Uchwała Nr 34 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2019.06.21 13:38:24 CEST MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 czerwca 2019 r. Poz. 572 UCHWAŁA NR 34 RADY MINISTRÓW z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie przyjęcia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Przyjmuje się Krajowy program ograniczania zanieczyszczenia powietrza, stanowiący załącznik do uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Poz. 572 Załącznik do uchwały nr 34 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. (poz. 572) KRAJOWY PROGRAM OGRANICZANIA ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA MINISTERSTWO ŚRODOWISKA WARSZAWA, KWIECIEŃ 2019  Monitor Polski –3– Poz. 572 Spis Treści Indeks skrótów ................................................................................................................................................ 4 1 Wprowadzenie ........................................................................................................................................ 6 2 Krajowe ramy polityki dotyczącej jakości powietrza i zanieczyszczenia powietrza .............................. 10 2.1 Priorytety polityczne i ich odniesienie do priorytetów określonych w innych powiązanych obszarach polityki. ..................................................................................................................................... 10 2.1.1 Priorytety dotyczące jakości powietrza: priorytety polityki krajowej związane z unijnymi lub krajowymi celami dotyczącymi jakości powietrza (w tym wartości dopuszczalne, wartości docelowe i pułapy stężenia ekspozycji). .................................................................................................................. 12 2.2 Właściwe priorytety w zakresie zmian klimatu i polityki energetycznej ...................................... 16 2.2.1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020. ................................................................................................................................................. 16 2.2.2 Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” .............. 16 2.2.3 Polityka energetyczna Polski do roku 2040 ............................................................................. 17 2.2.4 Krajowy Plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 ..................................................... 17 2.3 Właściwe priorytety w zakresie stosownych obszarów polityki ................................................... 21 2.3.1 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020................. 21 2.3.2 Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 2030). .................................. 22 2.4 Obowiązki organów krajowych, regionalnych i lokalnych............................................................ 23 2.5 Podsumowanie polityk i środków, które zdecydowano się przyjąć w danym sektorze, w tym harmonogram ich przyjmowania, wdrażania i dokonywania ich przeglądu, oraz odpowiedzialne właściwe organy ........................................................................................................................................ 27 2.6 Spójność ....................................................................................................................................... 34 2.7 Dodatkowe szczegółowe informacje dotyczące środków, o których mowa w załączniku III część 2 do dyrektywy (UE) 2016/2284, ukierunkowanych na zapewnienie przestrzegania przez sektor rolnictwa zobowiązań w zakresie redukcji emisji ...................................................................................................... 35 3 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji i poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w porównaniu z 2005 r. .............................................................................................................................................................. 41 3.1 Postępy poczynione w ramach obecnych polityk i środków w dziedzinie redukcji emisji oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w zakresie redukcji emisji. ..................... 41 3.2 Postępy poczynione w ramach obecnej polityki i środków w dziedzinie poprawy jakości powietrza oraz stopień, w jakim wypełniane są zobowiązania krajowe i unijne w zakresie jakości powietrza................................................................................................................................................... 44 3.3 Bieżące oddziaływanie transgraniczne krajowych źródeł emisji .................................................. 53 3.4 Prognozowany dalszy rozwój sytuacji do 2030 r. przy założeniu, że nie nastąpi żadna zmiana w już przyjętych politykach i środkach .......................................................................................................... 54 4 Warianty strategiczne rozważane w celu przestrzegania zobowiązań w zakresie redukcji emisji określonych na 2020 i 2030 r. oraz średnioterminowe poziomy emisji określone dla 2025 r. ..................... 65 4.1 Wybór ścieżki redukcji emisji. ....................................................................................................... 65 4.1.1 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji ze źródeł spalania paliw. ............... 65 4.1.2 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora komunalno – bytowego. 70 4.1.3 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora transportu. .................... 71 4.1.4 Działania i środki wykorzystywane w celu redukcji emisji z sektora rolnego. ......................... 76 4.2 Zastosowanie mechanizmów elastyczności. ................................................................................ 76 4.3 Warianty strategiczne w celu osiągnięcia zobowiązań w zakresie redukcji emisji oraz prognozowana realizacja zobowiązań w zakresie redukcji emisji. ............................................................ 77 4.3.1 Prognozowane emisje i redukcje emisji (scenariusz z dodatkowymi działaniami WAM). ..... 100 5 Prognozowane łączne skutki polityk i środków (scenariusz z dodatkowymi środkami) dotyczące redukcji emisji, jakości powietrza na własnym terytorium i w sąsiadujących państwach członkowskich oraz środowiska i związane z nimi niepewności .................................................................................................. 101 5.1 Prognozowana poprawa jakość powietrza (z dodatkowymi środkami). .................................... 101 5.1.1 Jakościowy opis prognozowanej poprawy jakości powietrza. ............................................... 103 2|Strona  Monitor Polski –4– Poz. 572 5.1.1.1 Stężenia średnioroczne PM10....................................................................................... 108 5.1.1.2 Stężenia średniorocznePM2.5 ...................................................................................... 114 5.1.1.3 Stężenia średnioroczne SO2. ......................................................................................... 116 5.1.1.4 Stężenia średnioroczne NO2.......................................................................................... 124 5.1.1.5 Stężenia średnioroczne NOx .......................................................................................... 128 5.1.1.6 Stężenia średnioroczne O3. ........................................................................................... 130 5.2 Wpływ redukcji emisji na ograniczenie liczby stref z przekroczeniami ...................................... 136 5.3 Podsumowanie ........................................................................................................................... 140 Spis Tabel ..................................................................................................................................................... 142 Spis rysunków .............................................................................................................................................. 143 Literatura ..................................................................................................................................................... 145 3|Strona  Monitor Polski –5– Poz. 572 Indeks skrótów BEiŚ CAFE Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko –perspektywa do 2020 r. Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str.1, Dz. Urz. UE L z 24.04.2012 oraz Dz. Urz. UE L z 29.08.2015, str. 4) Copernicus Copernicus (CAMS50 Copernicus Atmosphere Monitoring Service – Regional Production) Dyrektywa Dyrektywa 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004/107 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu (Dz. Urz. UE L 23 z 26.01.2005, str. 3, Dz. Urz. UE L z 31.03.2009, str. 109 oraz Dz. Urz. UE L 226 z 29. 08.2015, str. 4) Dyrektywa Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada IED 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17) ETZT Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu KPEiK Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 KSE Krajowy System Elektroenergetyczny KSZR Krajowy System Zarządzania Ruchem NEC Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenie dyrektywy 2001/81/WE w sprawie krajowych pułapów emisji (ang. National Emission Ceilings) (Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016,str.1) EMEP Europejski Program Monitorowania i Oceny (ang. The European Monitoring and Evaluation Programme) Wytycznych EMEP/EEA air polutant emission inventory Guidebook 2016 Europejski Program Monitorowania i Oceny (ang. The European Monitoring and Evaluation EMEP/EEA Programme)/ Europejska Agencja Środowiska (ang. European Environment 2016 Agency) FNT Fundusz Niskoemisyjnego Transportu FAIRMODE Forum for Air Quality Modelling in Europe GIOŚ Główny Inspektor Ochrony Środowiska GHG Gazy cieplarniane ITS Inteligentne Systemy Transportowe KPEiK Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu KPOP Krajowy Program Ochrony Powietrza KPM2023 Krajowa Polityka Miejska 2023 KSE Krajowy System Elektroenergetyczny LRTAP Konwencja Europejska Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, sporządzona w Genewie dnia 13 listopada 1979 r. (Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution) LULUCF Działalność związana z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem (ang. Land use, land-use change, and forestry). MCP Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 4|Strona  Monitor Polski Model GEM-AQ Non-ETS PEP2040 POP POŚ PMŚ REACH SOR SNAP SNAP 01 SNAP 02 SNAP 03 SNAP 04 SNAP 05 SNAP 06 SNAP 07 SNAP 08 SNAP 09 SNAP 10 SRT SZRWRiR SUMP WHO WM WAM WIOŚ ZIT –6– Poz. 572 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich obiektów energetycznego spalania (Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str. 1) Model prognoz pogody GEM (Global EnvironmentalMultiscale Model) Część krajowych emisji gazów cieplarnianych, która nie jest objęta systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych ETS (ang. Emission Trading Scheme) Polityka Energetyczna Polski do roku 2040. Program Ochrony Powietrza Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm.) Państwowy Monitoring Środowiska Rejestracja, oceny, udzielanie zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (ang. Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals) ustanowiony na podstwie rozporządzenia Komisji (UE) 2015/830 z dnia 28 maja 2015 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) (Dz. Urz. UE L 132 z 29.05.2015, str.8) Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030) (Selected nomenclature for air pollution) - Wybrana nomenklatura dotycząca zanieczyszczenia powietrza Proces spalania w sektorze produkcji i transformacji energii Proces spalania Proces spalania w przemyśle Procesy produkcyjne Wydobycie i dystrybucja paliw kopalnych Zastosowanie rozpuszczalników i innych substancji Transport drogowy Inne pojazdy i urządzenia Zagospodarowanie odpadów Rolnictwo Strategia Rozwoju Transportu do roku 2020 (z perspektywą 2030 r.) Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa Sustainable Urban Mobility Plan – Plan zrównoważonej mobilności miejskiej Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization) (Scenaro With Measures) Scenariusz z działaniami (Scenario With Additional Measures) Scenariusz z dodatkowymi działaniami Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Zintegrowane Inwestycje Terytorialne 5|Strona  Monitor Polski –7– Poz. 572 1 Wprowadzenie Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE1). (tzw. dyrektywa NEC) ma na celu kontynuację działań ograniczających zanieczyszczenie powietrza. Dyrektywa NEC ustanowiła tzw. nowe limity emisji stanowiące krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji dla poszczególnych państw członkowskich w odniesieniu do następujących zanieczyszczeń: dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx), niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO), amoniaku (NH3) oraz pyłu (PM2.5). Zrealizowanie tych celów redukcyjnych przyczyni się także do osiągnięcia długoterminowych celów Unii w zakresie jakości powietrza zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Redukcja emisji w odniesieniu do SO2, NOx, NH3 oraz NMLZO objęta była uchyloną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/81/WE w sprawie krajowych poziomów emisji niektórych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego2) (dyrektywa 2001/81/WE). Celem dyrektywy 2001/81/WE było ograniczenie emisji substancji zakwaszających i eutrofizujących oraz prekursorów ozonu dla zmniejszenia narażenia na depozycję zakwaszającą i eutrofizującą poniżej uznawanej za szkodliwą dla środowiska oraz obniżenia wielkości stężeń ozonu przyziemnego do poziomu zalecanego przez WHO, zapewniającego ochronę zdrowia ludzkiego i ochronę roślinności przed zanieczyszczeniem fotochemicznym. W dyrektywie tej określono limity emisji czterech zanieczyszczeń jakie docelowo, od 2010 roku, mają być dotrzymane ze wszystkich źródeł emisji zlokalizowanych na obszarze UE, z wyłączeniem międzynarodowej żeglugi morskiej oraz emisji z samolotów, ale z uwzględnieniem emisji towarzyszących cyklowi lądowania i startu, które to emisje są uwzględniane w krajowych bilansach emisji. W Traktacie o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej3) ustalono dla Polski limity emisyjne wynikające z dyrektywy 2001/81/WE, które określono na poziomie wynikającym z Protokołu z Göteborga4) (przed zmianą) tj. Protokołu w sprawie zwalczania zakwaszenia, eutrofizacji i ozonu przyziemnego do Konwencji (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości5), sporządzonym w Genewie 13 listopada 1979 r. (konwencja LRTAP).Polska swoje zobowiązania w zakresie redukcji emisji zrealizowała. W związku z przeglądem dotychczasowej polityki UE w zakresie jakości powietrza oraz zmianami w prawie międzynarodowym obowiązującym UE (rewizja Protokołu z Göteborga) ustanowiono dyrektywę NEC, która uchyla dyrektywę 2001/81/WE, ale kontynuuje realizację wyrażanego w niej celu. Dyrektywa NEC jest elementem, opublikowanego w 2013 r., Pakietu „The Clean Air Policy Package”, w ramach którego zostały przyjęte:   program „Czyste powietrze dla Europy”, w którym Komisja przedstawiła, jak zrealizować obecne cele i wytycza nowe cele pod względem jakości powietrza na okres do 2030 r. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2193 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze średnich 1) Dz. Urz. UE L 344 z 17.12.2016, str. 1. 2)Dz. Urz. UE L 390 z 27.11.2001, str. 22. 3)Dz. Urz. UE L 236 z 23.09.2003, str. 12. 4)W dniu 30 maja 2000 roku Polska podpisała Protokół w sprawie zwalczania zakwaszenia, eutrofizacji i ozonu przyziemnego do Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, sporządzonej w Genewie dnia 13 listopada 1979 r. 5)Dz. U. z 1985 r. poz. 311 oraz z 1988 r. poz. 313 i 314. 6|Strona  Monitor Polski –8– Poz. 572 obiektów energetycznego spalania6) (dyrektywa MCP), która obejmuje źródła emisji od 1 MW do 50 MW, które wcześniej nie podlegały żadnym regulacjom na poziomie UE. Dyrektywa MCP w założeniu ma wspomóc osiągnięcie w znacznej części zobowiązań redukcyjnych ustanowionych w dyrektywie NEC. Przyjęte w ramach pakietu „The Clean Air Policy Package” akty prawne kontynuują długofalową politykę Unii Europejskiej w zakresie poprawy jakości powietrza, polegającą na osiągnięciu poziomów zanieczyszczania powietrza, które nie powodują znacznych negatywnych skutków ani zagrożeń dla zdrowia ludzkiego i środowiska. W związku z powyższym dyrektywa NEC zmienia ustanowiony w dyrektywie 2001/81/WE system krajowych pułapów emisji określając krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji poszczególnych zanieczyszczeń w stosunku do roku 2005. Zobowiązania te dla lat 2020-2029 przyjęto zgodnie ze zmienionym Protokołem z Göteborga7), natomiast dla roku 2030 i lat następnych ustanowiono nowe cele w zakresie redukcji poszczególnych zanieczyszczeń w oparciu o oszacowany potencjał redukcyjny każdego państwa członkowskiego. Dla Polski krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji zostały określone odpowiednio: Tabela 1 Krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji 2020 – 2029 r. od 2030 r. SO2 [%] redukcja w stosunku do 2005 r. 59 [%] redukcja w stosunku do 2005 r. 70 NOx 30 39 NMLZO 25 26 NH3 PM2.5 1 16 17 58 Zanieczyszczenie Na podstawie art. 6 dyrektywy NEC, państwa członkowskie zostały zobowiązane do sporządzenia Krajowego Programu Ograniczania Zanieczyszczenia Powietrza (KPOZP),w celu ograniczenia rocznych wielkości emisji substancji objętych krajowymi zobowiązaniami w zakresie redukcji emisji. Celem głównym programu jest ograniczenie wielkości emisji substancji objętych krajowymi zobowiązaniami w zakresie redukcji emisji określonych w dyrektywie NEC, cel ten będzie zrealizowany przez wskazane działania i środki wynikające z polityk, planów, programów oraz przyjętych aktów prawnych. Zrealizowanie celu głównego KPOZP będzie wspomagało osiągnięcie poziomów dopuszczalnych i docelowych niektórych substancji, określonych w dyrektywie 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (tzw. dyrektywa CAFE)8) i dyrektywie 2004/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu9) (dyrektywa 2004/107), oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także 6) Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2015, str.1. z 1999 r. w sprawie przeciwdziałania zakwaszenia, eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie przyziemnej, zmienionego w 2012 r. (zwanego dalej „zmienionym Protokołem z Göteborga”). 8)Dz. Urz. UE L 152 z 11.06.2008, str. 1. 9) Dz. Urz. UE L 23 z 26.01.2005, str. 3. 7)Protokół 7|Strona  Monitor Polski –9– Poz. 572 pułapu stężenia ekspozycji oraz krajowego celu redukcji narażenia. Jak również będzie skutkowało przyczynieniem się do osiągnięcia długoterminowego celu Unii dotyczącego jakości powietrza, wspieranego przez wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia WHO, oraz celów Unii dotyczących ochrony różnorodności biologicznej i ekosystemów – przez zmniejszenie poziomów i depozycji zanieczyszczeń powietrza powodujących zakwaszanie, eutrofizację i powstawanie ozonu poniżej krytycznych ładunków i poziomów określonych w konwencji LRTAP. Prace nad KPOZP zbiegły się w czasie z opracowaniem Polityki energetycznej Polski do 2040 roku oraz Krajowym planem na rzecz energii i klimatu. Oba te dokumenty są istotne ze względu na przyjęte w nich priorytety polityczne w zakresie struktury paliwowej gospodarki kraju. Przy opracowaniu KPOZP w pierwszej kolejności wykorzystano potencjał redukcyjny działań zawartych w istniejących dokumentach strategicznych. Dlatego też dla zrealizowania celu KPOZP, program koordynuje i zarządza działaniami i środkami odnoszącymi się do redukcji zanieczyszczeń powietrza, w odniesieniu do priorytetów politycznych, a także spójności z planami i programami ustanowionymi w innych odpowiednich obszarach. KPOZP zawiera krajowe ramy polityki dotyczącej jakości powietrza i zanieczyszczenia powietrza oraz priorytety polityczne i ich odniesienia do priorytetów określonych w innych obszarach, w tym w polityce dotyczącej zmian klimatu oraz w zakresie sektorów gospodarczych tj. energetyce, rolnictwie, przemyśle czy transporcie. Jak wskazano w dyrektywie NEC realizacja celów jakim są krajowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji powinna być realizowana przez ograniczanie zanieczyszczenia powietrza u źródła jego powstania, co będzie skutkowało skuteczną i trwałą redukcją zanieczyszczeń powietrza. Takie podejście pozwoli wyeliminować nieskuteczne działania i przepisy oraz ułatwi planowanie średnio- i długoterminowej polityki w zakresie ochrony powietrza. Istotnym elementem KPOZP jest spójność i synergia z innymi planami, programami i politykami, co pozwoli na zmniejszanie kosztów wdrażanych działań i środków z nich wynikających. Antropogeniczna emisja zanieczyszczeń, dla których dyrektywa NEC określiła krajowe zobowiązania w zakresie redukcji związana jest z bardzo zróżnicowaną działalnością człowieka. W związku z tym KPOZP ma koordynować wdrażanie działań i środków prowadzących do redukcji zanieczyszczeń zawartych w innych dokumentach strategicznych i legislacyjnych oraz uzupełniać je o dodatkowe działania i środki, aby został osiągnięty zakładany cel redukcyjny. Różnorodne polityki, programy czy strategie w zakresie rozwoju poszczególnych sektorów zawierają także działania mające bezpośredni albo pośredni wpływ na redukcje emisji zanieczyszczeń, dla których dyrektywa NEC określiła krajowe zobowiązania w zakresie redukcji. Odpowiednie zarządzanie przyjętymi działaniami i środkami ma na celu zrealizowanie przyjętych w dyrektywie NEC pułapów redukcji poszczególnych zanieczyszczeń w sposób racjonalny kosztowo oraz efektywny pod względem gospodarczego rozwoju. Pomimo widocznych pozytywnych zmian dotyczących redukcji emisji i poprawy jakości powietrza konieczne jest skoordynowanie oraz utrzymanie korzystnych tendencji w zakresie poprawy jakości powietrza. KPOZP jest dokumentem, który stanowi narzędzie koordynowania i zarządzania działaniami i środkami realizowanymi zgodnie z innymi dokumentami, a także tworzy podstawy do dalszego kreowania polityk i strategii zakładających wzmożone wysiłki do osiągnięcia celów redukcyjnych. Niniejszy dokument został przygotowany zgodnie z formatem przyjętym w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2018/1522 z dnia 11 października 2018 r. ustanawiającej wspólny format krajowych programów ograniczania zanieczyszczenia powietrza na podstawie dyrektywy Parlamentu 8|Strona  Monitor Polski – 10 – Poz. 572 Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych10). 10) Dz. Urz. UE L 256 z 12.10.2018, str. 87. 9|Strona  Monitor Polski – 11 – 2 Krajowe ramy polityki dotyczącej i zanieczyszczenia powietrza Poz. 572 jakości powietrza 2.1 Priorytety polityczne i ich odniesienie do priorytetów określonych w innych powiązanych obszarach polityki. Celem głównym KPOZP jest realizacja krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji poszczególnych zanieczyszczeń. Realizacja zobowiązań musi spowodować trwałą redukcję emisji przez przyjęcie albo aktualizację polityk i środków kreujących działania odnoszące się do źródeł emisji. Określony cel główny będzie realizowany przez cele szczegółowe zawarte w następujących politykach i aktach prawnych:                        Krajowy Program Ochrony Powietrza; Programy Ochrony Powietrza; Projekt Polityki Energetycznej Polski do roku 2040; Projekt Krajowego planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030; Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030); Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”; Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych; Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski 2014; Krajowy plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii11); Strategii rozwoju transportu do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku); Projekt Strategii zrównoważonego rozwoju transportu do roku 2030; Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku (wraz z aktualizacjami); Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.); Program Rozwoju Sieci Lotnisk i Lotniczych Urządzeń Naziemnych; Plan rozwoju elektromobilności w Polsce; Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym; Przejściowy Plan Krajowy; Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 marca 2018 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów12); Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych13); Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie szczegółowych zakresu obowiązków i warunków technicznych zakupu ciepła z odnawialnych źródeł energii oraz warunków przyłączenia instalacji do sieci14); Ustawa z dnia 14 grudnia 2018 r. o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej Kogeneracji15); Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe16); Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów17); 11) M.P. z 2015 r. poz. 614. 12)Dz. U. z 2018 r. poz. 680. 13)Dz. U. z 2018 r. poz. 1890. 14)Dz. U. z 2017 r. poz. 1084. 15)Dz. U. z 2019 r. poz. 42. 16)Dz. U. z 2017 r. poz. 1690, z późn. zm. 10 | S t r o n a  Monitor Polski        – 12 – Poz. 572 Przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska18) (POŚ)w zakresie pozwoleń zintegrowanych i pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, a także w zakresie ochrony powietrza - przepisy Działu II; Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa; Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2018 r. w sprawie przyjęcia „Programu działań mających na celu zmniejszanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu19); Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2022; Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030; Projekt Polityki Ekologicznej Państwa; Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” Wykazane wyżej dokumenty i akty prawe, są kluczowymi dokumentami zawierającymi działania, których potencjał redukcyjny pozwoli na osiągnięcie krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji, określonych w dyrektywie NEC. Lista dokumentów nie jest wyczerpująca i zawiera tylko te dokumenty, które zawierają środki i działania, które bezpośrednio generują redukcje emisji. Należy zauważyć, iż nie wszystkie działania określone w dokumentach będą realizowane lub ich realizacja nastąpi z opóźnieniem, a efekty działań redukcyjnych będą widoczne dopiero w kolejnych latach. Realizacja krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji SO2, NOx, NMLZO, PM2.5, NH3, na poziomie jak wskazuje to Tabela 1, osiągnięta będzie przez przeprowadzenie działań wynikających z określonych kierunków działań na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, za realizację których odpowiadają odpowiednie organy. Realizacja celu została oparta na działaniach wskazanych w istniejących politykach, programach, planach i strategiach lub ich projektach, które są dedykowane poszczególnym rodzajom źródeł zanieczyszczania powietrza. Kluczowym dokumentem wziętym pod uwagę do określania kierunków interwencji w zakresie redukcji emisji zanieczyszczenia powietrza są działania zawarte w projekcie Polityki Energetycznej Polski do roku 2040 (PEP2040). Dokument ten jest też podstawą do opracowania Krajowego planu na rzecz energii i klimatu (KPEiK). KPEiK jest dokumentem przedstawiającym politykę klimatyczno – energetyczną w Polsce, a jego opracowanie wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE) nr 715/2009 dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 525/2013 (rozporządzenie 2018/1999)20). Takie podejście wynika z faktu, iż dyrektywa NEC wskazuje, że państwa członkowskie mogą wykazać realizację krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji zarówno w zakresie konwencji LRTAP, jak również przedmiotowej dyrektywy w oparciu o wykorzystywane paliwa. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo 17) Dz. U. z 2018 r. poz. 966. Dz. U. z 2018 r. poz. 799, z późn. zm. 19)Dz. U. z 2018 r. poz.1339. 20)Dz. Urz. UE L 328 z 21.12.2018, str. 1. 18) 11 | S t r o n a  Monitor Polski – 13 – Poz. 572 energetyczne21) polityka energetyczna państwa stanowi strategię w zakresie rozwoju energetyki i kreuje gospodarkę paliwową. Projekt PEP2040 po jego przyjęciu będzie wskazywał kierunki i sposób rozwoju gospodarki paliwowej. Zakłada, iż do roku 2030 łączny udział węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej będzie kształtował się na poziomie około 60% w 2030 r. przy zwiększeniu do 21% udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto22) w 2030 r., co przełoży się na około 27% udziału OZE w produkcji energii elektrycznej zgodnie PEP2040. 2.1.1 Priorytety dotyczące jakości powietrza: priorytety polityki krajowej związane z unijnymi lub krajowymi celami dotyczącymi jakości powietrza (w tym wartości dopuszczalne, wartości docelowe i pułapy stężenia ekspozycji). Na podstawie art. 91c ustawy POŚ został opracowany i przyjęty dnia 14 września 2015 r. Krajowy Program Ochrony Powietrza (KPOP). KPOP jest dokumentem strategicznym wyznaczającym cele i kierunki działań jakie należy zrealizować w celu poprawy jakości powietrza. Celem głównym określanym w KPOP „jest poprawa jakości powietrza na terenie całej Polski. Dotyczy to w szczególności obszarów o najwyższych stężeniach zanieczyszczeń powietrza oraz obszarów, na których występują duże skupiska ludności. Poprawa jakości powietrza powinna nastąpić co najmniej do stanu niezagrażającego zdrowiu ludzi, zgodnie z wymogami prawodawstwa Unii Europejskiej, transponowanego do polskiego porządku prawnego, a w perspektywie do roku 2030 do celów wyznaczonych przez Światową Organizację Zdrowia”. Realizacja wyznaczonego celu i wskazane kierunki działań mają pozwolić na osiągniecie w możliwie krótkim czasie dopuszczalnych poziomów pyłu zawieszonego i innych szkodliwych substancji w powietrzu. Podstawą opracowania KPOP była Ocena jakości powietrza za 2003 - 2013 r., z której wynika, iż spośród 46 stref w kraju przekroczenia poziomu dopuszczalnego PM10 zostały stwierdzone w 36 strefach, a w przypadku pyłu PM2.5 przekroczenia poziomu dopuszczalnego powiększone o margines tolerancji stwierdzono w 24 strefach. Ponadto odnotowano niedotrzymywanie poziomu dopuszczalnego dla NO2 w 4 strefach. Natomiast w 42 strefach zostały odnotowane przekroczenia poziomu docelowego dla benzo(a)pirenu (B(a)P), w 4 strefach arsenu oraz w 6 strefach ozonu. Pomimo wdrażania programów i działań w zakresie obniżenia emisji zanieczyszczeń, nadal występują problemy z jakością powietrza, a przede wszystkim z emisją pyłów. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy POŚ w terminie 15 miesięcy od dnia otrzymania wyników oceny jakości powietrza z klasyfikacją stref wykonywanych corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ) zarząd województwa sporządza (POP), w przypadku przekroczenia poziomu dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu za poprzedni rok. Klasyfikacja stref do klasy ze względu na przekroczenia, w których poziom: choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji lub poziom docelowy (klasa C),  choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym, a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji (klasa B),  substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego lub poziomu docelowego (klasa A). POP-y składają się z części opisowej, części wyszczególniającej obowiązki i ograniczenia wynikające z realizacji POP wraz z uzasadnieniem zakresu określonych i ocenionych przez zarząd województwa zagadnień, co wynika z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 września  21)Dz. U. z 2018 r. poz. 755, z późn. zm. 22)Na zużycie energii końcowej brutto składa się zużycie energii elektrycznej w ciepłownictwie oraz na cele transportowe. 12 | S t r o n a  Monitor Polski – 14 – Poz. 572 2012 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych23). POP-y zawierają także katalog działań, określenie obowiązków organów administracji i podmiotów objętych programem. POP identyfikuje źródła emisji, których oddziaływanie powoduje występowanie ponadnormatywnych stężeń zanieczyszczenia w strefach wraz z listą możliwych do wdrożenia działań naprawczych z uwzględnieniem przede wszystkim: stopnia odpowiedzialności poszczególnych źródeł za przekroczenia; możliwości redukcji emisji z uwzględnieniem najlepszych dostępnych technik (BAT); możliwości technicznych i technologicznych redukcji emisji; stopnia przekroczenia obecnie i w roku prognozy wartości dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń. Dlatego priorytetem jest osiągnięcie poprawy jakości powietrza co będzie wiązało się ze zwiększeniem działań w zakresie redukcji tzw. „niskiej emisji” to jest w sektorze komunalno – bytowym (SNAP 02) i transporcie drogowym (SNAP 07). Do osiągnięcia założonych celów będą wdrażane działania i przyjmowane środki, które spowodują redukcję lub uniknięcie emisji, co będzie skutkowało dotrzymywaniem poziomów dopuszczalnych (Tabela 2 i Tabela 3), poziomów docelowych (Tabela 4 i Tabela 5) i poziomu celu długoterminowego dla ozonu (Tabela 6) oraz określonych w przepisach z perspektywą osiągnięcia w roku 2030 stężeń niektórych substancji w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO.     Tabela 2 Poziomy dopuszczalne zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów Dopuszczalna Margines tolerancji µg/m3 częstość Okres Termin Poziom przekraczania uśredniania osiągnięcia Nazwa dopuszczalny poziomu wyników poziomu substancji µg/m3 dopuszczalnego 2010 2011 2012 2013 2014 pomiarów dopuszczalnego w roku kalendarzowym Benzen rok 5 0 0 0 0 0 2010 (C6H6) kalendarzowy 1 godzina 200 18 razy 0 0 0 0 0 2010 Dwutlenek rok azotu (NO2) 40 0 0 0 0 0 2010 kalendarzowy 350 24 razy 0 0 0 0 0 2005 Dwutlenek 1 godzina siarki (SO2) 24 godziny 125 3 razy 0 0 0 0 0 2005 Tlenek węgla (CO) 8 godzin 0 0 0 0 0 2005 10 000 1) 24 godziny Pył PM102) rok kalendarzowy rok kalendarzowy Pył PM2.53) rok kalendarzowy rok Ołów (Pb) kalendarzowy 50 35 razy 0 0 0 0 0 2005 40 - 0 0 0 0 0 2005 25 - 4 3 2 1 1 2015 204) - 0 0 0 0 0 2020 0,55) - 0 0 0 0 0 2005 23) Dz. U. poz. 1028. 13 | S t r o n a  Monitor Polski – 15 – Poz. 572 Objaśnienia: 1) Maksymalna średnia 8-godzinna spośród średnich kroczących, obliczanych co godzinę z ośmiu średnich j1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET. 2) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 μm (PM10) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne. 3) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2.5μm (PM2.5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne. 4) Poziom dopuszczalny dla pyłu zawieszonego PM2.5 do osiągnięcia do dnia 1 stycznia 2020 r. (faza II). 5) Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. Poziomy dla pyłu zawieszonego w powietrzu ustala się w warunkach rzeczywistych. 14 | S t r o n a  Monitor Polski – 16 – Poz. 572 Tabela 3 Poziomy dopuszczalne dla dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx) w powietrzu ze względu na ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów Nazwa substancji Tlenki azotu (NOx)1) Dwutlenek siarki (SO2) Okres uśredniania wyników pomiarów Poziom dopuszczalny µg/m3 rok kalendarzowy rok kalendarzowy pora zimowa (okres od 01 X do 31 III) 30 20 Termin osiągnięcia poziomu dopuszczalnego 2003 2003 20 2003 Objaśnienie: 1) Suma dwutlenku azotu i tlenku azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. Tabela 4 Poziomy docelowe zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów Nazwa substancji Ozon (O3) Pył PM2.5 Arsen (As)4) Nikiel (Ni)4) Kadm (Cd)4) Benzo(a)piren5) Okres uśredniania wyników pomiarów 8 godzin rok kalendarzowy rok kalendarzowy rok kalendarzowy rok kalendarzowy rok kalendarzowy Poziom docelowy 1201) µg/m3 253) µg/m3 6ng/m3 20ng/m3 5ng/m3 1ng/m3 Dopuszczalna częstość przekraczania poziomu docelowego w roku kalendarzowym 25 dni2) - Termin osiągnięcia poziomu docelowego 2010 2010 2013 2013 2013 2013 Objaśnienia: 1) Maksymalna średnia 8-godzinna spośród średnich kroczących, obliczanych ze średnich 1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET. 2) Liczba dni z przekroczeniem poziomu docelowego w roku kalendarzowym uśredniona w ciągu kolejnych trzech lat. W przypadku braku danych pomiarowych z trzech lat dotrzymanie dopuszczalnej częstości przekroczeń sprawdza się na podstawie danych pomiarowych z co najmniej jednego roku. 3) Stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 2.5μm (PM2.5) mierzone metodą wagową z separacją frakcji lub metodami uznanymi za równorzędne. 4) Suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10. 5) Całkowita zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. Poziomy dla pyłu zawieszonego w powietrzu ustala się w warunkach rzeczywistych. Tabela 5 Poziom docelowy dla ozonu (O3) w powietrzu ze względu na ochronę roślin, termin jego osiągnięcia oraz okres, dla którego uśrednia się wyniki pomiarów Nazwa substancji Ozon (O3) Okres uśredniania wyników pomiarów okres wegetacyjny (01 V - 31 VII) Poziom docelowy (µg/m3)·h 18 0001) Termin osiągnięcia poziomu dopuszczalnego 2020 Objaśnienie: 1) Wyrażony jako AOT 40, który oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim 1-godzinnym wyrażonym w μg/m 3 a wartością 80 μg/m3, dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego CET, dla której stężenie jest większe niż 80 μg/m3. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat. W przypadku braku danych pomiarowych z pięciu lat dotrzymanie tej wartości sprawdza się na podstawie danych pomiarowych z co najmniej trzech kolejnych lat. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa. 15 | S t r o n a  Monitor Polski – 17 – Poz. 572 Tabela 6 Poziomy celów długoterminowych dla ozonu (O3) w powietrzu, zróżnicowane ze względu na ochronę zdrowia ludzi i ochronę roślin, termin ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów. Nazwa substancji Ozon (O3) Okres uśredniania wyników pomiarów osiem godzin1) okres wegetacyjny (01 V - 31 VII) Poziom celu długoterminowego (µg/m3)·h 1201),2) µg/m3 Termin osiągnięcia poziomu celu długoterminowego 2020 6 0003),4) (µg/m3)·h 2020 Objaśnienia: 1) Maksymalna średnia 8-godzinna w ciągu roku kalendarzowego spośród średnich kroczących, obliczanych ze średnich 1-godzinnych w ciągu doby. Każdą tak obliczoną średnią 8-godzinną przypisuje się dobie, w której się ona kończy. Pierwszym okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 17:00 dnia poprzedniego do godziny 01:00 danego dnia. Ostatnim okresem obliczeniowym dla każdej doby jest okres od godziny 16:00 do 24:00 tego dnia czasu środkowoeuropejskiego CET. 2) Poziom celu długoterminowego ze względu na ochronę zdrowia ludzi. 3) Poziom celu długoterminowego ze względu na ochronę roślin. 4) Wyrażony jako AOT 40, oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim 1-godzinnym wyrażonym w μg/m3, a wartością 80 g/m3, dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego CET, dla której stężenie jest większe niż 80 μg/m3. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat. W przypadku braku danych pomiarowych z pięciu lat dotrzymanie tej wartości sprawdza się na podstawie danych pomiarowych z co najmniej trzech kolejnych lat. Poziomy substancji w powietrzu dla zanieczyszczeń gazowych ustala się w warunkach: temperatura 293 K, ciśnienie 101,3 kPa 2.2 Właściwe priorytety w zakresie zmian klimatu i polityki energetycznej 2.2.1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020. Wskazany w tytule plan wskazuje cele i kierunki działań adaptacyjnych, które należy podjąć w najbardziej wrażliwych sektorach i obszarach w okresie do roku 2020 w tym w: gospodarce wodnej, rolnictwie, leśnictwie, różnorodności biologicznej i obszarach prawnie chronionych, zdrowiu, energetyce, budownictwie, transporcie, obszarach górskich, strefie wybrzeża, gospodarce przestrzennej i obszarach zurbanizowanych. Wrażliwość tych obszarów została określona w oparciu o przyjęte dla Strategicznego Planu Adaptacji scenariusze zmian klimatu. Zaproponowane cele, kierunki działań oraz konkretne działania, które korespondują z dokumentami strategicznymi, w szczególności Strategią Rozwoju Kraju 2020 i innymi strategiami rozwoju i jednocześnie stanowią ich niezbędne uzupełnienie w kontekście adaptacji. W dokumencie uwzględniono i przeanalizowano obecne i oczekiwane zmiany klimatu, w tym scenariusze zmian klimatu dla Polski do roku 2030, które wykazały, że w tym okresie największe zagrożenie dla gospodarki i społeczeństwa będą stanowiły ekstremalne zjawiska pogodowe (w tym nawalne deszcze, powodzie, podtopienia, osunięcia ziemi, fale upałów, susze, huragany, osuwiska), będące pochodnymi zmian klimatycznych. Zjawiska te będą występować z coraz większą częstotliwością i natężeniem oraz będą dotyczyć coraz większych obszarów kraju. 2.2.2 Strategia „Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r.” Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko (BEiŚ) odnosi się do dwóch istotnych obszarów to jest energetyki i środowiska, kreując kierunki reformy i wskazując niezbędne działania, które powinny zostać podjęte w perspektywie do 2020 r. Kwestią kluczową dla jakości życia ludzi i funkcjonowania gospodarki są stabilne, niczym niezakłócone dostawy energii. Wykorzystanie zasobów energetycznych nie pozostaje jednak 16 | S t r o n a  Monitor Polski – 18 – Poz. 572 obojętne dla środowiska, zatem prowadzenie skoordynowanych działań w obszarze energetyki i środowiska jest nie tylko wskazane, ale i konieczne. Celem głównym Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko jest zapewnienie wysokiej jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego sektora energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i efektywną gospodarkę. Cel główny BEiŚ realizowany będzie przez cele szczegółowe i kierunki interwencji w tym: Cel 1.Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska; Cel 2. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię; Cel 3.Poprawa stanu środowiska. 2.2.3 Polityka energetyczna Polski do roku 2040 Projekt PEP2040 określił cele główne w zakresie:    Bezpieczeństwa energetycznego – co oznacza aktualne i przyszłe zaspokojenie potrzeb odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska. Powyższe wpływa na obecne i perspektywiczne zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw surowców, wytwarzania, przesyłu i dystrybucji, czyli pełnego łańcucha energetycznego. Konkurencyjności całej gospodarki i efektywności energetycznej - koszt energii ukryty jest w każdym działaniu i produkcie wytworzonym w gospodarce. Oddziaływania na środowisko sektora energii, który ma znaczny wpływ na zanieczyszczenie środowiska, dlatego kreowanie bilansu energetycznego musi odbywać się z uwzględnieniem kwestii środowiskowych. Dla oceny realizacji PEP2040 zostały określone następujące mierniki:      60% węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w roku 2030; 21% OZE w finalnym zużyciu energii brutto w roku 2030; Wdrożenie energetyki jądrowej w roku 2033; Ograniczenie emisji CO2 o 30% do roku 2030 (w stosunku do 1990 r.); Wzrost efektywności energetycznej o 23% do roku 2030. Ich realizacja odbywać się będzie w ośmiu kierunkach: 1) Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych; 2) Rozbudowa infrastruktury wytwórczej i sieciowej energii elektrycznej; 3) Dywersyfikacja dostaw paliw i rozbudowa infrastruktury sieciowej; 4) Rozwój rynków energii; 5) Wdrożenie energetyki jądrowej; 6) Rozwój odnawialnych źródeł energii; 7) Rozwój ciepłownictwa i kogeneracji; 8) Poprawa efektywności energetycznej gospodarki. 2.2.4 Krajowy Plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 Projekt KPEiK prezentuje kierunki działań oraz spodziewane efekty w pięciu wymiarach unii energetycznej: bezpieczeństwo energetyczne, wewnętrzny rynek energii, efektywność energetyczna, obniżenie emisyjności oraz badania naukowe, innowacje i konkurencyjność. Z punktu widzenia realizacji KPOZP do najbardziej istotnych należą cele i działania przewidziane w KPEiK w następujących wymiarach: 17 | S t r o n a  Monitor Polski – 19 – Poz. 572 Wymiar „obniżenie emisyjności”: Cel redukcyjny dla Polski w zakresie emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem ETS został określony na poziomie -7% w 2030 r. w porównaniu do poziomu z roku 2005;  Ograniczanie negatywnego wpływu transportu na środowisko:  cel pośredni – do 2025 r. redukcja emisji CO2 w samochodach osobowych i lekkich samochodach dostawczych o 15% w odniesieniu do roku 2021;  cel główny – do 2030 r. redukcja emisji CO2 w samochodach osobowych i lekkich samochodach dostawczych o 30% w odniesieniu do roku 2021.  Poprawa jakości życia mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej, szczególnie ochrona ich zdrowia i warunków życia, z uwzględnieniem ochrony środowiska, z jednoczesnym zachowaniem zasad zrównoważonego rozwoju przez:  osiągnięcie w możliwie krótkim czasie poziomów dopuszczalnych i docelowych substancji określonych w dyrektywie CAFE i 2004/107/WE, oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2.5 także pułapu stężenia ekspozycji oraz Krajowego Celu Redukcji Narażenia,  osiągnięcie w perspektywie do roku 2030 stężeń substancji w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO oraz nowych wymagań wynikających z regulacji prawnych projektowanych przepisami prawa unijnego.  Adaptacja do zmian klimatu przez zapewnienie zrównoważonego rozwoju oraz efektywnego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmian klimatu, przez:  wzrost poziomu lesistości kraju do 31%;  procent mieszkańców gmin, dla których przyjęto dokument strategiczny o charakterze adaptacyjnym – 40%;  zwiększenie pojemności obiektów małej retencji wodnej;  zwiększenie stopnia redukcji rocznego odpływu wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast;  zwiększenie udziału powierzchni objętej obowiązującymi planami; zagospodarowania przestrzennego w powierzchni geodezyjnej kraju.  21% udział OZE w finalnym zużyciu energii brutto (zużycie łącznie w elektroenergetyce, ciepłownictwie i chłodnictwie oraz na cele transportowe). Wymiar „efektywność energetyczna”:  Krajowy cel w zakresie poprawy efektywności energetycznej do 2030 r. na poziomie 23% (redukcja zużycia energii pierwotnej w porównaniu z prognozami PRIMES 2007). Wymiar “bezpieczeństwo energetyczne”:         Wdrożenie energetyki jądrowej, w tym uruchomienie do roku 2033 pierwszego bloku elektrowni jądrowej w Polsce; Zmniejszenie do 60% udziału węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 roku; Rozbudowa mocy wytwórczych energii elektrycznej zapewniających pokrycie zapotrzebowania na moc elektryczną; Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej oraz rozbudowa infrastruktury transportowej i magazynowej ropy i paliw ciekłych; Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego, w tym zwiększenie możliwości dostaw gazu z kierunków alternatywnych do wschodniego, jak również rozbudowa infrastruktury transportowej i magazynowej gazu ziemnego; Utrzymanie autonomii w zakresie importu energii elektrycznej z państw trzecich; Rozwój e-mobilności i paliw alternatywnych w transporcie; 18 | S t r o n a  Monitor Polski           – 20 – Poz. 572 Zwiększenie pojemności czynnej i mocy odbioru podziemnych magazynów gazu w Polsce; Utrzymanie poziomu wydobycia gazu ziemnego na terytorium Polski oraz próby jego zwiększania przy wykorzystaniu innowacyjnych metod wydobycia węglowodorów ze złóż; Utrzymanie w zakresie niezbędnym z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego Polski środków nierynkowych w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1938 z dnia 25 października 2017 r. dotyczące środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (UE) nr 994/201024); Zagwarantowanie, by Polska tak jak inne państwa członkowskie UE, dysponowała odpowiednimi narzędziami na potrzeby zapobiegania sytuacjom kryzysu elektroenergetycznego, przygotowania się na nie i zarządzania nimi; Wsparcie rozwoju zintegrowanego (na poziomie europejskim) podejścia do zagrożeń i sytuacji kryzysowych w systemie elektroenergetycznym; Zminimalizowanie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej; Rozwój technologii wydobycia metanu z pokładów węgla; Rozwój obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym (klastry energii, spółdzielnie energetyczne itp.); Inwentaryzacja krajowych złóż uranu (konwencjonalnych i niekonwencjonalnych), w tym przeprowadzenie badań złóż i wykonanie analizy możliwości ich wydobycia pod względem techniczno - ekonomicznym (tzn. czy i w jakich warunkach byłoby to opłacalne) do roku 2030; Utrzymanie krajowego wydobycia węgla na poziomie pozwalającym na pokrycie zapotrzebowania przez sektor energetyczny. Wymiar “wewnętrzny rynek energii”:    Wzajemne połączenia elektroenergetyczne (cel ramowy na rok 2030); Zwiększenie dostępności i przepustowości obecnych połączeń transgranicznych Infrastruktura do przesyłu energii. Kluczowymi celami krajowymi dotyczącymi infrastruktury przesyłu energii elektrycznej są:  Zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej – rozumianych jako zdolność systemu elektroenergetycznego do zapewnienia bezpieczeństwa pracy sieci elektroenergetycznej oraz równoważenia dostaw energii elektrycznej z zapotrzebowaniem na tę energię;  Zapewnienie długoterminowej zdolności systemu elektroenergetycznego w celu zaspokajania uzasadnionych potrzeb w zakresie przesyłania energii elektrycznej w obrocie krajowym i transgranicznym, w tym w zakresie rozbudowy sieci przesyłowej, a tam gdzie ma to zastosowanie, rozbudowy połączeń z innymi systemami elektroenergetycznymi;  Budowa, rozbudowa i modernizacja wewnętrznej gazowej sieci przesyłowej;  Zintegrowanie krajowego systemu przesyłowego gazu ziemnego z systemami państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz regionu Morza Bałtyckiego;  Realizacja dwukierunkowego połączenia gazowego Polska - Ukraina;  Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Kozienice po rozbudowie jej o nowy blok o mocy 1075 MW oraz poprawa pewności zasilania obszarów północnej i północno wschodniej części KSE;  Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Turów po rozbudowie jej o nowy blok o mocy 450 MW oraz poprawa pewności zasilania obszarów południowo - zachodniej 24) Dz. Urz. UE L 280 z 28.10.2017, str. 1. 19 | S t r o n a  Monitor Polski         – 21 – Poz. 572 części KSE, a szczególnie największego odbiorcy na tym obszarze – Kombinatu Górniczo Hutniczego Miedzi (KGHM); Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Dolna Odra, a także z farm wiatrowych znajdujących się w północnej części kraju oraz poprawa pewności zasilania obszarów północno - zachodniej części KSE; Zapewnienie wyprowadzenia mocy z farm wiatrowych znajdujących się w północnej części kraju oraz poprawa pewności zasilania obszarów północnej części KSE; Zapewnienie wyprowadzenia mocy z Elektrowni Bełchatów oraz poprawa pewności zasilania obszarów centralnej części KSE, w tym aglomeracji łódzkiej; Zapewnienie niezawodności pracy sieci przesyłowej w północnej części kraju położonej powyżej umownej linii Warszawa - Poznań; Zapewnienie niezawodności pracy sieci przesyłowej w południowej części kraju położonej poniżej umownej linii Warszawa - Poznań; Integracja rynku: - Integracja i łączenie rynków z definicji jest procesem angażującym większą ilość podmiotów, zatem nie jest zasadne wyznaczanie celów krajowych w tym zakresie; - Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw gazu ziemnego oraz zwiększenie możliwości dostaw gazu z kierunków alternatywnych do wschodniego; - Elastyczność systemu energetycznego w odniesieniu do produkcji energii ze źródeł odnawialnych; - Rozwój i wykorzystanie potencjału morskiej energetyki wiatrowej w Polsce w perspektywie 2030 r.; - Zwiększenie wiedzy konsumentów oraz zachęcenie ich do odgrywania aktywniejszej roli na rynku energii; - Liberalizacja rynku gazu – uwolnienie taryf w segmencie obrotu gazem; - Rozwój konkurencyjnego rynku gazu w Polsce; - Stworzenie warunków stymulujących obrót gazem na giełdzie towarowej. Ubóstwo energetyczne: - Ograniczenie zjawiska ubóstwa energetycznego z uwzględnieniem ochrony wrażliwych grup społecznych; - Ochrona odbiorcy wrażliwego paliw gazowych przez przyznawanie ryczałtu na zakup opału; - Budowa, rozbudowa i modernizacja wewnętrznej gazowej sieci przesyłowej; Liberalizacja rynku gazu – uwolnienie taryf w segmencie obrotu gazem. Wymiar “badania naukowe, innowacje i konkurencyjność”:     Zmniejszenie luki cywilizacyjnej pomiędzy Polską, a krajami gospodarczo wysoko rozwiniętymi oraz poprawa jakości życia polskiego społeczeństwa, a także realizacja aspiracji rozwojowych obecnego i przyszłych pokoleń, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju; Zwiększenie nakładów na działalność badawczo - rozwojową w Polsce do 1,7% PKB w 2020 r. oraz 2.5% PKB w 2030 r.; Zwiększenie konkurencyjności polskiego sektora energii przez: - stałe podnoszenie zaawansowania technologicznego i jakości funkcjonowania, - wdrażanie konkurencyjnych modeli organizacyjnych i biznesowych, - optymalizacja wykorzystania zasobów. Maksymalizacja korzyści dla gospodarki polskiej płynących ze zmian w sektorze energii przez: - wykorzystanie innowacji w energetyce dla rozwoju przemysłowego, - zmniejszenie jednostkowego zużycia energii i surowców, - wspieranie budowania ścisłych relacji pomiędzy przedsiębiorstwami, a instytucjami publicznymi i nauką. 20 | S t r o n a  Monitor Polski   – 22 – Poz. 572 Akceleracja sprzedaży technologii w takich obszarach, jak: ochrona powietrza, OZE, oszczędność energii, gospodarka wodno - ściekowa, gospodarka odpadami oraz ochrona bioróżnorodności przez polskie firmy na rynkach zagranicznych; Zwiększanie konkurencyjności gospodarki przez: - innowacje, eksport i wzrost wartości kapitałów uruchamianych na inwestycje w sektorze przedsiębiorstw (cel szczegółowy I SOR), - pełniejsze wykorzystanie zasobów społecznych i terytorialnych (cel szczegółowy II SOR); oraz - przedsięwzięcia zwiększające efektywność funkcjonowania ogólnodostępnych instytucji państwa, służących przedsiębiorstwom i obywatelom (cel szczegółowy III SOR), - określenie potencjału obszarów leśnych dla pochłaniania dwutlenku węgla oraz uruchomienie badań dla wypracowania lepszych metod obliczania bilansu dwutlenku węgla. Ostateczny KPEiK 2021 - 2030 uwzględniający uwagi zgłoszone w ramach uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych i regionalnych zostanie opracowany do końca 2019 r. i przedłożony Komisji Europejskiej. 2.3 Właściwe priorytety w zakresie stosownych obszarów polityki 2.3.1 Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 20122020. W 2012 r. została przyjęta Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012-2020, w której określono kluczowe kierunki rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa w perspektywie 2020 r. Cel główny działań zdefiniowano w tej strategii jako: poprawa jakości życia na obszarach wiejskich oraz efektywne wykorzystanie ich zasobów i potencjałów, w tym rolnictwa i rybactwa, dla zrównoważonego rozwoju kraju. Celowi głównemu przyporządkowano pięć celów szczegółowych: Cel 1. Wzrost jakości kapitału ludzkiego, społecznego, zatrudnienia i przedsiębiorczości na obszarach wiejskich. Cel 2. Poprawa warunków życia na obszarach wiejskich oraz poprawa ich dostępności przestrzennej. Cel 3. Bezpieczeństwo żywnościowe. Cel 4. Wzrost produktywności i konkurencyjności sektora rolno - spożywczego. Cel 5. Ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu na obszarach wiejskich. Przyjęcie w 2017 r. Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR), spowodowało konieczność aktualizacji Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa. Zakłada się, że w …