Uchwała Nr 34 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2019.06.21 13:38:24 CEST MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 czerwca 2019 r. Poz. 572 UCHWAŁA NR 34 RADY MINISTRÓW z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

1. Przyjmuje się Krajowy program ograniczania zanieczyszczenia powietrza, stanowiący załącznik do uchwały. §
2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Poz. 572 Załącznik do uchwały nr 34 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. (poz. 572) KRAJOWY PROGRAM OGRANICZANIA ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA MINISTERSTWO ŚRODOWISKA WARSZAWA, KWIECIEŃ 2019  Monitor Polski –3– Poz. 572 Spis Treści Indeks skrótów ................................................................................................................................................ 4 1 Wprowadzenie ........................................................................................................................................ 6 2 Krajowe ramy polityki dotyczącej jakości powietrza i zanieczyszczenia powietrza .............................. 10 2.1 Priorytety polityczne i ich odniesienie do priorytetów określonych w innych powiązanych obszarach polityki. ..................................................................................................................................... 10 2.1.1 Priorytety dotyczące jakości powietrza: priorytety polityki krajowej związane z unijnymi lub krajowymi celami dotyczącymi jakości powietrza (w tym wartości dopuszczalne, wartości docelowe i pułapy stężenia ekspozycji). .................................................................................................................. 12 2.2 Właściwe priorytety w zakresie zmian klimatu i polityki energetycznej ...................................... 16 2.2.1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku
3. ................................................................................................................................................. 16 2.2.2 Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” .............. 16 2.2.3 Polityka energetyczna Polski do roku 2040 ............................................................................. 17 2.2.4 Krajowy Plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 ..................................................... 17 2.3 Właściwe priorytety w zakresie stosownych obszarów polityki ................................................... 21 2.3.1 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020................. 21 2.3.2 Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 2030). .................................. 22 2.4 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych............................................................ 23 2.5 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu, oraz odpowiedzialne właściwe organy ........................................................................................................................................ 27 2.6 Spójność ....................................................................................................................................... 34 2.7 Dodatkowe szczegółowe informacje dotyczące środków, o których mowa w załączniku III część 2 do dyrektywy (UE) 2016/2284, ukierunkowanych na zapewnienie przestrzegania przez sektor rolnictwa zobowiązań w zakresie redukcji emisji ...................................................................................................... 35 3 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji i poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w porównaniu z 2005 r. .............................................................................................................................................................. 41 3.1 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w zakresie redukcji emisji. ..................... 41 3.2 Postępy poczynione w ramach obecnej polityki i środków w dziedzinie poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w zakresie jakości powietrza................................................................................................................................................... 44 3.3 Bieżące oddziaływanie transgraniczne krajowych źródeł emisji .................................................. 53 3.4 Prognozowany dalszy rozwój sytuacji do 2030 r. przy założeniu, że nie nastąpi żadna zmiana w już przyjętych politykach i środkach .......................................................................................................... 54 4 Warianty strategiczne rozważane w celu przestrzegania zobowiązań w zakresie redukcji emisji określonych na 2020 i 2030 r. oraz średnioterminowe poziomy emisji określone dla 2025 r. ..................... 65 4.1 Wybór ścieżki redukcji emisji. ....................................................................................................... 65 4.1.1 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji ze źródeł spalania paliw. ............... 65 4.1.2 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora komunalno – bytowego. 70 4.1.3 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora transportu. .................... 71 4.1.4 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora rolnego. ......................... 76 4.2 Zastosowanie mechanizmów elastyczności. ................................................................................ 76 4.3 Warianty strategiczne w celu osiągnięcia zobowiązań w zakresie redukcji emisji oraz prognozowana realizacja zobowiązań w zakresie redukcji emisji. ............................................................ 77 4.3.1 Prognozowane emisje i redukcje emisji (scenariusz z dodatkowymi działaniami WAM). ..... 100 5 Prognozowane łączne skutki polityk i środków (scenariusz z dodatkowymi środkami) dotyczące redukcji emisji, jakości powietrza na własnym terytorium i w sąsiadujących państwach członkowskich oraz środowiska i związane z nimi niepewności .................................................................................................. 101 5.1 Prognozowana poprawa jakość powietrza (z dodatkowymi środkami). .................................... 101 5.1.1 Jakościowy opis prognozowanej poprawy jakości powietrza. ............................................... 103 2|Strona  Monitor Polski –4– Poz. 572 5.1.1.1 Stężenia średnioroczne PM10....................................................................................... 108 5.1.1.2 Stężenia średniorocznePM2.5 ...................................................................................... 114 5.1.1.3 Stężenia średnioroczne SO
4. ......................................................................................... 116 5.1.1.4 Stężenia średnioroczne NO2.......................................................................................... 124 5.1.1.5 Stężenia średnioroczne NOx .......................................................................................... 128 5.1.1.6 Stężenia średnioroczne O
5. ........................................................................................... 130 5.2 Wpływ redukcji emisji na ograniczenie liczby stref z przekroczeniami ...................................... 136 5.3 Podsumowanie ........................................................................................................................... 140 Spis Tabel ..................................................................................................................................................... 142 Spis rysunków .............................................................................................................................................. 143 Literatura ..................................................................................................................................................... 145 3|Strona  Monitor Polski –5– Poz. 572 Indeks skrótów BEiŚ CAFE Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko –perspektywa do 2020 r. Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str.1, Dz. Urz. UE L z 24.04.2012 oraz Dz. Urz. UE L z 29.08.2015, str. 4) Copernicus Copernicus (CAMS50 Copernicus Atmosphere Monitoring Service – Regional Production) Dyrektywa Dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004/107 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (Dz. Urz. UE L 23 z 26.01.2005, str. 3, Dz. Urz. UE L z 31.03.2009, str. 109 oraz Dz. Urz. UE L 226 z
6. 08.2015, str. 4) Dyrektywa Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada IED 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17) ETZT Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu KPEiK Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 KSE Krajowy System Elektroenergetyczny KSZR Krajowy System Zarządzania Ruchem NEC Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenie dyrektywy 2001/81/WE w sprawie krajowych pułapów emisji (ang. National Emission Ceilings) (Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016,str.1) EMEP Europejski Program Monitorowania i Oceny (ang. The European Monitoring and Evaluation Programme) Wytycznych EMEP/EEA air polutant emission inventory Guidebook 2016 Europejski Program Monitorowania i Oceny (ang. The European Monitoring and Evaluation EMEP/EEA Programme)/ Europejska Agencja Środowiska (ang. European Environment 2016 Agency) FNT Fundusz Niskoemisyjnego Transportu FAIRMODE Forum for Air Quality Modelling in Europe GIOŚ Główny Inspektor Ochrony Środowiska GHG Gazy cieplarniane ITS Inteligentne Systemy Transportowe KPEiK Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu KPOP Krajowy Program Ochrony Powietrza KPM2023 Krajowa Polityka Miejska 2023 KSE Krajowy System Elektroenergetyczny LRTAP Konwencja Europejska Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, sporządzona w Genewie dnia 13 listopada 1979 r. (Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution) LULUCF Działalność związana z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem (ang. Land use, land-use change, and forestry). MCP Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 4|Strona  Monitor Polski Model GEM-AQ Non-ETS PEP2040 POP POŚ PMŚ REACH SOR SNAP SNAP 01 SNAP 02 SNAP 03 SNAP 04 SNAP 05 SNAP 06 SNAP 07 SNAP 08 SNAP 09 SNAP 10 SRT SZRWRiR SUMP WHO WM WAM WIOŚ ZIT –6– Poz. 572 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich obiektów energetycznego spalania (Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str. 1) Model prognoz pogody GEM (Global EnvironmentalMultiscale Model) Część krajowych emisji gazów cieplarnianych, która nie jest objęta systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych ETS (ang. Emission Trading Scheme) Polityka Energetyczna Polski do roku
7. Program Ochrony Powietrza Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm.) Państwowy Monitoring Środowiska Rejestracja, oceny, udzielanie zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (ang. Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals) ustanowiony na podstwie rozporządzenia Komisji (UE) 2015/830 z dnia 28 maja 2015 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) (Dz. Urz. UE L 132 z 29.05.2015, str.8) Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030) (Selected nomenclature for air pollution) - Wybrana nomenklatura dotycząca zanieczyszczenia powietrza Proces spalania w sektorze produkcji i transformacji energii Proces spalania Proces spalania w przemyśle Procesy produkcyjne Wydobycie i dystrybucja paliw kopalnych Zastosowanie rozpuszczalników i innych substancji Transport drogowy Inne pojazdy i urządzenia Zagospodarowanie odpadów Rolnictwo Strategia Rozwoju Transportu do roku 2020 (z perspektywą 2030 r.) Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa Sustainable Urban Mobility Plan – Plan zrównoważonej mobilności miejskiej Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization) (Scenaro With Measures) Scenariusz z działaniami (Scenario With Additional Measures) Scenariusz z dodatkowymi działaniami Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Zintegrowane Inwestycje Terytorialne 5|Strona  Monitor Polski –7– Poz. 572 1 Wprowadzenie Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE1). (tzw. dyrektywa NEC) ma na celu kontynuację działań ograniczających zanieczyszczenie powietrza. Dyrektywa NEC ustanowiła tzw. nowe limity emisji stanowiące krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji dla poszczególnych państw członkowskich w odniesieniu do następujących zanieczyszczeń: dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx), niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO), amoniaku (NH3) oraz pyłu (PM2.5). Zrealizowanie tych celów redukcyjnych przyczyni się także do osiągnięcia długoterminowych celów Unii w zakresie jakości powietrza zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Redukcja emisji w odniesieniu do SO2, NOx, NH3 oraz NMLZO objęta była uchyloną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/81/WE w sprawie krajowych poziomów emisji niektórych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego2) (dyrektywa 2001/81/WE). Celem dyrektywy 2001/81/WE było ograniczenie emisji substancji zakwaszających i eutrofizujących oraz prekursorów ozonu dla zmniejszenia narażenia na depozycję zakwaszającą i eutrofizującą poniżej uznawanej za szkodliwą dla środowiska oraz obniżenia wielkości stężeń ozonu przyziemnego do poziomu zalecanego przez WHO, zapewniającego ochronę zdrowia ludzkiego i ochronę roślinności przed zanieczyszczeniem fotochemicznym. W dyrektywie tej określono limity emisji czterech zanieczyszczeń jakie docelowo, od 2010 roku, mają być dotrzymane ze wszystkich źródeł emisji zlokalizowanych na obszarze UE, z wyłączeniem międzynarodowej żeglugi morskiej oraz emisji z samolotów, ale z uwzględnieniem emisji towarzyszących cyklowi lądowania i startu, które to emisje są uwzględniane w krajowych bilansach emisji. W Traktacie o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej3) ustalono dla Polski limity emisyjne wynikające z dyrektywy 2001/81/WE, które określono na poziomie wynikającym z Protokołu z Göteborga4) (przed zmianą) tj. Protokołu w sprawie zwalczania zakwaszenia, eutrofizacji i ozonu przyziemnego do Konwencji (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości5), sporządzonym w Genewie 13 listopada 1979 r. (konwencja LRTAP).Polska swoje zobowiązania w zakresie redukcji emisji zrealizowała. W związku z przeglądem dotychczasowej polityki UE w zakresie jakości powietrza oraz zmianami w prawie międzynarodowym obowiązującym UE (rewizja Protokołu z Göteborga) ustanowiono dyrektywę NEC, która uchyla dyrektywę 2001/81/WE, ale kontynuuje realizację wyrażanego w niej celu. Dyrektywa NEC jest elementem, opublikowanego w 2013 r., Pakietu „The Clean Air Policy Package”, w ramach którego zostały przyjęte:   program „Czyste powietrze dla Europy”, w którym Komisja przedstawiła, jak zrealizować obecne cele i wytycza nowe cele pod względem jakości powietrza na okres do 2030 r. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich 1) Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016, str.
8. 2)Dz. Urz. UE L 390 z 27.11.2001, str.
9. 3)Dz. Urz. UE L 236 z 23.09.2003, str.
10. 4)W dniu 30 maja 2000 roku Polska podpisała Protokół w sprawie zwalczania zakwaszenia, eutrofizacji i ozonu przyziemnego do Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, sporządzonej w Genewie dnia 13 listopada 1979 r. 5)Dz. U. z 1985 r. poz. 311 oraz z 1988 r. poz. 313 i
11. 6|Strona  Monitor Polski –8– Poz. 572 obiektów energetycznego spalania6) (dyrektywa MCP), która obejmuje źródła emisji od 1 MW do 50 MW, które wcześniej nie podlegały żadnym regulacjom na poziomie UE. Dyrektywa MCP w założeniu ma wspomóc osiągnięcie w znacznej części zobowiązań redukcyjnych ustanowionych w dyrektywie NEC. Przyjęte w ramach pakietu „The Clean Air Policy Package” akty prawne kontynuują długofalową politykę Unii Europejskiej w zakresie poprawy jakości powietrza, polegającą na osiągnięciu poziomów zanieczyszczania powietrza, które nie powodują znacznych negatywnych skutków ani zagrożeń dla zdrowia ludzkiego i środowiska. W związku z powyższym dyrektywa NEC zmienia ustanowiony w dyrektywie 2001/81/WE system krajowych pułapów emisji określając krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji poszczególnych zanieczyszczeń w stosunku do roku
12. Zobowiązania te dla lat 2020-2029 przyjęto zgodnie ze zmienionym Protokołem z Göteborga7), natomiast dla roku 2030 i lat następnych ustanowiono nowe cele w zakresie redukcji poszczególnych zanieczyszczeń w oparciu o oszacowany potencjał redukcyjny każdego państwa członkowskiego. Dla Polski krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji zostały określone odpowiednio: Tabela 1 Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji 2020 – 2029 r. od 2030 r. SO2 [%] redukcja w stosunku do 2005 r. 59 [%] redukcja w stosunku do 2005 r. 70 NOx 30 39 NMLZO 25 26 NH3 PM2.5 1 16 17 58 Zanieczyszczenie Na podstawie art. 6 dyrektywy NEC, państwa członkowskie zostały zobowiązane do sporządzenia Krajowego Programu Ograniczania Zanieczyszczenia Powietrza (KPOZP),w celu ograniczenia rocznych wielkości emisji substancji objętych krajowymi zobowiązaniami w zakresie redukcji emisji. Celem głównym programu jest ograniczenie wielkości emisji substancji objętych krajowymi zobowiązaniami w zakresie redukcji emisji określonych w dyrektywie NEC, cel ten będzie zrealizowany przez wskazane działania i środki wynikające z polityk, planów, programów oraz przyjętych aktów prawnych. Zrealizowanie celu głównego KPOZP będzie wspomagało osiągnięcie poziomów dopuszczalnych i docelowych niektórych substancji, określonych w dyrektywie 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (tzw. dyrektywa CAFE)8) i dyrektywie 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu9) (dyrektywa 2004/107), oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także 6) Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str.
13. z 1999 r. w sprawie przeciwdziałania zakwaszenia, eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie przyziemnej, zmienionego w 2012 r. (zwanego dalej „zmienionym Protokołem z Göteborga”). 8)Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str.
14. 9) Dz. Urz. UE L 23 z 26.01.2005, str.
15. 7)Protokół 7|Strona  Monitor Polski –9– Poz. 572 pułapu stężenia ekspozycji oraz krajowego celu redukcji narażenia. Jak również będzie skutkowało przyczynieniem się do osiągnięcia długoterminowego celu Unii dotyczącego jakości powietrza, wspieranego przez wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia WHO, oraz celów Unii dotyczących ochrony różnorodności biologicznej i ekosystemów – przez zmniejszenie poziomów i depozycji zanieczyszczeń powietrza powodujących zakwaszanie, eutrofizację i powstawanie ozonu poniżej krytycznych ładunków i poziomów określonych w konwencji LRTAP. Prace nad KPOZP zbiegły się w czasie z opracowaniem Polityki energetycznej Polski do 2040 roku oraz Krajowym planem na rzecz energii i klimatu. Oba te dokumenty są istotne ze względu na przyjęte w nich priorytety polityczne w zakresie struktury paliwowej gospodarki kraju. Przy opracowaniu KPOZP w pierwszej kolejności wykorzystano potencjał redukcyjny działań zawartych w istniejących dokumentach strategicznych. Dlatego też dla zrealizowania celu KPOZP, program koordynuje i zarządza działaniami i środkami odnoszącymi się do redukcji zanieczyszczeń powietrza, w odniesieniu do priorytetów politycznych, a także spójności z planami i programami ustanowionymi w innych odpowiednich obszarach. KPOZP zawiera krajowe ramy polityki dotyczącej jakości powietrza i zanieczyszczenia powietrza oraz priorytety polityczne i ich odniesienia do priorytetów określonych w innych obszarach, w tym w polityce dotyczącej zmian klimatu oraz w zakresie sektorów gospodarczych tj. energetyce, rolnictwie, przemyśle czy transporcie. Jak wskazano w dyrektywie NEC realizacja celów jakim są krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji powinna być realizowana przez ograniczanie zanieczyszczenia powietrza u źródła jego powstania, co będzie skutkowało skuteczną i trwałą redukcją zanieczyszczeń powietrza. Takie podejście pozwoli wyeliminować nieskuteczne działania i przepisy oraz ułatwi planowanie średnio- i długoterminowej polityki w zakresie ochrony powietrza. Istotnym elementem KPOZP jest spójność i synergia z innymi planami, programami i politykami, co pozwoli na zmniejszanie kosztów wdrażanych działań i środków z nich wynikających. Antropogeniczna emisja zanieczyszczeń, dla których dyrektywa NEC określiła krajowe zobowiązania w zakresie redukcji związana jest z bardzo zróżnicowaną działalnością człowieka. W związku z tym KPOZP ma koordynować wdrażanie działań i środków prowadzących do redukcji zanieczyszczeń zawartych w innych dokumentach strategicznych i legislacyjnych oraz uzupełniać je o dodatkowe działania i środki, aby został osiągnięty zakładany cel redukcyjny. Różnorodne polityki, programy czy strategie w zakresie rozwoju poszczególnych sektorów zawierają także działania mające bezpośredni albo pośredni wpływ na redukcje emisji zanieczyszczeń, dla których dyrektywa NEC określiła krajowe zobowiązania w zakresie redukcji. Odpowiednie zarządzanie przyjętymi działaniami i środkami ma na celu zrealizowanie przyjętych w dyrektywie NEC pułapów redukcji poszczególnych zanieczyszczeń w sposób racjonalny kosztowo oraz efektywny pod względem gospodarczego rozwoju. Pomimo widocznych pozytywnych zmian dotyczących redukcji emisji i poprawy jakości powietrza konieczne jest skoordynowanie oraz utrzymanie korzystnych tendencji w zakresie poprawy jakości powietrza. KPOZP jest dokumentem, który stanowi narzędzie koordynowania i zarządzania działaniami i środkami realizowanymi zgodnie z innymi dokumentami, a także tworzy podstawy do dalszego kreowania polityk i strategii zakładających wzmożone wysiłki do osiągnięcia celów redukcyjnych. Niniejszy dokument został przygotowany zgodnie z formatem przyjętym w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2018/1522 z dnia 11 października 2018 r. ustanawiającej wspólny format krajowych programów ograniczania zanieczyszczenia powietrza na podstawie dyrektywy Parlamentu 8|Strona  Monitor Polski – 10 – Poz. 572 Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych10). 10) Dz. Urz. UE L 256 z 12.10.2018, str.
16. 9|Strona  Monitor Polski – 11 – 2 Krajowe ramy polityki dotyczącej i zanieczyszczenia powietrza Poz. 572 jakości powietrza 2.1 Priorytety polityczne i ich odniesienie do priorytetów określonych w innych powiązanych obszarach polityki. Celem głównym KPOZP jest realizacja krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji poszczególnych zanieczyszczeń. Realizacja zobowiązań musi spowodować trwałą redukcję emisji przez przyjęcie albo aktualizację polityk i środków kreujących działania odnoszące się do źródeł emisji. Określony cel główny będzie realizowany przez cele szczegółowe zawarte w następujących politykach i aktach prawnych:                        Krajowy Program Ochrony Powietrza; Programy Ochrony Powietrza; Projekt Polityki Energetycznej Polski do roku 2040; Projekt Krajowego planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030; Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030); Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”; Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych; Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski 2014; Krajowy plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii11); Strategii rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku); Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 2030; Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku (wraz z aktualizacjami); Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.); Program Rozwoju Sieci Lotnisk i Lotniczych Urządzeń Naziemnych; Plan rozwoju elektromobilności w Polsce; Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym; Przejściowy Plan Krajowy; Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów12); Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych13); Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie szczegółowych zakresu obowiązków i warunków technicznych zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz warunków przyłączenia instalacji do sieci14); Ustawa z dnia 14 grudnia 2018 r. o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej Kogeneracji15); Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe16); Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów17); 11) M.P. z 2015 r. poz.
17. 12)Dz. U. z 2018 r. poz.
18. 13)Dz. U. z 2018 r. poz.
19. 14)Dz. U. z 2017 r. poz.
20. 15)Dz. U. z 2019 r. poz.
21. 16)Dz. U. z 2017 r. poz. 1690, z późn. zm. 10 | S t r o n a  Monitor Polski        – 12 – Poz. 572 Przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska18) (POŚ)w zakresie pozwoleń zintegrowanych i pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, a także w zakresie ochrony powietrza - przepisy Działu II; Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa; Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu19); Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2022; Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030; Projekt Polityki Ekologicznej Państwa; Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” Wykazane wyżej dokumenty i akty prawe, są kluczowymi dokumentami zawierającymi działania, których potencjał redukcyjny pozwoli na osiągnięcie krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji, określonych w dyrektywie NEC. Lista dokumentów nie jest wyczerpująca i zawiera tylko te dokumenty, które zawierają środki i działania, które bezpośrednio generują redukcje emisji. Należy zauważyć, iż nie wszystkie działania określone w dokumentach będą realizowane lub ich realizacja nastąpi z opóźnieniem, a efekty działań redukcyjnych będą widoczne dopiero w kolejnych latach. Realizacja krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji SO2, NOx, NMLZO, PM2.5, NH3, na poziomie jak wskazuje to Tabela 1, osiągnięta będzie przez przeprowadzenie działań wynikających z określonych kierunków działań na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, za realizację których odpowiadają odpowiednie organy. Realizacja celu została oparta na działaniach wskazanych w istniejących politykach, programach, planach i strategiach lub ich projektach, które są dedykowane poszczególnym rodzajom źródeł zanieczyszczania powietrza. Kluczowym dokumentem wziętym pod uwagę do określania kierunków interwencji w zakresie redukcji emisji zanieczyszczenia powietrza są działania zawarte w projekcie Polityki Energetycznej Polski do roku 2040 (PEP2040). Dokument ten jest też podstawą do opracowania Krajowego planu na rzecz energii i klimatu (KPEiK). KPEiK jest dokumentem przedstawiającym politykę klimatyczno – energetyczną w Polsce, a jego opracowanie wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009 dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (rozporządzenie 2018/1999)20). Takie podejście wynika z faktu, iż dyrektywa NEC wskazuje, że państwa członkowskie mogą wykazać realizację krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji zarówno w zakresie konwencji LRTAP, jak również przedmiotowej dyrektywy w oparciu o wykorzystywane paliwa. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo 17) Dz. U. z 2018 r. poz.
22. Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm. 19)Dz. U. z 2018 r. poz.
23. 20)Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018, str.
24. 18) 11 | S t r o n a  Monitor Polski – 13 – Poz. 572 energetyczne21) polityka energetyczna państwa stanowi strategię w zakresie rozwoju energetyki i kreuje gospodarkę paliwową. Projekt PEP2040 po jego przyjęciu będzie wskazywał kierunki i sposób rozwoju gospodarki paliwowej. Zakłada, iż do roku 2030 łączny udział węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej będzie kształtował się na poziomie około 60% w 2030 r. przy zwiększeniu do 21% udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto22) w 2030 r., co przełoży się na około 27% udziału OZE w produkcji energii elektrycznej zgodnie PEP
25. 2.1.1 Priorytety dotyczące jakości powietrza: priorytety polityki krajowej związane z unijnymi lub krajowymi celami dotyczącymi jakości powietrza (w tym wartości dopuszczalne, wartości docelowe i pułapy stężenia ekspozycji). Na podstawie art. 91c ustawy POŚ został opracowany i przyjęty dnia 14 września 2015 r. Krajowy Program Ochrony Powietrza (KPOP). KPOP jest dokumentem strategicznym wyznaczającym cele i kierunki działań jakie należy zrealizować w celu poprawy jakości powietrza. Celem głównym określanym w KPOP „jest poprawa jakości powietrza na terenie całej Polski. Dotyczy to w szczególności obszarów o najwyższych stężeniach zanieczyszczeń powietrza oraz obszarów, na których występują duże skupiska ludności. Poprawa jakości powietrza powinna nastąpić co najmniej do stanu niezagrażającego zdrowiu ludzi, zgodnie z wymogami prawodawstwa Unii Europejskiej, transponowanego do polskiego porządku prawnego, a w perspektywie do roku 2030 do celów wyznaczonych przez Światową Organizację Zdrowia”. Realizacja wyznaczonego celu i wskazane kierunki działań mają pozwolić na osiągniecie w możliwie krótkim czasie dopuszczalnych poziomów pyłu zawieszonego i innych szkodliwych substancji w powietrzu. Podstawą opracowania KPOP była Ocena jakości powietrza za 2003 - 2013 r., z której wynika, iż spośród 46 stref w kraju przekroczenia poziomu dopuszczalnego PM10 zostały stwierdzone w 36 strefach, a w przypadku pyłu PM2.5 przekroczenia poziomu dopuszczalnego powiększone o margines tolerancji stwierdzono w 24 strefach. Ponadto odnotowano niedotrzymywanie poziomu dopuszczalnego dla NO2 w 4 strefach. Natomiast w 42 strefach zostały odnotowane przekroczenia poziomu docelowego dla benzo(a)pirenu (B(a)P), w 4 strefach arsenu oraz w 6 strefach ozonu. Pomimo wdrażania programów i działań w zakresie obniżenia emisji zanieczyszczeń, nadal występują problemy z jakością powietrza, a przede wszystkim z emisją pyłów. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy POŚ w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania wyników oceny jakości powietrza z klasyfikacją stref wykonywanych corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ) zarząd województwa sporządza (POP), w przypadku przekroczenia poziomu dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu za poprzedni rok. Klasyfikacja stref do klasy ze względu na przekroczenia, w których poziom: choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji lub poziom docelowy (klasa C),  choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym, a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji (klasa B),  substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego lub poziomu docelowego (klasa A). POP-y składają się z części opisowej, części wyszczególniającej obowiązki i ograniczenia wynikające z realizacji POP wraz z uzasadnieniem zakresu określonych i ocenionych przez zarząd województwa zagadnień, co wynika z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 września  21)Dz. U. z 2018 r. poz. 755, z późn. zm. 22)Na zużycie energii końcowej brutto składa się zużycie energii elektrycznej w ciepłownictwie oraz na cele transportowe. 12 | S t r o n a  Monitor Polski – 14 – Poz. 572 2012 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych23). POP-y zawierają także katalog działań, określenie obowiązków organów administracji i podmiotów objętych programem. POP identyfikuje źródła emisji, których oddziaływanie powoduje występowanie ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczenia w strefach wraz z listą możliwych do wdrożenia działań naprawczych z uwzględnieniem przede wszystkim: stopnia odpowiedzialności poszczególnych źródeł za przekroczenia; możliwości redukcji emisji z uwzględnieniem najlepszych dostępnych technik (BAT); możliwości technicznych i technologicznych redukcji emisji; stopnia przekroczenia obecnie i w roku prognozy wartości dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń. Dlatego priorytetem jest osiągnięcie poprawy jakości powietrza co będzie wiązało się ze zwiększeniem działań w zakresie redukcji tzw. „niskiej emisji” to jest w sektorze komunalno – bytowym (SNAP 02) i transporcie drogowym (SNAP 07). Do osiągnięcia założonych celów będą wdrażane działania i przyjmowane środki, które spowodują redukcję lub uniknięcie emisji, co będzie skutkowało dotrzymywaniem poziomów dopuszczalnych (Tabela 2 i Tabela 3), poziomów docelowych (Tabela 4 i Tabela 5) i poziomu celu długoterminowego dla ozonu (Tabela 6) oraz określonych w przepisach z perspektywą osiągnięcia w roku 2030 stężeń niektórych substancji w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO.     Tabela 2 Poziomy dopuszczalne zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów Dopuszczalna Margines tolerancji µg/m3 częstość Okres Termin Poziom przekraczania uśredniania osiągnięcia Nazwa dopuszczalny poziomu wyników poziomu substancji µg/m3 dopuszczalnego 2010 2011 2012 2013 2014 pomiarów dopuszczalnego w roku kalendarzowym Benzen rok 5 0 0 0 0 0 2010 (C6H6) kalendarzowy 1 godzina 200 18 razy 0 0 0 0 0 2010 Dwutlenek rok azotu (NO2) 40 0 0 0 0 0 2010 kalendarzowy 350 24 razy 0 0 0 0 0 2005 Dwutlenek 1 godzina siarki (SO2) 24 godziny 125 3 razy 0 0 0 0 0 2005 Tlenek węgla (CO) 8 godzin 0 0 0 0 0 2005 10 000 1) 24 godziny Pył PM102) rok kalendarzowy rok kalendarzowy Pył PM2.53) rok kalendarzowy rok Ołów (Pb) kalendarzowy 50 35 razy 0 0 0 0 0 2005 40 - 0 0 0 0 0 2005 25 - 4 3 2 1 1 2015 204) - 0 0 0 0 0 2020 0,55) - 0 0 0 0 0 2005 23) Dz. U. poz.
26. 13 | S t r o n a  Monitor Polski – 15 – Poz. 572 Objaśnienia: 1) Maksymalna średnia 8-godzinna spośród średnich kroczących, obliczanych co godzinę z ośmiu średnich j1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET. 2) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 μm (PM10) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne. 3) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2.5μm (PM2.5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne. 4) Poziom dopuszczalny dla pyłu zawieszonego PM2.5 do osiągnięcia do dnia 1 stycznia 2020 r. (faza II). 5) Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM
27. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. Poziomy dla pyłu zawieszonego w powietrzu ustala się w warunkach rzeczywistych. 14 | S t r o n a  Monitor Polski – 16 – Poz. 572 Tabela 3 Poziomy dopuszczalne dla dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx) w powietrzu ze względu na ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów Nazwa substancji Tlenki azotu (NOx)1) Dwutlenek siarki (SO2) Okres uśredniania wyników pomiarów Poziom dopuszczalny µg/m3 rok kalendarzowy rok kalendarzowy pora zimowa (okres od 01 X do 31 III) 30 20 Termin osiągnięcia poziomu dopuszczalnego 2003 2003 20 2003 Objaśnienie: 1) Suma dwutlenku azotu i tlenku azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. Tabela 4 Poziomy docelowe zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów Nazwa substancji Ozon (O3) Pył PM2.5 Arsen (As)4) Nikiel (Ni)4) Kadm (Cd)4) Benzo(a)piren5) Okres uśredniania wyników pomiarów 8 godzin rok kalendarzowy rok kalendarzowy rok kalendarzowy rok kalendarzowy rok kalendarzowy Poziom docelowy 1201) µg/m3 253) µg/m3 6ng/m3 20ng/m3 5ng/m3 1ng/m3 Dopuszczalna częstość przekraczania poziomu docelowego w roku kalendarzowym 25 dni2) - Termin osiągnięcia poziomu docelowego 2010 2010 2013 2013 2013 2013 Objaśnienia: 1) Maksymalna średnia 8-godzinna spośród średnich kroczących, obliczanych ze średnich 1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET. 2) Liczba dni z przekroczeniem poziomu docelowego w roku kalendarzowym uśredniona w ciągu kolejnych trzech lat. W przypadku braku danych pomiarowych z trzech lat dotrzymanie dopuszczalnej częstości przekroczeń sprawdza się na podstawie danych pomiarowych z co najmniej jednego roku. 3) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2.5μm (PM2.5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne. 4) Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM
28. 5) Całkowita zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM
29. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. Poziomy dla pyłu zawieszonego w powietrzu ustala się w warunkach rzeczywistych. Tabela 5 Poziom docelowy dla ozonu (O3) w powietrzu ze względu na ochronę roślin, termin jego osiągnięcia oraz okres, dla którego uśrednia się wyniki pomiarów Nazwa substancji Ozon (O3) Okres uśredniania wyników pomiarów okres wegetacyjny (01 V - 31 VII) Poziom docelowy (µg/m3)·h 18 0001) Termin osiągnięcia poziomu dopuszczalnego 2020 Objaśnienie: 1) Wyrażony jako AOT 40, który oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim 1-godzinnym wyrażonym w μg/m 3 a wartością 80 μg/m3, dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego CET, dla której stężenie jest większe niż 80 μg/m
30. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat. W przypadku braku danych pomiarowych z pięciu lat dotrzymanie tej wartości sprawdza się na podstawie danych pomiarowych z co najmniej trzech kolejnych lat. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. 15 | S t r o n a  Monitor Polski – 17 – Poz. 572 Tabela 6 Poziomy celów długoterminowych dla ozonu (O3) w powietrzu, zróżnicowane ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, termin ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów. Nazwa substancji Ozon (O3) Okres uśredniania wyników pomiarów osiem godzin1) okres wegetacyjny (01 V - 31 VII) Poziom celu długoterminowego (µg/m3)·h 1201),2) µg/m3 Termin osiągnięcia poziomu celu długoterminowego 2020 6 0003),4) (µg/m3)·h 2020 Objaśnienia: 1) Maksymalna średnia 8-godzinna w ciągu roku kalendarzowego spośród średnich kroczących, obliczanych ze średnich 1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET. 2) Poziom celu długoterminowego ze względu na ochronę zdrowia ludzi. 3) Poziom celu długoterminowego ze względu na ochronę roślin. 4) Wyrażony jako AOT 40, oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim 1-godzinnym wyrażonym w μg/m3, a wartością 80 g/m3, dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego CET, dla której stężenie jest większe niż 80 μg/m
31. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat. W przypadku braku danych pomiarowych z pięciu lat dotrzymanie tej wartości sprawdza się na podstawie danych pomiarowych z co najmniej trzech kolejnych lat. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa 2.2 Właściwe priorytety w zakresie zmian klimatu i polityki energetycznej 2.2.1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku
32. Wskazany w tytule plan wskazuje cele i kierunki działań adaptacyjnych, które należy podjąć w najbardziej wrażliwych sektorach i obszarach w okresie do roku 2020 w tym w: gospodarce wodnej, rolnictwie, leśnictwie, różnorodności biologicznej i obszarach prawnie chronionych, zdrowiu, energetyce, budownictwie, transporcie, obszarach górskich, strefie wybrzeża, gospodarce przestrzennej i obszarach zurbanizowanych. Wrażliwość tych obszarów została określona w oparciu o przyjęte dla Strategicznego Planu Adaptacji scenariusze zmian klimatu. Zaproponowane cele, kierunki działań oraz konkretne działania, które korespondują z dokumentami strategicznymi, w szczególności Strategią Rozwoju Kraju 2020 i innymi strategiami rozwoju i jednocześnie stanowią ich niezbędne uzupełnienie w kontekście adaptacji. W dokumencie uwzględniono i przeanalizowano obecne i oczekiwane zmiany klimatu, w tym scenariusze zmian klimatu dla Polski do roku 2030, które wykazały, że w tym okresie największe zagrożenie dla gospodarki i społeczeństwa będą stanowiły ekstremalne zjawiska pogodowe (w tym nawalne deszcze, powodzie, podtopienia, osunięcia ziemi, fale upałów, susze, huragany, osuwiska), będące pochodnymi zmian klimatycznych. Zjawiska te będą występować z coraz większą częstotliwością i natężeniem oraz będą dotyczyć coraz większych obszarów kraju. 2.2.2 Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (BEiŚ) odnosi się do dwóch istotnych obszarów to jest energetyki i środowiska, kreując kierunki reformy i wskazując niezbędne działania, które powinny zostać podjęte w perspektywie do 2020 r. Kwestią kluczową dla jakości życia ludzi i funkcjonowania gospodarki są stabilne, niczym niezakłócone dostawy energii. Wykorzystanie zasobów energetycznych nie pozostaje jednak 16 | S t r o n a  Monitor Polski – 18 – Poz. 572 obojętne dla środowiska, zatem prowadzenie skoordynowanych działań w obszarze energetyki i środowiska jest nie tylko wskazane, ale i konieczne. Celem głównym Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko jest zapewnienie wysokiej jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego sektora energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i efektywną gospodarkę. Cel główny BEiŚ realizowany będzie przez cele szczegółowe i kierunki interwencji w tym: Cel 1.Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska; Cel
33. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię; Cel 3.Poprawa stanu środowiska. 2.2.3 Polityka energetyczna Polski do roku 2040 Projekt PEP2040 określił cele główne w zakresie:    Bezpieczeństwa energetycznego – co oznacza aktualne i przyszłe zaspokojenie potrzeb odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska. Powyższe wpływa na obecne i perspektywiczne zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw surowców, wytwarzania, przesyłu i dystrybucji, czyli pełnego łańcucha energetycznego. Konkurencyjności całej gospodarki i efektywności energetycznej - koszt energii ukryty jest w każdym działaniu i produkcie wytworzonym w gospodarce. Oddziaływania na środowisko sektora energii, który ma znaczny wpływ na zanieczyszczenie środowiska, dlatego kreowanie bilansu energetycznego musi odbywać się z uwzględnieniem kwestii środowiskowych. Dla oceny realizacji PEP2040 zostały określone następujące mierniki:      60% węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w roku 2030; 21% OZE w finalnym zużyciu energii brutto w roku 2030; Wdrożenie energetyki jądrowej w roku 2033; Ograniczenie emisji CO2 o 30% do roku 2030 (w stosunku do 1990 r.); Wzrost efektywności energetycznej o 23% do roku
34. Ich realizacja odbywać się będzie w ośmiu kierunkach: 1) Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych; 2) Rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej energii elektrycznej; 3) Dywersyfikacja dostaw paliw i rozbudowa infrastruktury sieciowej; 4) Rozwój rynków energii; 5) Wdrożenie energetyki jądrowej; 6) Rozwój odnawialnych źródeł energii; 7) Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji; 8) Poprawa efektywności energetycznej gospodarki. 2.2.4 Krajowy Plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 Projekt KPEiK prezentuje kierunki działań oraz spodziewane efekty w pięciu wymiarach unii energetycznej: bezpieczeństwo energetyczne, wewnętrzny rynek energii, efektywność energetyczna, obniżenie emisyjności oraz badania naukowe, innowacje i konkurencyjność. Z punktu widzenia realizacji KPOZP do najbardziej istotnych należą cele i działania przewidziane w KPEiK w następujących wymiarach: 17 | S t r o n a  Monitor Polski – 19 – Poz. 572 Wymiar „obniżenie emisyjności”: Cel redukcyjny dla Polski w zakresie emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem ETS został określony na poziomie -7% w 2030 r. w porównaniu do poziomu z roku 2005;  Ograniczanie negatywnego wpływu transportu na środowisko:  cel pośredni – do 2025 r. redukcja emisji CO2 w samochodach osobowych i lekkich samochodach dostawczych o 15% w odniesieniu do roku 2021;  cel główny – do 2030 r. redukcja emisji CO2 w samochodach osobowych i lekkich samochodach dostawczych o 30% w odniesieniu do roku
35.  Poprawa jakości życia mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej, szczególnie ochrona ich zdrowia i warunków życia, z uwzględnieniem ochrony środowiska, z jednoczesnym zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju przez:  osiągnięcie w możliwie krótkim czasie poziomów dopuszczalnych i docelowych substancji określonych w dyrektywie CAFE i 2004/107/WE, oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także pułapu stężenia ekspozycji oraz Krajowego Celu Redukcji Narażenia,  osiągnięcie w perspektywie do roku 2030 stężeń substancji w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO oraz nowych wymagań wynikających z regulacji prawnych projektowanych przepisami prawa unijnego.  Adaptacja do zmian klimatu przez zapewnienie zrównoważonego rozwoju oraz efektywnego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmian klimatu, przez:  wzrost poziomu lesistości kraju do 31%;  procent mieszkańców gmin, dla których przyjęto dokument strategiczny o charakterze adaptacyjnym – 40%;  zwiększenie pojemności obiektów małej retencji wodnej;  zwiększenie stopnia redukcji rocznego odpływu wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast;  zwiększenie udziału powierzchni objętej obowiązującymi planami; zagospodarowania przestrzennego w powierzchni geodezyjnej kraju.  21% udział OZE w finalnym zużyciu energii brutto (zużycie łącznie w elektroenergetyce, ciepłownictwie i chłodnictwie oraz na cele transportowe). Wymiar „efektywność energetyczna”:  Krajowy cel w zakresie poprawy efektywności energetycznej do 2030 r. na poziomie 23% (redukcja zużycia energii pierwotnej w porównaniu z prognozami PRIMES 2007). Wymiar “bezpieczeństwo energetyczne”:         Wdrożenie energetyki jądrowej, w tym uruchomienie do roku 2033 pierwszego bloku elektrowni jądrowej w Polsce; Zmniejszenie do 60% udziału węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 roku; Rozbudowa mocy wytwórczych energii elektrycznej zapewniających pokrycie zapotrzebowania na moc elektryczną; Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury transportowej i magazynowej ropy i paliw ciekłych; Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego, w tym zwiększenie możliwości dostaw gazu z kierunków alternatywnych do wschodniego, jak również rozbudowa infrastruktury transportowej i magazynowej gazu ziemnego; Utrzymanie autonomii w zakresie importu energii elektrycznej z państw trzecich; Rozwój e-mobilności i paliw alternatywnych w transporcie; 18 | S t r o n a  Monitor Polski           – 20 – Poz. 572 Zwiększenie pojemności czynnej i mocy odbioru podziemnych magazynów gazu w Polsce; Utrzymanie poziomu wydobycia gazu ziemnego na terytorium Polski oraz próby jego zwiększania przy wykorzystaniu innowacyjnych metod wydobycia węglowodorów ze złóż; Utrzymanie w zakresie niezbędnym z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego Polski środków nierynkowych w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1938 z dnia 25 października 2017 r. dotyczące środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (UE) nr 994/201024); Zagwarantowanie, by Polska tak jak inne państwa członkowskie UE, dysponowała odpowiednimi narzędziami na potrzeby zapobiegania sytuacjom kryzysu elektroenergetycznego, przygotowania się na nie i zarządzania nimi; Wsparcie rozwoju zintegrowanego (na poziomie europejskim) podejścia do zagrożeń i sytuacji kryzysowych w systemie elektroenergetycznym; Zminimalizowanie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej; Rozwój technologii wydobycia metanu z pokładów węgla; Rozwój obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym (klastry energii, spółdzielnie energetyczne itp.); Inwentaryzacja krajowych złóż uranu (konwencjonalnych i niekonwencjonalnych), w tym przeprowadzenie badań złóż i wykonanie analizy możliwości ich wydobycia pod względem techniczno - ekonomicznym (tzn. czy i w jakich warunkach byłoby to opłacalne) do roku 2030; Utrzymanie krajowego wydobycia węgla na poziomie pozwalającym na pokrycie zapotrzebowania przez sektor energetyczny. Wymiar “wewnętrzny rynek energii”:    Wzajemne połączenia elektroenergetyczne (cel ramowy na rok 2030); Zwiększenie dostępności i przepustowości obecnych połączeń transgranicznych Infrastruktura do przesyłu energii. Kluczowymi celami krajowymi dotyczącymi infrastruktury przesyłu energii elektrycznej są:  Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej – rozumianych jako zdolność systemu elektroenergetycznego do zapewnienia bezpieczeństwa pracy sieci elektroenergetycznej oraz równoważenia dostaw energii elektrycznej z zapotrzebowaniem na tę energię;  Zapewnienie długoterminowej zdolności systemu elektroenergetycznego w celu zaspokajania uzasadnionych potrzeb w zakresie przesyłania energii elektrycznej w obrocie krajowym i transgranicznym, w tym w zakresie rozbudowy sieci przesyłowej, a tam gdzie ma to zastosowanie, rozbudowy połączeń z innymi systemami elektroenergetycznymi;  Budowa, rozbudowa i modernizacja wewnętrznej gazowej sieci przesyłowej;  Zintegrowanie krajowego systemu przesyłowego gazu ziemnego z systemami państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz regionu Morza Bałtyckiego;  Realizacja dwukierunkowego połączenia gazowego Polska - Ukraina;  Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Kozienice po rozbudowie jej o nowy blok o mocy 1075 MW oraz poprawa pewności zasilania obszarów północnej i północno wschodniej części KSE;  Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Turów po rozbudowie jej o nowy blok o mocy 450 MW oraz poprawa pewności zasilania obszarów południowo - zachodniej 24) Dz. Urz. UE L 280 z 28.10.2017, str.
36. 19 | S t r o n a  Monitor Polski         – 21 – Poz. 572 części KSE, a szczególnie największego odbiorcy na tym obszarze – Kombinatu Górniczo Hutniczego Miedzi (KGHM); Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Dolna Odra, a także z farm wiatrowych znajdujących się w północnej części kraju oraz poprawa pewności zasilania obszarów północno - zachodniej części KSE; Zapewnienie wyprowadzenia mocy z farm wiatrowych znajdujących się w północnej części kraju oraz poprawa pewności zasilania obszarów północnej części KSE; Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Bełchatów oraz poprawa pewności zasilania obszarów centralnej części KSE, w tym aglomeracji łódzkiej; Zapewnienie niezawodności pracy sieci przesyłowej w północnej części kraju położonej powyżej umownej linii Warszawa - Poznań; Zapewnienie niezawodności pracy sieci przesyłowej w południowej części kraju położonej poniżej umownej linii Warszawa - Poznań; Integracja rynku: - Integracja i łączenie rynków z definicji jest procesem angażującym większą ilość podmiotów, zatem nie jest zasadne wyznaczanie celów krajowych w tym zakresie; - Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego oraz zwiększenie możliwości dostaw gazu z kierunków alternatywnych do wschodniego; - Elastyczność systemu energetycznego w odniesieniu do produkcji energii ze źródeł odnawialnych; - Rozwój i wykorzystanie potencjału morskiej energetyki wiatrowej w Polsce w perspektywie 2030 r.; - Zwiększenie wiedzy konsumentów oraz zachęcenie ich do odgrywania aktywniejszej roli na rynku energii; - Liberalizacja rynku gazu – uwolnienie taryf w segmencie obrotu gazem; - Rozwój konkurencyjnego rynku gazu w Polsce; - Stworzenie warunków stymulujących obrót gazem na giełdzie towarowej. Ubóstwo energetyczne: - Ograniczenie zjawiska ubóstwa energetycznego z uwzględnieniem ochrony wrażliwych grup społecznych; - Ochrona odbiorcy wrażliwego paliw gazowych przez przyznawanie ryczałtu na zakup opału; - Budowa, rozbudowa i modernizacja wewnętrznej gazowej sieci przesyłowej; Liberalizacja rynku gazu – uwolnienie taryf w segmencie obrotu gazem. Wymiar “badania naukowe, innowacje i konkurencyjność”:     Zmniejszenie luki cywilizacyjnej pomiędzy Polską, a krajami gospodarczo wysoko rozwiniętymi oraz poprawa jakości życia polskiego społeczeństwa, a także realizacja aspiracji rozwojowych obecnego i przyszłych pokoleń, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju; Zwiększenie nakładów na działalność badawczo - rozwojową w Polsce do 1,7% PKB w 2020 r. oraz 2.5% PKB w 2030 r.; Zwiększenie konkurencyjności polskiego sektora energii przez: - stałe podnoszenie zaawansowania technologicznego i jakości funkcjonowania, - wdrażanie konkurencyjnych modeli organizacyjnych i biznesowych, - optymalizacja wykorzystania zasobów. Maksymalizacja korzyści dla gospodarki polskiej płynących ze zmian w sektorze energii przez: - wykorzystanie innowacji w energetyce dla rozwoju przemysłowego, - zmniejszenie jednostkowego zużycia energii i surowców, - wspieranie budowania ścisłych relacji pomiędzy przedsiębiorstwami, a instytucjami publicznymi i nauką. 20 | S t r o n a  Monitor Polski   – 22 – Poz. 572 Akceleracja sprzedaży technologii w takich obszarach, jak: ochrona powietrza, OZE, oszczędność energii, gospodarka wodno - ściekowa, gospodarka odpadami oraz ochrona bioróżnorodności przez polskie firmy na rynkach zagranicznych; Zwiększanie konkurencyjności gospodarki przez: - innowacje, eksport i wzrost wartości kapitałów uruchamianych na inwestycje w sektorze przedsiębiorstw (cel szczegółowy I SOR), - pełniejsze wykorzystanie zasobów społecznych i terytorialnych (cel szczegółowy II SOR); oraz - przedsięwzięcia zwiększające efektywność funkcjonowania ogólnodostępnych instytucji państwa, służących przedsiębiorstwom i obywatelom (cel szczegółowy III SOR), - określenie potencjału obszarów leśnych dla pochłaniania dwutlenku węgla oraz uruchomienie badań dla wypracowania lepszych metod obliczania bilansu dwutlenku węgla. Ostateczny KPEiK 2021 - 2030 uwzględniający uwagi zgłoszone w ramach uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i regionalnych zostanie opracowany do końca 2019 r. i przedłożony Komisji Europejskiej. 2.3 Właściwe priorytety w zakresie stosownych obszarów polityki 2.3.1 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata
37. W 2012 r. została przyjęta Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020, w której określono kluczowe kierunki rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa w perspektywie 2020 r. Cel główny działań zdefiniowano w tej strategii jako: poprawa jakości życia na obszarach wiejskich oraz efektywne wykorzystanie ich zasobów i potencjałów, w tym rolnictwa i rybactwa, dla zrównoważonego rozwoju kraju. Celowi głównemu przyporządkowano pięć celów szczegółowych: Cel
38. Wzrost jakości kapitału ludzkiego, społecznego, zatrudnienia i przedsiębiorczości na obszarach wiejskich. Cel
39. Poprawa warunków życia na obszarach wiejskich oraz poprawa ich dostępności przestrzennej. Cel
40. Bezpieczeństwo żywnościowe. Cel
41. Wzrost produktywności i konkurencyjności sektora rolno - spożywczego. Cel
42. Ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu na obszarach wiejskich. Przyjęcie w 2017 r. Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR), spowodowało konieczność aktualizacji Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa. Zakłada się, że w zaktualizowanej SOR wprowadzone zostaną cele związane z:    poprawą opłacalności produkcji rolnej, poprawą jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska na obszarach wiejskich, rozwojem przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa na obszarach wiejskich. Ważną rolę będzie odgrywał sprawny system zarzadzania rozwojem, stabilne finansowanie, a także trwała zdolności kreacji i uczenia się. 21 | S t r o n a  Monitor Polski – 23 – Poz. 572 2.3.2 Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 203025). Głównym celem projektu SRT jako krajowej polityki transportowej jest zwiększenie dostępności transportowej przy jednoczesnej poprawie bezpieczeństwa uczestników ruchu i efektywności sektora transportowego przez utworzenie spójnego, zrównoważonego, innowacyjnego i przyjaznego użytkownikowi systemu transportowego w wymiarze krajowym, europejskim i globalnym. Należy zaznaczyć, iż w programie działania zostały oparte na Strategii rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku), którego kontynuacją jest projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do 2030 roku. Główny cel projektu SRT odnosi się zarówno do utworzenia zintegrowanego systemu transportowego przez inwestycje w infrastrukturę transportową (kierunek interwencji 1), jak i poprawy sposobu organizacji i zarządzania systemem transportowym ( kierunek interwencji 2). Realizacja głównego celu transportowego w perspektywie do 2030 r. wiąże się z realizacją pięciu -sześciu kierunków interwencji:       kierunek interwencji 1: budowa zintegrowanej, wzajemnie powiązanej sieci transportowej służącej konkurencyjnej gospodarce; kierunek interwencji 2: poprawa sposobu organizacji i zarządzania systemem transportowym; kierunek interwencji 3: zmiany w indywidualnej i zbiorowej mobilności; kierunek interwencji 4: poprawa bezpieczeństwa uczestników ruchu oraz przewożonych towarów; kierunek interwencji 5: ograniczanie negatywnego wpływu transportu na środowisko; kierunek interwencji 6: poprawa efektywności wykorzystania publicznych środków na przedsięwzięcia transportowe. 25) Do analizy wpływu wdrażanych działań na redukcję zanieczyszczeń uwzględniono zapisy obecnie obowiązującej Strategii rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku). 22 | S t r o n a  Monitor Polski – 24 – Poz. 572 2.4 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych KPOZP został opracowany w oparciu o załącznik III do dyrektywy NEC, zgodnie z którym jednym z elementów wymaganych jest wykazanie obowiązków organów krajowych, regionalnych i lokalnych. Tabela poniżej zawiera informacje i dane na temat organów, które są odpowiedzialne za kształtowanie, wdrożenie, egzekwowanie, koordynowanie, jak również monitorowanie i sprawozdawczość w zakresie polityk i środków wskazanych w celu realizacji krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji Tabela 7 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych Wykaz Opis rodzaju organu Opis przypisanych właściwych (np. inspektorat do obowiązków w zakresie organów spraw środowiska, jakości i zanieczyszczenia regionalna agencja powietrza środowiska, gmina) Sektory źródeł wchodzące w zakres obowiązków organu Prezes Rady  funkcje kształtowania polityki Ministrów  funkcje wdrożeniowe Rada Ministrów Koordynuje prace i kreuje politykę gospodarczą kraju oraz zatwierdza kierunki rozwoju sektorów  środowisko Organy krajowe Minister Środowiska  funkcje kształtowania polityki  funkcje wdrożeniowe Minister Energii  funkcje kształtowania polityki  funkcje wdrożeniowe Minister Rolnictwa i  funkcje kształtowania Rozwoju Wsi polityki  funkcje wdrożeniowe Minister  funkcje kształtowania Infrastruktury polityki  funkcje wdrożeniowe Minister Inwestycji  funkcje kształtowania i Rozwoju polityki  funkcje wdrożeniowe Minister Przedsiębiorczości i Technologii  funkcje kształtowania polityki  funkcje wdrożeniowe  energia  gospodarka złożami kopalin  rolnictwo  rozwój wsi  rynki rolne  łączność  transport  budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo;  rozwój regionalny  gospodarka - sprawy gospodarki, w tym konkurencyjność gospodarki, współpraca gospodarcza z zagranicą, oceny zgodności, miar i probiernictwa, własność przemysłowa, innowacyjność, działalność gospodarcza, promocja gospodarki polskiej w kraju 23 | S t r o n a  Monitor Polski – 25 – Poz. 572 i za granicą, oraz współpracy z organizacjami samorządu gospodarczego  gospodarka morska  gospodarka wodna  żegluga śródlądowa  informatyzacja Organy regionalne Minister Gospodarki  funkcje kształtowania Morskiej i Żeglugi polityki  funkcje wdrożeniowe Śródlądowej Minister Cyfryzacji  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  finansowanie ochrony Narodowy Fundusz  funkcja organu środowiska i gospodarki współfinansującego lub Ochrony Środowisk wodnej finansującego działania i Gospodarki Wodnej Główny Inspektor  funkcje wdrożeniowe  kontrola przestrzegania Ochrony Środowiska  funkcje w zakresie przepisów o ochronie egzekwowania środowiska oraz badania przepisów (w tym, i oceny stanu środowiska w stosownych przypadkach, inspekcje)  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  funkcje koordynacyjne;  środowisko Generalny Dyrektor  funkcje kształtowania Ochrony Środowiska polityki  funkcje wdrożeniowe  funkcje wdrożeniowe  gospodarka wodna Państwowe  funkcje Gospodarstwo Wodne Wody Polskie sprawozdawczości i monitorowania  Infrastruktura drogowa, w Generalny Dyrektor  funkcje wdrożeniowe tym: Dróg Krajowych  funkcje w zakresie - dostępność i Autostrad egzekwowania komunikacyjna kraju i przepisów (w tym, połączenie z głównymi w stosownych korytarzami przypadkach inspekcje) transportowymi;  funkcje - wzrost bezpieczeństwa sprawozdawczości użytkowników sieci dróg; i monitorowania - poprawa komfortu  funkcje koordynacyjne; podróżowania  funkcje utrzymywania i budowy infrastruktury  ruch drogowy Główny Inspektor  funkcje w zakresie Transportu egzekwowania Drogowego przepisów (w tym, w stosownych przypadkach, inspekcje i udzielenie pozwoleń, zezwoleń) Wojewoda  funkcje wdrożeniowe Wojewoda jest  funkcje w zakresie przedstawicielem Rady egzekwowania Ministrów na obszarze 24 | S t r o n a  Monitor Polski – 26 – Poz. 572 województwa wdraża przepisów (w tym, i dostosowuje do miejscowych w stosownych przypadkach, inspekcje) warunków szczegółowe cele polityki na obszarze  funkcje województwa, a także sprawozdawczości koordynuje i kontroluje i monitorowania  funkcje koordynacyjne wykonywanie wynikających z nich zadań Zarząd województwa,  funkcje wdrożeniowe Głównym zadaniem samorządu  funkcje w zakresie Marszałek województwa jest określenie egzekwowania województwa, strategii rozwoju przepisów (w tym, województwa, a także w stosownych prowadzenie polityki rozwoju przypadkach, inspekcje) województwa  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  funkcje koordynacyjne  finansowanie ochrony Wojewódzkie  funkcja organów środowiska i gospodarki współfinansującego lub fundusze ochrony wodnej na obszarze finansującego działania środowiska i gospodarki wodnej województwa  funkcje wdrożeniowe Wojewódzki  kontrola przestrzegania przepisów o ochronie inspektor ochrony  funkcje w zakresie egzekwowania środowiska oraz badania i środowiska przepisów (w tym, oceny stanu środowiska na w stosownych obszarze województwa przypadkach, inspekcje)  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  funkcje koordynacyjne Regionalny Dyrektor  funkcje wdrożeniowe  środowisko Ochrony Środowiska  funkcje w zakresie egzekwowania przepisów (w tym, w stosownych przypadkach, inspekcje)  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  funkcje koordynacyjne Inspekcja Handlowa  funkcje w zakresie  kontrola przestrzegania egzekwowania przepisów w zakresie przepisów (w tym, wyrobów wprowadzanych w stosownych do obrotu przypadkach, inspekcje i udzielenie pozwoleń, zezwoleń) Ośrodki Doradztwa  funkcje popularyzacji  rolnictwo 25 | S t r o n a  Monitor Polski – 27 – Rolniczego Władze lokalne Poz. 572 informowania  rozwój wsi  rynki rolne  opracowywanie Zarząd powiatu  funkcje wdrożeniowe programów rozwoju w  funkcje w zakresie trybie określonym w egzekwowania przepisach o zasadach przepisów (w tym, w prowadzenia polityki stosownych rozwoju na obszarze przypadkach, inspekcje) powiatu.  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  funkcje koordynacyjne  środowisko; Prezydent miasta,  funkcje wdrożeniowe  gospodarka wodna burmistrz, wójt, rada  funkcje w zakresie  transport w zakresie zadań egzekwowania miejska, rada gminy gminy przepisów (w tym, w stosownych przypadkach, inspekcje)  funkcje sprawozdawczości i monitorowania  funkcje koordynacyjne  kontrola przestrzegania Stacja kontroli  funkcje w zakresie pojazdów egzekwowania przepisów w zakresie przepisów (w tym, systemu badań w stosownych technicznych pojazdów przypadkach, inspekcje między innymi w zakresie i udzielenie pozwoleń, oceny emisyjności zezwoleń)  kontrola przestrzegania Służby kominiarskie  funkcje w zakresie przepisów w zakresie egzekwowania kontroli okresowej, co przepisów (w tym, najmniej raz w roku, w stosownych polegającej na sprawdzeniu przypadkach, inspekcje stanu technicznego i udzielenie pozwoleń, instalacji gazowych oraz zezwoleń) przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych) 26 | S t r o n a  Monitor Polski – 28 – Poz. 572 2.5 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu, oraz odpowiedzialne właściwe organy Przedstawione polityki, plany, programy i strategie określają kierunki rozwoju w sektorach odpowiedzialnych za największy udział ich emisji w bilansie krajowym. Dlatego też ich dalszy rozwój nie powinien powodować negatywnych skutków dla środowiska, w tym prowadzić do zanieczyszczania powietrza. Określone w tych dokumentach kierunki rozwoju zawierają działania i środki, które mają doprowadzić do ograniczania i redukcji zanieczyszczeń. Przeprowadzona na potrzeby KPOZP ocena środków i propozycji działań zawartych w wyżej wymienionych dokumentach strategicznych oraz oszacowanie ich potencjału redukcyjnego doprowadziło do wybrania i zhierarchizowania ich w celu osiągnięcia wyznaczonych pułapów redukcji. Należy jednak zaznaczyć iż osiągnięcie celów redukcyjnych określonych krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji będzie zależało od konsekwentnego wdrażania działań i środków określonych jako działania dodatkowe. 27 | S t r o n a Wybrane polityki i środki26) Przez wybrane polityki i środki rozumie się również strategie, plany, programy. 26) 28 | S t r o n a Polityki i środki Harmonogram przeglądu wybranych polityk i Właściwe organy Harmonogram środków odpowiedzialne za wdrażania wdrożenie i egzekwowanie wybranych wybranych polityk i polityk i środków (rodzaj i nazwa) środków 2019-2040 Minister Energii Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755, z późn. zm.) politykę energetyczną państwa opracowuje się co 4 lata. 2021-2030 Minister Energii Zgodnie z art. 14 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (Dz. Urz. UE L 383 z 21.12.2018, str. 1) 2015-2030 Minister Energii Przegląd niniejszego programu powinien być wykonywany co roku. Pierwszy przegląd powinien być przeprowadzony rok po przyjęciu Krajowych ram polityki przez Radę Ministrów, Monitor Polski Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych Projekt Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu Dostawy energii Projekt Polityka energetyczna Polski 2040 Sektor, który odczuje skutki proponowanych środków Tabela 8 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu oraz odpowiedzialne właściwe organy  – 29 – Poz. 572 Sektor transportu 2013-2030 2019-2030 Strategia Rozwoju Transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku) Projekt Strategii Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku Minister Infrastruktury Minister Infrastruktury Rada Ministrów Minister Energii Rada Ministrów – 30 – 29 | S t r o n a następne co 12 miesięcy. Aktualizacja na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1307 i 1669) Aktualizacja następuje zgodnie z przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, str. 1, z późn. zm.) i dyrektywa 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/76/EWG (Dz. Urz. UE L 114 z 27.04.2006, str. 64, z późn. zm.) (nieobowiązująca) Aktualizacja na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1307, 1669) Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w strategii, na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1307 i 1669) Przyjęcie dokumentu wynika z przyjęcia nowej średniookresowej strategii rozwoju kraju – Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030) Monitor Polski Krajowy plan mający na celu zwiększenie 2015 liczby budynków o niskim zużyciu energii Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne 2014-2020 i Środowisko perspektywa do 2020 r. – uchwała nr 58/2014 Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. Zużycie energii Krajowy Plan Działań dotyczący 2017-2020 efektywności energetycznej dla Polski  Poz. 572 2016-2020 2018 Przejściowy Plan Krajowy Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie Minister Środowiska Minister Środowiska Minister Inwestycji i Rozwoju Minister Infrastruktury Minister Energii 30 | S t r o n a Zgodnie z art. 21 c ust. 7 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki regionalnej (Dz. U. z 2018 r. poz.1307 i 1669) krajowa polityka miejska jest aktualizowana nie rzadziej niż raz na 7 lat. Plan jednorazowy zgodnie z art. 146h ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm.) Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w programie Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w programie Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w programie Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w planie na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1307 i 1669) Monitor Polski Procesy przemysłowe Rozporządzenie Ministra Infrastruktury 2016 i Budownictwa z dnia 8 grudnia 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz. U. 2016 r. poz. 1996) Krajowa Polityka Miejska 2023 r. 2015-2023 Minister Infrastruktury Program Budowy Dróg Krajowych 2014- 2014-2025 2023 r. (z perspektywą 2025 r.) Program Rozwoju Sieci Lotnisk 2007-2020 i Lotniczych Urządzeń Naziemnych Plan rozwoju elektromobilności 2016-2030 w Polsce Minister Infrastruktury Minister Infrastruktury 2018-2023 Krajowy Program Kolejowy do 2023 r.  – 31 – Poz. 572 Gospodarka Krajowy Plan Gospodarki Odpadami odpadami/odpa 2022, uchwała nr 88 Rady Ministrów z 2016-2022 Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, 2013-2020 Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 – uchwała nr 163/2012 Rady Ministrów Minister Środowiska – 32 – 31 | S t r o n a Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w planie Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz 2268, z późn. zm.) „Program działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu” podlega przeglądowi co 4 lata oraz w razie potrzeby aktualizacji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego Wsi zawartego w strategii Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Minister Przedsiębiorczości i Technologii Minister Środowiska Monitor Polski Rolnictwo standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów (Dz. U. 2018 r. poz. 680) Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. 2001 Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm.) Rozporządzeniu Ministra Rozwoju z dnia 2016 8 sierpnia 2016 r. w sprawie ograniczenia emisji lotnych związków organicznych zawartych w niektórych farbach i lakierach przeznaczonych do malowania budynków i ich elementów wykończeniowych, wyposażeniowych oraz związanych z budynkami i tymi elementami konstrukcji oraz w mieszaninach do odnawiania pojazdów (Dz. U. poz. 1353) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 2018 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu” (Dz. U. poz. 1339)  Poz. 572 2018-2029 2011-2030 Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 2018 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych (Dz. U. poz. 1890) Rozporządzenie Ministra Rozwoju 2017 i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. Program Czyste Powietrze Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 r. Minister Przedsiębiorczości i Technologii Minister Energii Minister Środowiska Minister Inwestycji i Rozwoju dnia 1 lipca 2016 r. (M. P. poz. 784) Strategia na rzecz Odpowiedzialnego 2016-2030 Rada Ministrów Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) – uchwała nr 14 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2016 r. Minister Gospodarki Strategia innowacyjności i efektywności 2013-2020 gospodarki „Dynamiczna Polska do roku 2020” (załącznik do uchwały nr 7 Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2013 r. Minister Środowiska Strategiczny plan adaptacji dla sektorów 2013-2020 z i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu perspektywą do 2030 r. do roku 2020 z perspektywą do roku 2030; Krajowy program ochrony powietrza do 2015-2030 Minister Środowiska roku 2020 (z perspektywą do roku 2030) 32 | S t r o n a Program finasowania działań mających przyczynić się do poprawy jakości w Polsce Aktualizacja koncepcji może nastąpić w każdym terminie, jeżeli wymaga tego sytuacji społeczno - gospodarcza lub przestrzenna kraju zgodnie z art. 47 ust.6 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1945) Aktualizacja w przypadku nie osiągnięcia zakładanego celu poprawy jakości powietrza na znacznym obszarze kraju Aktualizacja strategii, na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1307 i 1669) Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w strategii Aktualizacja po realizacji horyzontu czasowego zawartego w strategii Monitor Polski KomunalnoBytowy dy Cele przekrojowe  – 33 – Poz. 572 Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów (Dz. U. z 2018 r. poz. 966, z późn. zm.) Terminy Władze samorządowe – przyjęcia zarząd województwa i obowiązywania POP są różne Termin przyjęcia Sejmik Województwa w różnych województwach jest różny pierwsza uchwała została przyjęta w województwie małopolskim w roku 2017, w województwach, które nie przyjęły jeszcze odpowiednich uchwał trwają prace nad nimi. 2008 Minister Inwestycji i Rozwoju 33 | S t r o n a Aktualizacja w przypadku nie osiągnięcia zakładanego celu poprawy jakości powietrza w strefach Monitor Polski Uchwały Sejmików Województw w zakresie poprawy jakości powietrza przyjęto w województwach:  małopolskim,  śląskim,  opolskim,  mazowieckim,  dolnośląskim,  łódzkim,  wielkopolskim,  podkarpackim,  lubuskim. w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe (Dz. U. poz. 1690, z późn. zm.) Programy Ochrony Powietrza  – 34 – Poz. 572  Monitor Polski – 35 – Poz. 572 2.6 Spójność Opracowanie niniejszego dokumentu zostało oparte na obowiązujących lub projektowanych politykach, planach i strategiach. Przyjęto, iż działania i środki określone w poszczególnych dokumentach strategicznych odnoszących się do źródeł emisji będą realizowane zgodnie z przyjętym w nich harmonogramem i założeniami. W przypadku Polityki energetycznej państwa KPOZP został dostosowany do projektu Polityki energetycznej Polski do roku 2040, który będzie przyjęty w roku 2019 w celu określenia kierunków działań i środków zawartych w Krajowym planie na rzecz energii i klimatu. W zakresie polityki odnoszącej się do jakości powietrza wzięto pod uwagę Krajowy Program Ochrony Powietrza do roku 2020 (z perspektywą do 2030) oraz 16 Programów Ochrony Powietrza wraz z aktualizacjami, uwzględniono także uchwały Sejmików województw tzw. „uchwały antysmogowe” obowiązujące dla stref z przekroczeniami. Dla sektora transportu KPOZP w następujących dokumentach:       został oparty na działaniach zawartych Projekt Strategii Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku; Krajowy Program Kolejowy do 2023 r.; Program Budowy Dróg Krajowych 2014-2023; Program Rozwoju Sieci Lotnisk i Lotniczych Urządzeń Naziemnych; Plan rozwoju elektromobilności w Polsce; Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym. Przy opracowaniu KPOZP skupiono się na już istniejących działaniach i ich potencjale redukcyjnym, wskazując jednocześnie obowiązek dla właściwych organów odpowiedzialnych za wdrożenie i egzekwowanie wybranych polityk, działań i środków, corocznego monitorowania uzyskanych redukcji i składania w tym zakresie informacji do ministra właściwego do spraw środowiska. Na podstawie tych informacji Minister Środowiska będzie analizował postępy redukcyjne i oceni czy konieczne jest wdrażanie nowych działań lub wprowadzania zmian do już istniejących. Należy pamiętać, że obok KPOZP opracowywany jest Krajowy plan na rzecz energii i klimatu (KPEiK) wynikający z rozporządzenia 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/201327), w którym muszą się znaleźć działania pozwalające zrealizować zobowiązania Polski wynikające z przepisów UE w zakresie energetyki i zmian klimatu. Akty prawne nakładające obowiązek opracowania KPOZP, jak również KPEiK wymagają wykazania spójności pomiędzy tymi dokumentami. Z tego punktu widzenia istotne są informacje w zakresie miedzy innymi zmian celu odnoszącego się do wykorzystania OZE, efektywności energetycznej czy też działań nakierowanych na cel redukcyjny w zakresie gazów cieplarnianych. Wszystkie te informacje mają istotny wpływ na przewidywaną wielkości emisji i opracowanie wariantów strategicznych wskazujących działania i kierunki interwencji, które pozwolą zrealizować cele wynikające z dyrektywy NEC. Jednakże dopiero zatwierdzenie KPEiK, a co za tym 27) Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018, str.
43. 34 | S t r o n a  Monitor Polski – 36 – Poz. 572 idzie wybranie odpowiednich działań, określenie jednego scenariusza do realizacji, pozwoli na aktualizację KPOZP. W związku z powyższym do momentu przyjęcia dokumentów i przesądzenia, który scenariusz będzie realizowany, KPOZP opracowano na podstawie „Projekcji emisji wybranych zanieczyszczeń do roku 2030 na potrzeby dyrektywy 2016/2284” przedłożonych w roku 2017 i zaktualizowanych w roku
44. 2.7 Dodatkowe szczegółowe informacje dotyczące środków, o których mowa w załączniku III część 2 do dyrektywy (UE) 2016/2284, ukierunkowanych na zapewnienie przestrzegania przez sektor rolnictwa zobowiązań w zakresie redukcji emisji Emisja amoniaku w 94% pochodzi z działań prowadzonych w rolnictwie, dlatego też w dyrektywie NEC został zamieszczony katalog środków w oparciu, o które możliwa będzie redukcja emisji do wymaganych poziomów krajowych zobowiązań. Środki te powinny być racjonalne pod względem kosztów oraz opierać się na konkretnych informacjach i danych uwzględniających postęp naukowy. Poniższa tabela zawiera wykaz środków, które będą realizowane przez sektor rolny w celu uzyskania redukcji amoniaku. 35 | S t r o n a Czy politykę i środki Jeżeli tak: uwzględniono w — należy wskazać numer krajowym programie sekcji/strony programu: ograniczania zanieczyszczenia powietrza? Tak/Nie A. Środki służące ograniczaniu emisji amoniaku 1.Państwa członkowskie sporządzają krajowy Tak kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej dotyczący ograniczania emisji amoniaku z uwzględnieniem kodeksu ramowego EKG ONZ z 2014 r. dotyczącego dobrej praktyki rolniczej na rzecz redukcji emisji amoniaku, zawierający co najmniej następujące elementy: a) zarządzanie azotem, z uwzględnieniem pełnego obiegu azotu; b)strategie żywienia zwierząt gospodarskich; c) niskoemisyjne techniki rozprowadzania nawozów; d)niskoemisyjne systemy przechowywania nawozów; e)niskoemisyjne systemy hodowli zwierząt; f) możliwości ograniczania emisji amoniaku pochodzącego ze stosowania nawozów mineralnych. Nie 2.Państwa członkowskie mogą ustanowić krajowy bilans azotu w celu monitorowania zmian w całkowitych stratach reaktywnego azotu z rolnictwa, w tym amoniaku, podtlenku azotu, amonu, azotanów i azotynów, w oparciu o zasady określone w wytycznych EKG ONZ Tabela 9 Szczegółowe działania w sektorze rolnictwa Monitor Polski – 37 – 36 | S t r o n a Tak - Kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej dotyczący ograniczania emisji amoniaku. Czy polityka i środki były ściśle realizowane? Tak/Nie Jeżeli nie, należy opisać wprowadzone zmiany  Poz. 572 dotyczących bilansów azotu. 3.Państwa członkowskie zakazują stosowania 3.TAK - w zakresie stosowania nawozów amonowo-węglanowych i mogą zakazu zmniejszyć emisje amoniaku z nawozów nawozów amonowo – nieorganicznych, stosując następujące podejścia: węglanowych; a) zastąpienie nawozów na bazie mocznika 3a. Nie; nawozami na bazie azotanu amonu; b)jeżeli nawozy na bazie mocznika są nadal 3b. Nie; stosowane, wykorzystywanie metod, w przypadku których wykazano, że zmniejszają emisje amoniaku o co najmniej 30 % w porównaniu z wykorzystaniem metody odniesienia, jak określono w wytycznych 3c. TAK – częściowo. dotyczących amoniaku; c) propagowanie zastępowania nawozów nieorganicznych nawozami organicznymi, a w przypadku gdy nawozy nieorganiczne są nadal stosowane, rozprowadzanie ich zgodnie z przewidywanymi potrzebami nawożonej uprawy lub nawożonego użytku zielonego w odniesieniu do azotu i fosforu, biorąc również pod uwagę istniejącą zawartość substancji pokarmowych w glebie oraz składniki pokarmowe w innych nawozach. 4.Państwa członkowskie mogą zmniejszyć emisje 4 a) (i) TAK częściowo; amoniaku z nawozów organicznych, stosując 4 a) (ii) TAK; następujące podejścia: a) zmniejszanie emisji z gnojowicy i obornika stosowanych na gruntach ornych i użytkach zielonych przez zastosowanie metod służących zmniejszeniu emisji o co najmniej 30 % w porównaniu z metodą odniesienia określoną w wytycznych dotyczących amoniaku oraz na 37 | S t r o n a – 38 – 4.a)(iii),(iv) TAK - Działania ujęte w Krajowym Programie Ograniczania Zanieczyszczania Powietrza (KPOZP); 4 a) (i), (ii) TAK - Zgodnie z Programem działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu; Monitor Polski 3c) TAK - Zgodnie z Programem działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu; TAK - W zakresie zakazu stosowania nawozów amonowo-węglanowych - Projekt ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych oraz niektórych innych ustaw w zakresie transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/2284 w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych (dyrektywa NEC);  Poz. 572 poniższych warunkach: (i) rozprowadzanie obornika i gnojowicy jedynie w zgodzie z przewidywanymi potrzebami odżywczymi nawożonej uprawy lub użytku zielonego w odniesieniu do azotu i fosforu, biorąc również pod uwagę istniejącą zawartość substancji odżywczych 4a)(iii) TAK – w glebie oraz substancji odżywczych gnojowica rozlewana w innych nawozach; innymi metodami niż (ii) nierozprowadzanie obornika i gnojowicy na rozbryzgowo; gruntach nasyconych wodą, zalanych, zamarzniętych lub pokrytych śniegiem; 4.a)(iv) TAK (iii)rozprowadzanie gnojowicy na użytkach częściowo zielonych przy użyciu węży rozlewowych, przyorywanie aplikatorów płozowych lub metodą obornika w ciągu 12h; płytkiego lub głębokiego wtryskiwania; (iv)przyorywanie obornika i gnojowicy rozprowadzanych na gruntach ornych w ciągu czterech godzin od 4.b (i) (ii) – NIE; rozprowadzenia; b)zmniejszanie emisji pochodzących z miejsc przechowywania nawozów organicznych na zewnątrz pomieszczeń dla zwierząt, przy zastosowaniu następujących podejść: (i) w przypadku obiektów do przechowywania gnojowicy zbudowanych po dniu 1 stycznia 2022 r. – stosowanie niskoemisyjnych systemów lub technik przechowywania, co do których wykazano, że zmniejszają emisję amoniaku o co najmniej 60 % w porównaniu z metodą odniesienia określoną w wytycznych dotyczących amoniaku, a dla istniejących obiektów do Monitor Polski – 39 – 38 | S t r o n a 4.b (iii) TAK - Zgodnie z Programem działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu;  Poz. 572 Monitor Polski – 40 – 39 | S t r o n a przechowywania gnojowicy – o co najmniej 40 %; 4.b (iii) – TAK; (ii) przykrywanie obiektów do przechowywania obornika; (iii)zapewnienie, aby gospodarstwa posiadały wystarczającą możliwość przechowywania 4.c – NIE; obornika, aby rozprowadzać go jedynie w okresach odpowiednich ze względu na wzrost upraw; c) zmniejszanie emisji z pomieszczeń dla zwierząt za pomocą systemów, co do których wykazano, że zmniejszają emisje amoniaku 4.d – NIE; o co najmniej 20 % w porównaniu z metodą odniesienia określoną w wytycznych dotyczących amoniaku; d)zmniejszanie emisji z nawozów organicznych przez zastosowanie niskobiałkowych strategii żywienia, co do których wykazano, że zmniejszają emisje amoniaku o co najmniej 10 % w porównaniu z metodą odniesienia określoną w wytycznych dotyczących amoniaku. B. Środki służące redukcji emisji w celu ograniczania pyłu drobnego (PM2.5) oraz sadzy 1.Bez uszczerbku dla załącznika II dotyczącego TAK Norma dotycząca zakazu Norma ta, zgodnie z rozp. UE 1306/2013 wzajemnej zgodności do rozporządzenia wypalania gruntów rolnych wchodzi w zakres zasady wzajemnej Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr została określona w zgodności, do której przestrzegania są rozporządzeniu Ministra zobowiązani rolnicy ubiegający się o 1306/2013 państwa członkowskie mogą zakazać spalania na terenie otwartym pozostałości Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 płatności bezpośrednie i płatności zbiorów, odpadów rolniczych marca 2015 r. w sprawie norm w obszarowe w ramach PROW; i pozostałości leśnych. Państwa członkowskie zakresie dobrej kultury rolnej Corocznie kontroli w tym zakresie podlega monitorują wdrażanie zakazów wprowadzonych zgodnej z ochroną środowiska 1 % beneficjentów; zgodnie z akapitem pierwszym i egzekwują (Dz. U. poz. 344, z późn. zm.) przepisy w tym zakresie. Wszelkie wyjątki od  Poz. 572 NIE 40 | S t r o n a Monitor Polski C. Zapobieganie skutkom dla małych gospodarstw Państwa członkowskie, wprowadzając środki NIE określone w sekcjach A i B, zapewniają pełne uwzględnienie ich skutków dla małych i bardzo małych gospodarstw. Państwa członkowskie mogą np. zwolnić z tych środków małe i bardzo małe gospodarstwa, jeżeli jest to możliwe i stosowne w świetle mających zastosowanie zobowiązań w zakresie redukcji emisji. tego zakazu ograniczają się do programów zapobiegawczych, które mają na celu uniknięcie niekontrolowanych pożarów, zwalczanie szkodników lub ochronę różnorodności biologicznej. 2.Państwa członkowskie mogą sporządzić krajowy kodeks doradczy dobrej praktyki rolniczej w celu właściwego zarządzania pozostałościami zbiorów na podstawie następujących podejść: a) poprawa struktury gleby przez przyorywanie resztek pożniwnych; b)udoskonalone techniki przyorywania resztek pożniwnych; c) alternatywne wykorzystywanie resztek pożniwnych; d)poprawa zasobności gleby w składniki pokarmowe i poprawa struktury gleby przez przyorywanie obornika, zgodnie z wymogami optymalnego wzrostu roślin, co pozwoli uniknąć spalania obornika (nawozu naturalnego, ściółki głębokiej).  – 41 – Poz. 572  Monitor Polski – 42 – Poz. 572 3 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji i poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w porównaniu z 2005 r. 3.1 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji oraz stopień, w jakim są wypełniane zobowiązania krajowe i unijne w zakresie redukcji emisji. Polska osiągnęła limity emisji określone na 2010 roku w Traktacie o Przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej w zakresie dyrektywy 2001/81/WE w sprawie krajowych poziomów emisji dla niektórych zanieczyszczeń powietrza28). W załączniku II do Protokołu z Göteborga29), a następnie w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE30) ustanowiono jednak nowe, znacznie bardziej ambitne cele w zakresie redukcji emisji SO2, NOx, NH3, NMLZO oraz pyłu PM2.5 do powietrza. Należy jednak zaznaczyć iż dyrektywa 2001/81/WE określała krajowe poziomy emisji dla SO2, NOx, lotnych związków organicznych (LZO) oraz amoniaku NH3 natomiast dyrektywa NEC dodała jeszcze krajowe zobowiązanie w zakresie redukcji emisji pyłu PM2,
45. Aby osiągnąć istotną poprawę jakości powietrza w Europie, w dyrektywie określono krótko- i średnioterminowe cele redukcji emisji do roku 2020 i roku
46. Nowe pułapy emisji zanieczyszczeń do powietrza są bardzo rygorystyczne i sprostanie tym warunkom będzie wymagało kompleksowych działań zarówno w energetyce, transporcie, jak i w sektorze komunalno - bytowym. Analiza historycznych poziomów emisji wskazuje, że emisje zanieczyszczeń powietrza objęte dyrektywą NEC w Polsce ulegają redukcji z roku na rok. W wyniku realizacji dotychczasowych polityk i działań w zakresie redukcji emisji w 2016 r. osiągnięto następujące redukcje emisji względem 2005 r.:      dla dwutlenku siarki (SO2) zanotowano redukcję na poziomie 50%, dla tlenków azotu (NOx) o 15%, dla niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO) o 15%, dla amoniaku (NH3) około 11%, w przypadku pyłu drobnego PM2.5 redukcja wyniosła 14%. Ilościowe dane dotyczące limitów emisji mogą w kolejnych latach ulegać zmianie w przypadku rekalkulacji emisji dla roku bazowego 2005 w związku ze zmianami metodycznymi lub korektą historycznych danych o aktywnościach w statystyce publicznej. Zmiany te wynikają z faktu ciągłego udoskonalania metod szacowania wielkości emisji w tym wprowadzania nowych bardziej dokładnych wskaźników emisji, czy nowych działalności włączanych do danej kategorii SNAP. Polska do 2016 r. włącznie wypełniła krajowe pułapy emisji ustalone dla Polski na mocy Traktatu akcesyjnego31) zgodnie z zasadami zawartymi w przepisach dyrektywy 2001/81/WE (uchylonej dyrektywą NEC). Jednakże określone w dyrektywie NEC krajowe zobowiązania w zakresie redukcji 28) Dz. Urz. UE L 309 z 27.11.2001, str. 22 - zastąpiona dyrektywą NEC. 29)Protokół z Göteborga z dnia 1 grudnia 1999 r. do Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG NZ) o transgranicznym zanieczyszczaniu powietrza na dalekie odległości w celu przeciwdziałania zakwaszeniu, eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie przyziemnej, zmieniony w roku
47. 30)Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016, str.
48. 31) Traktat o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. poz. 864). 41 | S t r o n a  Monitor Polski – 43 – Poz. 572 emisji w perspektywie lat 2020 i 2030 pomimo widocznego postępu w redukcjach emisji poszczególnych zanieczyszczeń bez dodatkowych działań i środków będzie malało w niewystarczającym tempie, aby zrealizować te zobowiązania. Głównym źródłem emisji SO2 w Polsce jest energetyczne spalanie paliw głównie węgla w źródłach stacjonarnych, tj.: procesy spalania w sektorze produkcji i transformacji energii (SNAP 01 –44,9%), procesy spalania poza przemysłem (SNAP 02 – 29,8%), procesy spalania w przemyśle (SNAP 03 – 22,3%), łącznie odpowiedzialne są za około 97% krajowej emisji dwutlenku siarki. Procesy produkcyjne odpowiadają za około 2,57% emisji krajowej SO2, w tym w szczególności z procesów rafinacji ropy naftowej, produkcji koksu oraz kwasu siarkowego. Źródła mobilne tylko w ułamku procenta odpowiadają za krajowe emisje SO2 ze względu na niską zawartość siarki w zużywanych paliwach ciekłych. Na przełomie ostatnich lat Polska osiągnęła widoczne redukcje emisji dwutlenku siarki, w 2016 r. redukcja względem roku 2005 wyniosła 50%. Redukcje emisji na przestrzeni ostatnich lat są spowodowane głównie dostosowaniem polskiego sektora energetycznego do środowiskowych przepisów Unii Europejskiej. Regulacje, które w największym stopniu przyczyniły się do osiągnięcia redukcji emisji dwutlenku siarki to przede wszystkim wymogi dotyczące wprowadzenia standardów emisyjnych dla dużych obiektów spalania uwzględnione w pozwoleniach zintegrowanych, w tym Konkluzje BAT, jak również obostrzenia w zakresie jakości paliw stosowanych w energetyce i przemyśle. Do największych źródeł emisji tlenków azotu są zaliczane procesy spalania paliw w sektorze transportu drogowego (SNAP 07 – 31,8%) i produkcji oraz transformacji energii (SNAP 01 – 24,7%). W sektorze spalania poza przemysłem (SNAP 02) główny udział w emisji NOx mają gospodarstwa domowe (9,74%), natomiast w rolnictwie emisje NOx wynikają głównie z zastosowania nawozów mineralnych (SNAP 10 – 6,0%). Redukcje tlenków azotu NOx wynikają, jak w przypadku SO2, zarówno z regulacji dotyczących dużych obiektów spalania i norm jakości paliw, ale również są wynikiem wdrażania w kraju strategii dotyczących transportu, w tym wprowadzenia europejskich norm emisji spalin, rozbudowy infrastruktury drogowej i kolejowej, jak też rozbudowy i optymalizacji publicznego transportu zbiorowego. Ponadto regulacjami zostały objęte emisje pochodzące z sektora transportu morskiego (wdrożenie Międzynarodowej konwencji o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki32) oraz przepisy ustawy z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczania morza przez statki33)) i lotniczego (rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 7 sierpnia 2012 r. w sprawie wymagań, jakie powinny spełniać statki powietrzne ze względu na ochronę środowiska34)). Największy udział (około 41,5%) w całkowitej emisji NMLZO spośród źródeł stacjonarnych mają procesy z zastosowaniem rozpuszczalników (SNAP 06). Drugą kategorią źródeł stacjonarnych pod względem udziału w emisji krajowej NMLZO stanowi sektor spalania poza przemysłem (SNAP 02) z udziałem około 19,2% w emisji krajowej, trzecią istotną kategorię źródeł emisji NMLZO stanowią procesy produkcyjne (13,4%), natomiast czwartą – transport drogowy (SNAP 07) z udziałem około 10,4%. W 2016 r. redukcja emisji NMLZO wyniosła 15% względem roku
49. Redukcje emisji NMLZO wynikają głównie z wdrożenia szeregu dyrektyw unijnych dotyczących ograniczania emisji LZO pochodzących ze stosowania rozpuszczalników organicznych, w tym farb i lakierów, produktów do odnawiania pojazdów oraz dotrzymania standardów emisyjnych w instalacjach, w których zużywane 32)Dz. U. z 2016 r. poz. 761, z późn. zm. 33)Dz. U. z 2017 r. poz.
50. 34)Dz. U. z 2012 r. poz.
51. 42 | S t r o n a  Monitor Polski – 44 – Poz. 572 lub emitowane są NMLZO. Ponadto stosowanie i użycie NMLZO zostało uregulowane rozporządzeniem (WE) nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń i zmieniające dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE35) oraz rozporządzeniem Komisji (UE) 2015/830 z dnia 28 maja 2015 r. zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów36) (REACH). Zasadniczym źródłem emisji amoniaku jest rolnictwo (SNAP 10 – 94%), w którym największa część emisji (83%) jest związana z odchodami zwierząt gospodarskich, a pozostałe 17% emisji jest związane z zużyciem nawozów azotowych. Pozostałe źródła emisji amoniaku stanowią: sektor transportu drogowego (SNAP 07 – 1.6%), zagospodarowania odpadów (SNAP 09 – 0,6%) oraz procesy produkcyjne (SNAP 04 – 0,5%). Wielkość emisji zmniejsza się z roku na rok, w stosunku do roku odniesienia 2005 r. udało się zredukować emisję amoniaku o około 11%. W warunkach Polski, ze względu na dość rozproszoną strukturę gospodarstw rolnych oraz dużą liczbę niewielkich gospodarstw, redukcje emisji amoniaku należą do najtrudniejszych do osiągnięcia. Redukcje emisji amoniaku wynikają głównie z wdrożenia dyrektywy azotanowej w zakresie gospodarki nawozami. Ponadto do redukcji amoniaku przyczynia się realizacja Wspólnej Polityki Rolnej. W Polsce głównym źródłem emisji pyłu drobnego frakcji PM2.5 jest proces spalania poza przemysłem (SNAP 02 – 48,2%), w których największa część emisji (około 80%) jest związana ze spalaniem węgla kamiennego i drewna w gospodarstwach domowych. Pozostałe źródła emisji pyłu PM2.5 to procesy spalania w przemyśle (SNAP 03 – 19,6%) oraz sektory energetyki i ciepłownictwa (SNAP 01 – 8,7%), transport drogowy (SNAP 07 – 7,3%) oraz inne pojazdy i urządzenia (SNAP 08 – 6,6%), a także zagospodarowanie odpadów (SNAP 09 – 1,3%) i procesy produkcyjne (SNAP 09 - 4,5%). Dyrektywa 2001/81/WE nie obejmowała swoim zakresem pyłu PM2.5, w związku z czym nie ustalono dla Polski pułapu emisyjnego dla tego zanieczyszczenia, niemniej jednak emisje pyłu PM2.5 ulegają systematycznej redukcji – od 2005 r. Polska ograniczyła emisji pyłu PM2.5 o 18% do roku
52. Jak w przypadku SO2 i NOx emisje pyłu PM2.5 zostały w znacznym stopniu zredukowane w konsekwencji wprowadzenia standardów emisyjnych zarówno w instalacjach spalania energetycznego, jak i w procesach spalania w przemyśle. Natomiast w dalszym ciągu duży potencjał redukcyjny emisji pyłu PM2.5 znajduje się w sektorze bytowo - komunalnym. Po wdrożeniu w Polsce dyrektywy 2008/50/WE w sprawie jakości powietrza i czystego powietrza dla Europy ustanowiono krajowy system zarządzania jakością powietrza oraz normy jakości powietrza dotyczące m.in. zawartości pyłu PM2.5 w powietrzu, a także ustanowiono nową kompetencję dla organów administracji samorządowej do sporządzenia i realizacji programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych dla stref z przekroczeniami. Sporządzone dla większości województw w Polsce programy ochrony powietrza nie przyniosły jednak zadowalających rezultatów, wskutek czego Minister Środowiska podjął decyzję o sporządzeniu Krajowego programu ochrony powietrza, którego celem jest wskazanie kierunków interwencji dla osiągnięcia poprawy jakości powietrza, w wyniku redukcji między innymi emisji pyłu PM2.
53. 35) Dz. Urz. UE L 33 z 04.02.2006, str.
54. Dz. Urz. UE L 132 z 29.05.2015, str.
55. 36) 43 | S t r o n a  Monitor Polski – 45 – Poz. 572 3.2 Postępy poczynione w ramach obecnej polityki i środków w dziedzinie poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim są wypełniane zobowiązania krajowe i unijne w zakresie jakości powietrza Na potrzeby sporządzenia KPOZP ocenę stanu jakości powietrza dokonano w oparciu o dane z okresu 2010-2017 pochodzące z systemu Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ) w zakresie jakości powietrza, który został opracowany zgodnie z wymogami dyrektywy 2008/50/WE. Od 2010 r. system ten oparty jest na pomiarach prowadzonych w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska w 46 strefach37): 12 aglomeracjach, 18 miastach powyżej 100 tys. mieszkańców, 16 obszarach województw niewchodzących w skład aglomeracji i miast powyżej 100 tys. mieszkańców (zgodnie z art. 87 ust. 2 POŚ). Ocena roczna została wykonana z uwzględnieniem kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia i obejmuje następujące substancje dwutlenek siarki (SO2), dwutlenek azotu (NO2), ozon (O3), pył PM10 i PM2.5 oraz oznaczane w pyle PM10: ołów (Pb), arsen (As), kadm (Cd), nikiel (Ni) i benzo(a)piren (B(a)P), a także tlenku węgla (CO). Wykonywana jest także roczna ocena jakości powietrza pod kątem ochrony roślin dla substancje (dwutlenek siarki (SO2), dwutlenek azotu (NO2), ozon (O3). Na podstawie wyników rocznej oceny jakości powietrza, dla każdej substancji dokonuje się klasyfikacji stref:   Klasa A – stężenia zanieczyszczenia na terenie strefy nie przekraczają poziomów dopuszczalnych/docelowych; Klasa C – występują stężenia zanieczyszczenia powyżej poziomów dopuszczalnych/docelowych. Dodatkowo, na potrzeby pomiarów jakości powietrza, wykorzystano wyniki modelowania matematycznego. Symulacje jakości powietrza przeprowadzono z wykorzystaniem najnowszej dostępnej wersji modelu CAMx 6.30 z sierpnia 2016 r. przy rozdzielczości 5x5km o rozmiarze (liczba oczek siatki) 187/
56. Obliczenia CAMx wykonano również dla rozdzielczości 15x15km. Ponadto użyto modelu CALPUFF o innej rozdzielczości. Analizując roczne oceny jakości powietrza w Polsce pod względem kryterium ochrony zdrowia można stwierdzić, że liczba stref z przekroczeniami tzn. liczba stref zaliczonych do klasy C, zmniejsza się co roku. Pomimo stałej poprawy jakości powietrza w Polsce, istotnym problemem nadal pozostają: w sezonie zimowym – przekraczające normy stężenia pyłu zawieszonego PM10 i PM2.5 oraz benzo(a)pirenu, natomiast w sezonie letnim – zbyt wysokie stężenia ozonu troposferycznego. W 2018 r. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że Polska naruszyła dyrektywę 2008/50/WE w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy w zakresie niespełniania dobowych i rocznych norm jakości powietrza dla pyłu PM
57. Ponadto naruszenia stwierdzono wobec przekraczania rocznych norm dla B(a)P i NO2 (sprawy w toku). W tabeli 10 przedstawiono liczbę stref zaklasyfikowanych do klasy C pod względem ochrony zdrowia dla lat 2010-
58. 37) W związku ze zmianą definicji strefy, podział na 46 stref obowiązuje od 2010 r. Definicję strefy określa art. 87 ust. 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska. 44 | S t r o n a  Monitor Polski – 46 – Poz. 572 Tabela 10 Liczba stref zaklasyfikowanych do klasy C pod względem ochrony zdrowia dla lat 2010-2017 SO2 NO2 CO C6H6 O3 PM10 Pb As Cd Ni B(a)P PM2.5 Liczba stref zaklasyfikowana do klasy C (ochrona zdrowia) w latach 2010 - 2017 2016 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2017 0 1 0 3 0 0 0 1 4 3 5 6 4 4 4 4 2) 0 0 0 0 0 0 0 0 1 3 1 1 0 0 0 0 8 5 3 6 6 3 6 6 35 42 42 38 36 43 39 34 0 0 0 0 0 0 0 0 2 2 2 2 4 2 2 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 43 38 42 42 42 46 44 43 1) 3) 4) 5) 16 21 22 24 21 23 18 19 Źródło: „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce” GIOŚ. Objaśnienia: 1) 12 stref zakwalifikowano do klasy B. 2) W wyniku klasyfikacji wg jednolitych kryteriów na obszarze całego kraju, zgodnych z dyrektywą 2008/50/WE (tzn. z pominięciem odrębnych norm dla uzdrowisk), strefę dolnośląską dla CO zaliczono do klasy A. 3)6 stref zakwalifikowano do klasy B. 4)3 strefy zakwalifikowano do klasy B. 5)1 strefę zakwalifikowano do klasy B. 45 | S t r o n a  Monitor Polski – 47 – Poz. 572 Z przedstawionych danych wynika, że w przypadku tlenku węgla (CO), a także oznaczanych w pyle PM10: ołowiu (Pb), kadmu (Cd) i niklu (Ni) we wszystkich analizowanych latach wszystkie strefy w kraju zaliczono do klasy A, co świadczy o tym, że Polsce w pełni dotrzymuje się wymogów określonych w unijnym prawodawstwie dla tych zanieczyszczeń. Przekroczenia poziomów dopuszczalnych/docelowych miały miejsce we wcześniejszych latach (w latach 2010 i 2011 wystąpiły również przekroczenia poziomu dopuszczalnego CO dla uzdrowisk w jednej ze stref, ale były to przekroczenia specjalnie zaostrzonego krajowego poziomu dopuszczalnego CO). Poziom dopuszczalny CO zgodny z dyrektywą 2008/50/WE nie został wtedy przekroczony. W przypadku benzenu (C6H6) w początkowych latach analizowanego okresu niewielki odsetek stref został zaklasyfikowany do klasy C, jednak z biegiem lat sytuacja uległa naprawie, stężenie dla benzenu nadal stanowi problem w strefie opolskiej. W ocenie za 2016 r. przekroczenia poziomu dopuszczalnego C6H6 spowodowały zakwalifikowanie tej strefy do klasy C. W odniesieniu do dwutlenku siarki (SO2) stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych poziomów w 2010 r.: w 1 strefie woj. śląskim, w 2012 r.: w 2 strefach w woj. śląskim i 1 strefie w woj. małopolskim oraz w 2017 r.: w strefie śląskiej. Natomiast od 2013 r. do 2016 r. nie obserwowano w Polsce przekroczeń dla tego zanieczyszczenia. W przypadku benzenu w 2010 r. zanotowano przekroczenia poziomów dopuszczalnych w 3 strefach: w 2 strefach w woj. kujawsko-pomorskim i 1 strefie w woj. opolskim. Przekroczenie w woj. opolskim utrzymywało się do roku 2012 i wystąpiło jeszcze w 2016 r., a w woj. kujawsko-pomorskim już od 2011 r. nie obserwowano przekroczeń. W 2 strefach w kraju rokrocznie są odnotowywane przekroczenia docelowego poziomu arsenu w woj. lubuskim (1 strefa) i dolnośląskim (2 strefa). W obu przypadkach przekroczony jest dopuszczalny średnio roczny poziom arsenu, a przyczyną tych przekroczeń jest oddziaływanie emisji z zakładów przemysłowych, ciepłowni i elektrowni zlokalizowanych na terenie strefy. Polepszeniu uległa też sytuacja związana z zanieczyszczeniem dwutlenkiem azotu (NO2), dla którego został ustanowiony poziom dopuszczalny ze względu na ochronę zdrowia ludzkiego, a dla tlenków azotu (NOx) — poziom dopuszczalny ustanowiony ze względu na ochronę roślin. Najwięcej – 6 stref z przekroczeniami – odnotowano w 2012 r., niemniej od 2013 r. liczba stref z przekroczeniami utrzymuje się na stałym poziomie – 4 stref (w województwach: śląskim, dolnośląskim, małopolskim i mazowieckim), stanowi to poniżej 9% wszystkich stref. W Polsce notuje się przekroczenia dopuszczalnego poziomu średniorocznego i mają one związek z emisją z transportu tj. intensywnym ruchem pojazdów w centrum miast oraz oddziaływaniem emisji związanej z ruchem pojazdów na głównych drogach. W niewielkim stopniu w skali kraju są przekraczane również poziomy docelowe dla ozonu. Sytuacja na przestrzeni lat nie ulega znaczącym zmianom. W 2010 r. liczba stref zaliczonych do klasy C wynosiła 5, co stanowiło 9% łącznej liczby stref w kraju. W 2017 r. liczba stref wynosiła 6 stref, położonych w południowej i południowo-zachodniej części Polski. Od 2010 r. największą liczbę stref z przekroczeniami poziomu ozonu zanotowano w 2016 roku (8 stref). W stosunku do lat poprzednich przekroczenie wystąpiło też w centralnej części Polski (w woj. mazowieckim). Warto podkreślić, że ozon jak również w części emisji pyłu (np. unos pyłu w ruchu drogowym) jest zanieczyszczeniem wtórnym, wykazuje inny charakter rozkładów stężeń w powietrzu niż pozostałe omawiane zanieczyszczenia. Przekroczenia wartości normatywnej stężenia ozonu, odnotowywane na stanowisku pomiarowym, z reguły obejmują większy obszar strefy niż dla zanieczyszczeń pierwotnych. Należy też podkreślić, że stężenia ozonu w Polsce zależą przede wszystkim od warunków pogodowych, a także od zawartości ozonu i jego prekursorów w powietrzu napływającym w sezonie ciepłym nad Polskę. Z uwagi na zmienność wspomnianych warunków w kolejnych latach, z roku na rok zmienia się też stopień zanieczyszczenia powietrza ozonem. Ponadto w ostatnich latach, zwłaszcza w roku 2015 występowały szczególnie niekorzystne warunki meteorologiczne, 46 | S t r o n a  Monitor Polski – 48 – Poz. 572 sprzyjające formowaniu się ozonu w powietrzu tzn. wysoka temperatura i nasłonecznienie w okresie wiosenno - letnim. W ocenie jakości powietrza pod kątem zanieczyszczenia ozonem uwzględnia się wartości uśrednione dla 3 lat, co pozwala, łagodzić wpływ nietypowych pod kątem meteorologicznym okresów na wynik oceny. W ocenie dla roku 2016 uwzględniono wyniki pomiarów z roku 2015, w którym występowały szczególnie niekorzystne warunki meteorologiczne. W przypadku pyłu PM2.5, w około połowie stref w kraju są przekraczane poziomy dopuszczalne dla tego zanieczyszczenia. Liczba stref sklasyfikowanych jako klasa C oscyluje w podobnych granicach na przestrzeni analizowanego okresu. Znaczącą poprawę zaobserwowano w 2011 r., kiedy liczba stref z przekroczeniami zmniejszyła się o 7 względem roku poprzedniego. Do klasy C w 2017 roku zaliczono 19 stref (około 41 % wszystkich). Jest to wzrost o jedną strefę w klasie C w stosunku do roku 2016 i spadek w odniesieniu do 2015 roku, w którym do klasy C zaliczono 23 strefy. Stężenia średnie roczne pyłu PM2.5 w 2017 r., na podstawie wyników pomiarów ze stacji pomiarowych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ) funkcjonujących w 2017 r. można stwierdzić, że zarejestrowane stężenia średnie roczne pyłu PM2.5 kształtowały się w granicach 9,740,1 µg/m
59. Najwyższe średnie stężenia wystąpiły w województwie małopolskim: 40,1 µg/m3(Kraków stacja komunikacyjna; najwyższe stężenia na stacji tła miejskiego to 34,1 µg/m 3 Nowy Sącz), śląskim: 39,3 µg/m3 (stacja komunikacyjna; najwyższe stężenia na stacji tła miejskiego to 31,6 µg/m3 — Bielsko-Biała) i łódzkim: 32,2 µg/m3 - Łódź - stacja tła miejskiego). Najniższe stężenie pyłu PM2.5, nieprzekraczające 20 µg/m3, odnotowano w województwach północnej i zachodniej Polski. Rozkład w skali kraju w 2017 r. stężeń pyłu PM2.5 określony na podstawie łączenia wyników modelownia i wyników pomiarów przedstawiono na poniższej mapie. Rysunek 1 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM2.5 w roku 2017, określony na podstawie łączenia wyników modelowania (model CAMx) z wynikami pomiarów Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018 Najwyższe odnotowane stężenia średnie roczne przewyższają poziom dopuszczalny o 36%. W 2017 r., podobnie jak w latach poprzednich, wysokie stężenia pyłu PM2.5 na większości stanowisk notowane były w sezonie jesienno - zimowym, który w Polsce pokrywa się z sezonem grzewczym. Ponadto, wysokie stężenia pyłu PM2.5 w powietrzu to efekt zarówno emisji pierwotnej pyłu PM2.5 do atmosfery (procesy spalania paliw, transport drogowy), jak i wynik tworzenia się aerozolu wtórnego w atmosferze z prekursorów pyłu (SO2, NOx, NH3, lotne związki organiczne, trwałe związki 47 | S t r o n a  Monitor Polski – 49 – Poz. 572 organiczne) w wyniku szeregu reakcji chemicznych, w trakcie których z zanieczyszczeń gazowych wprowadzonych wcześniej do atmosfery powstają cząstki pyłu. W przypadku stężeń pyłu PM2.5 w dużych miastach i aglomeracjach można natomiast wykazać spadkową tendencję krajowego wskaźnika narażenia na pył PM2.
60. W latach 2010-2017 wartości krajowego wskaźnika średniego narażenia obniżyły się z 28 µg/m3 w 2010 r. do 22 µg/m3 w 2017 r., niemniej jednak w całym rozważanym okresie wskaźniki te przewyższały wartość pułapu stężenia ekspozycji (20 µg/m3). W 2017 r. wskaźnik narażenia wyniósł 22 µg/m3, co oznacza, że wartość ta zbliża się do osiągnięcia krajowego celu redukcji narażenia, który dla Polski został ustalony na poziomie 18 µg/m3 do osiągnięcia w 2020 r. Zmiany wartości krajowego wskaźnika narażenia na pył PM2.5 przedstawia tabela
61. Tabela 11 Wartości krajowego wskaźnika narażenia na pył PM2.5 w latach 2010-
62. Rok 2010 (średnia roczna) 2011 (średnia z lat 2010-2011) 2012 (średnia z lat 2010-2012) 2013 (średnia z lat 2011-2013) 2014 (średnia z lat 2012-2014) 2015 (średnia z lat 2013-2015) 2016 (średnia z lat 2014-2016) 2017 (średnia z lat 2015-2017) Krajowy wskaźnik średniego narażenia na pył PM2.5 [µg/m3] 28 26,9 26,1 25 24 23 22 22 W przypadku pyłu PM10 roczne oceny wskazują od wielu lat na problemy z dotrzymywaniem poziomów dopuszczalnych dla tego zanieczyszczenia. W szczególności dotyczy to normy dla stężeń 24 - godzinnych. Liczba stref z przekroczeniami w zasadzie nie ulega znacznym zmianom od 2010 r., niemniej w 2017 r. odnotowano spadek z 42 do 34 stref względem roku
63. Natomiast analizując stężenia średnie roczne i 24-godzinne na stacjach miejskich i podmiejskich można stwierdzić, że wartości stężeń uległy zredukowaniu. Porównanie średnich stężeń w latach 2011-2017 przedstawiono na poniższym wykresie (rysunek 2). 48 | S t r o n a  Monitor Polski – 50 – Poz. 572 Rysunek 2 Średnie stężenia pyłu PM10 obliczone z rocznych serii pomiarowych ze wszystkich stanowisk pomiarowych funkcjonujących w ramach Państwowy Monitoring Środowiska w latach 2011 –
64. Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018 W miastach i aglomeracjach stężenia średnie roczne w 2017 r. wynosiły od 13 µg/m 3 w Aglomeracji Trójmiejskiej do 55 µg/m3 w Aglomeracji Krakowskiej. Na stanowiskach o najwyższych stężeniach w poszczególnych aglomeracjach i miastach, stężenia roczne zawierały się w granicach od 23 µg/m 3 w Olsztynie, Aglomeracji Białostockiej i Szczecińskiej do wspomnianych wyżej 55 µg/m 3 na stacji komunikacyjnej w Krakowie. Rozkład stężeń w skali kraju został przedstawiony na poniższych mapach. 49 | S t r o n a  Monitor Polski – 51 – Poz. 572 Rysunek 3 Rozkład stężeń 24 –godzinnych pyłu zawieszonego PM10 wyrażanych jako 36-te maksymalne stężenie dobowe na obszarach województw w roku 2017, określony na podstawie łączenia wyników modelowania z wynikami pomiarów (modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla pozostałych stref) Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018 Rysunek 4 Rozkład stężeń średniorocznych pyłu PM10 w 2017 r. na obszarach województw, na podstawie łączenia wyników modelowania z wynikami pomiarów (modelowanie w siatce 0,5 km x 0,5 km dla aglomeracji i miast pow. 100 tys. mieszkańców oraz 1 km x 1 km dla pozostałych stref). Wartości wyrażone w µg/m3 Źródło: Raport „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2017”, GIOŚ 2018 Częste przekraczanie norm dla pyłu PM10 jest związane w Polsce z emisją pochodzącą z licznych źródeł sektora komunalno - bytowego, szczególnie w okresie zimowym. Stosunkowo duży udział w powstawaniu przekroczeń ma również emisja pochodzenia komunikacyjnego, zwłaszcza w rejonach centralnych aglomeracji i większych miast. Ponadto wyniki modelowania matematycznego wykazują wpływ emisji pochodzącej ze źródeł położonych poza granicami Polski na jakość powietrza na terenie województw położonych przy granicy kraju. 50 | S t r o n a  Monitor Polski – 52 – Poz. 572 Zanieczyszczeniem, dla którego w Polsce najwięcej stref klasyfikowanych jest jak