (wzrost o 8,0% w stosunku do 2015 r.
– 36,3%). Podobnie jest ze wskaźnikiem zatrudnienia i stopą bezrobocia, wskaźniki te
w 2020 r. kształtowały się odpowiednio na poziomie 42,4% (w 2015 r. – 31,0%) i 4,2%
(w 2015 r. – 14,8%).
- 23 -
Monitor Polski
– 23 –
Poz. 64
Wskaźnik
zatrudnienia
2020
Współczynnik
aktywności
Stopa bezrobocia zawodowej
Wykres 19. Wskaźniki aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym według
stopnia niepełnosprawności w 2020 r. (w %)
2020
9,6
2015
31,0
24,2
7,5
44,3
33,9
10,1
2015
42,4
31,9
27,3
9,0
36,3
4,2
5,8
4,8
2020
lekki
umiarkowany
14,8
2015
11,4
13,2
-
20,0
znaczny
40,0
60,0
Źródło: Dane BAEL GUS.
Jeżeli chodzi o status zatrudnienia osób niepełnosprawnych, to w 2020 r. większość
zatrudniona była jako pracownicy najemni – 384 tys., tj. 86,9% (w 2015 r. – 345 tys., tj.
82,6%). W sektorze prywatnym pracujący na własny rachunek stanowili 11,1% (49 tys.)
pracujących osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym (w 2015 r. było to 59 tys. osób,
tj. 14,1%), w tym 10 tys. osób było pracodawcami (w 2015 r. – 9 tys. osób). Pracujące osoby
niepełnosprawne w wieku produkcyjnym jako pomagający członkowie rodzin stanowili 2,0%
(9 tys. osób) (w 2015 r. było to 16 tys. osób, tj. 3,8%)6).
Wśród pracodawców zarejestrowanych w Systemie Obsługi Dofinansowań i Refundacji
(SODiR), prowadzonym przez PFRON, w maju 2021 r. osoby niepełnosprawne zatrudnione
w zakładach pracy chronionej (ZPCH) stanowiły 38,8% (90 191 osób), natomiast osoby
zatrudnione na otwartym rynku pracy stanowiły 61,2% (142 041 osób). W 2015 r. (dane za
grudzień 2015 r.) proporcje między ZPCH a otwartym rynkiem pracy były podobne – w
ZPCH zatrudnionych było 124 467 osób i stanowiły one 50,6% pracowników
zarejestrowanych w SODiR, a na otwartym rynku – 121 611 (49,4%)7).
Wśród zarejestrowanych w SODiR pracodawców przeważały podmioty gospodarcze
działające na otwartym rynku pracy w 2015 r. – było to 25 036 podmiotów gospodarczych,
podczas gdy ZPCH – 1163. W porównaniu do danych z 2021 r. liczba podmiotów
gospodarczych działających na otwartym rynku pracy wzrosła do 32 002, podczas gdy liczba
ZPCH zmalała do 7658).
6)
7)
8)
Dane na podstawie Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), dane publikowane na stronie Biura
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych: http://www.niepelnosprawni.gov.pl/p,81,bael dostęp:
11.08.2021.
Dane pochodzące z Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR) PFRON, dane publikowane na stronie Biura
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych: http://www.niepelnosprawni.gov.pl/p,83,sodir-pfron dostęp:
11.08.2021.
Dane pochodzące z Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR) PFRON według stanu na dzień 4 sierpnia
2021 r. (Tab. 2, dane za grudzień 2015 i maj 2021).
- 24 -
Monitor Polski
– 24 –
Poz. 64
Jednym z zadań instytucji państwowych działających w obszarze rynku pracy jest
ograniczenie zjawiska wykluczenia zawodowego osób niepełnosprawnych, wynikającego z
ich bierności i bezrobocia. Służą temu aktywne formy zatrudnienia, których celem jest
bezpośrednie oddziaływanie na szanse znalezienia zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne.
Oferowane są m.in. takie formy wsparcia, jak np. staż, szkolenia, bon szkoleniowy, bon na
zasiedlenie, jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej, refundacja kosztów
wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy.
W 2019 r. bezrobotni niepełnosprawni korzystali najczęściej z porad indywidualnych
(11 800 osób, tj. 5,5% osób bezrobotnych ogółem). Co trzeci bezrobotny niepełnosprawny
podjął pracę po skorzystaniu z porad indywidualnych, podczas gdy w grupie osób
bezrobotnych ogółem pracę podjęła blisko co druga osoba. Z porad indywidualnych częściej
korzystali także bezrobotni posiadający co najmniej jedno dziecko niepełnosprawne do 18.
roku życia. Staż, to druga w kolejności forma wsparcia, z której korzystali bezrobotni
niepełnosprawni. Spośród 3506 bezrobotnych niepełnosprawnych, którzy skorzystali ze stażu,
pracę podjęło 2815 osób (tj. 86,2% osób, które skorzystały z tej formy wsparcia). Ze stażu
skorzystało 222 bezrobotnych posiadających co najmniej jedno dziecko niepełnosprawne do
18. roku życia, natomiast 192 osoby z ww. grupy podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu
stażu.
Bezrobotne osoby niepełnosprawne korzystały ponadto z takich usług rynku pracy lub
instrumentów rynku pracy, jak:
prace społecznie użyteczne (1782 osoby),
prace interwencyjne (1458 osób),
roboty publiczne (1268 osób),
szkolenia (1036 osób),
zatrudnienie w ramach refundacji pracodawcy kosztów wyposażenia lub doposażenia
stanowiska pracy (996 osób).
Tabela 4. Bezrobotni uczestniczący w wybranych formach wsparcia w 2019 r.
z bezrobotnych
Wyszczególnienie
ukończyły szkolenie
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu
szkolenia
Osoby, które
ukończyły staż
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu stażu
otrzymały bon na zasiedlenie
– podjęły pracę w wyniku skorzystania z bonu na
zasiedlenie
otrzymały bon zatrudnieniowy
– podjęły pracę w wyniku skorzystania z bonu
zatrudnieniowego
Osoby
bezrobotne
ogółem
posiadające co najmniej
jedno dziecko
niepełnosprawne do 18 r. ż.
niepełnosprawni
w liczbach
bezwzgl.
w liczbach
bezwzgl.
%z
bezrobotnych
ogółem
w liczbach
bezwzgl.
%z
bezrobotnych
ogółem
33 403
1 036
3,1
76
0,2
24 490
640
2,6
56
0,2
95 434
3 506
3,7
222
0,2
82 296
2 815
3,4
192
0,2
9 232
151
1,6
3
0,0
9 054
146
1,6
3
0,0
651
13
2,0
0
0,0
595
11
1,8
0
0,0
Monitor Polski
ukończyły prace interwencyjne
- 25 -
– 25 –
Poz. 64
34 226
1 458
4,3
84
0,2
33 086
1 409
4,3
83
0,3
18 005
1 268
7,0
54
0,3
16 810
1 190
7,1
51
0,3
17 276
1 782
10,3
89
0,5
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu prac
społecznie użytecznych
2 806
257
9,2
28
1,0
zakończyły zatrudnienie w ramach dofinansowania
wynagrodzenia
2 305
167
7,2
2
0,1
– podjęły pracę w trakcie lub po ukończeniu
dofinansowania wynagrodzenia
2 156
156
7,2
2
0,1
zakończyły określony w umowie okres prowadzenia
działalności gospodarczej
33 753
653
1,9
72
0,2
– prowadziły działalność gospodarczą 3 miesiące
po zakończeniu umowy
30 777
587
1,9
70
0,2
zakończyły zatrudnienie w ramach refundacji
pracodawcy kosztów wyposażenia lub doposażenia
stanowiska pracy
20 949
996
4,8
47
0,2
– pracowały 3 miesiące po zakończeniu umowy
18 147
873
4,8
41
0,2
213 914
11 800
5,5
563
0,3
– podjęły pracę po skorzystaniu z porad
indywidualnych
99 910
3 951
4,0
236
0,2
ukończyły szkolenie z zakresu umiejętności
poszukiwania pracy
740
74
10,0
3
0,4
188
23
12,2
1
0,5
– podjęły pracę w trakcie lub po pracach
interwencyjnych
ukończyły roboty publiczne
– podjęły pracę w trakcie lub po robotach
publicznych
ukończyły prace społecznie użyteczne
skorzystały z porad indywidualnych
– podjęły pracę w trakcie lub po zakończeniu
szkolenia z zakresu umiejętności poszukiwania
pracy
Źródło: Bezrobocie w Polsce w 2019 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej,
Warszawa, lipiec 2020.
W 2020 r. w urzędach pracy zgłoszonych było 1 115 658 miejsc pracy (w 2015 r. – 1 278 994, z
czego 2,4% (tj. 26 372) było adresowanych do osób niepełnosprawnych (w 2015 r. – 4,4%,
tj. 55 460). Subsydiowane miejsca pracy w liczbie 2166 stanowiły 1,2% ogółu wolnych miejsc
pracy w tym sektorze (w 2015 r. – 6340, tj. 1,6%). W sektorze publicznym zgłoszono
1 785 miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, co stanowi 1,7% ogółu wolnych miejsc pracy
w tym sektorze (w 2015 r. – 2660, tj. 1,5%). Zgłoszono również 7094 miejsc pracy przy
pracach sezonowych (w 2015 r. – 16 200 miejsc, tj. 4,3% ogólnej liczby wolnych miejsc pracy
w tym sektorze)9).
W końcu 2020 r. w ewidencji bezrobotnych było zarejestrowanych
9)
1987 bezrobotnych posiadających co najmniej 1 dziecko niepełnosprawne do 18. roku
życia i stanowili oni 0,2% bezrobotnych zarejestrowanych (w 2019 r. było to 2 317 tys.
osób, tj. 0,3%),
55 669 bezrobotnych niepełnosprawnych, którzy stanowili 5,3% bezrobotnych
zarejestrowanych (w 2019 r. było to 57 479 tys. osób, tj. 6,6%)10).
Bezrobocie w Polsce w 2015 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa, czerwiec
2016; Bezrobocie w Polsce w 2020 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii, Warszawa,
lipiec 2021.
10)
Bezrobocie w Polsce w 2019 roku. Raport tabelaryczny, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa,
lipiec 2020; Bezrobocie w Polsce w 2020 roku. Raport tabelaryczny.
- 26 -
Monitor Polski
– 26 –
Poz. 64
W ramach sprawozdawczości bezrobocia rejestrowanego dostępne są również informacje na
temat długości okresu pozostawania bez pracy oraz wieku bezrobotnych. W grudniu 2020 r.
wśród bezrobotnych niepełnosprawnych zarejestrowanych w urzędach pracy przeważały
osoby w wieku 45–54 lata, które stanowiły 27,1% bezrobotnych osób niepełnosprawnych (w
2015 r. – 26,9%) i 55–59 lat – odpowiednio 20,8% (w 2015 r. – 24,9%). W zbiorowości osób
sprawnych największą grupę osób bezrobotnych stanowią osoby w wieku 25–34 lata – 27,9%
(w 2015 r. – 28,4%) oraz 35–44 lata – 25,2% (w 2015 r. – 21,6%).
Osoby niepełnosprawne
Osoby sprawne
Wykres 20. Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według wieku w grudniu 2015 i 2020 r.
(w %)
XII 2020
12,9
XII 2015
15,8
27,9
4,9
12,9
19,8
XII 2015
5,2
12,8
17,2
18-24
10%
18,3
9,7
6,0
21,6
17,9
11,0
5,3
28,4
XII 2020
0%
25,2
20%
25-34
27,1
26,9
30%
40%
35-44
50%
45-54
60%
20,8
14,5
24,9
13,1
70%
55-59
80%
90%
100%
60 i wiecej
Źródło: Dane z bezrobocia rejestrowanego, MRiPS-01.
Pod względem długości stażu pracy w populacji bezrobotnych osób niepełnosprawnych
największą grupę stanowiły osoby, których staż pracy wynosi 10–20 lat – 20,3% (w 2015 r. –
21,6%), natomiast w zbiorowości osób sprawnych największą grupę stanowią osoby
z niewielkim stażem pracy – do 1. roku (20,5%, w 2015 r. – 18,1%) oraz 1–5 lat (26,0%,
w 2015 r. – 22,4%).
Biorąc pod uwagę liczbę miesięcy pozostawania bez pracy, najliczniejszą grupę stanowiły
osoby długotrwale bezrobotne, tj. powyżej 24 miesięcy – 27,8% (w 2015 r. – 29,3%) oraz
bezrobotne od 12 do 24 miesięcy – 20,2% (w 2015 r. – 17,3%).
- 27 -
Monitor Polski
– 27 –
Poz. 64
Osoby niepełnosprawne
Osoby sprawne
Wykres 21. Bezrobocie rejestrowane wśród osób niepełnosprawnych według czasu pozostawania bez pracy
w grudniu 2015 i 2020 r. (w %)
XII 2020
7,6
XII 2015
10,3
XII 2020
6,3
XII 2015
7,9
0,0
16,5
15,5
19,4
13,2
do 1 m-ca
15,2
13,3
15,5
10,0
21,2
15,8
19,1
13,2
20,0
1-3 m-cy
30,0
16,8
40,0
3-6 m-cy
50,0
6-12 m-cy
18,2
21,1
15,3
23,9
20,2
27,8
17,3
29,3
60,0
70,0
12-24 m-cy
80,0
90,0
100,0
pow. 24 m-cy
Źródło: Dane z bezrobocia rejestrowanego, MRiPS-01.
Na koniec 2019 r. stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 5,2%. W urzędach pracy
zarejestrowanych było 866,4 tys. bezrobotnych, tj. o 102,5 tys. (10,6%) mniej niż rok
wcześniej i o prawie 700 tys. osób (44,6%) mniej niż w końcu 2015 r. Prawo do zasiłku
posiadało 142,5 tys. osób (tj. 16,4% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych). Bezrobotni
mieszkający w mieście stanowili 53,2% (460,5 tys. osób), a na wsi – 46,8% (405,9 tys. osób)
ogółu zarejestrowanych bezrobotnych. W urzędach pracy zarejestrowało się więcej
bezrobotnych kobiet niż mężczyzn (liczba kobiet – 479,4 tys., mężczyzn – 386,9 tys.). W
przypadku osób niepełnosprawnych proporcje są odwrócone – w rejestrach ww. urzędów
więcej jest bezrobotnych mężczyzn (31,7 tys. osób, tj. 55,2%) niż kobiet (25,7 tys. osób, tj.
44,8%).
6. Zagrożenie ubóstwem
Obecność w gospodarstwie domowym osoby niepełnosprawnej jest czynnikiem
zwiększającym ryzyko zagrożenia ubóstwem. Stopa ubóstwa skrajnego określa udział osób
żyjących w gospodarstwach domowych o wydatkach niższych niż minimum egzystencji.
Według danych GUS w 2020 r. stopa ubóstwa skrajnego wynosiła 5,2%. (w 2015 r – 6,5%).
Stopa ubóstwa skrajnego w gospodarstwach domowych z co najmniej 1 osobą
niepełnosprawną wyniosła 7,5% (w 2015 r. – 9,1%), podczas gdy w gospodarstwach
domowych bez osób niepełnosprawnych wskaźnik ten wyniósł 4,7% (w 2015 r. – 5,8%). W
grupie gospodarstw domowych z przynajmniej 1 dzieckiem do lat 16 posiadającym
orzeczenie o niepełnosprawności ubóstwa skrajnego doświadczało 7% osób. Nieco niższą
stopę ubóstwa zaobserwowano w gospodarstwach z osobą niepełnosprawną będącą głową
gospodarstwa domowego – 6,5% (w 2015 r. – 9,1%)11).
11)
Ubóstwo w Polsce w latach 2015 i 2016, GUS, Warszawa 2017, s. 15; Aneks do opracowania sygnalnego „Zasięg
ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2020 r.”, GUS, [Warszawa 2021], str. 4.
- 28 -
Monitor Polski
– 28 –
Poz. 64
Wykres 22. Wskaźniki zasięgu ubóstwa skrajnego w gospodarstwach domowych według obecności osób
z orzeczeniem o niepełnosprawności w latach 2014–2020 (% osób w gospodarstwach domowych)
15
14,6
10,7
12
9
6
8,3
10,8
6,7
9,1
7,5
6,5
4,9
5,8
3
4,2
3,7
2016
2017
7,8
5,7
6,5
7,5
7
5,5
4,8
3,7
4,7
0
2014
2015
2018
2019
2020
Gospodarstwa domowe z co najmniej 1 osobą z niepełnosprawnością
przynajmniej z 1 dzieckiem do lat 16 posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności
Gospodarstwa domowe bez osób z niepełnosprawnością
Źródło: Aneks do opracowania sygnalnego „Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2017 r., GUS, [Warszawa 2018],
str. 5; Aneks do opracowania sygnalnego „Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2020 r.”, GUS, [Warszawa 2021],
str. 4.
7. Mieszkalnictwo
Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne mają większe trudności z zaspokojeniem
potrzeb mieszkaniowych niż gospodarstwa domowe bez osób niepełnosprawnych. Związane
jest to z niższymi dochodami, które są spowodowane koniecznością zapewnienia opieki nad
niepełnosprawnym dzieckiem. Niskie dochody powodują problem z nabyciem lub wynajmem
mieszkania na warunkach rynkowych. Według danych GUS za 2019 r. przeciętny dochód
rozporządzalny na 1 osobę w rodzinach bez osób niepełnosprawnych wynosił 1885 zł
(w 2015 r. – 1447,80 zł). W przypadku gospodarstw domowych z osobami
niepełnosprawnymi dochód ten był o ok. 24% niższy i wynosił przeciętnie 1520 zł (w 2015 r.
– 1166,35 zł na 1 osobę). Ponadto wśród gospodarstw domowych z osobami
niepełnosprawnymi dominuje dochód ze świadczeń społecznych, stanowiąc 52,6% dochodu
(w 2015 r. – 52,3%), podczas gdy w gospodarstwach domowych bez osób niepełnosprawnych
dochody te stanowiły 28,5% przeciętnego miesięcznego dochodu rozporządzalnego na
osobę12).
Podstawowe problemy polskiego mieszkalnictwa zostały zidentyfikowane w części
diagnostycznej Narodowego Programu Mieszkaniowego – dokumentu przyjętego uchwałą
Rady Ministrów nr 115/2016 z dnia 27 września 2016 r.13). Dokument ten nie odnosi się
w szczegółowy sposób do rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne, jednak można
stwierdzić, że w przypadku rodzin wychowujących osoby niepełnosprawne potrzeby
mieszkaniowe są zazwyczaj wyższe (wynikają one np. z potrzeby przystosowania
technicznego mieszkania do potrzeb osób niepełnosprawnych), zaś możliwości płatnicze są
niższe (ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną).
12)
13)
Budżety gospodarstw domowych w 2019 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2020, str. 37.
Uchwa …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.