W skrócie

To rozporządzenie określa zasady i procedury prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, w tym warunki zgłaszania, tryb przeprowadzania kontroli oraz wzory i ważność dowodów tej kontroli.

Co reguluje

Warunki i tryb zgłaszania przyrządów pomiarowych do prawnej kontroli metrologicznej.
Szczegółowy tryb wykonywania prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych.
Wzory znaków zatwierdzenia typu.
Wzory oraz okresy ważności dowodów prawnej kontroli metrologicznej.

Kogo dotyczy

Producentów lub ich upoważnionych przedstawicieli, którzy wnioskują o zatwierdzenie typu przyrządu pomiarowego.
Organy administracji miar, które przeprowadzają prawną kontrolę metrologiczną.

Kluczowe punkty

Prawna kontrola metrologiczna może być przeprowadzana w siedzibie organu administracji miar, w punkcie legalizacyjnym, w miejscu zainstalowania przyrządu pomiarowego lub w miejscu wykonywania legalizacji ponownej przez upoważniony podmiot.
Wniosek o zatwierdzenie typu przyrządu pomiarowego składa się do Prezesa i powinien zawierać m.in. dane wnioskodawcy, identyfikację przyrządu, przewidywany zakres zastosowania oraz charakterystyki metrologiczne.
Do wniosku należy dołączyć dokumentację techniczno-konstrukcyjną typu przyrządu pomiarowego oraz egzemplarz przyrządu lub wskazać miejsce jego zainstalowania.
Prezes może wydać decyzję o zatwierdzeniu typu, zatwierdzeniu typu z ograniczeniami lub odmowie zatwierdzenia typu, jeśli przyrząd nie spełnia wymagań metrologicznych.

Tekst ustawy

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 kwietnia 2004 r. Nr 77 TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIA: 730 — Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawi

§ 3pkt 3, a wnioskodawca nie zapewni∏ w∏a

Êciwych warunków do jej przeprowadzenia.

Legalizacja jednostkowa przyrzàdu pomiarowego jest wykonywana na wniosek producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela. §
W przypadku,

§ 3pkt 3, organ administracji miar mo˝e zwróciç si´ do wnioskodawcy o: 3.

Wniosek o przeprowadzenie legalizacji powinien zawieraç: 1) udost´pnienie specjalistycznego sprz´tu i Êrodków technicznych oraz personelu pomocniczego w zakresie niezb´dnym do dokonania legalizacji; 1) producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela; 1) oznaczenie wnioskodawcy, w szczególnoÊci:

a)imi´ i nazwisko lub nazw´ oraz jego adres,
b)numer identyfikacji podatkowej lub numer ewidencyjny REGON; 2) dane identyfikujàce zg∏aszany przyrzàd pomiarowy, w szczególnoÊci:
a)nazw´ lub znak handlowy przyrzàdu pomiarowego,
b)oznaczenie lub nazw´ producenta,
c)numer fabryczny albo zakres numerów fabrycznych przyrzàdu pomiarowego,
d)nadany znak zatwierdzenia typu lub numer decyzji zatwierdzenia typu; 3) dat´ i podpis wnioskodawcy. 4. W przypadku ustnego zg∏oszenia przyrzàdów pomiarowych do legalizacji, w rejestrze zg∏oszeƒ wpisuje si´ dane, o których mowa w ust. 3, potwierdzone w∏asnor´cznym podpisem wnioskodawcy. § 21. Do wniosku o legalizacj´ pierwotnà przyrzàdu pomiarowego niepodlegajàcego zatwierdzeniu typu oraz do wniosku o legalizacj´ jednostkowà do∏àcza si´ dokumentacj´ techniczno-konstrukcyjnà przyrzàdu pomiarowego, o której mowa w § 6 ust. 2. § 22. 1. Przyjmujàcy zg∏oszenie wydaje pisemne potwierdzenie przyj´cia zg∏oszenia. 2. W przypadku prowadzenia rejestru zg∏oszeƒ przy u˝yciu systemu informatycznego jako potwierdzenie przyj´cia zg∏oszenia wydawany jest wydruk z rejestru. § 23. Wnioskodawca wraz z wnioskiem powinien przed∏o˝yç egzemplarz lub egzemplarze przyrzàdów pomiarowych, które majà byç poddane legalizacji, albo wskazaç miejsce przeprowadzenia legalizacji, w przypadku,

§ 3pkt 3. § 24. Organ administracji miar odmawia przystàpienia do czynno

Êci legalizacji, je˝eli: 1) zg∏oszony przyrzàd pomiarowy nie posiada wymaganego zatwierdzenia typu; 2) przyrzàd pomiarowy jest uszkodzony, niekompletny lub nieodpowiednio przygotowany; 2) przedstawienia kopii decyzji zatwierdzenia typu. § 26. 1. Organ administracji miar przeprowadza podczas legalizacji sprawdzenie przyrzàdu pomiarowego pod wzgl´dem zgodnoÊci z wymaganiami metrologicznymi lub zatwierdzonym typem. 2. Podczas legalizacji pierwotnej sprawdzenie obejmuje: 1) zgodnoÊç konstrukcji, wykonania, materia∏ów i charakterystyk metrologicznych z zatwierdzonym typem lub wymaganiami; 2) wymagane oznaczenia i znaki; 3) zgodnoÊç konstrukcji z dokumentacjà techniczno-konstrukcyjnà, je˝eli zatwierdzenie typu nie jest wymagane. 3. Podczas legalizacji jednostkowej sprawdzenie: 1) obejmuje analiz´ dokumentów i badanie konstrukcji, wykonania, materia∏ów i charakterystyk metrologicznych przyrzàdu; 2) mo˝e byç ograniczone do analizy dokumentów, je˝eli wnioskodawca przedstawi∏ protoko∏y z wynikami badaƒ przeprowadzonych przez kompetentne instytucje metrologiczne lub laboratoria, wykazujàcymi, ˝e przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania. 4. Szczegó∏owy zakres sprawdzeƒ wykonywanych podczas legalizacji pierwotnej niektórych rodzajów przyrzàdów pomiarowych okreÊlajà za∏àczniki nr 3—25 do rozporzàdzenia, przy czym ilekroç w za∏àcznikach jest mowa o „legalizacji”, bez dalszego okreÊlania, nale˝y przez to rozumieç legalizacj´ pierwotnà i ponownà. § 27. 1. Organ administracji, na podstawie przeprowadzonego sprawdzenia przyrzàdu pomiarowego, poÊwiadcza, ˝e przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne, poprzez: 1) wydanie Êwiadectwa legalizacji lub 2) umieszczenie na przyrzàdzie cech legalizacji, które wskazujà:

a)organ administracji miar, który przeprowadzi∏ legalizacj´,
b)rok albo miesiàc i rok legalizacji. Dziennik Ustaw Nr 77 — 4602 — 2. Na cech´ legalizacji sk∏ada si´: 1) cecha w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi administracji miar oraz 2) cecha roczna albo cecha roczna i cecha miesi´czna. 3. Cech´ legalizacji pierwotnej odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci F2, M1 i M2 bez jamy adiustacyjnej stanowi cecha legalizacyjna roczna. § 28. 1. Cechy legalizacji sà umieszczane na przyrzàdach pomiarowych sprawdzonych i spe∏niajàcych wymagania metrologiczne. 2. Cechy w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi administracji miar sà dodatkowo umieszczane na przyrzàdach pomiarowych: 1) w przypadku gdy legalizacja przyrzàdu pomiarowego lub jego cz´Êci wykonywana jest w kilku etapach i przyrzàd pomiarowy lub jego cz´Êç spe∏nia wymagania metrologiczne, sprawdzane podczas wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z legalizacjà, przed zainstalowaniem przyrzàdu pomiarowego; 2) jako cecha zabezpieczajàca przed dost´pem osób nieuprawnionych we wszystkich przypadkach i miejscach okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych lub decyzji zatwierdzenia typu. § 29. 1. Wzory cech legalizacji oraz miejsca ich umieszczenia na niektórych przyrzàdach pomiarowych okreÊla za∏àcznik nr 32 do rozporzàdzenia. Poz. 730 § 31. Âwiadectwo legalizacji oraz cechy legalizacji sà wa˝ne przez czas okreÊlony w za∏àczniku nr 35 do rozporzàdzenia, je˝eli przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne i umieszczone na przyrzàdzie pomiarowym podczas legalizacji cechy legalizacji i zabezpieczajàce sà nieuszkodzone. Rozdzia∏ 4 Legalizacja ponowna § 32. W zakresie nieuregulowanym w niniejszym rozdziale do legalizacji ponownej stosuje si´ odpowiednio przepisy § 20 ust. 3 i 4 oraz § 22—24. § 33. Legalizacja ponowna przyrzàdów pomiarowych jest wykonywana na wniosek: 1) u˝ytkownika; 2) wykonawcy naprawy lub instalacji przyrzàdu pomiarowego. § 34. Przyrzàdy pomiarowe powinny byç zg∏aszane do legalizacji ponownej: 1) nie póêniej ni˝ w ostatnim miesiàcu wa˝noÊci dowodu legalizacji poprzedniej, je˝eli okres wa˝noÊci jest wyra˝ony w miesiàcach; 2) nie póêniej ni˝ w ostatnim roku wa˝noÊci dowodu legalizacji poprzedniej, je˝eli okres wa˝noÊci jest wyra˝ony w latach; 3) po naprawie; 2. Na przyrzàdach pomiarowych, o których mowa w ust. 1 za∏àcznika nr 31 do rozporzàdzenia, oraz na odwa˝nikach klasy dok∏adnoÊci: 4) przed ich zainstalowaniem w przypadku,

§ 3

pkt 3; 1) E1, E2, F1, F2 i M1 od 1 mg do 50 kg, 5) po uszkodzeniu cech legalizacji lub zabezpieczajàcych na∏o˝onych na przyrzàd podczas poprzedniej legalizacji. 2) M2 prostopad∏oÊciennych od 5 kg do 50 kg i walcowych od 1 g do 10 kg — na wniosek wnioskodawcy, mogà byç umieszczane cechy legalizacji pierwotnej, których wzory okreÊla za∏àcznik nr 33 do rozporzàdzenia. 3. Wzory Êwiadectw legalizacji przyrzàdów pomiarowych okreÊla za∏àcznik nr 34 do rozporzàdzenia. 4. Wzorów okreÊlonych w za∏àczniku nr 34 nie stosuje si´ przy legalizacji taksometrów elektronicznych. § 30. 1. Rodzaje dowodów legalizacji, które sà wydawane dla danych przyrzàdów pomiarowych, z wy∏àczeniem taksometrów elektronicznych, oraz okresy wa˝noÊci tych dowodów okreÊla za∏àcznik nr 35 do rozporzàdzenia. 2. Okres wa˝noÊci dowodu legalizacji wyra˝ony w: 1) miesiàcach — liczy si´ od pierwszego dnia tego miesiàca, w którym legalizacja zosta∏a dokonana; 2) latach — liczy si´ od pierwszego stycznia nast´pnego roku po legalizacji. § 35. 1. Sprawdzenie przyrzàdu pomiarowego podczas legalizacji ponownej pod wzgl´dem zgodnoÊci z wymaganiami metrologicznymi obejmuje w szczególnoÊci: 1) ogl´dziny przyrzàdu, w celu stwierdzenia, czy przyrzàd pomiarowy nie jest uszkodzony i czy istniejà wymagane oznaczenia i znaki; 2) sprawdzenie zgodnoÊci charakterystyk metrologicznych z wymaganiami metrologicznymi. 2. Szczegó∏owy zakres sprawdzeƒ wykonywanych podczas legalizacji ponownej niektórych rodzajów przyrzàdów pomiarowych okreÊlajà za∏àczniki nr 3—25 do rozporzàdzenia. § 36. 1. Organ administracji miar albo podmiot upowa˝niony do wykonywania legalizacji ponownej poÊwiadcza, na podstawie przeprowadzonego sprawdzenia przyrzàdu pomiarowego, ˝e przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne, poprzez wydanie Êwiadectwa legalizacji ponownej lub umieszczenie na przyrzàdzie pomiarowym cech legalizacji. Dziennik Ustaw Nr 77 — 4603 — 2. Na cech´ legalizacji ponownej sk∏ada si´: 1) cecha w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi administracji miar albo jednostki upowa˝nionej oraz 2) cecha roczna albo cecha roczna i cecha miesi´czna. 3. Wzory cech legalizacji ponownej okreÊla za∏àcznik nr 32 do rozporzàdzenia. 4. Wzór Êwiadectwa legalizacji ponownej okreÊla za∏àcznik nr 36 do rozporzàdzenia. 5. Wzorów okreÊlonych w za∏àczniku nr 36 do rozporzàdzenia nie stosuje si´ przy legalizacji ponownej taksometrów elektronicznych. § 37. 1. Cechy legalizacji ponownej sà umieszczane na przyrzàdach pomiarowych sprawdzonych i spe∏niajàcych wymagania metrologiczne. 2. Cechy w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi administracji miar albo jednostki upowa˝nionej sà dodatkowo umieszczane na przyrzàdach pomiarowych: 1) w przypadku gdy legalizacja przyrzàdu pomiarowego lub jego cz´Êci wykonywana jest w kilku etapach i przyrzàd pomiarowy lub jego cz´Êç spe∏nia wymagania metrologiczne, sprawdzane podczas wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z legalizacjà, przed zainstalowaniem przyrzàdu pomiarowego w miejscu u˝ytkowania; 2) jako cecha zabezpieczajàca przed dost´pem osób nieuprawnionych we wszystkich przypadkach i miejscach okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych lub decyzji zatwierdzenia typu. Poz. 730 § 38. 1. Rodzaje dowodów legalizacji ponownej, które sà wydawane dla danych przyrzàdów pomiarowych, z wy∏àczeniem taksometrów elektronicznych, oraz okresy wa˝noÊci tych dowodów okreÊla za∏àcznik nr 35 do rozporzàdzenia. 2. Okres wa˝noÊci dowodu legalizacji ponownej liczy si´ wed∏ug sposobów okreÊlonych w § 30 ust. 2. § 39. Âwiadectwo legalizacji ponownej oraz cechy legalizacji ponownej sà wa˝ne przez czas okreÊlony w za∏àczniku nr 35 do rozporzàdzenia, je˝eli przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne i umieszczone na przyrzàdzie pomiarowym podczas legalizacji ponownej cechy legalizacji i zabezpieczajàce sà nieuszkodzone. Rozdzia∏ 5 Warunki techniczne u˝ytkowania przyrzàdów pomiarowych § 40. Warunki techniczne u˝ytkowania niektórych rodzajów przyrzàdów pomiarowych okreÊla za∏àcznik nr 37 do rozporzàdzenia. Rozdzia∏ 6 Przepisy koƒcowe § 41. Przepisy § 14 ust. 2, § 16 ust. 2 i § 29 ust. 2 stosuje si´ od dnia uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa w Unii Europejskiej. § 42. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie w terminie 3 dni od dnia og∏oszenia. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej: w z. J. Piechota Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. (poz. 730) Za∏àcznik nr 1 DODATKOWE INFORMACJE, KTÓRE POWINNY BYå DO¸ÑCZONE DO WNIOSKU O ZATWIERDZENIE TYPU NIEKTÓRYCH RODZAJÓW PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH 1. Do wniosku o zatwierdzenie typu liczników energii elektrycznej czynnej pràdu przemiennego, indukcyjnych, do przy∏àczenia bezpoÊredniego, powinny byç do∏àczone: 1) tabela zawierajàca okreÊlenie liczby zwojów, przekroje przewodów i informacje o izolacji wszystkich cewek napi´ciowych i pràdowych; 2) tabela okreÊlajàca sta∏e licznika i znamionowe momenty obrotowe dla znamionowych wartoÊci pràdów i napi´ç. 2. Do wniosku o zatwierdzenie typu gazomierzy turbinowych (o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝ 6 500 m3/h), rotorowych i miechowych, powinny byç do∏àczone: 1) tablica opisujàca charakterystyki wyjÊciowych wa∏ków nap´dowych, o ile ma to zastosowanie; 2) projekt podzielni wraz z rozmieszczeniem oznaczeƒ; 3) projekt urzàdzeƒ dodatkowych, o ile sà zastosowane; 4) informacje o:

a)temperaturze bazowej dla gazomierza miechowego wyposa˝onego w mechaniczny korektor temperatury, Dziennik Ustaw Nr 77 — 4604 —
b)zakresie znamionowych ciÊnieƒ, o ile ma to zastosowanie,
c)zakresie znamionowych temperatur otoczenia i gazu, o ile ma to zastosowanie; 5) dokument stwierdzajàcy, ˝e gazomierze b´dàce przedmiotem wniosku spe∏niajà warunki w zakresie bezpieczeƒstwa, w szczególnoÊci dotyczàce maksymalnego ciÊnienia roboczego. 3. Do wniosku o zatwierdzenie typu wag automatycznych kontrolnych lub sortujàcych powinny byç do∏àczone: 1) szczegó∏owe dane zespo∏u wagowego; 2) informacja o maksymalnej wydajnoÊci, bioràc pod uwag´ pr´dkoÊç podajnika ∏adunku oraz d∏ugoÊç ∏adunku; 3) informacja o w∏aÊciwoÊciach elektrycznych cz´Êci sk∏adowych zespo∏u pomiarowego. 4. Do wniosku o zatwierdzenie typu kalibratora akustycznego klasy LS powinna byç do∏àczona metryka, okreÊlajàca: 1) wartoÊci deklarowanego poziomu ciÊnienia akustycznego; 2) wartoÊci deklarowanej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego. 5. Do wniosku o zatwierdzenie typu przetwornika drgaƒ mechanicznych piezoelektrycznego o masie do 300 g powinny byç do∏àczone nast´pujàce dane: 1) wartoÊç czu∏oÊci oraz warunki, w jakich zosta∏a wyznaczona; 2) zakres cz´stotliwoÊci; 3) maksymalna wzgl´dna czu∏oÊç poprzeczna; 4) pojemnoÊç w∏asna wraz z kablem sygna∏owym — dla przetworników drgaƒ niewymagajàcych zasila- Poz. 730 nia oraz warunki zasilania — dla przetworników drgaƒ wymagajàcych zasilania; 5) masa; 6) sposób zamocowania do obiektu; 7) kierunek nominalnego wektora czu∏oÊci. 6. Do wniosku o zatwierdzenie typu ciep∏omierzy do wody, przeliczników wskazujàcych do ciep∏omierzy do wody i przetworników przep∏ywu do ciep∏omierzy do wody powinny byç do∏àczone opisy: 1) procedury sprawdzania przyrzàdów pomiarowych; 2) stosowanych sygna∏ów elektrycznych, protoko∏ów transmisji danych cyfrowych i niezb´dnego wyposa˝enia, w szczególnoÊci z∏àczy elektrycznych lub optoelektronicznych, interfejsów. 7. Do wniosku o zatwierdzenie typu maszyn do pomiaru pola powierzchni skór powinny byç do∏àczone: 1) nazwy g∏ównych cz´Êci maszyny; 2) opis urzàdzenia wskazujàcego i rejestrujàcego, o ile ma to zastosowanie; 3) projekt tabliczki znamionowej; 4) projekt rozmieszczenia cech zabezpieczajàcych; 5) instrukcja obs∏ugi maszyny. 8. Do wniosku o zatwierdzenie typu przyrzàdów do pomiaru d∏ugoÊci tkanin, drutu, kabla, materia∏ów taÊmowych, opatrunkowych i papierowych powinny byç do∏àczone: 1) nazwy g∏ównych cz´Êci przyrzàdu; 2) projekt tabliczki znamionowej; 3) projekt rozmieszczenia cech zabezpieczajàcych; 4) instrukcja obs∏ugi przyrzàdu. Za∏àcznik nr 2 PRZYRZÑDY POMIAROWE, DO KTÓRYCH POWINNA BYå ZA¸ÑCZONA INSTRUKCJA OBS¸UGI ORAZ ZAKRES DANYCH, JAKIE POWINNA ONA ZAWIERAå 1. Instrukcja obs∏ugi powinna byç do∏àczana do wniosków o zatwierdzenie typu nast´pujàcych rodzajów przyrzàdów pomiarowych: 1) kalibrator akustyczny; 2) miernik poziomu dêwi´ków; 3) audiometr tonowy; 4) miernik drgaƒ mechanicznych oddzia∏ujàcych na cz∏owieka; 5) g´stoÊciomierz zbo˝owy 1 L i 1/4 L; 6) analizator spalin samochodowych. 2. Instrukcja obs∏ugi kalibratora akustycznego powinna zawieraç w szczególnoÊci: 1) szczegó∏owy opis obs∏ugi kalibratora; 2) oznaczenie typu mikrofonów pomiarowych oraz ich konfiguracji, a tak˝e, je˝eli jest to niezb´dne, adapterów dopasowujàcych, dla których kalibrator spe∏nia wymagania metrologiczne; 3) wartoÊci:
a)nominalnego poziomu ciÊnienia akustycznego i nominalnej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego — w przypadku kalibratorów klasy LS, Dziennik Ustaw Nr 77 — 4605 —
b)deklarowanego poziomu ciÊnienia akustycznego i deklarowanej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego, okreÊlonych dla warunków po∏àczenia kalibratora klasy 1 lub 2 z mikrofonami pomiarowymi; 4) zakres zmian poziomu ciÊnienia akustycznego sygna∏u wytwarzanego przez kalibrator, wywo∏anych danà zmianà efektywnej obj´toÊci obcià˝enia charakteryzujàcej mikrofon po∏àczony z kalibratorem; 5) opis orientacji przestrzennej kalibratora wymaganej podczas po∏àczenia z mikrofonem pomiarowym, je˝eli jest to niezb´dne; 6) okreÊlenie okresu czasu potrzebnego do:
a)stabilizacji warunków pracy mikrofonu pomiarowego i kalibratora po po∏àczeniu tych przyrzàdów ze sobà, Poz. 730 — w przypadku kalibratora z zasilaniem bateryjnym; 15) opis zewn´trznego êród∏a zasilania oraz sposobu jego do∏àczania do kalibratora, je˝eli jest to niezb´dne; 16) informacj´ o rozszerzonej niepewnoÊci pomiaru wielkoÊci charakteryzujàcych warunki Êrodowiskowe, przy której jest spe∏niony warunek, ˝e jej wartoÊç nie ma wp∏ywu na to, czy kalibrator spe∏nia odpowiednie wymagania metrologiczne, w przypadku kalibratorów oznaczonych literà C; 17) je˝eli do kalibratora jest do∏àczony barometr — oznaczenie typu tego barometru oraz informacj´ o rozszerzonej niepewnoÊci pomiaru ciÊnienia statycznego za pomocà tego barometru; 18) wymagania dotyczàce przyrzàdu do pomiaru ciÊnienia statycznego — w przypadku kalibratorów klasy LS/C, do których nie do∏àczono barometru;
b)stabilizacji poziomu i cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego po po∏àczeniu kalibratora z mikrofonem pomiarowym i w∏àczeniu zasilania; 19) opis konfiguracji kalibratora w normalnych warunkach u˝ytkowania; 7) wartoÊç podstawowego poziomu ciÊnienia akustycznego — w przypadku kalibratora wytwarzajàcego sygna∏ o wi´cej ni˝ jednej wartoÊci poziomu ciÊnienia akustycznego; 20) informacj´ o konfiguracji wyposa˝enia dodatkowego, przy której kalibrator spe∏nia wymagania metrologiczne w zakresie kompatybilnoÊci elektromagnetycznej, je˝eli kalibrator wymaga stosowania takiego wyposa˝enia; 8) wartoÊç podstawowej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego — w przypadku kalibratora wytwarzajàcego sygna∏ o wi´cej ni˝ jednej wartoÊci cz´stotliwoÊci; 9) zakres zmian warunków u˝ytkowania, w których kalibrator powinien funkcjonowaç zgodnie z wymaganiami metrologicznymi; 10) poprawki okreÊlajàce wp∏yw warunków Êrodowiskowych wraz z odpowiadajàcymi im wartoÊciami rozszerzonej niepewnoÊci pomiaru, je˝eli jest to niezb´dne; 21) opis orientacji przestrzennej odniesienia kalibratora wymaganej podczas badania wp∏ywu pól elektromagnetycznych o cz´stotliwoÊciach radiowych; 22) wartoÊç skutecznà nat´˝enia niemodulowanego pola elektromagnetycznego wi´kszà ni˝ 10 V/m, przy której kalibrator spe∏nia wymagania metrologiczne okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci, je˝eli jest to niezb´dne; 23) opis konfiguracji kalibratora i jego wyposa˝enia dodatkowego: 11) sposób obliczania wp∏ywu ciÊnienia statycznego, gdy kalibrator b´dzie u˝ytkowany na ró˝nych wysokoÊciach nad poziomem morza, w przypadkach kalibratorów klasy 1/C i 2/C, do których nie musi byç do∏àczony barometr;
a)oraz wskazanie kombinacji poziomu ciÊnienia akustycznego i cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego, przy których kalibrator wykazuje najwi´kszà emisj´ pola elektromagnetycznego o cz´stotliwoÊciach radiowych, 12) wskazanie wszystkich dost´pnych kombinacji poziomu ciÊnienia akustycznego i cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego, dla których kalibrator spe∏nia wymagania metrologiczne okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci;
b)przy której kalibrator wykazuje najwi´kszà wra˝liwoÊç na wp∏yw pola elektromagnetycznego o cz´stotliwoÊciach radiowych. 13) opis zalecanej procedury sprawdzania, czy poziom dêwi´ku w otoczeniu podczas dzia∏ania kalibratora jest wystarczajàco ma∏y, aby nie wp∏ywa∏ na jego charakterystyki metrologiczne; 14) okreÊlenie typu stosowanych baterii zasilajàcych, czasu zu˝ycia baterii podczas normalnego u˝ytkowania kalibratora, sposobu dzia∏ania wskaênika stanu zasilania oraz wartoÊci nominalnej, minimalnej i maksymalnej napi´cia zasilajàcego 3. Instrukcja obs∏ugi miernika poziomu dêwi´ków powinna zawieraç w szczególnoÊci: 1) szczegó∏owy opis obs∏ugi miernika; 2) dane okreÊlajàce:
a)przynale˝noÊç miernika do okreÊlonych klas dok∏adnoÊci lub jednej z grup X, Y lub Z,
b)wielkoÊci, które mo˝na mierzyç za pomocà miernika, ∏àcznie z objaÊnieniami stosowanych symboli i skrótów, Dziennik Ustaw Nr 77 — 4606 —
c)konfiguracj´ kompletnego miernika, ∏àcznie z wyposa˝eniem pomocniczym, je˝eli jest ono wymagane, przy której spe∏nia on wymagania okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci,
d)normalny tryb funkcjonowania miernika; 3) w przypadku miernika sk∏adajàcego si´ z kilku niezale˝nych kana∏ów pomiarowych — charakterystyki metrologiczne oraz opis obs∏ugi ka˝dego kana∏u; 4) wartoÊci:
a)poziomu ciÊnienia akustycznego odniesienia, cz´stotliwoÊci odniesienia, zakresu odniesienia i orientacji przestrzennej odniesienia,
b)maksymalnego poziomu ciÊnienia akustycznego sygna∏u, który mo˝e dzia∏aç na mikrofon bez uszkodzenia miernika,
c)najwi´kszego napi´cia mi´dzyszczytowego sygna∏u elektrycznego, który mo˝na doprowadziç do wejÊcia cz´Êci elektrycznej miernika, bez jego uszkodzenia; 5) przedzia∏ czasu: Poz. 730 Êciowej mikrofonu od przebiegu p∏askiego, nominalny wp∏yw ugi´cia fal akustycznych wokó∏ mikrofonu oraz nominalny wp∏yw odbicia fal akustycznych od obudowy miernika w polu akustycznym fali p∏askiej swobodnie biegnàcej przy kàcie padania fali 0°, podane w postaci tabeli: — w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 1 — dla cz´stotliwoÊci od 63 Hz do 1 000 Hz w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych i dla cz´stotliwoÊci z zakresu od ponad 1 000 Hz do co najmniej 16 000 Hz, w nominalnych odst´pach 1/12-oktawowych, — w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 2 dla cz´stotliwoÊci od 63 Hz do co najmniej 8 000 Hz, w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych,
e)dodatkowo poprawki uwzgl´dniajàce nominalny wp∏yw zainstalowanej os∏ony przeciwwietrznej na charakterystyk´ cz´stotliwoÊciowà ka˝dego z mikrofonów pomiarowych, okreÊlone dla pola akustycznego,

pkt c, w postaci tabeli:

a)potrzebnego do osiàgni´cia przez miernik stanu równowagi klimatycznej po zmianie warunków u˝ytkowania, — w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 1 — dla cz´stotliwoÊci od 1 000 Hz do 16 000 Hz, w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych,
b)mi´dzy momentem w∏àczenia zasilania miernika po osiàgni´ciu przez przyrzàd stanu równowagi klimatycznej a chwilà rozpocz´cia pomiarów; — w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 2 — dla cz´stotliwoÊci od 1 000 Hz do 8 000 Hz, w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych, 6) oznaczenie typu kalibratora akustycznego przeznaczonego do sprawdzania i utrzymywania prawid∏owoÊci wskazaƒ, o klasie dok∏adnoÊci równej lub lepszej ni˝ klasa dok∏adnoÊci miernika;
f)dane uk∏adu elektrycznego umo˝liwiajàcego doprowadzenie elektrycznego sygna∏u pomiarowego do wejÊcia cz´Êci elektrycznej miernika; 7) zalecanà cz´stotliwoÊç wzorcowania; 8) oznaczenia typu mikrofonów pomiarowych, z którymi miernik spe∏nia wymagania okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci w warunkach akustycznego pola swobodnego, gdy fale akustyczne dochodzà do mikrofonu z kierunku odniesienia; 9) dla ka˝dego z mikrofonów pomiarowych:
a)kierunek odniesienia i punktu odniesienia,
b)sposób po∏àczenia z cz´Êcià elektrycznà miernika zapewniajàcy spe∏nienie wymagaƒ dotyczàcych charakterystyk cz´stotliwoÊciowych oraz charakterystyk kierunkowoÊci miernika,
c)poprawki potrzebne do skorygowania wskazania otrzymanego podczas pomiaru sygna∏u wytwarzanego przez kalibrator akustyczny, ˝eby w wyniku korekcji otrzymaç poziom sygna∏u, który by∏by wskazywany w warunkach akustycznego pola swobodnego, gdy fale akustyczne dochodzà do mikrofonu z kierunku odniesienia,
d)poprawki dotyczàce charakterystyki cz´stotliwoÊciowej miernika, które uwzgl´dniajà odchylenie nominalnej charakterystyki cz´stotliwo- 10) dane dotyczàce ró˝nic mi´dzy wskazaniem miernika w warunkach pobudzenia mikrofonu za pomocà kalibratora wielocz´stotliwoÊciowego lub pobudnika elektrostatycznego a wskazaniem miernika w warunkach akustycznego pola swobodnego, podane co najmniej dla cz´stotliwoÊci 125 Hz, 1 000 Hz i 4 000 Hz lub 8 000 Hz dla ka˝dego z mikrofonów pomiarowych oraz wszystkich kombinacji mikrofonu i os∏ony przeciwwietrznej; 11) zalecenia dotyczàce sposobu wzorcowania miernika i wykonywania pomiarów w ró˝nych warunkach akustycznych — w polu swobodnym, w polu rozproszonym lub w sytuacji, gdy kierunek padania fali jest nieznany lub niemo˝liwy do przewidzenia, a tak˝e zalecenia dotyczàce umiejscowienia w polu akustycznym miernika i osoby wykonujàcej pomiary; 12) dane cz´stotliwoÊciowych charakterystyk korekcyjnych oraz charakterystyk czasowych i kierunkowoÊci miernika; 13) dla p∏askiej charakterystyki cz´stotliwoÊciowej (FLAT) — dolnà i górnà cz´stotliwoÊç granicznà, przy których wartoÊç wzgl´dna tej charakterystyki jest mniejsza o 3 dB od wartoÊci okreÊlonej przy cz´stotliwoÊci 1 kHz, a tak˝e dane dotyczàce prze- Dziennik Ustaw Nr 77 — 4607 — biegu tej charakterystyki przy cz´stotliwoÊciach mniejszych od dolnej i wi´kszych od górnej cz´stotliwoÊci granicznej; 14) zakres pomiarowy miernika okreÊlony dla sygna∏u sinusoidalnego o cz´stotliwoÊci 1 kHz; 15) zakresy poziomu dla sygna∏u sinusoidalnego o cz´stotliwoÊci 1 kHz i zalecenia umo˝liwiajàce optymalny wybór zakresu poziomu podczas pomiaru; 16) je˝eli miernik umo˝liwia pomiar szczytowego poziomu dêwi´ku C — zakresy szczytowego poziomu dêwi´ku C, który mo˝na mierzyç przy ka˝dym zakresie poziomu; 17) dolne i górne granice zakresów liniowoÊci miernika okreÊlone dla ka˝dego zakresu poziomu przy cz´stotliwoÊciach:
a)31,5 Hz, 1 kHz, 4 kHz, 8 kHz i 12,5 kHz — dla miernika klasy dok∏adnoÊci 1,
b)31,5 Hz, 1 kHz, 4 kHz i 8 kHz — dla miernika klasy dok∏adnoÊci 2; 18) wartoÊci poczàtkowe, od których powinno rozpoczynaç si´ badanie b∏´du liniowoÊci miernika dla poszczególnych cz´stotliwoÊci; Poz. 730 24) sposób identyfikacji wielkoÊci wskazywanej w danej chwili — w przypadku miernika mogàcego wskazywaç wi´cej ni˝ jednà wielkoÊç mierzonà; 25) zakres zmian napi´cia wyjÊciowego przy okreÊlonej cz´stotliwoÊciowej charakterystyce korekcyjnej, impedancj´ wewn´trznà wyjÊcia oraz dopuszczalnà wartoÊç impedancji obcià˝enia — w przypadku miernika wyposa˝onego w analogowe wyjÊcie sygna∏owe; 26) sposób sygnalizacji, ˝e poziom mierzonego ciÊnienia akustycznego jest mniejszy ni˝ dolna granica zakresu liniowoÊci przy danej pozycji prze∏àcznika zakresu poziomu — w przypadku miernika z urzàdzeniem wskazujàcym cyfrowym; 27) dane okreÊlajàce:
a)wp∏yw dodatkowego wyposa˝enia miernika, takiego jak mikrofonowe kable przed∏u˝ajàce, os∏ony przeciwwietrzne lub os∏ony przeciwdeszczowe mikrofonu, na wynik pomiaru,
b)wartoÊci graniczne wp∏ywu urzàdzeƒ zewn´trznych na charakterystyki metrologiczne miernika, je˝eli mo˝na je do∏àczaç do miernika,
c)warunki w∏aÊciwego stosowania, 19) wartoÊci poziomu szumów w∏asnych miernika z do∏àczonym mikrofonem oraz po zastàpieniu mikrofonu uk∏adem elektrycznym, wyra˝one jako poziom dêwi´ku lub równowa˝ny poziom dêwi´ku i okreÊlone dla ka˝dej dost´pnej cz´stotliwoÊciowej charakterystyki korekcyjnej; 20) dla ka˝dego zakresu poziomu — najwi´kszà wartoÊç poziomu dêwi´ku C lub najwi´kszà wartoÊç nieskorygowanego poziomu ciÊnienia akustycznego, która nie powoduje w∏àczenia sygnalizacji przesterowania; je˝eli miernik nie mierzy poziomu dêwi´ku C, nale˝y podaç najwi´kszà wartoÊç poziomu dêwi´ku A; 21) minimalnà i maksymalnà wartoÊç napi´cia zasilajàcego, przy której miernik spe∏nia wymagania metrologiczne dla danej klasy dok∏adnoÊci; 22) okreÊlenie typu:
a)baterii zasilajàcych oraz nominalny czas pracy miernika w warunkach Êrodowiskowych odniesienia po zainstalowaniu w pe∏ni na∏adowanych baterii — w przypadku miernika o zasilaniu bateryjnym,
b)zasilacza zewn´trznego oraz opis po∏àczenia i wspó∏pracy miernika z tym zasilaczem — w przypadku miernika o zasilaniu bateryjnym mogàcego wykonywaç pomiar przez czas d∏u˝szy ni˝ nominalny czas pracy miernika z na∏adowanymi w pe∏ni bateriami; 23) nominalne napi´cie i cz´stotliwoÊç sieci zasilajàcej oraz dopuszczalne odchylenia od tych wartoÊci — w przypadku miernika o zasilaniu sieciowym;
d)wp∏yw czynników zewn´trznych, takich jak ciÊnienie atmosferyczne, temperatura, wilgotnoÊç, pola magnetyczne, elektromagnetyczne i elektrostatyczne, na wynik pomiaru,
e)konfiguracj´ oraz tryb pracy miernika, przy których przyrzàd ten emituje pola elektromagnetyczne o najwi´kszym poziomie,
f)konfiguracj´, orientacj´ przestrzennà oraz tryb pracy miernika, przy których przyrzàd ten wykazuje najwi´kszà wra˝liwoÊç na zewn´trzne pola magnetyczne i elektromagnetyczne, przy czym orientacja przestrzenna miernika powinna byç okreÊlona wzgl´dem kierunku tych pól; 28) dane umo˝liwiajàce jednoznacznà identyfikacj´ oprogramowania miernika oraz informacje o sposobie jego instalowania i u˝ytkowania. 4. Instrukcja obs∏ugi audiometru tonowego powinna zawieraç w szczególnoÊci: 1) szczegó∏owy opis obs∏ugi audiometru; 2) klas´ audiometru; 3) dopuszczalne zmiany napi´cia zasilania i warunków Êrodowiskowych; 4) opis prawid∏owego instalowania audiometru do normalnego u˝ytkowania w celu zminimalizowania wp∏ywu dêwi´ków niepo˝àdanych; 5) dane identyfikacyjne przetworników i ich równowa˝ne normalne poziomy progowe; Dziennik Ustaw Nr 77 — 4608 — 6) êród∏o pochodzenia normalnych poziomów progowych oraz rodzaj symulatora ucha stosowanego do wzorcowania audiometru; 7) okreÊlenie si∏y docisku pa∏àków przetworników; 8) informacj´, czy wzorcowanie s∏uchawki kostnej odnosi si´ do jej umieszczenia na wyrostku sutkowym, czy na czole; 9) charakterystyki cz´stotliwoÊciowe i efekt maskowania zastosowanych dêwi´ków maskujàcych oraz rzeczywistà szerokoÊç pasma maskujàcego szumu wàskopasmowego; 10) informacj´ o czasie wygrzewania wst´pnego; 11) wartoÊci czu∏oÊci i impedancji nominalnych wszystkich wejÊç, wartoÊci napi´cia oraz impedancji nominalnych wszystkich wyjÊç, okreÊlenie przeznaczenia poszczególnych styków we wszystkich z∏àczach zewn´trznych; Poz. 730 tromagnetycznych, pochodzàcych z urzàdzeƒ medycznych o du˝ej mocy. 5. Instrukcja obs∏ugi miernika drgaƒ mechanicznych oddzia∏ujàcych na cz∏owieka powinna zawieraç w szczególnoÊci: 1) szczegó∏owy opis obs∏ugi miernika; 2) informacje o:
a)rodzaju przetwornika drgaƒ,
b)rodzajach charakterystyk cz´stotliwoÊciowych,
c)wielkoÊciach mierzonych,
d)mo˝liwym czasie pomiaru oraz sposobie uÊredniania,
e)zakresach pomiarowych dla wszystkich wielkoÊci mierzonych,
f)zakresie odniesienia miernika, 12) sposób dzia∏ania i pr´dkoÊç zmiany poziomu ciÊnienia akustycznego w automatycznych audiometrach rejestrujàcych;
g)warunkach zasilania, 13) pr´dkoÊç zmiany cz´stotliwoÊci w audiometrach o cz´stotliwoÊci zmienianej w sposób ciàg∏y;
i)wp∏ywie warunków Êrodowiskowych na charakterystyki metrologiczne. 14) je˝eli stosowane sà sygna∏y modulowane cz´stotliwoÊciowo, to powinny byç okreÊlone: 6. Instrukcja obs∏ugi g´stoÊciomierzy zbo˝owych 1 L i 1/4 L powinna zawieraç w szczególnoÊci:
h)czasie nagrzewania miernika,
a)cz´stotliwoÊç sygna∏u modulujàcego, 1) szczegó∏owy opis obs∏ugi;
b)rodzaj sygna∏u modulujàcego, to jest fala sinusoidalna lub trójkàtna, 2) tabele redukcyjne dla g´stoÊciomierzy zbo˝owych 1 L i 1/4 L dla czterech rodzajów zbó˝: pszenicy, ˝yta, j´czmienia i owsa.
c)wskaênik modulacji wyra˝ony w procentach cz´stotliwoÊci pomiarowej,
d)dopuszczalne zakresy zmian parametrów, o których mowa w lit. a)—c); 15) charakterystyki t∏umienia dêwi´ku przez s∏uchawki; 16) wartoÊci maksymalne poziomu s∏yszenia dla ka˝dej cz´stotliwoÊci, z uwzgl´dnieniem ograniczeƒ ich stosowania ze wzgl´du na zniekszta∏cenia nieliniowe; 17) efekt promieniowania dêwi´ków powietrznych przez s∏uchawk´ kostnà i sposób uzyskiwania prawid∏owych wyników badaƒ przewodnictwa kostnego; 18) informacj´ o d∏ugoÊci przedzia∏u czasowego przeznaczonego na odpowiedê pacjenta w przypadku audiometrów sterowanych komputerowo; 7. Instrukcja obs∏ugi analizatora spalin samochodowych powinna zawieraç w szczególnoÊci: 1) opis budowy i dzia∏ania analizatora; 2) opis procedury regulacji i prac konserwacyjnych oraz informacj´ na temat odst´pów czasu, w których nale˝y te czynnoÊci wykonywaç; 3) opis procedury sprawdzania szczelnoÊci; 4) opis procedury sprawdzania pozosta∏oÊci w´glowodorów i wyjaÊnienie, ˝e powinna byç ona wykonywana przed ka˝dym pomiarem; 5) minimalnà i maksymalnà temperatur´ przechowywania analizatora; 6) wskazanie warunków normalnego u˝ytkowania; 19) dla audiometrów zasilanych bateryjnie: typ baterii, sposób sprawdzania i wymiany baterii, przewidywany czas u˝ytkowania baterii; 7) wymagania, które powinien spe∏niaç przenoÊny generator pràdu w przypadku, gdy analizator jest zasilany z takiego generatora; 20) procedury kalibracji i konserwacji oraz ich harmonogram; 8) wzór na obliczanie wspó∏czynnika λ okreÊlajàcego stosunek powietrza do paliwa, w przypadku analizatora majàcego mo˝liwoÊç obliczania tego wspó∏czynnika; 21) ostrze˝enie przed promieniowaniem elektromagnetycznym w zakresie przewidywanego wp∏ywu na dzia∏anie audiometru promieniowania pól elek- 9) opis sposobu wymiany celi tlenowej. Dziennik Ustaw Nr 77 — 4609 — Poz. 730 Za∏àcznik nr 3 SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ LICZNIKA ENERGII ELEKTRYCZNEJ CZYNNEJ PRÑDU PRZEMIENNEGO, INDUKCYJNEGO, DO PRZY¸ÑCZENIA BEZPOÂREDNIEGO 1. Do wniosku o zatwierdzenie typu licznika energii elektrycznej czynnej pràdu przemiennego, zwanego dalej „licznikiem”, powinny byç do∏àczone: 1) trzy egzemplarze licznika reprezentujàce typ, który ma zostaç zatwierdzony; 2) dodatkowe liczniki, w liczbie okreÊlonej przez Prezesa, je˝eli badanie odnosi si´ do jednej albo wielu odmian tego licznika, które mogà byç uwa˝ane jako nale˝àce do tego samego typu, w szczególnoÊci, je˝eli majà one inny uk∏ad zacisków. 2. Zakres badaƒ typu licznika obejmuje badania: 1) materia∏u, z którego jest wykonana skrzynka zaciskowa, przeprowadzane w temperaturze 135 °C; 2) wytrzyma∏oÊci izolacji; 3) dok∏adnoÊci licznika; 4) wp∏ywu samonagrzewania na b∏àd wskazania licznika, wykonywane przez zasilanie licznika pràdem maksymalnym co najmniej przez jednà godzin´, do momentu gdy zmiana b∏´dów w czasie 20 minut b´dzie nie wi´ksza ni˝ 0,2 %; 5) oddzia∏ywania wielkoÊci wp∏ywajàcych na b∏àd wskazania licznika; 6) wyznaczania b∏´dów podstawowych wskazania licznika; 7) biegu ja∏owego, wykonywane przy 80 %, 100 % i 110 % napi´cia znamionowego, przy otwartych torach pràdowych licznika i w warunkach odniesienia; 8) przek∏adni licznika, przy którym b∏àd odczytu nie powinien przekroczyç ±0,2 %. 3. Badanie wytrzyma∏oÊci izolacji elektrycznej przeprowadza si´ w taki sposób, aby kurz lub nadmierna wilgotnoÊç nie mog∏y pogarszaç jakoÊci izolacji przy nast´pujàcych warunkach: 1) temperatura otoczenia od 15 °C do 25 °C, 2) wilgotnoÊç wzgl´dna od 45 % do 75 %, 3) ciÊnienie powietrza od 86 kPa do 106 kPa (860 mbar — 1 060 mbar) — przy czym izolacja elektryczna torów napi´ciowych i izolacja mi´dzy torami poddana nara˝eniu napi´ciem udarowym powinna zachowaç jakoÊç niezale˝nie dla ka˝dego obwodu (albo grupy takich obwodów), które w czasie normalnej pracy licznika sà wzajemnie izolowane od innych obwodów licznika. 4. Badania wytrzyma∏oÊci izolacji obejmujà: 1) badania napi´ciem udarowym:
a)izolacji torów napi´ciowych i izolacji mi´dzy torami,
b)izolacji obwodów elektrycznych wzgl´dem ziemi; 2) badania napi´ciem przemiennym:
a)bez os∏on licznika i zacisków,
b)bez os∏ony zacisków,
c)z os∏onami licznika i zacisków. 5. Badania napi´ciem udarowym majà na celu stwierdzenie, czy licznik wytrzymuje bez uszkodzenia przepi´cia o krótkim czasie trwania, ale o du˝ej wartoÊci. 6. Badania napi´ciem udarowym powinny byç przeprowadzane: 1) niezale˝nie dla ka˝dego obwodu albo grupy obwodów, które w normalnej pracy sà wzajemnie izolowane od innych obwodów licznika, przy czym zaciski obwodów, do których nie jest przyk∏adane napi´cie udarowe, nale˝y po∏àczyç z ziemià; 2) dla ca∏ego zespo∏u, je˝eli podczas normalnej pracy tory pràdowy i napi´ciowy elementu nap´dowego licznika sà ze sobà po∏àczone. 7. Przy badaniu,

ust. 4 pkt 1 lit. a: 1) je˝eli tory napi´ciowe licznika majà punkt wspólny, nale˝y go po∏àczyç z ziemià i napi´cie udarowe przy∏o˝yç kolejno mi´dzy ka˝de z wolnych przy∏àczeƒ albo mi´dzy torem pràdowym z nim po∏àczonym a ziemià; 2) obwody dodatkowe, przewidziane do bezpoÊredniego przy∏àczenia do sieci, majàce napi´cie znamionowe wi´ksze ni˝ 40 V powinny byç poddawane badaniu napi´ciem udarowym na tych samych warunkach, co tory napi´ciowe; inne obwody dodatkowe powinny byç wy∏àczone z tej próby. 8. Przy badaniu,

ust. 4 pkt 1 lit. b: 1) wszystkie zaciski obwodów licznika, z wyjàtkiem tych, których napi´cie znamionowe nie jest wi´ksze od 40 V, powinny byç po∏àczone ze sobà; 2) obwody dodatkowe, których napi´cie znamionowe nie jest wi´ksze od 40 V, powinny byç po∏àczone z ziemià; 3) napi´cie udarowe nale˝y przy∏o˝yç kolejno mi´dzy zwarte ze sobà obwody licznika a ziemi´. 9. Przy badaniach napi´ciem przemiennym napi´cie probiercze: 1) powinno byç sinusoidalne o cz´stotliwoÊci 50 Hz, 2) przyk∏ada si´ do licznika na okres 60 sekund — przy czym moc êród∏a napi´cia nie mo˝e byç mniejsza ni˝ 500 VA. 10. Przy badaniach napi´ciem przemiennym wartoÊç skuteczna napi´cia probierczego oraz sposób przy∏o˝enia tego napi´cia sà nast´pujàce: Dziennik Ustaw Nr 77 — 4610 — 1) podczas badaƒ przeprowadzanych bez os∏on licznika i zacisków:

a)2 kV, przy∏o˝one mi´dzy ramà a ka˝dym, z nale˝àcych do elementu nap´dowego, zespo∏em cewek pràdowych i napi´ciowych, które w stanie normalnej pracy sà ze sobà po∏àczone elektrycznie, ale sà rozdzielone i izolowane w stosunku do innych obwodów,
b)2 kV, przy∏o˝one mi´dzy ramà a ka˝dym obwodem dodatkowym albo ka˝dym zespo∏em obwodów dodatkowych majàcych punkt wspólny, których napi´cie znamionowe jest wi´ksze ni˝ 40 V,
c)500 V przy∏o˝one mi´dzy ramà a ka˝dym obwodem dodatkowym, którego napi´cie znamionowe jest nie wi´ksze od 40 V; 2) podczas badaƒ przeprowadzanych bez os∏ony zacisków — 600 V lub dwukrotna wartoÊç napi´cia, które w normalnych warunkach jest pod∏àczone do torów napi´ciowych, gdy to napi´cie jest wy˝sze ni˝ 300 V, przy∏o˝one mi´dzy torem pràdowym a torem napi´ciowym ka˝dego organu nap´dowego, które w stanie normalnej pracy sà ze sobà po∏àczone, ale przy tym badaniu powinny zostaç chwilowo roz∏àczone; 3) podczas badaƒ przeprowadzanych z os∏onami licznika i zacisków — 2 kV, mi´dzy wszystkimi wzajemnie ze sobà po∏àczonymi torami pràdowymi i napi´ciowymi oraz obwodami dodatkowymi na napi´cie znamionowe wy˝sze ni˝ 40 V a ziemià licznika. 11. Podczas badania dok∏adnoÊci licznika: 1) przed ka˝dym pomiarem napi´cie powinno byç pod∏àczone na okres co najmniej 1 godziny, przy czym pràdy obcià˝enia powinny byç nastawiane jako stopniowo rosnàce lub malejàce i pod∏àczone tak d∏ugo, a˝ ustali si´ pr´dkoÊç obrotowa wirnika; 2) dla liczników trójfazowych kolejnoÊç faz powinna odpowiadaç kolejnoÊci faz, podanej na schemacie po∏àczeƒ; 3) napi´cia i pràdy powinny byç symetryczne. 12. Wyznaczanie b∏´dów podstawowych wskazaƒ liczników przeprowadza si´ w punktach obcià˝enia okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych. 13. Wyznaczanie b∏´du podstawowego wskazaƒ liczników z obcià˝eniem jednostronnym powinno byç przeprowadzone kolejno we wszystkich fazach. 14. Badania nagrzewania cz´Êci licznika przeprowadza si´ przy obcià˝eniu ka˝dego toru pràdowego pràdem granicznym i zasileniu ka˝dego toru napi´ciowego napi´ciem 1,2 razy wi´kszym od napi´cia znamionowego ka˝dego toru napi´ciowego oraz obwodów dodatkowych, przy czym osiàgni´ty przyrost temperatury (∆
t)przy temperaturze otoczenia nie wi´kszej ni˝ 40 °C nie mo˝e przekraczaç: 1) 60 °C dla uzwojenia licznika; Poz. 730 2) 25 °C dla zewn´trznej powierzchni obudowy licznika. 15. Badanie,

ust. 14, powinno trwaç 2 godziny bez nara˝ania licznika na ruch powietrza i bezpoÊrednie dzia∏anie s∏oƒca. 16. Sprawdzenie licznika przy legalizacji pierwotnej i jednostkowej obejmuje: 1) badania odbiorcze:

a)badanie wytrzyma∏oÊci elektrycznej izolacji polegajàce na przy∏o˝eniu napi´cia zmiennego o cz´stotliwoÊci 50 Hz i o wartoÊci skutecznej 2 kV w czasie 60 s mi´dzy wszystkie, wzajemnie ze sobà po∏àczone zaciski i powierzchni´ metalowà, na której po∏o˝ony jest licznik, przy czym obwody dodatkowe, których napi´cie znamionowe jest ni˝sze lub równe 40 V, nale˝y po∏àczyç z tà powierzchnià,
b)ogl´dziny majàce na celu ocen´: — stanu obudowy licznika i listwy zaciskowej, — prawid∏owego po∏o˝enia urzàdzenia wskazujàcego, — istnienia wszystkich cz´Êci sk∏adowych licznika,
c)badanie biegu ja∏owego przez obcià˝enie licznika pràdem 0,001 Ib przy napi´ciu znamionowym oraz wspó∏czynniku mocy równym 1,
d)badanie rozruchu przy zasilaniu licznika napi´ciem znamionowym, pràdem równym 0,006 Ib i wspó∏czynnikiem mocy równym 1 albo przy rozwartych torach pràdowych i dowolnym napi´ciu z przedzia∏u od 80 % do 110 % nap´cia znamionowego,
e)badania dok∏adnoÊci,
f)sprawdzenie przek∏adni licznika; 2) sprawdzenie zgodnoÊci z zatwierdzonym typem. 17. Badania odbiorcze: 1) przeprowadza si´ przy zamkni´tej os∏onie licznika; 2) badania, o których mowa w ust. 16 pkt 1 lit. b—f, mogà byç przeprowadzane przy otwartej os∏onie, je˝eli:
a)jest to niezb´dne dla sprawdzenia w∏aÊciwoÊci mechanicznych,
b)przeprowadza si´ badanie liczyd∏a. 18. Dla liczników trójfazowych badania biegu ja∏owego i rozruchu powinny byç wykonane przy obcià˝eniu wszystkich faz. 19. W licznikach indukcyjnych z urzàdzeniem wielotaryfowym badanie dok∏adnoÊci przy pràdzie o wartoÊci 0,05Ib nale˝y powtórzyç dla ka˝dej taryfy. 20. Podczas badania dok∏adnoÊci licznika wyznaczane b∏´dy wskazaƒ nie mogà mieç takiego samego znaku. Dziennik Ustaw Nr 77 — 4611 — Poz. 730 Za∏àcznik nr 4 SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ GAZOMIERZY TURBINOWYCH O MAKSYMALNYM STRUMIENIU OBJ¢TOÂCI NIE WI¢KSZYM NI˚ 6 500 M3/H, ROTOROWYCH I MIECHOWYCH 1. Do wniosku o zatwierdzenie typu gazomierzy turbinowych o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝ 6 500 m3/h, rotorowych i miechowych, zwanych dalej „gazomierzami”, powinny byç do∏àczone: 1) gazomierz reprezentujàcy typ gazomierzy, zwany dalej „wzorem typu”; 2) od dwóch do szeÊciu dodatkowych gazomierzy wyprodukowanych zgodnie ze wzorem typu; 2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona równowa˝noÊç wyników. 7. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 5 do 1 : 30, podczas badania typu, powinny byç wyznaczone dla: 1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci:
a)Qmin, 3) je˝eli wniosek o zatwierdzenie typu dotyczy gazomierzy o ró˝nych wielkoÊciach G, liczba gazomierzy poddanych badaniu typu powinna obejmowaç kilka ich wielkoÊci w liczbie okreÊlonej przez Prezesa.
b)0,05 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest wi´ksza ni˝ Qmin), 2. Badania typu wszystkich dostarczonych gazomierzy w szczególnoÊci obejmujà:
d)0,25 Qmax, 1) wyznaczenie wartoÊci b∏´dów gazomierzy przed badaniem trwa∏oÊci; 2) przeprowadzenie badania trwa∏oÊci; 3) wyznaczenie wartoÊci b∏´dów gazomierzy po badaniu trwa∏oÊci przy zastosowaniu tego samego wzorca miary, który by∏ stosowany przy wyznaczeniu wartoÊci b∏´dów gazomierzy przed badaniem trwa∏oÊci. 3. Charakterystyki metrologiczne gazomierzy wyznacza si´ dla powietrza o g´stoÊci 1,2 kg/m3, a ka˝dy wynik pomiaru powinien byç rozpatrywany osobno; w normalnych warunkach atmosferycznych powietrze znajdujàce si´ w pomieszczeniu przyjmuje si´ jako powietrze o g´stoÊci 1,2 kg/m3.
c)0,10 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest wi´ksza ni˝ Qmin),
e)0,40 Qmax,
f)0,70 Qmax,
g)Qmax lub 2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona równowa˝noÊç wyników. 8. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 50 do 1 : 250, podczas badania typu, powinny byç wyznaczone dla: 1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci:
a)Qmin,
b)0,05 Qmax, 4. Podczas badania typu gazomierze powinny byç zainstalowane zgodnie z opisem producenta.
c)0,15 Qmax, 5. Urzàdzenia dodatkowe, w które wyposa˝ony jest gazomierz, traktuje si´ jako integralnà cz´Êç gazomierza i powinny byç pod∏àczone do niego podczas wykonywania badania typu poprawnie i zgodnie z dokumentacjà producenta.
e)0,40 Qmax, 6. WartoÊci b∏´dów gazomierzy miechowych podczas badania typu powinny byç wyznaczone dla: 1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci:
a)Qmin,
b)3 Qmin,
c)0,1 Qmax,
d)0,2 Qmax,
e)0,4 Qmax,
f)0,7 Qmax,
g)Qmax lub
d)0,25 Qmax,
f)0,70 Qmax,
g)Qmax lub 2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona równowa˝noÊç wyników. 9. Podczas badania typu gazomierzy miechowych, których obj´toÊç cykliczna jest równa lub wi´ksza od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej, okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych, bada si´, czy sà one przystosowane do ciàg∏ej pracy przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie 1 000 godzin. 10. Podczas badania typu gazomierzy miechowych, których obj´toÊç cykliczna jest mniejsza od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej, okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych, bada si´, czy sà one Dziennik Ustaw Nr 77 — 4612 — Poz. 730 przystosowane do ciàg∏ej pracy przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie 2000 godzin. krotnej wartoÊci maksymalnego dopuszczalnego momentu obrotowego na to po∏àczenie, 11. Podczas badania typu gazomierzy rotorowych i turbinowych bada si´, czy sà one przystosowane do ciàg∏ej pracy przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie 1 000 godzin.
b)zmiana wskazaƒ gazomierza miechowego przy jego minimalnym strumieniu obj´toÊci Qmin na skutek przy∏o˝enia maksymalnego momentu obrotowego do wa∏ka nap´dowego, 12. Badanie trwa∏oÊci jest przeprowadzane: 1) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do G 10, powietrzem przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci gazomierza miechowego; w przypadku gazomierzy miechowych, dla których na gazomierzu jest oznaczony rodzaj mierzonego gazu, badanie to mo˝e byç przeprowadzone ca∏kowicie lub cz´Êciowo tym gazem; 2) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 16 do G 650, powietrzem lub gazem przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci gazomierza miechowego, o ile jest to mo˝liwe. 13. Czas badania trwa∏oÊci gazomierzy miechowych, których obj´toÊç cykliczna jest mniejsza od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej, okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych, powinien wynosiç:
c)zmiana straty ciÊnienia dla strumienia obj´toÊci zawartego pomi´dzy Qmin i 2 Qmin po pod∏àczeniu urzàdzeƒ dodatkowych; 2) gdy badanie typu dotyczy gazomierzy miechowych o ró˝nych wielkoÊciach G, badanie momentu obrotowego przeprowadza si´ tylko dla gazomierzy miechowych o najmniejszej wielkoÊci, pod warunkiem, ˝e taki sam moment obrotowy wyst´puje dla wi´kszych wielkoÊci gazomierzy oraz, ˝e ich wa∏ek nap´dowy posiada takà samà lub wi´kszà sta∏à. 16. W przypadku mechanicznego urzàdzenia kontrolnego gazomierzy miechowych podczas badania typu nale˝y przeprowadziç dla wartoÊci strumienia obj´toÊci równej 0,1 Qmax co najmniej trzydzieÊci nast´pujàcych po sobie pomiarów obj´toÊci powietrza o nast´pujàcych wartoÊciach: 1) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do G 10—2 000 godzin; badanie trwa∏oÊci mo˝e byç przerywane, ale powinno zakoƒczyç si´ w ciàgu 120 dni; 1) 20 V — dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do G 4; 2) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 16 do G 650 ka˝dy gazomierz miechowy powinien zmierzyç obj´toÊç powietrza lub gazu odpowiadajàcà 2 000 godzin pracy przy jego maksymalnym strumieniu obj´toÊci, badanie trwa∏oÊci powinno zakoƒczyç si´ w ciàgu 6 miesi´cy. 3) 5 V — dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 100 do G 650. 14. Czas badania trwa∏oÊci gazomierzy miechowych, których obj´toÊç cykliczna jest równa lub wi´ksza od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych, powinien wynosiç: 1) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do G 10 — 1 000 godzin; badanie trwa∏oÊci mo˝e byç przerywane, ale powinno zakoƒczyç si´ w ciàgu 60 dni; 2) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 16 do G 650 ka˝dy gazomierz miechowy powinien zmierzyç obj´toÊç powietrza lub gazu odpowiadajàcà 1 000 godzin pracy przy jego maksymalnym strumieniu obj´toÊci, badanie trwa∏oÊci powinno zakoƒczyç si´ w ciàgu 6 miesi´cy. 2) 10 V — dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 6 do G 65; 17. WartoÊci obj´toÊci powietrza, o których mowa w ust. 16, mogà byç zastàpione przez obj´toÊç, która w przybli˝eniu odpowiada ca∏kowitej liczbie obrotów mechanicznego urzàdzenia kontrolnego. 18. Gazomierze rotorowe i turbinowe powinny byç poddane badaniu trwa∏oÊci powietrzem lub gazem, przy czym badanie trwa∏oÊci powinno byç przeprowadzone, o ile to jest mo˝liwe, przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci gazomierzy rotorowych i turbinowych. 19. Czas badania trwa∏oÊci powinien byç taki, aby ka˝dy gazomierz rotorowy i turbinowy odmierzy∏ obj´toÊç powietrza lub gazu odpowiadajàcà 1 000 godzinom pracy gazomierza rotorowego i turbinowego przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci, przy czym ca∏kowity czas badania nie mo˝e przekroczyç 6 miesi´cy. 15. W przypadku gazomierzy miechowych, posiadajàcych jeden lub wi´cej wa∏ków nap´dowych: 20. W przypadku gazomierzy rotorowych i turbinowych posiadajàcych jeden lub wi´cej wa∏ków nap´dowych dla co najmniej trzech gazomierzy o ka˝dej wielkoÊci, dla wyjÊciowego wa∏ka nap´dowego dajàcego najmniej korzystne wyniki, powinna byç sprawdzona: 1) dla co najmniej trzech gazomierzy miechowych o ka˝dej wielkoÊci, podczas badaƒ typu dla wyjÊciowego wa∏ka nap´dowego dajàcego najmniej korzystne wyniki, powinna byç sprawdzona: 1) trwa∏oÊç po∏àczenia pomi´dzy liczyd∏em i przek∏adnià poÊredniczàcà poprzez poddanie ich dzia∏aniu trzykrotnej wartoÊci maksymalnego dopuszczalnego momentu obrotowego na to po∏àczenie;
a)trwa∏oÊç po∏àczenia pomi´dzy liczyd∏em i przek∏adnià poÊredniczàcà na skutek dzia∏ania trzy- 2) zmiana wskazaƒ gazomierza rotorowego i turbinowego przy jego minimalnym strumieniu obj´to- Dziennik Ustaw Nr 77 — 4613 — Êci Qmin poprzez przy∏o˝enie maksymalnego momentu obrotowego do wa∏ka nap´dowego. 21. W przypadku gazomierzy rotorowych i turbinowych posiadajàcych jeden lub wi´cej wa∏ków nap´dowych: 1) o ró˝nych wielkoÊciach badanego typu, badanie momentu obrotowego przeprowadza si´ tylko dla gazomierzy o najmniejszej wielkoÊci, pod warunkiem, ˝e taki sam moment obrotowy jest okreÊlony dla wi´kszych wielkoÊci gazomierzy rotorowych i turbinowych oraz, ˝e ich wa∏ek nap´dowy posiada takà samà lub wi´kszà sta∏à; 2) z kilkoma wartoÊciami strumienia obj´toÊci Qmin, badania, o których mowa w ust. 20, przeprowadza si´ tylko dla najmniejszej wartoÊci strumienia obj´toÊci Qmin. 22. Gazomierze powinny byç przedstawione do legalizacji w stanie przygotowanym do u˝ytkowania. 23. Podczas legalizacji gazomierze powinny byç zainstalowane zgodnie z opisem producenta. 24. Urzàdzenia dodatkowe, w które wyposa˝ony jest gazomierz, traktuje si´ jako integralnà jego cz´Êç i powinny byç do niego pod∏àczone podczas wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z legalizacjà. 25. WartoÊci b∏´dów gazomierzy miechowych podczas legalizacji powinny byç wyznaczone dla: 1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci:
a)Qmin,
b)0,2 Qmax,
c)Qmax lub 2) innych wartoÊci strumieni objetoÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona równowa˝noÊç wyników. 26. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 5 do 1 : 30 podczas legalizacji powinny byç wyznaczone dla: Poz. 730 1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci:
a)Qmin,
b)0,05 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest wi´ksza ni˝ Qmin),
c)0,10 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest wi´ksza ni˝ Qmin),
d)0,25 Qmax,
e)0,40 Qmax,
f)0,70 Qmax,
g)Qmax lub 2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona równowa˝noÊç wyników. 27. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 50 do 1 : 250 podczas legalizacji powinny byç wyznaczone dla: 1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci:
a)Qmin,
b)0,05 Qmax,
c)0,15 Qmax,
d)0,25 Qmax,
e)0,40 Qmax,
f)0,70 Qmax,
g)Qmax lub 2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona równowa˝noÊç wyników. 28. Dla gazomierzy miechowych podczas legalizacji wyznacza si´ wartoÊç Êredniej straty ciÊnienia dla strumienia obj´toÊci Qmax. 29. Dla gazomierzy miechowych, których wartoÊç dopuszczalnego ciÊnienia roboczego nie przekracza 0,1 MPa, podczas legalizacji wyznacza si´ wartoÊç straty ciÊnienia dla strumienia obj´toÊci zawartego pomi´dzy Qmin i 2 Qmin. Za∏àcznik nr 5 SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ PRZELICZNIKÓW DO GAZOMIERZY 1. Zakres badaƒ typu przeliczników do gazomierzy, zwanych dalej „przelicznikami”, obejmuje w szczególnoÊci: 1) temperatury maksymalnej i minimalnej dla odpowiedniej klasy przelicznika, o której mowa w wymaganiach metrologicznych; 1) prób´ Êrodowiskowà; 2) wilgotnego goràca cyklicznego, kondensacji pary wodnej na obudowie podczas cyklicznych zmian temperatury mi´dzy 20 °C i maksymalnà temperaturà dla klasy przelicznika, przy wilgotnoÊci wzgl´dnej nie wi´kszej ni˝ 95 % i nie mniejszej ni˝ 93 %, w czasie po 12 h dla wzrostu i spadku temperatury (2 cykle); 2) badanie odpornoÊci na nara˝enia. 2. Podczas próby Êrodowiskowej wyznacza si´ wartoÊci b∏´dów przelicznika pod wp∏ywem dzia∏ania nast´pujàcych czynników: Dziennik Ustaw Nr 77 — 4614 — 3) zmian parametrów zasilania elektrycznego:
a)dla zasilania napi´ciem przemiennym o wartoÊci: — +0,15 i –0,15 napi´cia nominalnego Un dla cz´stotliwoÊci nominalnej fn, — +0,02 i –0,02 cz´stotliwoÊci nominalnej fn dla napi´cia nominalnego Un,
b)dla zasilania bateryjnego od wartoÊci minimalnej do maksymalnej napi´cia zasilania okreÊlonego przez producenta. 3. Podczas badania odpornoÊci na nara˝enia wyznacza si´ wartoÊci b∏´dów przelicznika pod wp∏ywem dzia∏ania nast´pujàcych czynników: 1) zapadów napi´cia zasilania, w odst´pach co najmniej 10 s (dla przeliczników zasilanych sieciowo), o poziomie: Poz. 730
b)8 kV przez po∏àczenie na powierzchni obudowy i obudowach portów; 4) pola elektromagnetycznego o:
a)cz´stotliwoÊci (0,1÷500) MHz),
b)nat´˝eniu 10 V/m,
c)modulacji 50 % AM; 5) dla przeliczników z wbudowanym przetwornikiem ciÊnienia poddania przetwornika ciÊnienia dzia∏aniu ciÊnienia przekraczajàcego o 25 % wartoÊç pmax przez 30 minut (po 30-minutowym pozostawieniu od∏àczonego przetwornika pod dzia∏aniem ciÊnienia atmosferycznego); 6) wibracji nieregularnych o:
a)cz´stotliwoÊciach (10÷150) Hz,
b)ca∏kowitym przyspieszeniu skutecznym 7 m/s2,
a)100 % podczas 5 pó∏okresów,
c)poziomie ASD (widmowej g´stoÊci przyspieszenia) (10÷20) Hz, 1 m2/s3,
b)50 % podczas 10 pó∏okresów;
d)poziomie ASD (20÷150) Hz, –3 dB na oktaw´, 2) elektrycznych stanów przejÊciowych o:
a)czasie narastania impulsu 5 ns,
b)czasie trwania impulsu 50 ns,
c)czasie trwania serii impulsów 15 ms,
d)okresie powtórzeƒ serii impulsów 300 ms,
e)amplitudzie impulsu 0,5 kV na z∏àcza sygna∏owe lub komunikacyjne,
f)amplitudzie impulsu 1 kV na z∏àcza zasilania; 3) dziesi´ciu pojedynczych wy∏adowaƒ elektrostatycznych o napi´ciu:
a)15 kV przez powietrze,
e)co najmniej dwuminutowym czasie dzia∏ania na ka˝dà z trzech osi wspó∏rz´dnych z dwuminutowà przerwà pomi´dzy dzia∏aniem na ka˝dà z osi wspó∏rz´dnych; 7) pojedynczych udarów mechanicznych, jeden upadek z wysokoÊci 50 mm na ka˝dà dolnà kraw´dê przelicznika; 8) próby trwa∏oÊciowej trwajàcej 4 tygodnie sk∏adajàcej si´ 2 cykli polegajàcych na wystawieniu przelicznika na dzia∏anie maksymalnej temperatury dla klasy przelicznika przez 1 tydzieƒ, nast´pnie na dzia∏anie temperatury minimalnej równie˝ przez 1 tydzieƒ. Za∏àcznik nr 6 SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ WODOMIERZY 1. Wodomierze dzia∏ajàce na zasadach mechanicznych przeznaczone do wody zimnej i ciep∏ej: 1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy:
a)do wody zimnej: Qn (m3/
h)do 5 w∏àcznie powy˝ej 5 do 50 w∏àcznie powy˝ej 50 do 1 000 w∏àcznie powy˝ej 1 000 Liczba wodomierzy 10 6 2 1
b)do wody ciep∏ej: Qn (m3/
h)Qn < 1,5 1,5 ≤ Qn< 15 Qn ≥ 15 gdzie Qn — nominalny strumieƒ obj´toÊci; Liczba wodomierzy 10 3 2 Dziennik Ustaw Nr 77 — 4615 — Poz. 730 3) badania typu wodomierza powinny obejmowaç: 2) podczas badaƒ typu i przy legalizacji powinny byç spe∏nione nast´pujàce warunki:
a)badania ciÊnieniowe polegajàce na sprawdzeniu wytrzyma∏oÊci na ciÊnienie,
a)ciÊnienie wody wyp∏ywajàcej z wodomierza powinno byç wystarczajàce, aby nie wystàpi∏o zjawisko kawitacji,
b)wyznaczenie krzywych b∏´dów wodomierza w funkcji strumienia obj´toÊci, przy uwzgl´dnieniu wp∏ywu ciÊnienia oraz warunków instalacyjnych podanych przez producenta (proste odcinki rur po stronie dop∏ywowej i odp∏ywowej, zw´˝enia, zawory),
b)maksymalna niepewnoÊç pomiaru obj´toÊci wody nie powinna przekraczaç: — ±0,2 % wartoÊci mierzonej — dla wodomierzy do wody zimnej,
c)badanie strat ciÊnienia, — ±0,3 % wartoÊci mierzonej — dla wodomierzy do wody ciep∏ej,
d)próby trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej,
c)maksymalna niepewnoÊç odczytu obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç ±0,5 % wartoÊci mierzonej obj´toÊci,
e)badanie odpornoÊci na szok termiczny dla wodomierzy do wody ciep∏ej o nominalnym strumieniu obj´toÊci Qn ≤ 10 m3/h; 4) podczas badaƒ ciÊnieniowych, o których mowa w pkt 3 lit. a, wodomierz powinien wytrzymaç:
d)maksymalna niepewnoÊç pomiaru ciÊnienia nie powinna przekraczaç ±5 % wartoÊci mierzonej, a pomiaru ró˝nicy ciÊnieƒ — ±2,5 % wartoÊci mierzonej,
a)ciÊnienie statyczne 16 bar lub 1,6-krotne górne graniczne ciÊnienie, podawane przez 15 minut, bez przecieków i bez sàczenia si´ wody przez korpus,
e)zmiana wartoÊci mierzonej strumienia obj´toÊci Q podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç:
b)ciÊnienie 20 bar lub podwójne górne graniczne ciÊnienie, podawane przez 1 minut´, bez uszkodzenia lub zablokowania, — ±2,5 % wartoÊci Êredniej strumienia dla Qmin ≤ Q < Qt, — ±5 % wartoÊci Qt ≤ Q ≤ Qmax, Êredniej strumienia — przy czym dla wodomierzy do wody ciep∏ej badania nale˝y przeprowadzaç wodà o temperaturze (85 ±5) °C; dla 5) b∏´dy wskazaƒ powinny byç wyznaczone dla co najmniej nast´pujàcych strumieni obj´toÊci: gdzie:
a)Qmin, Qt, 0,3 Qn, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn — dla wodomierza do wody zimnej, Qmin — minimalny strumieƒ obj´toÊci, Qt — poÊredni strumieƒ obj´toÊci,
b)Qmin, Qt, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn — dla wodomierza do wody ciep∏ej; Qmax — maksymalny strumieƒ obj´toÊci,
f)dla wodomierzy do wody ciep∏ej maksymalna niepewnoÊç pomiaru temperatury nie powinna przekraczaç ±1 °C; Nominalny strumieƒ obj´toÊci Qn (m3/
h)6) próby trwa∏oÊci wodomierza do wody zimnej poddanego eksploatacji przyspieszonej powinny byç wykonane w nast´pujàcych warunkach: Strumieƒ obj´toÊci podczas badaƒ Rodzaj przep∏ywu Liczba cykli Czas trwania przerwy (
s)Czas trwania przep∏ywu Czas prze∏àczenia (
s)Qn nieciàg∏y 100 000 15 15 s 0,15 (Qn)* nie mniej ni˝ 1 s 2 Qn ciàg∏y Qn ciàg∏y 2 Qn ciàg∏y Qn ≤ 10 100 h — — 800 h Qn > 10 *(Qn) jest liczbà równà wartoÊci Qn wyra˝onej w m3/h. 200 h Dziennik Ustaw Nr 77 — 4616 — Poz. 730 7) próby trwa∏oÊci wodomierza do wody ciep∏ej poddanego eksploatacji przyspieszonej powinny byç wykonane w nast´pujàcych warunkach: Nominalny strumieƒ obj´toÊci Qn (m3/
h)Strumieƒ obj´toÊci podczas badaƒ i temperatura Rodzaj przep∏ywu Liczba cykli Czas trwania przerwy (
s)Czas trwania przep∏ywu Czas prze∏àczenia (
s)Qn (50 ±5) °C nieciàg∏y 100 000 15 15 s 0,15 (Qn)* nie mniej ni˝ 1 s Qs (85 ±5) °C ciàg∏y 100 h Qn (50 ±5) °C ciàg∏y 500 h Qs (85 ±5) °C ciàg∏y 200 h Qn ≤ 10 Qn > 10 * (Qn) jest liczbà równà wartoÊci Qn wyra˝onej w m3/h. 8) próby trwa∏oÊci wodomierza do wody ciep∏ej poddanego szokowi termicznemu powinny byç wykonane w nast´pujàcych warunkach: Temperatura wody Strumieƒ obj´toÊci Czas trwania przep∏ywu albo przerwy Liczba cykli (85 ±5) °C — woda zimna — Qmax 0 Qmax 0 8 min 1 do 2 min 8 min 1 do 2 min 25 9) warunki wykonania badaƒ przed i po ka˝dej z prób, o których mowa w pkt 6—8, sà nast´pujàce:
a)b∏´dy wskazaƒ wodomierzy powinny byç wyznaczone dla strumieni obj´toÊci: — Qmin, Qt, 0,3 Qn, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn — dla wodomierzy do wody zimnej, — Qmin, Qt, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn, — dla wodomierzy do wody ciep∏ej,
b)podczas ka˝dego badania, obj´toÊç wody przep∏ywajàcej przez wodomierz powinna powodowaç obrót wskazówki lub b´benka urzàdzenia kontrolnego, o jeden lub wi´cej pe∏nych obrotów i eliminowaç efekty cyklicznego obrotu; 10) po ka˝dej próbie trwa∏oÊci a dla wodomierzy do wody ciep∏ej i po szoku termicznym:
a)krzywa b∏´dów wodomierza w porównaniu do krzywej b∏´dów pierwotnej nie powinna przesunàç si´ wi´cej ni˝ o 3 % mi´dzy Qmin i Qt i 1,5 % mi´dzy Qt i Qmax,
b)maksymalny b∏àd wskazaƒ wodomierza powinien byç zawarty w zakresie ±6 % pomi´dzy Qmin i Qt oraz ±2,5 % pomi´dzy Qt i Qmax, dla wodomierzy do wody zimnej; 11) je˝eli decyzja zatwierdzenia typu wodomierzy do wody ciep∏ej dopuszcza mo˝liwoÊç sprawdzania ich podczas legalizacji pierwotnej wodà zimnà, to powinny byç przeprowadzone uprzednio badania wskazujàce na takà mo˝liwoÊç, przy czym jako wartoÊç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przyjmuje si´ wartoÊç b∏´dów granicznych dopuszczalnych okreÊlonych dla wodomierzy do wody zimnej; 12) w celu stwierdzenia, czy wodomierze sà zgodne z zatwierdzonym typem, podczas legalizacji pierwotnej nale˝y:
a)dla wodomierzy do wody zimnej okreÊliç straty ciÊnienia, które powinny byç mniejsze ni˝ wartoÊç podana w decyzji zatwierdzenia typu, Dziennik Ustaw Nr 77 — 4617 —
b)dla wodomierzy do wody ciep∏ej sprawdziç wytrzyma∏oÊç na ciÊnienie, co mo˝e byç wykonane przy u˝yciu wody zimnej; wodomierz musi wytrzymaç bez przecieków i bez sàczenia si´ wody przez korpus ciÊnienie statyczne 1,6 razy wi´ksze od górnego ciÊnienia granicznego zadawanego przez 1 minut´,
c)wyznaczyç b∏´dy wskazaƒ wodomierza dla co najmniej trzech strumieni obj´toÊci z zakresów: — od 0,9 Qmax do Qmax, — od Qt od 1,1 Qt, Poz. 730 lub wi´cej pe∏nych obrotów i wyeliminowaç efekty cyklicznego obrotu,
c)w przypadku, gdy wszystkie b∏´dy wskazaƒ majà ten sam znak, wodomierz powinien byç wyregulowany tak, aby przynajmniej jeden z b∏´dów nie przekracza∏ po∏owy b∏´du granicznego dopuszczalnego; 15) sprawdzanie wodomierza podczas legalizacji ponownej obejmuje wyznaczenie b∏´du wskazaƒ wodomierza dla co najmniej trzech strumieni obj´toÊci z zakresów: — od Qmin do 1,1 Qmin;
a)od Qn do 1,1Qn, 13) wyznaczenia b∏´dów wskazaƒ wodomierzy do wody ciep∏ej dokonuje si´ wodà ciep∏à o temperaturze (50 ±5) °C, jeÊli decyzja zatwierdzenia typu nie dopuÊci∏a mo˝liwoÊci sprawdzenia wodomierza podczas legalizacji wodà zimnà; 14) podczas legalizacji pierwotnej:
a)wodomierze mogà byç sprawdzane szeregowo pod warunkiem, ˝e ciÊnienie wyjÊciowe wszystkich wodomierzy jest wystarczajàce, aby zapobiec kawitacji, oraz mogà byç wykonane specjalne pomiary, potwierdzajàce brak wzajemnego oddzia∏ywania pomi´dzy wodomierzami,
b)obj´toÊç wody przep∏ywajàcej przez wodomierz musi byç wystarczajàca, aby obróciç wskazówk´ lub b´benek urzàdzenia kontrolnego, o jeden
b)od Qt do 1,1 Qt,
c)od Qmin do 1,1 Qmin; 16) legalizacj´ ponownà przeprowadza si´ w warunkach okreÊlonych w pkt 14 lit. a, b; 17) legalizacj´ pierwotnà wodomierzy, którym zosta∏ nadany znak zatwierdzenia typu,

§ 16ust.

1 rozporzàdzenia, wykonuje si´ zgodnie z pkt 14 lit. a, b i pkt 15. 2. Wodomierze dzia∏ajàce na zasadach elektronicznych lub mechanicznych z urzàdzeniami elektronicznymi albo bez, przeznaczone do wody zimnej: 1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy: Ciàg∏y strumieƒ obj´toÊci Q3 (m3/

h)Liczba wodomierzy Q3 ≤ 160 160 < Q3 ≤ 1 600 1 600 < Q3 3 2 1 2) w przypadku wodomierzy z urzàdzeniami elektronicznymi bez urzàdzeƒ sprawdzajàcych do zatwierdzenia typu nale˝y przedstawiç:
a)pi´ç identycznych egzemplarzy,
b)co najmniej jeden z nich powinien byç poddany kompletnym badaniom,
c)˝aden z egzemplarzy nie mo˝e ulec uszkodzeniu podczas badaƒ; 3) badania typu wodomierzy przeprowadza si´ w nast´pujàcym zakresie:
a)badania ciÊnieniowe,
b)badania straty ciÊnienia,
c)wyznaczenie krzywej b∏´dów w funkcji strumienia obj´toÊci, wodomierza
d)badania trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej,
e)badanie odpornoÊci na dzia∏anie pola magnetycznego — dla wodomierzy dzia∏ajàcych na zasadach mechanicznych,
f)badanie odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne — dla wodomierzy dzia∏ajàcych na zasadach mechanicznych,
g)badania klimatyczne i mechaniczne — dla wodomierzy z urzàdzeniami elektronicznymi,
h)badania kompatybilnoÊci elektromagnetycznej — dla wodomierzy z urzàdzeniami elektronicznymi; 4) podczas badaƒ ciÊnieniowych wodomierz powinien wytrzymaç bez przecieków i uszkodzeƒ:
a)1,6-krotne graniczne ciÊnienie dopuszczalne podawane przez 15 minut,
b)2-krotne graniczne ciÊnienie dopuszczalne podawane przez 1 minut´; 5) badanie strat ciÊnienia przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach:
a)mierzy si´ ró˝nic´ ciÊnieƒ przy przep∏ywie strumienia obj´toÊci Q4,
b)je˝eli maksymalna strata ciÊnienia okreÊlona jest dla mniejszego strumienia obj´toÊci, to pomiar ró˝nicy ciÊnieƒ powinien byç przeprowadzony przy tym strumieniu, Dziennik Ustaw Nr 77 — 4618 —
c)maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) pomiaru ró˝nicy ciÊnieƒ nie powinna przekraczaç ±2,5 % wartoÊci mierzonej; — ±0,5 % wartoÊci mierzonej obj´toÊci — dla wodomierzy klasy dok∏adnoÊci 2,
l)niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) wyznaczenia wartoÊci poprawnej obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç 1/5 odpowiedniego b∏´du granicznego dopuszczalnego wodomierza; 6) wyznaczona wartoÊç ró˝nicy ciÊnieƒ nie powinna przekraczaç wartoÊci strat ciÊnienia okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych; 7) wyznaczanie krzywej b∏´dów przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach:
a)temperatura otoczenia i wody: (20 ± 5) °C,
b)wilgotnoÊç wzgl´dna: (60 ± 15) %,
c)ciÊnienie atmosferyczne: od 86 kPa do 106 kPa (od 0,86 bar do 1,06 bar),
d)podczas pojedynczego pomiaru temperatura i wilgotnoÊç wzgl´dna nie powinny zmieniaç si´ wi´cej ni˝ o 5 °C i 10 %,
e)maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) pomiaru temperatury nie powinna przekraczaç ±1 °C,
f)wartoÊç ciÊnienia zasilania nie powinna przekroczyç granicznego ciÊnienia dopuszczalnego,
g)wartoÊç ciÊnienia zasilania podczas pojedynczego pomiaru nie powinna si´ zmieniaç wi´cej ni˝ o 10 %,
h)maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) pomiaru ciÊnienia nie powinna przekraczaç ±5 % wartoÊci mierzonej,
i)wartoÊç ciÊnienia na wyjÊciu wodomierza nie powinna byç ni˝sza ni˝ 0,03 MPa (0,3 bar),
j)zmiana wartoÊci strumienia Q podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç: — ±2,5 % wartoÊci Êredniej dla Q1 ≤ Q < Q2, — ±5 % wartoÊci Êredniej dla Q2 ≤ Q < Q4,
k)maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) odczytu obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç: — ±0,25 % wartoÊci mierzonej obj´toÊci — dla wodomierzy klasy dok∏adnoÊci 1, Ciàg∏y strumieƒ obj´toÊci wodomierza Q3 (m3/
h)Q3 ≤ 16 Q3 > 16 Poz. 730 8) b∏´dy wskazaƒ wodomierzy powinny byç wyznaczone dwukrotnie co najmniej dla strumieni obj´toÊci z zakresów:
a)od Q1 do 1,1 Q1,
b)od 0,5 (Q1 + Q2) do 0,55 (Q1 + Q2) (dla Q2/Q1 >1,6),
c)od Q2 do 1,1 Q2,
d)od 0,33 (Q2 + Q3) do 0,37 (Q2 + Q3),
e)od 0,67 (Q2 + Q3) do 0,74 (Q2 + Q3),
f)od 0,9 Q3 do Q3,
g)od 0,95 Q4 do Q4; 9) je˝eli w przypadku jednego lub wi´kszej iloÊci wodomierzy dla jednego i tylko jednego ze strumieni obj´toÊci wyznaczony b∏àd wskazania przekroczy b∏àd graniczny dopuszczalny, wówczas pomiar dla tego strumienia mo˝e byç powtórzony; badanie powinno zostaç uznane za pozytywne, je˝eli co najmniej dwa z trzech wyników b´dà zawarte w granicach b∏´dów dopuszczalnych, a Êrednia arytmetyczna wyników trzech pomiarów dla danego strumienia obj´toÊci b´dzie mniejsza lub równa b∏´dowi granicznemu dopuszczalnemu; 10) je˝eli wszystkie b∏´dy wskazania wodomierza majà ten sam znak, to co najmniej jeden z b∏´dów nie powinien przekraczaç po∏owy b∏´du granicznego dopuszczalnego; 11) je˝eli wodomierz jest oznakowany jako dzia∏ajàcy tylko w jednym po∏o˝eniu, to wodomierz ten powinien byç badany w tym po∏o˝eniu; w przypadku braku oznakowania po∏o˝enia wodomierza, wodomierz powinien byç badany w co najmniej trzech po∏o˝eniach; 12) badanie trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach: Strumieƒ obj´toÊci podczas badaƒ Rodzaj przep∏ywu Liczba cykli Czas trwania przerwy (
s)Czas trwania przep∏ywu Czas prze∏àczenia (
s)Q3 nieciàg∏y 100 000 15 15 s 0,15 (Q3)* nie mniej ni˝ 1 s Q4 ciàg∏y 100 h Q3 ciàg∏y 800 h Q4 ciàg∏y 200 h *(Q3) — jest liczbà równà wartoÊci Q3 wyra˝onej w m3/h. Dziennik Ustaw Nr 77 — 4619 — Po ka˝dej próbie wyznacza si´ krzywà b∏´dów dla strumieni ustalonych w pkt 8. 13) dla wodomierza klasy dok∏adnoÊci 1:
a)zmiana krzywej b∏´dów wskazania wodomierza po ka˝dej próbie trwa∏oÊci w porównaniu z krzywà b∏´dów wskazania wodomierza przed próbami nie powinna przekroczyç 2 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym (Q1 ≤ Q < Q2) i 1 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),
b)graniczny b∏àd wskazaƒ wodomierza zawarty jest w zakresie ±4 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym (Q1 ≤ Q < Q2) i ± 1,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),
c)do powy˝szych wymagaƒ powinny byç stosowane Êrednie wartoÊci b∏´dów wskazaƒ; 14) dla wodomierza klasy dok∏adnoÊci 2:
a)zmiana krzywej b∏´dów wskazania wodomierza po ka˝dej próbie trwa∏oÊci w porównaniu z krzywà b∏´dów wskazania wodomierza przed próbami nie powinna przekroczyç 3 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym (Q1 ≤ Q < Q2) i 1,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),
b)krzywa b∏´dów wskazania nie powinna przekraczaç granicznego b∏´du wskazania ±6 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym (Q1 ≤ Q < Q2) i ±2,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),
c)do powy˝szych wymagaƒ powinny byç stosowane Êrednie wartoÊci b∏´dów wskazaƒ; 15) badanie odpornoÊci wodomierza na dzia∏anie pola magnetycznego przeprowadza si´ w nast´pujàcy sposób:
a)w ró˝nych miejscach na korpusie wodomierza i pozosta∏ych podzespo∏ach stanowiàcych kompletny wodomierz umieszcza si´ magnes sta∏y o nast´pujàcych parametrach: — powierzchnia ≈ 3 000 mm2, — gruboÊç ≈ 15 mm, — materia∏ ferryt anizotropowy, — nat´˝enie pola magnetycznego mierzone w odleg∏oÊci 1 mm od powierzchni ≈ 100 kA/m, — nat´˝enie pola magnetycznego mierzone w odleg∏oÊci 20 mm od powierzchni ≈ 20 kA/m, — sposób magnetyzacji — osiowa (1 p∏n. i 1 p∏d.);
b)obserwuje si´ urzàdzenie wskazujàce wodomierza przy ka˝dym po∏o˝eniu magnesu i prowadzi próby, starajàc si´ okreÊliç b∏àd liczyd∏a i urzàdzenia wskazujàcego; Poz. 730 16) podczas badaƒ odpornoÊci wodomierza na dzia∏anie pola magnetycznego nie powinny byç zauwa˝alne gwa∏towne zak∏ócenia wskazaƒ lub innych sygna∏ów wyjÊciowych (dodawanie i odejmowanie, nag∏e przyspieszenia i opóênienia) w ca∏ym zakresie strumieni okreÊlonych warunkami znamionowymi u˝ytkowania; wskazania wodomierza przed próbà i po próbie nie powinny ró˝niç si´ mi´dzy sobà; 17) badanie odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach:
a)os∏on´ urzàdzenia wskazujàcego poddaje si´ naciskom zewn´trznym mogàcym zablokowaç ruch elementów urzàdzenia wskazujàcego,
b)do próby mo˝na u˝yç ma∏ego zacisku stolarskiego lub innego urzàdzenia niepowodujàcego jednak nacisku punktowego — Êrednica stopki docisku ≈ 20 mm; 18) je˝eli elementy urzàdzenia wskazujàcego zatrzymajà si´, a os∏ona nie ulegnie p´kni´ciu lub odkszta∏ceniu trwa∏emu, wynik badania odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne jest negatywny; 19) warunki odniesienia podczas badaƒ klimatycznych i mechanicznych oraz badaƒ kompatybilnoÊci elektromagnetycznej dla wszystkich wielkoÊci wp∏ywajàcych, z wyjàtkiem wielkoÊci, której wp∏yw jest badany, sà nast´pujàce:
a)okreÊlone w pkt 7 lit. a—d,
b)strumieƒ obj´toÊci — 0,7 x (Q2 + Q3) ± 0,03 (Q2 + Q3),
c)napi´cie zasilania — napi´cie nominalne (Unom),
d)cz´stotliwoÊç zasilania — cz´stotliwoÊç nominalna (fnom),
e)minimalna obj´toÊç wody — odpowiadajàca iloczynowi strumienia przecià˝eniowego Q4 i czasu 1 minuty; 20) badania klimatyczne i mechaniczne przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach:
a)w wysokiej temperaturze otoczenia — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu temperatury +55 °C, przy swobodnym przep∏ywie powietrza w czasie 2 godzin, po osiàgni´ciu przez wodomierz stabilizacji termicznej,
b)w niskiej temperaturze otoczenia — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu temperatury — 25 °C albo + 5 °C przy swobodnym przep∏ywie powietrza, w czasie 2 godz., po osiàgni´ciu przez wodomierz stabilizacji termicznej,
c)wysokiej wilgotnoÊci ∏àczonej z cyklicznymi zmianami temperatury — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu cyklicznych zmian temperatury pomi´dzy +25 °C i +55 °C albo +40 °C przy utrzymaniu wzgl´dnej wilgotnoÊci powy- Dziennik Ustaw Nr 77 — 4620 — ˝ej 95 % podczas zmian temperatury i podczas fazy niskiej temperatury (+25 °C) i 93 % w fazie wysokiej temperatury (+55 °C lub +40 °C); podczas wzrostu temperatury na wodomierzu powinna pojawiç si´ skroplona para,
d)wibracji sinusoidalnych — wodomierz powinien byç poddany próbom poprzez zmiany cz´stotliwoÊci w zakresie cz´stotliwoÊci od 10 Hz do 150 Hz, 1 oktawa/min, na poziomie przyspieszenia 20 ms–2, z 20 cyklami zmian na oÊ; wodomierz powinien byç poddany próbie w kierunku trzech wzajemnie prostopad∏ych osi g∏ównych; wodomierz powinien byç zamontowany, tak aby si∏a grawitacyjna dzia∏a∏a w tym samym kierunku, jak w warunkach normalnych u˝ytkowania; 21) badania kompatybilnoÊci elektromagnetycznej polegajà na poddaniu wodomierza:
a)zmianom zasilania sieciowego AC (jednofazowego) — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu zmian napi´cia zasilania, gdy wodomierz dzia∏a w normalnych warunkach atmosferycznych,
b)zmianom pràdu sta∏ego baterii zasilajàcej — b∏àd wskazania wodomierza powinien byç zmierzony przy maksymalnym i minimalnym napi´ciu baterii, jak oznaczono w zasilaniu wodomierza, zastosowanym podczas trwania próby,
c)krótkookresowym próbom przerywania i obni˝ania napi´cia zasilania — próba polega na nara˝aniu wodomierza na przerwy napi´cia od wartoÊci nominalnej do zera, w czasie równym po∏owie cyklu cz´stotliwoÊci linii i zaników nominalnego napi´cia do 50 % w czasie równym jednemu cyklowi cz´stotliwoÊci linii; przerwy napi´cia zasilania i obni˝anie powinny byç powtarzane 10 razy z 10-sekundowà przerwà mi´dzy nimi; 100 % przerwa napi´cia w okresie równym po∏owie cyklu; 50 % obni˝enie napi´cia w okresie równym 1 cyklowi, co najmniej dziesi´ç przerw i dziesi´ç obni˝eƒ, ka˝da z minimum 10-sekundowà przerwà mi´dzy próbami,
d)elektrycznym impulsom — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu impulsów napi´cia o kszta∏cie podwójnie wyk∏adniczym; ka˝dy impuls powinien mieç czas narastania 5 ns i okres po∏ówkowy 50 ns; czas trwania serii 15 ms, czas repetycji 300 ms; wszystkie impulsy powinny byç zastosowane podczas takiego samego pomiaru w sposób symetryczny i asymetryczny; amplituda (wartoÊç szczytowa) 1 000 V; nale˝y zastosowaç co najmniej dziesi´ç dodatnich i dziesi´ç ujemnych 1 000 V impulsów,
e)wy∏adowaniom elektrostatycznym — kondensator 150 pF nale˝y na∏adowaç êród∏em napi´cia DC; kondensator jest nast´pnie roz∏adowany wodomierzem badanym przez pod∏àczenie jednej koƒcówki do masy i drugiej do powierzchni wodomierza, która normalnie jest na- Poz. 730 ra˝ona na dotyk operatora, za poÊrednictwem oporu 330 omów; dla bezpoÊrednich wy∏adowaƒ metoda wy∏adowaƒ powietrznych powinna byç u˝yta wtedy, gdy metoda wy∏adowania przez po∏àczenie nie mo˝e byç zastosowana; 8 kV dla wy∏adowaƒ powietrznych, 6 kV dla wy∏adowaƒ przez po∏àczenie,
f)dzia∏aniu pola elektromagnetycznego — nat´˝enie pola powinno byç ustalone przed próbà, bez przyrzàdu badanego w polu, i mo˝e byç generowane za pomocà: — linii paskowej — w cz´stotliwoÊciach poni˝ej 30 MHz lub 150 MHz, przy badaniu ma∏ych wodomierzy, — d∏ugiego przewodu — dla cz´stotliwoÊci poni˝ej 30 MHz, przy badaniu du˝ych wodomierzy, — anteny dwusto˝kowej lub anteny log-periodycznej — dla wysokich cz´stotliwoÊci; 22) podczas prób, o których mowa w pkt 20 lit. a—b oraz w pkt 21 lit. a—b, b∏´dy wskazaƒ wodomierza powinny zawieraç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych odpowiadajàcych górnemu przedzia∏owi strumienia obj´toÊci; 23) po zakoƒczeniu prób, o których mowa w pkt 20 lit. c—d, b∏´dy wskazaƒ powinny si´ zawieraç w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych odpowiadajàcych górnemu przedzia∏owi strumienia obj´toÊci; 24) ró˝nica mi´dzy b∏´dem wskazaƒ podczas prób, o których mowa w pkt 21 lit. c—f, a b∏´dem podstawowym nie powinna przekraczaç po∏owy wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych odpowiadajàcych górnemu przedzia∏owi strumienia obj´toÊci; 25) je˝eli urzàdzenia elektroniczne stanowià integralnà cz´Êç wodomierza badaniom, o których mowa w pkt 20 i 21, powinien byç poddany kompletny wodomierz; 26) je˝eli urzàdzenia elektroniczne nie stanowià integralnej cz´Êci wodomierza, wówczas elektroniczne funkcje tych urzàdzeƒ mogà byç badane niezale˝nie od przetwornika pomiarowego wodomierza poprzez symulowanie typowych dla normalnego dzia∏ania wodomierza sygna∏ów z tego przetwornika, urzàdzenia elektroniczne powinny byç badane w swoich obudowach; 27) we wszystkich przypadkach oddzielnie mogà byç badane elektroniczne urzàdzenia pomocnicze wodomierzy; 28) legalizacja pierwotna powinna byç przeprowadzona w nast´pujàcych warunkach:
a)okreÊlonych w pkt 7 lit. e—l,
b)przy temperaturze wody: 20 °C ± 10 °C,
c)zgodnych z normalnymi warunkami u˝ytkowania wodomierza, Dziennik Ustaw Nr 77 — 4621 —
d)wodomierze tej samej wielkoÊci i tego samego typu mogà byç sprawdzane szeregowo pod warunkiem, ˝e ciÊnienie na wyjÊciu ka˝dego wodomierza jest wystarczajàce aby zapobiec kawitacji oraz nie wyst´puje znaczàce oddzia∏ywanie miedzy wodomierzami; 29) b∏´dy wskazaƒ wodomierza powinny byç wyznaczone dla strumieni obj´toÊci z co najmniej nast´pujàcych z zakresów: Poz. 730
c)od 0,9 Q3 do Q3 — z tym, ˝e w zale˝noÊci od kszta∏tu krzywej b∏´dów wodomierza mogà byç przyj´te alternatywne strumienie, okreÊlone w decyzji zatwierdzenia typu; 30) legalizacj´ ponownà wodomierzy przeprowadza si´ w warunkach okreÊlonych dla legalizacji pierwotnej. 3. Wodomierze sprz´˝one: 1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy sprz´˝onych:
a)od Q1 do 1,1 Q1,
b)od Q2 do 1,1 Q2, Nominalny strumieƒ obj´toÊci Qn lub ciàg∏y strumieƒ obj´toÊci Q3 (m3/
h)Minimalna liczba wodomierzy Qn lub Q3 ≤ 100 100 < Qn lub Q3 ≤ 250 3 2 2) w zale˝noÊci od wyników badaƒ Prezes mo˝e za˝àdaç dostarczenia dodatkowych wodomierzy sprz´˝onych do przeprowadzenia badaƒ typu; dziale dolnym (Qmin ≤ Q < Qt) lub (Q1 ≤ Q < Q2) i ± 2,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Qt ≤ Q ≤ Qmax) lub (Q2 ≤ Q < Q4); 3) badania typu wodomierza sprz´˝onego obejmujà: 6) b∏´dy wskazaƒ wodomierza powinny byç ustalone dla co najmniej strumieni obj´toÊci z zakresów:
a)badania ciÊnieniowe,
b)wyznaczenie krzywej b∏´dów wodomierza,
a)od Qmin do 1,1 Qmin albo od Q1 do 1,1 Q1,
c)badanie straty ciÊnienia,
b)od Qt do 1,1 Qt albo od Q2 do 1,1 Q2,
d)prób´ trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej; 4) podczas badaƒ ciÊnieniowych wodomierz powinien wytrzymaç bez przecieków, bez sàczenia si´ wody przez korpus i bez uszkodzeƒ wewn´trznych ciÊnienia o nast´pujàcych wartoÊciach:
a)16 bar (1,6 MPa) lub 1,6-krotne górne graniczne ciÊnienie pracy, jeÊli jest ono wi´ksze od 10 bar, podawane przez 15 min, oraz
b)20 bar (2 MPa) lub 2-krotne górne graniczne ciÊnienie pracy podawane przez 1 min; 5) wodomierz nale˝y poddaç próbie trwa∏oÊci w nast´pujàcych warunkach:
a)temperatura wody: (20 ± 5) °C,
b)strumieƒ obj´toÊci zmieniajàcy si´ od 0 do 2 Qc2, podczas 50 000 cykli, w których czas przep∏ywu wody wynosi 15 s, czas odcinania przep∏ywu wynosi od 3 do 6 s, a czas przerwy wynosi 15 s,
c)od 0,45 Qn do 0,5 Qn albo od 0,45 Q3 do 0,5 Q3,
d)od 0,9 Qn do Qn albo od 0,9 Q3 do Q3,
e)od 0,9 Qmax do Qmax. lub od 0,9 Q4 do Q4,
f)przy wartoÊci strumienia Qf,
g)przy wartoÊci strumienia Qg,
h)przy wartoÊci strumienia Qh,
i)przy wartoÊci strumienia Qi, gdzie: Qf — jest to strumieƒ obj´toÊci w obszarze nieciàg∏oÊci, o wartoÊci mniejszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc2, przy rosnàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci, Qg — jest to strumieƒ obj´toÊci o wartoÊci wi´kszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc2, przy rosnàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci, Qh — jest to strumieƒ obj´toÊci w obszarze nieciàg∏oÊci, o wartoÊci wi´kszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc1, przy malejàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci,
c)przesuni´cie krzywej b∏´dów wodomierza nie powinno przekroczyç 3 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym (Qmin ≤ Q < Qt) lub (Q1 ≤ Q < Q2) i 1,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Qt ≤ Q ≤ Qmax) lub (Q2 ≤ Q < Q4), Qi — jest to strumieƒ obj´toÊci o wartoÊci mniejszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc1, przy malejàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci;
d)krzywe b∏´dów muszà mieÊciç si´ w granicach b∏´dów ± 6 % dla strumieni obj´toÊci w prze- 7) punkty pomiarowe wymienione w pkt 6 lit. f—i powinny znajdowaç si´ nie dalej ni˝ 10 %, lub nie da- Dziennik Ustaw Nr 77 — 4622 — lej ni˝ 600 l/h od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc; je˝eli podczas badaƒ, o których mowa w pkt 6 h—i, nie mo˝na uzyskaç wartoÊci strumienia obj´toÊci w okreÊlonych w tych punktach granicach z powodu zbyt niskiego ciÊnienia zasilania, badania nale˝y wykonaç przy strumieniu obj´toÊci o wartoÊci mo˝liwie najbli˝szej wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania; 8) je˝eli b∏àd wskazania przekracza b∏àd graniczny dopuszczalny, pomiar powinien byç powtórzony dwa razy; je˝eli Êrednia arytmetyczna z trzech pomiarów nie przekracza b∏´du granicznego dopuszczalnego, wynik badania uznaje si´ za pozytywny; 9) legalizacja pierwotna powinna byç przeprowadzona w warunkach okreÊlonych w ust. 1 pkt 15 lit a—b lub ust. 2 pkt 28; 10) sprawdzenie wodomierza podczas legalizacji pierwotnej obejmuje wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ wodomierza dla podanych wartoÊci strumienia obj´toÊci:
a)jeÊli wodomierz g∏ówny i boczny sprawdzano oddzielnie zgodnie z ust. 1 pkt 12 lit. c, ust. 1 pkt 17 lub ust. 2 pkt 29, to nale˝y wyznaczyç b∏´dy przy: — Qt1 — jeÊli Qt2 = Qt, albo Qmin1 — jeÊli Qt1 = Qt lub Qmax (m3/
h)Qmax ≤ 200 200 < Qmax ≤ 2 000 Qmax > 2 000 Poz. 730 — Q21 — jeÊli Q22 = Q2, albo Q11 — jeÊli Q21 = Q2, — Qf,
b)jeÊli sprawdzono tylko wodomierz boczny zgodnie z ust. 1 pkt 12 lit. c, ust. 1 pkt 17 lub ust. 2 pkt 29, to nale˝y wyznaczyç b∏´dy przy: — 0,9 Qmax ÷ Qmax albo 1,1 Qn ÷ Qn lub 0,9 Q4 ÷ Q4 albo 1,1 Q3 ÷ Q3, — Qt ÷ 1,1 Qt lub Q2 ÷ 1,1 Q2, — Qt — jeÊli Qt2 = Qt, albo Qmin1 — jeÊli Qt1 = Qt lub Q2 — jeÊli Q22 = Q2 albo Q11 — jeÊli Q21 = Q2, — Qf, — Qh; 11) legalizacj´ ponownà wodomierzy sprz´˝onych przeprowadza si´ na warunkach okreÊlonych dla legalizacji pierwotnej. 4. Wodomierze dzia∏ajàce na zasadach mechanicznych do wody goràcej: 1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy: Liczba wodomierzy 3 2 1 2) podczas badaƒ typu i przy legalizacji powinny byç spe∏nione nast´pujàce warunki: winna przekraczaç 1/4 w∏aÊciwego b∏´du granicznego dopuszczalnego,
a)ciÊnienie wody wyp∏ywajàcej z wodomierza powinno byç wystarczajàce aby nie wystàpi∏y zjawiska wrzenia i kawitacji w wodomierzu,
g)obj´toÊç wody przep∏ywajàcej przez wodomierz musi byç wystarczajàca, aby obróciç wskazówk´ lub b´benek pierwszego elementu wskazujàcego o jeden lub wi´cej pe∏nych obrotów;
b)maksymalna niepewnoÊç pomiaru temperatury wody nie powinna przekraczaç ± 1 °C,
c)maksymalna niepewnoÊç pomiaru ciÊnienia nie powinna przekraczaç ± 5% wartoÊci mierzonej, a pomiaru ró˝nicy ciÊnieƒ — ± 2,5 % wartoÊci mierzonej,
d)zmiana wartoÊci mierzonej strumienia obj´toÊci Q podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç ± 2,5 % wartoÊci Êredniej dla Qmin ≤ Q < Qt i ± 5 % wartoÊci Êredniej dla Qt ≤ Q ≤ Qmax,
e)maksymalna niepewnoÊç pomiaru obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz nie powinna przekraczaç 1/5 w∏aÊciwego b∏´du granicznego dopuszczalnego,
f)maksymalna niepewnoÊç odczytu obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz nie po- 3) badania typu wodomierza przeprowadza si´ w nast´pujàcym zakresie:
a)badania ciÊnieniowe,
b)badania straty ciÊnienia,
c)wyznaczenie krzywych b∏´dów wodomierza w funkcji strumienia obj´toÊci,
d)badania trwa∏oÊci wodomierza symulujàce warunki eksploatacji; 4) badania ciÊnieniowe polegajà na sprawdzeniu, czy wodomierz, bez wyciekania lub uszkodzenia, wytrzymuje ciÊnienie równe 1,5 wartoÊci górnego granicznego ciÊnienia pracy, przy temperaturze o 10 °C (± 5 °C) mniejszej od górnej granicznej temperatury pracy lub wytrzymuje ciÊnienie rów- Dziennik Ustaw Nr 77 — 4623 — Poz. 730 ne górnemu granicznemu ciÊnieniu pracy, przy temperaturze o 5 °C wy˝szej od górnej granicznej temperatury pracy; tak, aby mo˝na by∏o oszacowaç w∏aÊciwoÊci metrologiczne wodomierza dla ca∏ego zakresu strumieni obj´toÊci; 5) wartoÊç straty ciÊnienia powinna byç ustalona co najmniej przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci; 12) wyznaczona po ka˝dej próbie trwa∏oÊci krzywa b∏´dów wodomierza w porównaniu do krzywej b∏´dów pierwotnej nie powinna przesunàç si´ wi´cej ni˝ o 3 % w zakresie od Qmin do Qt i 1,5 % w zakresie od Qt do Qmax; 6) b∏´dy wskazania wodomierza powinny byç wyznaczone dla strumieni obj´toÊci z co najmniej nast´pujàcych zakresów:
a)od Qmin do 1,1 Qmin,
b)od Qt do 1,1 Qt,
c)od 0,225 Qmax do 0,25 Qmax,
d)od 0,45 Qmax do 0,5 Qmax,
e)od 0,9 Qmax do Qmax; 7) dla wodomierzy o strumieniu maksymalnym Qmax ≤ 10 m3/h nale˝y przeprowadziç badanie trwa∏oÊci przy temperaturze wody goràcej podczas przep∏ywu nieciàg∏ego wynoszàcej 0,5(tmax + 30 °C) ± 5 °C, a przy przep∏ywie ciàg∏ym — ni˝szej o 10 °C ± 5 °C od górnej granicznej temperatury pracy; 8) dla wodomierzy o maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax ≤ 20 m3/h nale˝y przeprowadziç badanie trwa∏oÊci przy temperaturze wody goràcej ni˝szej o 10 °C ± 5 °C od górnej granicznej temperatury pracy; 9) po ka˝dej z prób trwa∏oÊci, o których mowa w pkt 7 i 8, nale˝y wyznaczyç krzywà b∏´dów wskazania w funkcji strumienia obj´toÊci zgodnie z pkt 6; 10) b∏´dy wyznaczone dla ka˝dego ze strumieni nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; temperatura wody powinna byç mo˝liwie blisko wartoÊci Êredniej temperatury w zakresie temperatur pracy wodomierza; w przypadkach wàtpliwych badania powinny byç rozszerzone na ca∏y zakres temperatur pracy w celu stwierdzenia, czy nie zosta∏y przekroczone b∏´dy graniczne dopuszczalne; 11) dla ka˝dego wodomierza nale˝y sporzàdziç krzywà b∏´dów wskazania w funkcji strumienia obj´toÊci 13) prób´ odpornoÊci na dzia∏anie pola magnetycznego nale˝y wykonaç w sposób,

ust. 2 pkt 15; 14) prób´ odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne nale˝y przeprowadziç w sposób,

ust. 2 pkt 17; 15) je˝eli decyzja zatwierdzenia typu wodomierzy do wody goràcej dopuszcza mo˝liwoÊç sprawdzania ich podczas legalizacji pierwotnej wodà zimnà, to powinny byç przeprowadzone uprzednio badania wskazujàce na takà mo˝liwoÊç, przy czym przyjmuje si´, ˝e wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych sà równe b∏´dom granicznym dopuszczalnym okreÊlonym dla wodomierzy do wody zimnej; 16) podczas legalizacji pierwotnej wodomierze tej samej wielkoÊci i typu mogà byç badane szeregowo, ale wymagania dotyczàce ciÊnienia na wyjÊciu wodomierza powinny stosowaç si´ do ka˝dego wodomierza i nie mo˝e wyst´powaç znaczàce wzajemne oddzia∏ywanie mi´dzy wodomierzami; 17) b∏´dy wskazania wodomierza przy pomiarze obj´toÊci przep∏ywu podczas legalizacji pierwotnej powinny byç okreÊlone dla Êredniej temperatury mi´dzy granicami temperatury pracy i dla co najmniej trzech strumieni obj´toÊci:

a)z zakresu od Qmin do1,1 Qmin,
b)z zakresu od Qt do 1,1 Qt,
c)w przybli˝eniu 0,5 Qmax; 18) legalizacj´ ponownà wodomierzy przeprowadza si´ na warunkach okreÊlonych dla legalizacji pierwotnej. Za∏àcznik nr 7 SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH DO DYNAMICZNEGO POMIARU OBJ¢TOÂCI LUB MASY CIECZY INNYCH NI˚ WODA 1. Badania typu wykonywane podczas zatwierdzenia typu licznika obj´toÊci lub masy, zwanego dalej „licznikiem”, powinny wykazaç, ˝e zmiany wartoÊci b∏´dów wskazaƒ spowodowane maksymalnymi zmianami w∏asnoÊci cieczy, jej ciÊnienia i temperatury w granicach, które sà okreÊlone w decyzji zatwierdzenia typu, nie przekraczajà, dla ka˝dego z tych czynników, po∏owy wartoÊci b∏´dów wskazaƒ. 2. Podczas badania typu licznika nale˝y okreÊliç: 1) wartoÊç b∏´dów wskazaƒ w zale˝noÊci od strumienia obj´toÊci lub masy, uwzgl´dniajàc 10 punktów pomiarowych zawartych mi´dzy minimalnym strumieniem obj´toÊci (masy) a maksymalnym strumieniem obj´toÊci (masy); Dziennik Ustaw Nr 77 — 4624 — 2) zakres b∏´dów wskazaƒ charakterystyczny dla licznika w zale˝noÊci od strumienia obj´toÊci lub masy. 3. Badanie licznika obj´toÊci lub masy mo˝e byç przeprowadzone poza jego dopuszczalnym zakresem strumienia obj´toÊci lub masy. 4. Podczas badaƒ licznika obj´toÊci lub masy nale˝y tak dobraç dawk´ obj´toÊci lub masy, aby dzia∏ka elementarna liczyd∏a nie by∏a wi´ksza od jednej trzeciej b∏´du granicznego dopuszczalnego. 5. W przypadku nast´pujàcych instalacji pomiarowych: 1) grawitacyjnych, przewoênych:
a)z ciàg∏ym odprowadzaniem powietrza lub gazów na poziomie odniesienia,
b)bez ciàg∏ego odprowadzania powietrza lub gazów na poziomie odniesienia; 2) przewoênych wyposa˝onych w pomp´ i:
a)separator gazu i jeden lub dwa pe∏ne w´˝e,
b)separator gazu, jeden pe∏ny wà˝ i jeden pusty wà˝,
c)ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e, Poz. 730 wyposa˝one sà w pomp´ albo — dwóch godzin, je˝eli pod∏àczone sà do centralnego systemu pompowania. 8. Badanie instalacji do gazów skroplonych powinno obejmowaç badanie: 1) na podstawie dokumentacji technicznej, separatora gazu w zakresie dzia∏ania i monta˝u; 2) funkcjonowania urzàdzenia odprowadzajàcego faz´ gazowà; 3) na podstawie dokumentacji technicznej, urzàdzenia do stabilizacji ciÊnienia; 4) liczyd∏a sumujàcego obj´toÊç zamontowanego w odmierzaczach gazu ciek∏ego propan-butan. 9. Urzàdzenia pomocnicze, których stosowanie nie jest obowiàzkowe, powinny byç zbadane w celu stwierdzenia, czy mogà mieç wp∏yw na wskazania instalacji pomiarowej. 10. W przypadku przeznaczenia instalacji pomiarowej do u˝ytkowania w szczególnych warunkach Êrodowiskowych okreÊlonych przez wnioskodawc´, nieuj´tych w klasyfikacji instalacji pomiarowych, podczas badaƒ typu instalacji pomiarowej powinny byç przeprowadzone badania odpowiadajàce tym szczególnym warunkom.
d)separator gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e lub jeden pusty wà˝ lub jeden pusty wà˝ i jeden pe∏ny wà˝, 11. Badania typu powinny obejmowaç sprawdzenie odpornoÊci instalacji pomiarowych na wp∏yw nast´pujàcych czynników zewn´trznych:
e)specjalny ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e lub jeden pusty wà˝ lub jeden pe∏ny i jeden pusty wà˝, 1) zimno — temperatura nara˝enia –10 °C (dla klasy B) lub –25 °C (dla klasy C lub I), b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia;
f)specjalny ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e lub jeden pusty wà˝ lub jeden pe∏ny i jeden pusty wà˝,
g)separator gazu, zawór utrzymujàcy ciÊnienie oraz jeden pe∏ny wà˝ — decyzja zatwierdzenia typu mo˝e byç wydana na podstawie przed∏o˝onych rysunków i schematów tych instalacji, zgodnych ze schematami wzorcowymi okreÊlonymi w ust. 30, je˝eli instalacja spe∏nia wymagania metrologiczne. 6. Badanie typu odmierzaczy paliw ciek∏ych powinno obejmowaç badanie: 1) licznika obj´toÊci lub masy i urzàdzeƒ pomocniczych w szczególnoÊci urzàdzeƒ wtórnych, oraz okreÊlenie wp∏ywu tych urzàdzeƒ na wskazania odmierzaczy; 2) urzàdzenia eliminujàcego powietrze lub gaz; 3) zmiany obj´toÊci w´˝y; 4) prawid∏owego ruchu liczyd∏a nale˝noÊci. 7. Badanie odmierzaczy paliw ciek∏ych nale˝y przeprowadziç w ciàgu jednej godziny, je˝eli odmierzacze 2) suche goràco — temperatura nara˝enia +40 °C (dla klasy B) lub +55 °C (dla klasy C lub I), b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia; 3) wilgotne goràco cykliczne — temperatura nara˝enia +40 °C (dla klasy B) lub +55 °C (dla klasy C lub I) przy wilgotnoÊci wzgl´dnej powy˝ej 93 %, b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia; 4) wibracje — zakres cz´stotliwoÊci od 10 Hz do 150 Hz, maksymalna wartoÊç przyspieszenia 20 ms–2, b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia; 5) zmiany napi´cia zasilania — podwy˝szona wartoÊç napi´cia równa 1,1 Unom oraz obni˝ona wartoÊç napi´cia równa 0,85 Unom, b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów gra- Dziennik Ustaw Nr 77 — 4625 — nicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia; 6) krótkotrwa∏e zaniki zasilania — 10 zapadów napi´cia zasilania na poziomie 100 % podczas 5 pó∏okresów oraz 10 zapadów napi´cia na poziomie 50 % podczas 10 pó∏okresów (w odst´pach co najmniej 10 s):
a)dla instalacji pomiarowych przerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone dzia∏ania,
b)dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej instalacji pomiarowej; 7) impulsy — seria krótkich impulsów o amplitudzie 1 kV, czas narastania impulsu 5 ns, czas po∏ówkowy 50 ns, d∏ugoÊç serii impulsów 15 ms, okres powtórzeƒ serii impulsów 300 ms:
a)dla instalacji pomiarowych przerywanych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone dzia∏ania,
b)dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy instalacji pomiarowej; 8) wy∏adowania elektrostatyczne — 10 wy∏adowaƒ elektrostatycznych o napi´ciu 8 kV przy wy∏adowaniach powietrznych i 6 kV przy wy∏adowaniach stykowych (przerwy pomi´dzy wy∏adowaniami co najmniej 10 s):
a)dla instalacji pomiarowych przerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone dzia∏ania, Poz. 730
b)dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy instalacji pomiarowej; 9) zak∏ócenia elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊci radiowej — dzia∏anie pola elektrostatycznego o nat´˝eniu 3 V/m w zakresie cz´stotliwoÊci od 26 MHz do 500 MHz oraz nat´˝eniu 1 V/m w zakresie cz´stotliwoÊci od 500 MHz do 1 000 MHz, modulacja 80 % AM falà sinusowà 1 kHz:
a)dla instalacji pomiarowych przerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone dzia∏ania,
b)dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy instalacji pomiarowej. 12. Badanie instalacji pomiarowej o przep∏ywie ciàg∏ym mo˝e byç przeprowadzone tylko za pomocà wzorca miary przystosowanego do pomiarów przy takim przep∏ywie, spe∏niajàcego nast´pujàce warunki: 1) pojemnoÊç wzorca miary powinna odpowiadaç wartoÊci co najmniej 10 000 dzia∏ek elementarnych legalizowanego licznika obj´toÊci lub masy, lub dodatkowego liczyd∏a stosowanego przy sprawdzaniu lub 10 000 impulsów wychodzàcych z przetwornika kàta obrotu zamontowanego na czujniku obj´toÊci; 2) wzorce miary o mniejszej pojemnoÊci mogà byç stosowane wtedy, gdy poprzez interpolacj´ wzrokowà lub automatycznà wartoÊç bezwzgl´dna b∏´du wskazania licznika obj´toÊci lub masy b´dzie nie wi´ksza ni˝ 0,0001 pojemnoÊci wzorca miary; 3) podczas legalizacji odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan dopuszcza si´ stosowanie wzorca miary o pojemnoÊci odpowiadajàcej co najmniej 2 000 dzia∏ek elementarnych tego odmierzacza lub 2 000 impulsów wychodzàcych z przetwornika kàta obrotu zamontowanego na czujniku obj´toÊci odmierzacza. 13. Badanie urzàdzenia eliminujàcego „gaz”, z wyjàtkiem urzàdzeƒ zainstalowanych w instalacjach pomiarowych do gazu ciek∏ego propan-butan i w odmierzaczach gazu ciek∏ego propan-butan, powinno potwierdziç, ˝e urzàdzenie to spe∏nia wymagania metrologiczne, przy czym: Dziennik Ustaw Nr 77 — 4626 — 1) w przypadku separatora gazu i ekstraktora gazu nale˝y zbadaç ciàg∏e oddzielanie gazu przez porównanie wskazaƒ odpowiedniego licznika obj´toÊci zamontowanego za separatorem gazu lub ekstraktorem gazu, z dodaniem lub bez dodawania powietrza lub gazu do mierzonej cieczy; 2) w czasie badania separatora gazu nale˝y sprawdziç jego dzia∏anie przy ca∏kowitym opró˝nianiu zbiornika instalacji pomiarowej; 3) je˝eli jest to mo˝liwe, badanie urzàdzenia eliminujàcego gaz nale˝y przeprowadzaç za pomocà cieczy najbardziej niekorzystnej z punktu widzenia metrologicznego. 14. W przypadku sprawdzenia przeprowadzanego na prototypach lub modelach urzàdzeƒ eliminujàcych gaz, które nie sà wykonane w skali 1 : 1, nale˝y uwzgl´dniaç prawa: podobieƒstwa dla lepkoÊci (liczba Reynoldsa), si∏y cià˝enia (liczba Froude’
a)i napi´cia powierzchniowego (liczba Webera). 15. Badanie przelicznika powinno potwierdziç dok∏adnoÊç przeliczania obj´toÊci cieczy w warunkach pomiaru na obj´toÊç w warunkach odniesienia lub na mas´. 16. Legalizacja pierwotna mo˝e byç przeprowadzana w dwóch etapach obejmujàcych sprawdzenie: 1) w pierwszym etapie przed zamontowaniem w miejscu u˝ytkowania:
a)licznika wraz z urzàdzeniami pomocniczymi na zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,
b)metrologiczne licznika z urzàdzeniami pomocniczymi; 2) w drugim etapie po zamontowaniu w miejscu u˝ytkowania:
a)instalacji pomiarowej z licznikiem i urzàdzeniami pomocniczymi na zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,
b)metrologiczne licznika i urzàdzeƒ pomocniczych w instalacji pomiarowej,
c)funkcjonalne urzàdzenia eliminujàcego gaz (je˝eli jest stosowane) bez koniecznoÊci sprawdzania, czy spe∏nione sà wymagania metrologiczne dla tego urzàdzenia,
d)nastawienia wymaganych urzàdzeƒ stabilizujàcych ciÊnienie,
e)zmiany obj´toÊci zape∏nienia rurociàgu w przypadku instalacji pomiarowej z pe∏nym w´˝em,
f)pozostajàcej w w´˝u iloÊci cieczy w przypadku instalacji pomiarowej z pustym w´˝em. Poz. 730 liw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e do nape∏niania cystern nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ: 1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od 0,9 qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci; 2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od 0,25 qmax do 0,35 qmax, podanego na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci; 3) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do 1,1 qmin, podanego na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci; 4) przy dowolnej wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej, podanej na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci. 19. Podczas legalizacji ponownej instalacji pomiarowych do paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e do nape∏niania cystern nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ: 1) przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci qmax przy ca∏kowicie otwartych wszystkich zaworach zamontowanych w sprawdzanej instalacji pomiarowej; po wykonaniu tego pomiaru nale˝y okreÊliç maksymalny strumieƒ obj´toÊci instalacji; 2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci w przedziale od 0,5 qmax do 0,7 qmax. zawartej 20. Podczas pierwszego etapu legalizacji pierwotnej odmierzacza paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ: 1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od 0,9qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej odmierzacza (trzy pomiary); 2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do 1,1 qmin, podanego na tabliczce znamionowej odmierzacza; 3) przy dowolnej wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej, podanej na tabliczce znamionowej odmierzacza. 21. Podczas drugiego etapu legalizacji pierwotnej lub legalizacji ponownej odmierzacza paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ: 17. W przypadku przeprowadzania legalizacji w jednym etapie nale˝y przeprowadziç sprawdzenia przewidziane w ust. 16 pkt 1. 1) przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci qmax przy otwartych wszystkich zaworach odmierzacza; po wykonaniu tego pomiaru nale˝y okreÊliç maksymalny strumieƒ odmierzacza; 18. Podczas legalizacji pierwotnej licznika obj´toÊci stosowanego w instalacjach pomiarowych do pa- 2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci w przedziale od 0,5 qmax do 0,7 qmax. zawartej Dziennik Ustaw Nr 77 — 4627 — Poz. 730 22. Podczas pierwszego etapu legalizacji pierwotnej odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan nale˝y okreÊliç: 2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiaro