Uchwała nr 204 Rady Ministrów z dnia 17 października 2023 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Przeciwdziałania Przestępstwom Przeciwko Wolności Seksualnej i Obyczajności na Szkodę Małoletnich na lata…

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 listopada 2023 r.

Poz. 1235 UCHWAŁA NR 204 RADY MINISTRÓW z dnia 17 października 2023 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Przeciwdziałania Przestępstwom Przeciwko Wolności Seksualnej i Obyczajności na Szkodę Małoletnich na lata 2023–2026 Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1606) Rada Ministrów uchwala, co następuje:

§ 1

Przyjmuje się pierwszy Krajowy Plan Przeciwdziałania Przestępstwom Przeciwko Wolności Seksualnej i Obyczajności na Szkodę Małoletnich na lata 2023–2026, stanowiący załącznik do uchwały

§ 2Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski

Dział 1.2. Działania legislacyjne .................................................................................... 25

Obszar 2. Organy ścigania i wymiar sprawiedliwości ........................................................ 27

Dział 2.1. Wyspecjalizowane organy ścigania ............................................................... 27

Dział 2.2. Wymiar sprawiedliwości i prokuratorzy ........................................................ 41

Dział 2.3. Strategia postępowania ze sprawcami przestępstw ........................................ 48

Dział 2.4. Dostęp do baz wizerunków ............................................................................ 54

Obszar 3. Wsparcie i ochrona osoby pokrzywdzonej oraz członków ich rodzin ................ 56

Dział 3.1. Kompleksowe wsparcie.................................................................................. 56

Dział 3.2. Służby i instytucje odpowiedzialne za ochronę dzieci ................................... 67

Dział 3.3. Środki kompensacyjne oraz procedury ich dochodzenia ............................... 73

Dział 3.4. Infolinia dla dzieci.......................................................................................... 75

Obszar 4. Profilaktyka ogólnospołeczna ............................................................................. 76

Dział 4.1. Program edukacyjny....................................................................................... 76

ϭ  Monitor Polski

Dział 4.2. Zawiadamianie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przeciwko wolności

seksualnej i obyczajności na szkodę małoletniego, także w cyberprzestrzeni ............... 80

Dział 4.3. Uczestnictwo małoletnich .............................................................................. 81

Dział 4.4. Programy pracy ze sprawcami i osobami, co do których istnieje ryzyko

popełnienia przestępstwa o charakterze seksualnym na szkodę osoby małoletniej. ...... 82 Obszar 5. Działania związane z przeciwdziałaniem przestępczości seksualnej na szkodę małoletnich prowadzone w sektorze gospodarki i usług ..................................................... 86

Dział 5.1. Przeciwdziałanie wykorzystywaniu usług społeczeństwa informacyjnego do

podejmowania zachowań stanowiących czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich ............................................................................. 86

Dział 5.2. Zawiadamianie o czynach zabronionych przeciwko wolności seksualnej

i obyczajności na szkodę małoletnich przez podmioty sektora gospodarki i usług ........ 86 Obszar 6. Etyczny przekaz medialny ....................................................................................... 87

Dział 6.1. Etyczny i świadomy przekaz medialny .......................................................... 87

VI. Skutki społeczne rozwiązań wynikających z Planu ........................................................... 89 VII. Źródła finansowania ......................................................................................................... 95 VIII. Sposób koordynacji, monitorowania i sprawozdawczości .............................................. 96 Ϯ  Monitor Polski

Wykorzystywanie seksualne może polegać na:

Czynniki ryzyka występowania zjawiska wykorzystywania seksualnego małoletnich w dużej mierze obejmują przede wszystkim ogólne czynniki ryzyka istnienia przemocy i zachowań agresywnych wobec dzieci, natomiast dużo mniej jest czynników specyficznych dla przemocy seksualnej. Za nieuzasadnione należy uznać niektóre z rozpowszechnianych przekonań na temat problemu wykorzystania seksualnego małoletnich, które niestety rzutują na jego ocenę.

Jednym z nich jest przeświadczenie, iż tylko niektórzy małoletni mogą zostać skrzywdzeni czynem o charakterze seksualnym (co implicite może niesłusznie sugerować ich przyczynienie się w jakiś sposób do zaistnienia czynu zabronionego)2.

Kolejnym, również nieuprawnionym, przekonaniem jest to, że do wykorzystywania seksualnego dochodzi tylko w środowiskach przejawiających patologię społeczną, w szczególności, gdy chodzi o przypadki kazirodztwa. Postawy te mogą kształtować negatywny stosunek do pokrzywdzonych wykorzystaniem i wpływać na kwestionowanie ich relacji o zdarzeniach. Tymczasem bez wątpienia zjawisko wykorzystywania seksualnego małoletnich może wystąpić w każdym środowisku, a wykształcenie czy też poziom zamożności Definicję podali R. Krugman i D. Jones (1994 r.); za: J. Brągiel, Zrozumieć dziecko skrzywdzone, Opole 1998, s. 51.

2 T. Jaśkiewicz-Obydzińska, E. Wach, Czynniki ryzyka wystąpienia przemocy seksualnej wobec małoletnich, opracowanie dla Zespołu do spraw przeciwdziałania przestępczości przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę osób małoletnich.

1 ϯ  Monitor Polski

Wreszcie w opiniach społecznych często występuje także utożsamianie sprawców wykorzystania seksualnego z osobami określanymi mianem „pedofilów”. Tymczasem zgodnie z ustaleniami naukowymi fakt wykorzystania seksualnego dziecka nie musi pociągać za sobą rozpoznania pedofilii, czyli zaburzenia preferencji seksualnych polegających na uzyskaniu lub podtrzymaniu podniecenia seksualnego przez kontakt z dzieckiem4. Istnieje bowiem spora grupa takich sprawców, którzy podejmują czyny z dziećmi z powodów pozaseksualnych. Mogą to być np. osoby o specyficznych cechach osobowości, które włączają dzieci w aktywność seksualną dla rozładowania swojego napięcia emocjonalnego czy też np. z powodów materialnych5 (Bocheński 2015)6 i w takich przypadkach motywacja dorosłego ma charakter zastępczy7.

Narastające zagrożenie wiąże się też z powszechnym dostępem i korzystaniem z Internetu, z wykorzystywaniem dzieci w celach komercyjnych (Commercial sexual exploitation of children – CSEC) – powiązanym lub występującym niezależnie od Internetu. To ostatnie zjawisko zostało zidentyfikowane i nagłośnione podczas I Światowego Kongresu Przeciwko Seksualnemu Wykorzystywaniu Dzieci w Celach Komercyjnych (World Congress against Commercial Sexual Exploitation of Children), który odbył się w 1996 r. w Sztokholmie.

Przechodząc do korzystania z Internetu, to zgodnie z raportem Global Kids Online przygotowanym dla UNICEF 1/3 dzieci na świecie korzysta z Internetu, a 1/3 użytkowników Internetu ma mniej niż 18 lat. Dane przedstawione w raporcie EU Kids Online 2020 zebrane na podstawie ankiet przeprowadzonych w 19 państwach europejskich wskazują, że 57% badanych w wieku 9–17 lat jest cały czas podłączonych do Internetu za pomocą telefonów komórkowych, a kolejne 23% korzysta z Internetu przynajmniej raz dziennie8. Aż 81% nastolatków w wieku 3 4 5 6 7 8 M. Beisert, A. Izdebska, Wykorzystanie seksualne dzieci, „Dziecko Krzywdzone” 2012/2(39), s. 54–55.

I. Kałka, Dzieci krzywdzone i wykorzystywane seksualnie, Sosnowiec 2007, s. 92–93.

M. Beisert, A. Izdebska, op. cit.

T. Jaśkiewicz-Obydzińska, E. Wach, op. cit.

I. Kałka, op. cit., s. 92.

D. Smahel, H. Machackova, G. Mascheroni, L. Dedkova, E. Staksrud, K. Ólafsson, S. Livingstone, U.

Hasebrink, EU Kids Online 2020: Survey results from 19 countries, London 2020, ϰ  Monitor Polski

Korzystanie z Internetu przez małoletnich, obok pozytywnych aspektów tej aktywności, wiąże się z wieloma zagrożeniami, przede wszystkim z narażeniem na nielegalne lub niechciane treści, cyberprzemoc oraz naruszanie prywatności i danych osobowych. Wraz ze wzrostem czasu spędzanego w sieci zwiększa się także ryzyko styczności z materiałami o charakterze pornograficznym, przedstawiającymi wykorzystywanie seksualne dzieci, treściami szkodliwymi, mową nienawiści i dezinformacją, jak również ryzyko niechcianego kontaktu, uwodzenia, wykorzystywania i przemocy. Zgodnie ze statystykami aż 20% dzieci w wieku 9–11 lat miało w ciągu ostatniego roku przykre lub negatywne doświadczenie w czasie korzystania z sieci, a w przypadku starszych nastolatków odsetek ten wzrasta do 34%9.

W literaturze przedmiotu10 wskazuje się na wielorakie zróżnicowanie reakcji dzieci na doświadczenie seksualnego wykorzystania, a co więcej, brak jednego wzorca, określającego sposób funkcjonowania w przyszłości osób najmłodszych, które doświadczyły wykorzystania seksualnego. Podnosi się, że przekroczenie granic intymności dziecka jest dla jego rozwoju wysoce niekorzystne – zarówno w okresie bezpośrednio po wystąpieniu traumatycznych przeżyć, jak i w dalekiej przyszłości. Konsekwencje tego doświadczenia ujawniają się u większości osób skrzywdzonych praktycznie we wszystkich sferach ich życia, tj. somatycznej, psychicznej, seksualnej oraz społecznej, zaburzając możliwość ich prawidłowego funkcjonowania.

W świetle powyższego niezwykle ważne jest skupienie się na zapobieganiu problemowi, podejmowaniu działań interwencyjnych, zanim jeszcze dojdzie do skrzywdzenia dziecka, a także podejmowanie aktywności zmierzających do udzielania wsparcia i pomocy w przypadku pokrzywdzenia osoby najmłodszej i jej bliskich, gdyż doznana trauma ma charakter ponadjednostkowy, naznacza relacje tworzone przez osoby, które ją przeżyły. 9 10 https://doi.org/10.21953/lse.47fdeqj01ofo, s. 46; za: K. Groszkowska, Ochrona praw małoletnich w nowym unijnym pakiecie dotyczącym usług cyfrowych, opinia dla Zespołu do spraw przeciwdziałania przestępczości przeciwko wolności seksualnej i obyczajności.

Ibidem.

M. Beisert, A. Izdebska, op. cit., s. 48, 61. ϱ  Monitor Polski

Jeśli jednak do skrzywdzenia doszło, należy też uwzględnić, że konsekwencje nie będą dotyczyć wyłącznie osoby najmłodszej, doznana trauma ma charakter ponadjednostkowy, naznacza relacje tworzone przez osoby, które ją przeżyły.

Odwołując się do danych statystycznych, na podstawie informacji o orzeczeniach sądów powszechnych wydanych w sprawach o przestępstwa z rozdziału XXV Kodeksu karnego na szkodę małoletnich w latach 2018–2021, stwierdzono, że w sądach I instancji przeprowadzono 8524 postępowań o przestępstwa popełnione przeciw wolności seksualnej. 7870 postępowań przeprowadzono na poziomie sądów rejonowych, zaś 654 postępowania zostały przeprowadzone na szczeblu sądów okręgowych.

Wyroki skazujące wydano w przypadku 7698 sprawców. W 251 przypadkach umorzono postępowanie, a w 76 warunkowo umorzono postępowanie. Uniewinniono 492 podejrzanych, zaś wobec 7 sprawców odstąpiono od wymierzenia kary.

Spośród 8774 osób pokrzywdzonych przestępstwem przeciw wolności seksualnej małoletni stanowili aż 4433 pokrzywdzonych – przeszło 50% wszystkich osób dotkniętych przemocą seksualną w Polsce. 11 M. Rau, Mechanizmy prowadzenia śledztw w przypadku przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności popełnianych na szkodę małoletnich przez obywateli polskich za granicą. Zagadnienia wybrane, badanie wykonane przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości. ϲ  Monitor Polski

Zarazem w latach 2018–2019 za przestępstwa przeciw wolności seksualnej popełnione wyłącznie wobec małoletnich skazano prawomocnie łącznie 2365 osób. Wśród nich 1820 sprawców skazano na karę pozbawienia wolności, z czego 779 z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a wobec 253 orzeczono karę mieszaną. Wobec 138 zastosowano karę samoistnej grzywny.

Samodzielną karę bezwzględnego pozbawienia wolności orzeczono wobec 44% sprawców przemocy seksualnej wobec małoletnich. Aż 33% wszystkich prawomocnie skazanych otrzymało karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Niemal 6% orzeczonych kar ograniczało się do wymierzenia samoistnej grzywny.

Umiejscowienie tego przepisu w Konstytucji pokazuje znaczenie, jakie Rzeczpospolita Polska nadaje ochronie najmłodszej części społeczeństwa. Jednocześnie jego implikacją jest obowiązek podejmowania przez państwo wszelkich niezbędnych działań w celu zapewnienia, aby prawa dzieci, tj. osób, które nie ukończyły 18 lat, były należycie chronione i respektowane.

Jednym z tych praw jest prawo do życia w bezpiecznych warunkach, wolnych od krzywdzenia w jakiejkolwiek formie. ϴ  Monitor Polski

A. Prawo krajowe Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności są penalizowane w rozdziale XXV ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, z późn. zm., dalej jako „k.k.”). Do przestępstw tych zalicza się: zgwałcenie (art. 197 k.k.), wykorzystanie seksualne osoby bezradnej, upośledzonej umysłowo lub niepoczytalnej (art. 198 k.k.), wykorzystanie seksualne z nadużyciem stosunku zależności lub krytycznego położenia (art.

199 k.k.), czynności seksualne z małoletnim poniżej lat 15 (art. 200 § 1 k.k.), nawiązanie kontaktu z małoletnim za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej (art. 200a k.k.), publiczne propagowanie zachowań o charakterze pedofilskim (art. 200b k.k.) lub rozpowszechnianie treści pornograficznych (art. 202 k.k.), prezentowanie małoletniemu treści pornograficznych bądź wykonanie czynności seksualnej (art. 200 § 3–5 k.k.), kazirodztwo (art. 201 k.k.), doprowadzenie innej osoby do uprawiania prostytucji (art. 203 k.k.) oraz stręczycielstwo, sutenerstwo i kuplerstwo (art. 204 k.k.).

Jednocześnie ustawodawca w art. 240 k.k. penalizuje niezawiadomienie organów ścigania o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 197 § 3 lub 4 k.k., art. 198 k.k., art. 200 k.k., wskazując tym samym na konieczność reagowania na przypadki wykorzystania seksualnego dzieci.

B. Międzynarodowe ramy prawne Polska jest stroną Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. poz. 526) nazywanej „światową konstytucją praw dziecka”. W stosunku do Polski weszła ona w życie 7 lipca 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. poz. 526). Polska ratyfikowała również dwa Protokoły fakultatywne do Konwencji, w tym Protokół fakultatywny w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii przyjęty w Nowym Jorku 25 maja 2000 r., który wszedł w życie w stosunku do Polski 4 marca 2005 r. (Dz. U. z 2007 r. poz. 494).

Konwencja o prawach dziecka, formułując katalog praw, które Państwa-Strony mają zapewnić wszystkim osobom, które nie ukończyły 18 lat, nakłada na Państwa-Strony określone obowiązki co do sposobu ich realizacji. Stanowi m.in., że dla osiągnięcia celów takich jak ochrona dzieci przed wszelkimi formami wyzysku seksualnego i nadużyć seksualnych ϵ  Monitor Polski

W ramach Rady Europy fundamentalnym aktem prawnym chroniącym prawa człowieka – w tym, co oczywiste, prawa dziecka – jest Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności – tzw. Europejska Konwencja Praw Człowieka. Prawa małoletnich do wolności od każdej przemocy są chronione przez art. 2 (prawo do życia), art. 3 (zakaz tortur), a także art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Prawu do ochrony przed wykorzystywaniem seksualnym i niegodziwym traktowaniem jest poświęcona Konwencja o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych (tzw. Konwencja z Lanzarote) z 25 października 2007 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 608). W stosunku do Polski weszła ona w życie 1 czerwca 2015 r.

Konwencja wpisuje się w globalny nurt działań państw i organizacji międzynarodowych na rzecz promocji praw dzieci, ułatwienia wykonywania tych praw w różnych dziedzinach, ochrony dzieci przed wszelkimi formami wykorzystywania oraz zwalczania przestępstw seksualnych przeciwko dzieciom13.

Przystępując do niej, Polska potwierdziła swoje stanowisko, jeśli chodzi o ten typ przestępczości i swoją gotowość do przeciwdziałania jej, w oparciu o standardy Konwencji.

Ważnym źródłem wiedzy o prawach dzieci w procedurach prawnych są opracowane przez Komitet Ministrów Rady Europy „Wytyczne w sprawie wymiaru sprawiedliwości przyjaznego dzieciom” (http://coraminternational.org/wp-content/uploads/Guidelines_PL-1.pdf). Wskazują one na potrzebę zagwarantowania dzieciom krzywdzonym wsparcia i bezpieczeństwa w toku procedur prawnych dotyczących ich traumatycznych doświadczeń. Wyraźnie podkreśla się, że osoby najmłodsze wymagają szczególnej ochrony, regulacje prawne powinny być dla dzieci zrozumiałe, a uczestnicy postępowań prawnych z udziałem osób najmłodszych powinni 13 Uzasadnienie projektu ustawy o ratyfikacji Konwencji Rady Europy o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych, sporządzonej w Lanzarote dnia 25 października 2007 r., druk sejmowy nr 2681/VII kadencja, https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/druk.xsp?nr=2681. ϭϬ  Monitor Polski

Z racji członkostwa w Unii Europejskiej do małoletnich pokrzywdzonych czynami zabronionymi, w tym przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, ma zastosowanie dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, str. 57).

Obowiązki szczególne w obszarze przestępczości seksualnej wynikają z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/93/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej, zastępującej decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW (Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2011, str. 1).

Artykuł 53 k.k.: „§ 1. Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

§ 2

Wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcza w razie popełnienia przestępstwa na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego.

§ 3Wymierzając karę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji pomiędzy

pokrzywdzonym a sprawcą albo ugodę pomiędzy nimi osiągniętą w postępowaniu przed sądem lub prokuratorem”. ϭϭ  Monitor Polski

Opracowanie Planu jest również wypełnieniem zobowiązań, jakie nakładają na Polskę wiążąca ją Konwencja z Lanzarote oraz Konwencja o prawach dziecka w jej aspekcie prawnokarnym.

Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 10 Konwencji z Lanzarote każda ze Stron podejmuje środki niezbędne do zapewnienia koordynacji, zarówno na szczeblu krajowym, jak i lokalnym, między różnymi instytucjami zajmującymi się ochroną, zapobieganiem i walką z seksualnym wykorzystywaniem dzieci i niegodziwym traktowaniem dzieci w celach seksualnych, w tym zwłaszcza instytucjami związanymi ze szkolnictwem, służbą zdrowia, pomocą społeczną oraz organami ścigania i organami sądowymi.

Mając na uwadze karnoprawny charakter Konwencji z Lanzarote oraz rolę Ministra Sprawiedliwości w jej ratyfikowaniu16 oraz wdrażaniu, opracowanie Planu było koordynowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

I. Cele Planu A. Cel główny Zapewnienie warunków niezbędnych dla skutecznego przeciwdziałania przestępczości przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich oraz zmniejszenie skali tego zjawiska w Polsce przez:

B. Cele szczegółowe

II. Założenia Planu Wzorując się na Modelu Działań Krajowych (Model National Response) opracowanym przez WePROTECT Global Alliance, w Planie wyodrębniono sześć głównych obszarów interwencji, zaś w ramach każdego z nich określono działy z przypisanymi im zadaniami, wyznaczając jednocześnie podmioty odpowiedzialne za ich realizację.

Zastosowane przy budowie Planu interdyscyplinarne podejście ma na celu opracowanie systemowej odpowiedzi na zjawisko przestępczości przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich.

Sprawność funkcjonowania całego systemu ma zapewnić prowadzona przez Ministra Sprawiedliwości koordynacja oraz stały monitoring postępów w realizacji zadań. Wspomniana koordynacja, a także regularne przekazywanie informacji zaangażowanym podmiotom ϭϱ  Monitor Polski

Generalną wytyczną Planu jest uwzględnianie w każdym obszarze potrzeb osób niepełnosprawnych. Jest to istotne przy działaniach profilaktycznych, ale także komunikacji podczas zetknięcia tych osób z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości, jednostkami, podmiotami, które udzielają wsparcia i pomocy.

Obszar 1: Polityka i zarządzanie Obszar kierowany do przedstawicieli administracji rządowej i instytucji realizujących zadania z zakresu ochrony i wsparcia małoletnich.

Obszar 2: Organy ścigania i wymiar sprawiedliwości Obszar kierowany do przedstawicieli Policji, Straży Granicznej18, prokuratur i sądów powszechnych wykonujących zadania z zakresu przeciwdziałania przestępstwom przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich.

Obszar 3: Wsparcie i ochrona osoby pokrzywdzonej oraz członków ich rodzin Obszar kierowany do małoletnich dotkniętych przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jak również do właściwych służb lub podmiotów zajmujących się ochroną i pomocą tym osobom, w tym zainteresowanych organizacji pozarządowych.

Obszar 4: Profilaktyka ogólnospołeczna, diagnoza społeczna i edukacja społeczna Obszar przeznaczony dla:

Obszar 6: Etyczny przekaz medialny Obszar kierowany do zainteresowanych mediów, w tym wydawców, dziennikarzy, redaktorów oraz instytucji zawodowych związanych z mediami, które odpowiedzialne są za przekaz medialny związany z czynami zabronionymi popełnionymi przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich.

III. Beneficjenci Planu Plan jest kierowany do:

Realizatorzy Planu to:

1.1.1. Kompleksowe gromadzenie danych statystycznych dotyczących czynów zabronionych / czynów karalnych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, w tym w cyberprzestrzeni Realizator działania: Ministerstwo Sprawiedliwości Podmioty współpracujące: Policja, Komenda Główna Straży Granicznej, Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Prokuratura Krajowa, NASK – PIB/Dyżurnet.pl, Biuro Rzecznika Praw Dziecka, zainteresowane organizacje pozarządowe Wskaźniki: a) schemat zasad pozyskiwania oraz gromadzenia danych i ustalenie ich zakresu, b) liczba przekazanych do Ministerstwa Sprawiedliwości sprawozdań z ww. danymi statystycznymi, c) liczba sprawozdań zawierających ww. dane statystyczne Termin realizacji: a) I etap (wskaźnik a) 2023 r., b) II etap (wskaźnik b i c) realizowany corocznie w latach 2024–2026 Określenie skali czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich jest bardzo trudne, zważywszy, że nie wszystkie są ujawnione, stają się podstawą wszczęcia postępowania karnego czy też kończą wydaniem orzeczenia przez sąd.

Obecnie brak również skoordynowanego gromadzenia wszelkich dostępnych danych statystycznych związanych z tym zjawiskiem, mogącego poprawić monitorowanie jego charakteru. Mając na uwadze istotność tych informacji dla analiz, formułowania wniosków i rekomendacji dla decyzji kierunkowych, wprowadzono do Planu działanie 1.1.1. ϭϵ  Monitor Polski

Planuje się pozyskiwanie danych pozostających we właściwości Policji, Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, Prokuratury Krajowej, NASK – PIB/Dyżurnet.pl, Biura Rzecznika Praw Dziecka m.in. o liczbie:

Realizacja działania będzie przebiegać dwuetapowo. Mając na względzie, że wskazane wyżej wyliczenie danych, które mają być gromadzone, nie jest wyczerpujące i ostateczne, w pierwszym etapie, w 2023 r., nastąpi szczegółowe określenie wolumenu danych do pozyskania, sposobu pozyskiwania i transferu danych, narzędzi do tego wykorzystywanych, sposobu prezentacji. Drugi etap będzie realizacją głównego celu działania i ma w nim nastąpić skoordynowane gromadzenie danych, które będzie się odbywać w ramach sprawozdawczości, po zakończeniu każdego roku kalendarzowego, w kolejnych latach: 2024, 2025 i 2026.

1.1.2. Gromadzenie danych statystycznych o liczbie wydanych i wykonanych orzeczeń sądów nakładających obowiązek uczestnictwa w oddziaływaniach terapeutycznych na osoby skazane za przestępstwa określone w art. 197–203 k.k.

Realizatorzy zadania: Ministerstwo Sprawiedliwości, Centralny Zarząd Służby Więziennej Wskaźniki: a) schemat zasad pozyskiwania oraz gromadzenia danych i ustalenie ich zakresu; b)

Termin realizacji: a) I etap (wskaźnik a) 2023 r., b) II etap (wskaźnik b) realizowany w latach 2024–2026 Działanie stanowi element polityki postępowania ze sprawcami przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich. Ma ono na celu monitorowanie orzeczeń sądowych wydawanych w tych sprawach po to, aby ustalić częstotliwość stwierdzania przez sądy potrzeby nakładania na osoby skazane za ww. przestępstwa obowiązku uczestnictwa w oddziaływaniach terapeutycznych. Mając przy tym na uwadze, że efektywność nałożonego obowiązku jest warunkowana jego realizacją, monitorowanie będzie dotyczyło także liczby ϮϮ  Monitor Polski

Realizacja działania będzie przebiegać dwuetapowo. W pierwszym etapie, w 2023 r., nastąpi szczegółowe określenie wolumenu danych do pozyskania, sposobu pozyskiwania i transferu danych, narzędzi do tego wykorzystywanych, sposobu prezentacji. Drugi etap będzie realizacją głównego celu działania i ma w nim nastąpić skoordynowane gromadzenie danych, które będzie się odbywać w ramach sprawozdawczości po zakończeniu każdego roku kalendarzowego, w kolejnych latach: 2024, 2025 i 2026.

1.1.3. Prowadzenie badań aktowych w celu monitorowania występowania czynów zabronionych / czynów karalnych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, w tym w cyberprzestrzeni Realizatorzy działania: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Instytut Ekspertyz Sądowych im. prof. dra J. Sehna w Krakowie Podmioty współpracujące: Ministerstwo Sprawiedliwości, NASK – PIB/Dyżurnet.pl Wskaźnik:

Niezwykle istotna dla obserwacji zjawiska przestępczości przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, a także działania organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości w tych sprawach, jest regularna analiza akt postępowań przygotowawczych oraz akt postępowań sądowych. Stwarza to warunki dla ustalenia m.in. sposobu działania sprawców, jakości opinii biegłych sądowych oraz standardów traktowania / podejścia do uczestników postępowania, w szczególności pokrzywdzonych, a także treści orzeczeń i uzasadnień sądu. Sformułowane w wyniku takich badań wnioski stanowią punkt wyjściowy dla kolejnych działań naprawczych i usprawniających.

Z powyższych względów uwzględniono w Planie prowadzenie badań jakościowych lub ilościowych tychże akt. O ile będzie to uzasadnione charakterem badania, będzie się ono odbywać przy użyciu ujednoliconego kwestionariusza / ankiety do zbierania danych. Będzie to wymagane wówczas, gdy na potrzeby danego badania, z analizowanych akt te same dane będą zbierać różne podmioty. Działanie będzie realizowane przez Instytuty badawcze: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Instytut Ekspertyz Sądowych im. prof. dra J. Sehna w Krakowie, Ϯϯ  Monitor Polski

1.1.4. Opracowanie sprawozdań, badań, w tym badań społecznych, ekspertyz oraz analiz dotyczących czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, w tym w cyberprzestrzeni Realizatorzy działania: Ministerstwo Sprawiedliwości, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Instytut Ekspertyz Sądowych im. prof. dra J. Sehna w Krakowie (w sprawach przekazywanych do opiniowania) Podmioty współpracujące: Prokuratura Krajowa, NASK – PIB/Dyżurnet.pl, Biuro Rzecznika Praw Dziecka, zainteresowane organizacje pozarządowe Wskaźniki:

Działania 1.1.3. i 1.1.4. uzupełniają się. Celem drugiego jest monitorowanie występowania czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich w wymiarze wykraczającym poza sferę organów ścigania i sądów. Identycznie jak 1.1.3. służy ono uzyskaniu wiedzy m.in. o skali zjawiska, aktualnych zagrożeniach i czynnikach ryzyka, które mają być podstawą do dalszych ocen i decyzji.

Działanie to uwzględnia cykliczne badania społeczne, prowadzone według ustalonej metodologii z reprezentatywną grupą małoletnich respondentów. Zestawienie wyników uzyskanych podczas tych badań z oficjalnymi statystykami da szansę ujawnienia rzeczywistej skali i dynamiki problemu. Należy bowiem pamiętać, że znaczna część przypadków wykorzystywania seksualnego małoletnich nie jest przez nich ujawniana lub zgłaszana organom ścigania.

Realizacja tego zadania i cyklicznie uzyskiwane wnioski z badań tematycznych będą służyć ustaleniu efektywności działań podejmowanych w ramach Planu, obszarów, które wymagają wzmocnienia, projektowaniu potrzebnych i skutecznych działań, w tym np. określaniu tematyki szkoleń skierowanych do podmiotów zaangażowanych w system przeciwdziałania Ϯϰ  Monitor Polski

Dział 1.2. Działania legislacyjne

Cel: Stworzenie ram prawnych umożliwiających: prowadzenie skutecznych postępowań w sprawach o czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich: stosowanie wobec sprawców adekwatnych kar lub środków; zapewnienie ochrony i wsparcia małoletnim Rodzaje działań:

1.2.1. Prowadzenie prac legislacyjnych w celu wzmocnienia ochrony małoletnich przed czynami zabronionymi przeciwko wolności seksualnej i obyczajności Realizatorzy działania: Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Sportu i Turystyki, Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwo Cyfryzacji, Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystywaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 Podmioty współpracujące: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, NASK – PIB, zainteresowane organizacje pozarządowe Wskaźniki:

Tytułem przykładu należy wskazać potrzebę m.in. wprowadzenia rozwiązań (prawnokarnych wspartych rozwiązaniami administracyjnoprawnymi) umożliwiających: ▪ ujednolicenie terminologii w obszarze prawa karnego materialnego; ▪ utworzenie systemu skutecznie weryfikującego dostęp małoletnich do treści pornograficznych w przestrzeni publicznej i rozumianej tak obecnie przestrzeni internetowej dla ochrony małoletnich przed dostępem do takich materiałów; Ϯϱ  Monitor Polski

Konieczne jest również wypracowanie rozwiązań legislacyjnych oraz technicznych, stanowiących podstawę prawną do uzyskiwania przez kuratorów rodzinnych informacji dotyczących liczby i danych personalnych małoletnich, którzy zamieszkują pod adresem, gdzie ma być przeprowadzony po raz pierwszy wywiad. W trakcie konsultacji z funkcjonariuszami publicznymi wykonującymi czynności w wymiarze sprawiedliwości wskazywano, że jest to mankament. Wcześniej takie informacje były zawarte w dowodzie osobistym.

Realizatorzy tego zadania będą również uczestniczyć w pracach nad projektami aktów prawa europejskiego dotyczącymi ochrony małoletnich przed czynami zabronionymi przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Obecnie Ministerstwo Cyfryzacji oraz Ministerstwo Sprawiedliwości biorą udział w pracach nad projektem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy mające na celu zapobieganie niegodziwemu traktowaniu dzieci w celach seksualnych i jego zwalczanie.

Przedstawiona lista jest przykładowa, a nie jest wyczerpująca. Decyzja o konieczności podjęcia prac legislacyjnych będzie podejmowana na bieżąco, także przy wykorzystaniu wyników badań, ekspertyz i raportów wskazanych w części 1.1.

Każdorazowo przy pracach nad danym aktem prawnym projektodawca będzie przeprowadzał Ocenę Skutków Regulacji oraz określał sposób finansowania projektowanych rozwiązań, wymagających zaangażowania środków finansowych.

Opisane powyżej działania będą realizowane z uwzględnieniem konsultacji publicznych z udziałem podmiotów zainteresowanych danym zagadnieniem, w tym m.in. przedsiębiorców telekomunikacyjnych, dostawców usług dostępu do sieci Internet.

Projektowane przepisy będą musiały zapewniać odpowiednie gwarancje ochrony praw małoletnich, których dane będą przetwarzane na podstawie uchwalonych w przyszłości przepisów. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż projektowane przepisy będą przewidywać przetwarzanie danych osobowych szczególnych kategorii w rozumieniu art. 9 i art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w Ϯϲ  Monitor Polski

Obszar 2. Organy ścigania i wymiar sprawiedliwości

Dział 2.1. Wyspecjalizowane organy ścigania

Cel: Stworzenie funkcjonariuszom organów ścigania warunków do sprawnego i prawidłowego prowadzenia śledztw w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich oraz zapewnienie efektywnej współpracy międzynarodowej Rodzaje działań:

2.1.1. Przygotowanie programu oraz zasad wewnętrznej organizacji pracy Policji w obszarze zapobiegania i zwalczania czynów zabronionych / czynów karalnych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizator działania: Policja Wskaźnik:

Celem działania jest dodatkowe usprawnienie oraz zwiększenie efektywności prowadzonych postępowań w obszarze zapobiegania i zwalczania czynów zabronionych / czynów karalnych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich. Jednym ze środków jego realizacji jest posiadanie przez organy ścigania schematu wewnętrznej organizacji pracy, określającego zadania poszczególnych jednostek, a także uwzględniającego konieczność zapewnienia poprawnego przepływu informacji istotnych dla podejmowanych czynności między zaangażowanymi jednostkami oraz warunków do współpracy.

2.1.2. Powierzenie Koordynatorom Komendy Wojewódzkiej Policji (KWP) / Komendy Stołecznej Policji (KSP), policjantom służb kryminalnej (zajmujących się sprawami z zakresu handlu ludźmi) oraz zwalczania cyberprzestępczości z Komendy Głównej Ϯϳ  Monitor Polski

ICSE (International Child Sexual Exploitation Database) to administrowana przez Interpol baza działająca na zasadzie międzynarodowej platformy wymiany informacji o przestępstwach seksualnych popełnianych na szkodę małoletnich, w tym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Służy ona w pierwszej kolejności do identyfikacji pokrzywdzonych tego typu czynami zabronionymi i niezwłocznego udzielenia im pomocy. ICSE posiada wbudowane moduły do zaawansowanej analizy materiałów audiowizualnych.

Jednym z filarów ICSE są dwa rodzaje bazy haszy. Baza ogólna zawiera hasze wygenerowane na podstawie wszelkiego rodzaju materiałów audiowizualnych, w związku z którymi na całym świecie są prowadzone np. czynności operacyjne bądź postępowania karne. Materiały te zawierają m.in. treści, które dopiero mogą zostać zakwalifikowane jako propagujące pedofilię lub informacje kontekstowe, które organy ścigania wykorzystują do identyfikacji osoby pokrzywdzonej, sprawcy czy też miejsc z nimi związanych.

Druga baza, rozwijana w ramach projektu „Baseline”, zawiera jedynie hasze wygenerowane na podstawie materiałów wyselekcjonowanych przez światowych ekspertów skupionych wokół ICSE i zatwierdzonych przez Interpol. Baza ta pozwala na identyfikację zdjęć i nagrań wideo zawierających najgorsze formy seksualnego wykorzystania dzieci. Całości dopełnia forum stanowiące swego rodzaju kanał szybkiego reagowania. Służy ono bowiem do bieżącej wymiany informacji o prowadzonych czynnościach, identyfikacji osób pokrzywdzonych, sprawców oraz – co nie mniej istotne – miejsc i przedmiotów utrwalonych w materiałach audiowizualnych19.

Skala przestępczości na szkodę małoletnich w cyberprzestrzeni rośnie, co implikuje konieczność wzmocnienia obsady kadrowej, jeśli chodzi o dostęp polskich służb do bazy ICSE. 19 https://clkp.policja.pl/clk/informatyka-sledcza-w-c/miedzynarodowa-wymiana/158734,Stanowiskodostepowe-do-bazy-ICSE-Interpol-w-pracowni-informatyki-sledczej-CLKP.html. Ϯϴ  Monitor Polski

Działanie przewiduje zmianę zakresu zadań obecnego Wydziału do Walki z Handlem Ludźmi w Biurze Kryminalnym KGP, Zespołów do Walki z Handlem Ludźmi umiejscowionych w Wydziałach Kryminalnych KWP / KSP, koordynatorów w Centralnym Biurze Zwalczania Cyberprzestępczości, które nadzorują w danym garnizonie przestępczość seksualną na szkodę małoletnich, przez powierzenie im dodatkowych kompetencji.

2.1.3. Powierzenie koordynatorom z KWP / KSP / CBZC:

Działanie, powiązane z działaniem 2.1.1., wpisuje się w cel podwyższania jakości prowadzonych postępowań, przez zapewnienie funkcjonariuszom z jednostek prowadzących postępowania w sprawach o czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności możliwości uzyskania wsparcia od Koordynatorów, a więc funkcjonariuszy posiadających większe doświadczenie w prowadzeniu tego typu spraw. Wymiana informacji na temat aspektów technicznych prowadzenia postępowania, jego metodyki ma szansę przynieść pozytywne efekty dla ich prawidłowości i skuteczności.

Dążąc do wzmocnienia współpracy policji i prokuratury, przewidziano, iż Koordynator będzie miał uprawnienia do współpracy z wyznaczonymi koordynatorami z powszechnych jednostek Ϯϵ  Monitor Polski

Działanie będzie realizowane przy wykorzystaniu obecnej struktury, polega ono na przyznaniu dodatkowych uprawnień już wyznaczonym koordynatorom.

2.1.4. Specjalizacja funkcjonariuszy – wyznaczenie w Komendach Miejskich Policji, Komendach Powiatowych Policji oraz Komendach Wojewódzkich Policji funkcjonariuszy do prowadzenia postępowań przygotowawczych dotyczących czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizator działania: Policja Wskaźnik:

Termin realizacji: lata 2024–2026 Kolejne działanie powiązane z działaniem 2.1.1. Jego istotą jest jak najlepsze przygotowanie funkcjonariuszy do prowadzenia postępowań przygotowawczych dot. czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej na szkodę małoletnich. Jest to możliwe jedynie przez wprowadzenie swoistej specjalizacji. Będzie ona polegała na wyznaczeniu do prowadzenia tych spraw funkcjonariuszy z odpowiednim przygotowaniem prawnym, psychologicznym, technicznym i informatycznym, stale szkolonych z tych zagadnień. Działanie nie przewiduje wyłączenia tych funkcjonariuszy od prowadzenia innych spraw, a zakłada, że co do zasady tylko oni będą prowadzić sprawy o czyny z rozdziału XXV k.k. (oczywiście z uwzględnieniem zasad co do liczby przydzielanych spraw). Wspomniana specjalizacja, oznaczająca szerokie kompetencje, może przynieść jedynie pozytywne efekty dla postępowania i jego uczestników, przede wszystkim pokrzywdzonych.

Działanie będzie realizowane przy wykorzystaniu obecnej struktury, polega ono na wprowadzeniu podziału czynności przy wykorzystaniu kryterium wiedzy i doświadczenia w danego rodzaju sprawach. W dalszej perspektywie owa specjalizacja, przez usprawnienie postępowań, ma szansę doprowadzić do zmniejszania ich kosztów.

Czynności sprawozdawcze będą służyć określeniu liczby wyspecjalizowanych funkcjonariuszy, będą one ewaluowane corocznie. ϯϬ  Monitor Polski

Działanie to, identycznie jak działanie 2.1.3., ma na celu podwyższanie jakości prowadzonych postępowań, przez zapewnienie funkcjonariuszom prowadzącym postępowania o przestępstwa handlu ludźmi, gdzie osobą pokrzywdzoną jest małoletni, na szkodę którego popełniono czyn zabroniony przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, możliwości uzyskania wsparcia od Koordynatorów, a więc funkcjonariuszy posiadających większe doświadczenie w prowadzeniu tego typu spraw. Wymiana informacji na temat aspektów technicznych prowadzenia postępowania, jego metodyki ma szansę przynieść pozytywne efekty dla ich prawidłowości i skuteczności.

Dążąc do wzmocnienia współpracy Straży Granicznej i prokuratury, przewidziano, iż koordynator będzie miał uprawnienia do współpracy z wyznaczonymi koordynatorami z powszechnych jednostek prokuratury. Przy czym, co oczywiste, współpraca ta nie będzie mogła odnosić się do kwestii merytorycznych w prowadzonych sprawach.

Działanie będzie realizowane przy wykorzystaniu obecnej struktury ww. jednostek, polega ono na przyznaniu dodatkowych uprawnień już wyznaczonym koordynatorom. ϯϭ  Monitor Polski

Łączna liczba funkcjonariuszy wynosiłaby ok. 40 osób (KWP – 16, KSP – 1, CBZC – 18, KGP

2.1.7. Organizowanie szkoleń z zakresu identyfikacji osoby pokrzywdzonej, uwidocznionej na materiałach cyfrowych przedstawiających treści pornograficzne z udziałem małoletnich dla policjantów służb kryminalnej (zajmujących się sprawami z zakresu handlu ludźmi) oraz zwalczania cyberprzestępczości z Komendy Głównej Policji, koordynatorów z Komend Wojewódzkich Policji, członków Zespołów do walki z Handlem Ludźmi z KWP / KSP Realizator działania: Policja Wskaźniki:

Łączna liczba funkcjonariuszy wynosiłaby ok. 40 osób (KWP – 16, KSP – 1, CBZC – 18, KGP

2.1.8. Organizowanie interdyscyplinarnych, międzyinstytucjonalnych szkoleń dla policjantów, funkcjonariuszy Straży Granicznej, prokuratorów, sędziów, pracowników NASK – PIB/Dyżurnet.pl20, z zakresu aspektów psychospołecznych zjawiska wykorzystywania seksualnego dzieci, w tym w cyberprzestrzeni, oraz metodologii prowadzenia postępowań w sprawach o czyny zabronione/czyny karalne przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, komunikacji z małoletnimi, w tym niepełnosprawnymi Realizatorzy działania: Policja, Komenda Główna Straży Granicznej, NASK – PIB/Dyżurnet.pl, Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury Podmioty współpracujące: zainteresowane organizacje pozarządowe Wskaźniki: a) Koncepcja szkoleń – wypracowanie porozumienia, zasad naboru, liczby uczestników, b)

2.1.9. Organizowanie interdyscyplinarnych szkoleń warsztatowych dla funkcjonariuszy Policji, funkcjonariuszy Straży Granicznej, prokuratorów, sędziów, kuratorów 20 Działanie przewiduje możliwość zaproszenia do udziału w szkoleniach adwokatów i radców prawnych, na podstawie porozumień z Naczelną Radą Adwokacką i Krajową Izbą Radców Prawnych. ϯϯ  Monitor Polski

Przeciwdziałanie czynom zabronionym przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich w każdym jej aspekcie wymaga działania interdyscyplinarnego i międzyinstytucjonalnego. Wszystkie jednostki / podmioty, stanowiące element systemu zwalczania tego procederu muszą być odpowiednio przygotowane, posiadać wiedzę właściwą dla swojej specjalizacji / zawodu uzupełnioną o tę z zakresu kompetencji oraz zasad funkcjonowania pozostałych podmiotów / jednostek. Wreszcie konieczna jest umiejętność właściwej i efektywnej współpracy, pozwalającej na sprawne podejmowanie właściwych decyzji. Realizacji tego celu mają służyć wspólne szkolenia funkcjonariuszy Policji, 21 Działanie przewiduje możliwość zaproszenia do udziału w szkoleniach adwokatów i radców prawnych, na podstawie porozumień z Naczelną Radą Adwokacką i Krajową Izbą Radców Prawnych. ϯϰ  Monitor Polski

Kolejne przewidywane szkolenia mają charakter warsztatowy i będą polegać na pracy na zanonimizowanych aktach spraw dla pogłębienia wiedzy o praktycznych aspektach zapobiegania i zwalczania wykorzystywaniu seksualnemu małoletnich.

Organizacja szkoleń będzie się odbywała na podstawie porozumień zawartych między realizatorem działania a jednostkami w nich uczestniczącymi określającymi zakres szkoleń, terminy, sposób naboru oraz finansowania.

Realizacja działania będzie przebiegać dwuetapowo. W pierwszym etapie, w 2023 r., nastąpi wypracowanie koncepcji szkoleń, co obejmuje ustalenie treści i zawarcie porozumień międzyinstytucjonalnych, określenie zasad naboru, liczby uczestników. Drugi etap będzie realizacją głównego celu działania – prowadzenie szkoleń lub warsztatów w latach: 2024–2026.

2.1.10. Superwizja dla funkcjonariuszy Policji oraz Straży Granicznej, prowadzących postępowania z zakresu czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizatorzy działania: Policja, Komenda Główna Straży Granicznej Wskaźniki:

Superwizja to metoda kierowania ludźmi, która ma służyć doskonaleniu ich umiejętności, kompetencji, wiedzy i umożliwiać stały proces konsultacyjny, analizowanie działań ϯϱ  Monitor Polski

Superwizja zajmuje się trudnymi sytuacjami interpersonalnymi w relacjach zawodowych.

Tematy poruszane na spotkaniach superwizyjnych odnoszą się do problemów zawodowych, miejsca pracy oraz potrzeb uczestników. Jej centrum stanowi refleksja nad relacjami, odczuciami człowieka w pełnionej przez niego roli zawodowej przy uwzględnieniu jego możliwości i warunków instytucji, w której pracuje22.

Podstawowym zadaniem superwizji jest doprowadzenie do tego, aby praca organów ścigania była skuteczna i efektywna.

Osiągnięcie tego celu nie jest proste, ponieważ codzienny kontakt z ofiarami, sprawcami, obserwatorami przemocy jest trudny i wymagający od osoby pomagającej z jednej strony wrażliwości i empatycznego reagowania, a z drugiej narażający na częste sytuacje będące dużym obciążeniem emocjonalnym23.

Ze względu na określone kryteria wyróżnia się następujące rodzaje superwizji24:

R. Kałucka, P. Antoniak, Superwizja w pracy nad przemocą domową, „Niebieska Linia” 2010/6, https://www.niebieskalinia.pl/aktualnosci/aktualnosci/superwizja-w-pracy-nad-przemoca-domowa.

Ibidem. ϯϲ  Monitor Polski

Spotkania superwizyjne są organizowane według schematu:

Superwizja powinna być standardem dla osób, które w swojej pracy stykają się z każdego rodzaju przemocą, w tym szeroko rozumianą przestępczością seksualną. Jej brak stwarza ryzyko utraty efektywności w pracy, czy to na skutek obniżenia motywacji, zaangażowania czy zniechęcenia do wykonywanych obowiązków.

Z powyższych względów superwizja jest koniecznością dla funkcjonowania systemu przeciwdziałania przestępczości seksualnej.

Realizacja działania będzie przebiegać dwuetapowo. W pierwszym etapie, w 2023 r., nastąpi opracowanie zasad uzyskiwania dostępu do superwizorów, ustalenie ich dokładnej liczby, miejsca i sposobu realizacji superwizji. Drugi etap będzie realizacją głównego celu działania i będzie się odbywać po zakończeniu każdego roku kalendarzowego, w kolejnych latach: 2024– 2026.

25 M. Łuczyńska, A. Olech, Wprowadzenie do superwizji pracy socjalnej, Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich, Warszawa 2013, s. 67–68; za: J. Bojanowicz, M. Guzak, op. cit. ϯϳ  Monitor Polski

Prowadzenie postępowań w sprawach o czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, w tym na szkodę małoletnich, bez wątpienia naraża funkcjonariuszy na sytuacje powodujące duże obciążenie psychiczne lub emocjonalne. Tytułem przykładu należy tutaj wskazać takie czynności jak analiza materiałów cyfrowych przedstawiających treści pornograficzne z udziałem małoletnich, przesłuchiwanie świadków relacjonujących zachowania wyczerpujące znamiona przestępstw z art. 200 k.k. czy 197 k.k. popełnione na szkodę małoletnich. To z kolei powoduje konieczność zapewnienia im dostępu do wsparcia psychologicznego, gdy ujawnią się np. długotrwałe napięcia psychofizyczne, zagubienie, stany lękowe, depresyjne. Właściwa i szybka reakcja, udzielenie wsparcia na czas poprawia funkcjonowanie funkcjonariuszy, przez co daje szanse na utrzymanie stabilności zatrudnienia, co w dalszej perspektywie wpływa na jakość pracy oraz ograniczenie kosztów (nie ma potrzeby szkolenia kolejnych pracowników).

Realizacja działania będzie przebiegać dwuetapowo. W pierwszym etapie, w 2023 r., nastąpi opracowanie zasad uzyskiwania dostępu do wsparcia psychologicznego i zapewnienie punktów dostępności. Drugi etap będzie realizacją głównego celu działania i będzie się odbywać po zakończeniu każdego roku kalendarzowego, w kolejnych latach 2024–2026.

Ustalenie liczby funkcjonariuszy, którym należy zapewnić wsparcie, będzie ułatwione dzięki wprowadzeniu organizacji pracy oraz specjalizacji (działanie 2.1.1. oraz 2.1.4.).

2.1.12. Przygotowanie do wdrożenia i wdrożenie systemu wymiany informacji o wartościach hash między Policją, NASK – PIB/Dyżurnet.pl oraz sektorem prywatnym ϯϴ  Monitor Polski

Wymiana informacji o wartościach hash jest niezwykle cenną metodą współpracy wielu podmiotów zaangażowanych w identyfikację małoletnich będących pokrzywdzonymi wykorzystywaniem seksualnym oraz zwalczania dostępności CSAM (Child Sexual Abuse Material) w cyberprzestrzeni. To dzięki niej możliwe jest np. szybkie ustalenie, czy w dużym zbiorze materiałów cyfrowych znajdują się treści z kategorii CSAM. Weryfikacja odbywająca się tą metodą jest podstawą funkcjonowania bazy danych ICSE znajdującej się w zasobach Międzynarodowej Organizacji Policji INTERPOL.

Metoda ta jest od dawna stosowana przez niektóre organy ścigania, zwłaszcza te, które posiadają w swoich zasobach krajowe bazy CSAM, np. szwedzkie czy brytyjskie, jak również te, które na co dzień współpracują w ramach ICSE DB. Listę podmiotów wykorzystujących wartości hash w codziennej pracy uzupełniają ponadto niektóre z infolinii, zaangażowanych w usuwanie nielegalnych treści z cyberprzestrzeni: CyberTipline – Stany Zjednoczone, Cybertip!ca – Kanada, Internet Watch Foundation (dalej: IWF) – Wielka Brytania oraz, od niedawna, także Meldpunt Kinderporno – Holandia.

Wdrożenie systemu wymiany informacji o wartościach hash jest konieczne również w Polsce.

Realizacja działania będzie przebiegać w trzech etapach. W pierwszym realizatorzy przygotują analizy prawne na temat prawnych aspektów i możliwości uruchomienia oraz funkcjonowania bazy. W drugim zostanie opracowana koncepcja funkcjonowania systemu i działania na rzecz uruchomienia systemu. W trzecim – docelowym – baza ma zostać uruchomiona. ϯϵ  Monitor Polski

Obserwowany ogromny wzrost liczby treści przedstawiających seksualne wykorzystanie małoletnich publikowanych w cyberprzestrzeni (ponad 22 mln raportów wysłanych do punktu kontaktowego w Stanach Zjednoczonych przez Meta) ujawnia słabości aktualnie stosowanych metod walki zarówno z produkcją, jak i z udostępnianiem tego typu materiałów. Pozyskane lub wyprodukowane materiały zdjęciowe, wideo lub tekstowe są udostępniane na wielu platformach internetowych. Takie incydenty w Polsce są zgłaszane do NASK – PIB/Dyżurnet.pl przez użytkowników Internetu, co umożliwia ich bieżącą analizę i zgłaszanie do administratorów platform oraz na Policję. Doświadczenie oraz stała współpraca z infoliniami INHOPE na całym świecie umożliwia takim zespołom jak Dyżurnet.pl śledzenie trendów oraz wykrywanie tworzonych na bieżąco metod służących do ukrywania udostępnianych materiałów przed administratorami systemów lub przypadkowymi użytkownikami. Niestety, mimo wiedzy o potencjalnych miejscach, gdzie treści te są publikowane, Dyżurnet.pl nie ma umocowania prawnego, żeby rozpocząć analizę i podjąć wczesną interwencję.

Jednym z nielicznych krajów doskonale radzących sobie z opisanym problemem jest Wielka Brytania, w której organizacja pełniąca podobną rolę do Dyżurnet.pl – Internet Watch Foundation, jest umocowana do proaktywnych działań. Statystyki udostępniane przez Fundację za rok 2021 wskazują jednoznacznie, że ich działania umożliwiły identyfikację treści CSAM w aż 235 967 przypadków, co w porównaniu do zgłoszeń z pozytywną detekcją, a otrzymanych od użytkowników Internetu w liczbie 16 227, stanowi ewidentny dowód na skuteczność podejścia proaktywnego.

Metodą pozwalającą na odwrócenie obecnego trendu rosnącej liczby treści publikowanych w Internecie jest wdrożenie narzędzi technologicznych pozwalających na detekcję treści CSAM już na wczesnym etapie ich publikacji, zanim zostaną zgłoszone przez użytkowników Internetu. Jedynie takie podejście pozwoli na bardziej efektywną ochronę zarówno ϰϬ  Monitor Polski

Przedmiotem działania jest dokonanie analiz dopuszczalności, pod kątem prawnym jak i technologicznym, adaptacji i wdrożenia narzędzi / rozwiązań technologicznych umożliwiających proaktywne przeszukiwanie Internetu i ujawnianie treści pornograficznych z udziałem małoletnich. Wymaga przy tym podkreślenia, że zważywszy na okoliczność, iż wszelkie działania – zarówno proaktywne, jak i reaktywne, związane z ewentualnym dostępem do komunikacji interpersonalnej, wymagają przestrzegania przepisów dotyczących ochrony danych osobowych oraz ochrony prywatności, ten aspekt również będzie elementem analiz. Wyniki analiz będą podstawą do podjęcia dalszych decyzji.

Dział 2.2. Wymiar sprawiedliwości i prokuratorzy

Cele: Wyposażenie funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości w kompetencje ustalania indywidualnych potrzeb małoletnich pokrzywdzonych przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, prawidłowego przesłuchiwania małoletnich oraz zapewnienie efektywnej współpracy międzynarodowej Rodzaje działań:

2.2.1. Opracowanie systemu i zasad koordynacji w prokuraturze w zakresie: zbierania danych statystycznych dotyczących czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich; przeprowadzanie analiz akt tej kategorii postępowań, sporządzanie cyklicznych sprawozdań z tych analiz i wydawanie na podstawie uzyskanych wniosków pism instrukcyjnych Realizator działania: Prokurator Krajowy Wskaźniki: a) opracowanie systemu koordynacji, b) liczba i rodzaj działań podjętych na poziomie poszczególnych jednostek prokuratur usprawniających prowadzenie postępowań o czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Termin realizacji: a) I etap (wskaźnik a) – I półrocze 2024 r., b) II etap (wskaźnik b) działanie realizowane od II półrocza 2024 r. do 2026 r.

Działanie częściowo ma charakter wynikowy do działania 1.1.1., które przewiduje ϰϭ  Monitor Polski

Pociąga to za sobą wymóg opracowania przez prokuraturę wewnętrznych zasad pozyskiwania danych pozostających w jej właściwości oraz ich wolumenu, przy jednoczesnym ustaleniu w prokuraturze jednostki odpowiedzialnej za ich skoordynowane gromadzenie.

Bez wątpienia konieczny jest również nadzór nad prawidłowością prowadzenia postępowań, a – o ile zajdzie taka potrzeba – konieczność wydawania stosownych instrukcji służących poprawie sytuacji. Dla realizacji tego celu przewidziano przeprowadzanie analiz akt tej kategorii postępowań, sporządzanie cyklicznych sprawozdań z tych analiz i wydawanie na podstawie uzyskanych wniosków pism instrukcyjnych.

Realizacja działania będzie się odbywać w ramach obecnej struktury i przy wykorzystaniu aktualnych zasobów prokuratury.

2.2.2. Opracowanie i wydanie wytycznych dotyczących metodologii prowadzenia postępowań dotyczących czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury i ich aktualizacje Realizator działania: Prokurator Generalny Podmiot współpracujący: Prokuratura Krajowa Wskaźniki: a) opracowanie wytycznych dotyczących zasad prowadzenia postępowań przez powszechne jednostki organizacyjne prokuratury i ich udostępnienie, b) ocena potrzeby aktualizacji wytycznych i jej rezultat Termin realizacji: a) I etap (wskaźnik a) I półrocze 2024 r., b) II etap (wskaźnik b) zadanie realizowane od II półrocza 2024 r. do 2026 r.

Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2023 r. poz. 1360, z późn. zm.) Prokurator Generalny kieruje działalnością prokuratury osobiście lub za pośrednictwem Prokuratora Krajowego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego, wydając zarządzenia, wytyczne i polecenia. Z kolei art. 60 tejże ustawy stanowi, że wytyczne Prokuratora Generalnego, wydane na wniosek Prokuratora Krajowego, dotyczące metodyki prowadzenia postępowania przygotowawczego, są wiążące dla wszystkich organów uprawnionych do prowadzenia postępowania przygotowawczego. Metodyka, o której tu mowa, ϰϮ  Monitor Polski

W pierwszym etapie nastąpi opracowanie wytycznych, zaś drugi etap będzie miał charakter ewaluacji na potrzeby ustalenia, czy zachodzi potrzeba ich aktualizacji.

2.2.3. Wyznaczenie w prokuraturach, w tym w prokuraturach okręgowych, prokuratorów koordynatorów ds. czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich oraz wypracowanie zasad i ram ich współpracy z koordynatorami z Komend Wojewódzkich Policji oraz z Oddziałów Straży Granicznej Realizator działania: Prokurator Krajowy Wskaźniki:

Działanie to jest ściśle powiązane z działaniami 2.1.3. i 2.1.5. i ma podnieść efektywność komunikacji między Policją, Strażą Graniczną a jednostkami prokuratury dla poprawy skuteczności prowadzonych postępowań. Współpraca ta nie będzie dotyczyć czynności / konsultacji merytorycznych odbywających się w konkretnej sprawie.

2.2.4. Wsparcie psychologiczne dla prokuratorów prowadzących postępowania o czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich oraz biegłych uczestniczących w takich postępowaniach Realizatorzy działania: Prokurator Krajowy, Instytut Ekspertyz Medycznych w Łodzi (w ramach podlegających im grup zawodowych) 26 A. Kiełtyka, W. Kotowski, A. Ważny, [w:] A. Kiełtyka, W. Kotowski, A. Ważny, Prawo o prokuraturze.

Komentarz, LEX/el. 2021, art. 60. ϰϯ  Monitor Polski

Działanie to ma uzasadnienie analogiczne do uzasadnienia działania 2.1.11.

2.2.5. Inwentaryzacja i zaewidencjonowanie istniejących materiałów edukacyjnych/dydaktycznych dla funkcjonariuszy Policji, sędziów, prokuratorów, kuratorów, biegłych dotyczących metodyki prowadzenia przez nich czynności z małoletnimi pokrzywdzonymi przestępstwami i nieletnimi sprawcami czynów karalnych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz umieszczenie materiałów na stronie internetowej realizatorów działania Realizator działania: Akademia Wymiaru Sprawiedliwości Podmioty współpracujące:

Ministerstwo Sprawiedliwości, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury Wskaźniki: a) inwentaryzacja materiałów (stworzenie wykazu materiałów), b) liczba materiałów umieszczonych w wykazie, c) rekomendacje dotyczące opracowania nowych pozycji Termin realizacji: a) I etap (wskaźnik a) 2024 r., b) II etap (wskaźnik b) 2024 r., c) III etap (wskaźnik c) 2025 r.

Istnieje szereg publikacji przeznaczonych dla policjantów, sędziów, prokuratorów, kuratorów, biegłych dedykowanych tematyce postępowania, komunikacji z małoletnimi pokrzywdzonymi czynami zabronionymi z rozdziału XXV k.k. oraz nieletnimi sprawcami czynów karalnych. Nie są one jednak zaewidencjonowane, opisane, co częstokroć utrudnia ich znalezienie i zapoznanie się z nimi. ϰϰ  Monitor Polski

2.2.6. Opracowanie przeznaczonych dla sędziów i prokuratorów:

Z myślą o tych uczestnikach oraz dążąc do uzyskania zadowalającego poziomu umiejętności komunikacyjnych sędziów z osobami, które nie ukończyły 18 lat, zostaną opracowane metodyki wysłuchania/przesłuchania. Ich istotnym elementem będzie przedstawienie zasad, które należy uwzględniać podczas kontaktu z osobami niepełnosprawnymi intelektualnie, z osobami z problemami komunikacyjnymi oraz z cudzoziemcami.

Metodyki nie będą ograniczone do określonego charakteru spraw (tylko związanych z czynami z rozdziału XXV k.k.), a znajdą zastosowanie do każdej sprawy o charakterze cywilnym, karnym czy też toczącej się na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. ϰϱ  Monitor Polski

2.2.7. Opracowanie wytycznych dotyczących standardów opiniowania przez biegłych z zakresu psychologii, informatyki, antropologii/antroposkopii, ginekologii, seksuologii, psychiatrii uczestniczących w postępowaniach dotyczących popełnienia czynu zabronionego / czynu karalnego przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizator działania: Ministerstwo Sprawiedliwości Podmioty współpracujące: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Instytut im. prof. dra Jana Sehna w Krakowie, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, Instytut Ekspertyz Medycznych w Łodzi Wskaźnik:

Mając na uwadze rolę opinii sporządzonych przez biegłych dla toku postępowania lub też jego rozstrzygnięcia, niezwykle istotne jest, aby spełniały one określone wymogi. Aktualnie przepisy nie regulują tych kwestii, toteż ich przygotowywanie opiera się na praktyce. Bez wątpienia nie wszystkie opinie prezentują jednakowy standard, co niekiedy skutkuje ich nieprzydatnością lub niewielką przydatnością dla postępowania. To z kolei prowadzi zwykle do zasięgania opinii kolejnych biegłych, a przez to przedłużania postępowania i wzrostu jego kosztów. W tym kontekście zdecydowano o opracowaniu standardów opiniowania przez biegłych z zakresu tych specjalności, którzy są powoływani w toku postępowań o przestępstwa z rozdziału XXV k.k.

Są to takie dziedziny jak: psychologia, informatyka, antropologia/antroposkopia, ginekologia, seksuologia, psychiatria.

Realizatorem działania będzie Ministerstwo Sprawiedliwości współpracujące z ekspertami z Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. Jana Sehna w Krakowie, Instytutu Ekspertyz Medycznych w Łodzi, Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Akademii Sprawiedliwości. ϰϲ Wymiaru  Monitor Polski

2.2.8. Otwarcie odpłatnych studiów podyplomowych dla specjalistów z zakresu: informatyki, antropologii/antroposkopii, seksuologii, psychologii sądowej, psychiatrii oraz ginekologii z zakresu prawnych aspektów opiniowania oraz uczestnictwa w czynnościach procesowych z udziałem małoletnich Realizatorzy działania: Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, inne zainteresowane jednostki naukowe, oświatowe Wskaźniki: a) otwarcie kierunku w ramach studiów podyplomowych, b) liczba uczelni posiadających studia podyplomowe z zakresu prawnych aspektów opiniowania oraz uczestnictwa w czynnościach procesowych z udziałem małoletnich, c) liczba osób, które podjęły lub ukończyły studia podyplomowe Termin realizacji: a) I etap (wskaźnik a i b) 2025 r., b) II etap (ogłoszenie naboru i prowadzenie nauczania – wskaźnik c) 2025 r., 2026 r.

Działanie to jest konieczne, gdyż kierunki studiów np. medycyna, psychologia, seksuologia itp. w swoich programach, co do zasady, nie przewidują przedmiotu „opiniowanie sądowe” (termin ten dotyczy także postępowań przygotowawczych). Tymczasem ta problematyka wymaga specjalistycznej i gruntownej wiedzy na temat procedur sądowych, standardów opiniowania.

W tym aspekcie działanie 2.2.8. ma na celu pozyskanie kadr – wysoko wyspecjalizowanych specjalistów przygotowanych do pełnienia roli biegłego i opiniowania w toku postępowań sądowych. Wskazano w nim specjalności, które są istotne w sprawach o przestępstwa z rozdziału XXV k.k., co nie wyklucza oczywiście uruchomienia kierunków o szerszych specjalizacjach.

Jako podmiot realizujący wskazano Akademię Wymiaru Sprawiedliwości, jednostkę podległą Ministrowi Sprawiedliwości. Tym niemniej uruchomienie tego rodzaju studiów przez inne uczelnie czy Instytuty, zwłaszcza o długoletniej tradycji nauczania, przyniosłoby oczekiwane efekty w krótszej perspektywie czasowej. ϰϳ  Monitor Polski

Dział 2.3. Strategia postępowania ze sprawcami przestępstw

Cel: Poprawa dostępności i właściwego stosowania mechanizmów zapobiegania powrotowi skazanych do przestępstwa o charakterze seksualnym na szkodę małoletnich oraz resocjalizacji nieletnich sprawców czynów karalnych tego rodzaju Rodzaje działań:

2.3.1. Zapewnienie dostępu do programów terapeutycznych oraz świadczeń medycznych osobom z zaburzeniami preferencji seksualnych lub osobom, które popełniły czyny zabronione / czyny karalne przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizatorzy działania: Ministerstwo Zdrowia, Centralny Zarząd Służby Więziennej Podmiot współpracujący: Ministerstwo Sprawiedliwości Wskaźniki:

Jak już wskazywano, zapobieganie czynom zabronionym / czynom karalnym przeciwko wolności seksualnej na szkodę małoletnich wymaga szerokiego spektrum działań, w tym także skierowanych do osób, które rozpoznają u siebie niepokojące myśli/zachowania bądź dopuściły się już tego rodzaju czynów. Jednym z nich jest przygotowanie systemu do udzielenia im odpowiednich świadczeń terapeutycznych lub medycznych, tak w warunkach wolnościowych, jak i izolacyjnych (podczas wykonywania kary pozbawienia wolności).

Warto tutaj zwrócić uwagę na konieczność stworzenia warunków do ciągłości korzystania z ww. świadczeń, co jest istotne zwłaszcza w sytuacjach osób skazanych, które po odbyciu kary pozbawienia wolności opuszczają zakład karny, a powinny nadal pozostać pod kontrolą specjalisty.

Realizatorem działania jest Ministerstwo Zdrowia – odpowiedzialne za zapewnianie świadczeń ϰϴ  Monitor Polski

2.3.2. Przygotowanie informacji o programach terapeutycznych oraz świadczeniach medycznych w publicznym systemie ochrony zdrowia dla osób z zaburzeniami preferencji seksualnych lub osób, które popełniły czyny zabronione / czyny karalne przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizator działania: Ministerstwo Zdrowia Wskaźnik:

Korzystanie z programów terapeutycznych oraz świadczeń medycznych (psychiatra, seksuolog) wymaga posiadania wiedzy o tych usługach, podmiotach, które je świadczą, oraz wymogach, które należy spełniać, aby uzyskać prawo do skorzystania z nich. Zadanie to zostało powierzone Ministerstwu Zdrowia, które przygotuje wskazane informacje, udostępni i będzie na bieżąco aktualizować.

2.3.3. Ewaluacja zapotrzebowania, dostępności i korzystania z programów terapeutycznych oraz świadczeń medycznych przez osoby z zaburzeniami preferencji seksualnych oraz osoby, które popełniły czyny zabronione / czyny karalne przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizator zadania: Ministerstwo Zdrowia Wskaźniki:

2.3.4. Opracowanie wytycznych dotyczących opiniowania w sprawach o czyny zabronione / czyny karalne przeciwko wolności seksualnej na szkodę małoletnich, w których jest konieczne powołanie biegłych z zakresu różnych specjalności Realizator działania: Ministerstwo Sprawiedliwości Podmioty współpracujące: Instytut Ekspertyz Sądowych im. prof. Jana Sehna w Krakowie, Instytut Ekspertyz Medycznych w Łodzi, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości Wskaźnik:

W sprawach o czyny zabronione przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, w szczególności popełniane w cyberprzestrzeni, niejednokrotnie są powoływani biegli różnych specjalności.

Często, szczególnie w przypadku czynów dokonanych w przestrzeni wirtualnej (cyberprzestrzeni), sprawą fundamentalnej wagi jest nie tylko czas, ale i konieczność działania w ściśle określonej kolejności – tak aby maksymalnie zabezpieczyć i wykorzystać dane niezbędne do dokonania prawidłowej analizy i oceny przez biegłych.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że nie ma ujednoliconej terminologii pojęć, stąd niektóre terminy w różnych naukach są rozumiane niejednolicie. Znaczenie lub zakres poszczególnych terminów może być (i często jest) inne, a nawet sprzeczne, w przypadku biegłych z różnych dziedzin. Na przykład dla informatyka terminy „dane” i „informacje” nie są tożsame i w żadnym razie nie mogą być wymiennie używane. Podobnie dla biegłego z dziedziny psychiatrii pedofilia jest ściśle zdefiniowanym terminem medycznym, podczas gdy ϱϬ  Monitor Polski

Zatem wydaje się być kwestią istotną wypracowanie zasad procedowania (guidelines) w przypadku konieczności interdyscyplinarnej analizy zdarzeń, w których jest wymagana opinia biegłych różnych specjalności, szczególnie w przypadkach, gdy muszą oni pracować w tym samym czasie i niejako równolegle.

Zasady takie mogłyby nie tylko ułatwić działanie organom ściągania i wymiaru sprawiedliwości, ale także znacząco wpłynąć na szybkość i jakość pracy biegłych.

Realizatorem działania będzie Ministerstwo Sprawiedliwości współpracujące z ekspertami z Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. Jana Sehna w Krakowie, Instytutu Ekspertyz Medycznych w Łodzi, Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.

Pozycja zostanie przygotowana do rozpowszechniania w Wydawnictwie IWS. Następnie będzie rozpowszechniana w formacie PDF do sądów i prokuratur.

2.3.5. Dokonywanie oceny stopnia prawdopodobieństwa ponownego popełnienia czynu zabronionego przez osoby, które popełniły czyn zabroniony / czyn karalny przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizatorzy działania: prokuratury, sądy, Centralny Zarząd Służby Więziennej Wskaźniki:

Aktualnie w postępowaniach karnych o czyny z rozdziału XXV k.k. są przeprowadzane opinie przez biegłych. Celem działania jest uzupełnienie zakresu zlecanej opinii o wskazany wyżej element.

Zakłada się, że wprowadzona wytyczna będzie mieć wpływ na podwyższenie poziomu bezpieczeństwa społecznego, gdyż przyczyni się do wzmocnienia orzekania kar i środków adekwatnych do indywidualnej sytuacji (cech) osoby, która dopuściła się czynu z rozdziału XXV k.k.

Prokuratury, sądy i CZSW będą wspierać w tym zadaniu Instytut im. prof. J. Sehna w Krakowie, Instytut Ekspertyz Medycznych w przypadkach zlecenia im spraw do opiniowania.

2.3.6. Monitorowanie przypadków recydywy wśród osób, które dopuściły się czynów zabronionych / czynów karalnych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich, po ukończeniu odziaływań terapeutycznych Realizator zadania: Ministerstwo Sprawiedliwości Podmioty współpracujące: sądy powszechne, Centralny Zarząd Służby Więziennej Wskaźniki:

W pierwszym przypadku będzie to wymagało zmiany formularzy statystycznych, dlatego zbieranie danych będzie możliwe dopiero od 2024 r.

Pozwoli to na wstępną ewaluację zasadności podejmowania terapii i będzie stanowić punkt wyjściowy dla ewentualnych działań na rzecz modyfikacji programów.

2.3.7. Zachęcanie do zawierania porozumień między jednostkami organizacyjnymi Służby Więziennej oraz podmiotami leczniczymi w zakresie diagnozowania / zapewniania oddziaływań terapeutycznych dla osób, które dopuściły się czynów zabronionych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletnich Realizatorzy działania: Ministerstwo Zdrowia, Centralny Zarząd Służy Więziennej Wskaźnik:

Dzięki porozumieniom ułatwiona będzie komunikacja między wskazanymi podmiotami np. odnośnie do ustalenia miejsca świadczenia i daty wizyty dla osoby, która ma opuścić jednostkę penitencjarną i wyraża wolę dalszego korzystania ze świadczeń udzielanych jej podczas odbywania kary pozbawienia wolności.

2.3.8. Organizacja szkoleń dla kadr zakładów dla nieletnich: